17. саттарасамавагго
1. аттхи арахато пун̃н̃ӯпачайакатха̄ван̣н̣ана̄
776-779. ида̄ни аттхи арахато пун̃н̃ӯпачайотикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ арахато да̄насам̣вибха̄гачетийавандана̄дӣни камма̄ни дисва̄ аттхи арахато пун̃н̃ӯпачайоти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘араха̄ на̄ма пахӣнапун̃н̃апа̄по, со йади пун̃н̃ам̣ кареййа, па̄пампи кареййа̄’’ти чодетум̣ апун̃н̃ӯпачайоти а̄ха. итаро па̄н̣а̄типа̄та̄дикирийам̣ апассанто пат̣иккхипати. пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄рантиа̄дӣсу бхавага̄микаммам̣ арахато наттхӣти пат̣иккхипати. да̄нам̣ дадеййа̄тиа̄дӣсу кирийачиттена да̄на̄дипаваттисаббха̄вато сакава̄дӣ пат̣иджа̄на̄ти. итаро читтам̣ ана̄дийитва̄ кирийа̄паваттиматтадассаненева ладдхим̣ патит̣т̣хапети. са̄ пана айонисо патит̣т̣ха̄питатта̄ аппатит̣т̣ха̄пита̄ хотӣти.
аттхи арахато пун̃н̃ӯпачайотикатха̄ван̣н̣ана̄.
2. наттхи арахато ака̄ламаччӯтикатха̄ван̣н̣ана̄
780. ида̄ни наттхи арахато ака̄ламаччӯтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, сан̃четаника̄нам̣ камма̄нам̣ ката̄нам̣ упачита̄нам̣ апат̣исам̣ведитва̄ бйантӣбха̄вам̣ вада̄мӣ’’ти (а. ни. 10.217) суттасса аттхам̣ айонисо гахетва̄ ‘‘арахата̄ на̄ма саббакаммавипа̄кам̣ пат̣исам̣ведайитва̄ва паринибба̄йитаббам̣, тасма̄ наттхи, арахато ака̄ламаччӯ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи ра̄джагирика̄нан̃чева сиддхаттхика̄нан̃ча; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘саче тасса наттхи ака̄ламаччу, арахантагха̄такена на̄ма на бхавитабба’’нти чодетум̣ наттхи арахантагха̄такоти а̄ха. итаро а̄нантарийакаммасса чева та̄диса̄нан̃ча пуггала̄нам̣ саббха̄вато пат̣иккхипати.
781. висам̣ на камеййа̄ти пан̃хе ‘‘йа̄ва пуббе катакаммам̣ париккхайам̣ на гаччхати, та̄ва на каматӣ’’ти ладдхийа̄ пат̣иккхипати. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄ти.
782. на̄хам̣, бхиккхавети суттам̣ идам̣ сандха̄йа вуттам̣ – сан̃четаника̄нам̣ камма̄нам̣ ката̄нам̣ випа̄кам̣ апат̣исам̣ведитва̄ авиндитва̄ ананубхавитва̄ бйантӣбха̄вам̣ тесам̣ камма̄нам̣ париват̣умапариччхиннабха̄вам̣ на вада̄ми, тан̃ча кхо дит̣т̣хадхаммаведанӣйа̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме, на тато парам̣, упападжджаведанӣйа̄нам̣ анантарам̣ упапаттим̣ упападжджитва̄ва на тато парам̣, апара̄парийаведанӣйа̄нам̣ йада̄ випа̄кока̄сам̣ лабханти, татха̄рӯпе апара̄паре ва̄ парийа̄йе. евам̣ саббатха̄пи сам̣са̄рапаватте сати ладдхавипа̄кава̄ре камме на виджджатесо джагатиппадесо, йаттхат̣т̣хито муччеййа па̄пакамма̄ти. евам̣ санте йадетам̣ ‘‘аладдхавипа̄кава̄рампи каммам̣ авассам̣ арахато пат̣исам̣ведитабба’’нти каппана̄васена ‘‘наттхи арахато ака̄ламаччӯ’’ти ладдхипатит̣т̣ха̄панам̣ катам̣, там̣ дуккат̣амева̄ти.
наттхи арахато ака̄ламаччӯтикатха̄ван̣н̣ана̄.
3. саббамидам̣ камматотикатха̄ван̣н̣ана̄
783. ида̄ни саббамидам̣ камматотикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘каммуна̄ ваттати локо’’ти суттам̣ нисса̄йа ‘‘саббамидам̣ каммакилесавипа̄кават̣т̣ам̣ камматова хотӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи ра̄джагирика̄нан̃чева сиддхаттхика̄нан̃ча; те сандха̄йа саббамиданти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘евам̣ санте каммампи каммато а̄паджджатӣ’’ти чодетум̣ каммампи камматоти а̄ха. итаро йади каммампи камматова на̄ма там̣ каммам̣ випа̄койева сийа̄ти пат̣иккхипати. пуббекатахетӯти ‘‘йади саббамидам̣ каммато, пуббекатахетуна̄ тена бхавитабба’’нти чодетум̣ пуччхати, итаро пуббекатахетува̄дабхайена пат̣иккхипати.
784. каммавипа̄катоти ‘‘йади саббамидам̣ каммато, йам̣ атӣтабхаве паваттасса хетубхӯтам̣ каммам̣, тампи пуриматаре бхаве камматоти каммавипа̄ко сампаджджати, тена те саббамидам̣ каммавипа̄като а̄паджджатӣ’’ти чодетум̣ пуччхати. итаро бӣджато ам̣курассева паччуппаннапаваттасса каммато ниббаттим̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо тасса̄пи каммасса бӣджасса пуримабӣджато вийа пуримакаммато паваттатта̄ пат̣иджа̄на̄ти. па̄н̣ам̣ ханеййа̄тиа̄ди ‘‘йади саббам̣ каммавипа̄като, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни каммавипа̄кенева кареййа̄’’ти чодетум̣ вуттам̣. итаро дуссӣлйачетана̄пи пуримакамманиббатта̄ екена парийа̄йена випа̄койева̄ти ладдхийа̄ пат̣иджа̄на̄ти. атха нам̣ ‘‘йади те па̄н̣а̄типа̄то каммавипа̄като ниббаттати, па̄н̣а̄типа̄то вийа випа̄копи сапхало а̄паджджатӣ’’ти чодетум̣ сапхалоти а̄ха. итаро па̄н̣а̄типа̄тасса нирайасам̣ваттаника̄дибха̄вато сапхалатам̣ пассанто пат̣иджа̄на̄ти. каммавипа̄касса пана идам̣ на̄ма пхаланти вуттат̣т̣ха̄нам̣ апассанто пат̣иккхипати. адинна̄да̄на̄дӣсупи есева найо. гила̄напаччайабхесаджджапариккха̄ро сапхалоти деййадхаммавасена да̄напхалам̣ пуччхати. каммуна̄ ваттатӣти суттам̣ ‘‘наттхи камма’’нти акаммава̄дитам̣ пат̣иккхипитва̄ ‘‘аттхи камма’’нти каммава̄дитам̣ каммассакатам̣ дӣпети. на саббассева каммато ниббаттим̣, тасма̄ аса̄дхаканти.
саббамидам̣ камматотикатха̄ван̣н̣ана̄.
4. индрийабаддхакатха̄ван̣н̣ана̄
786-787. ида̄ни индрийабаддхакатха̄ на̄ма хоти. таттха дувидхам̣ дуккхам̣ – индрийабаддхам̣, аниндрийабаддхан̃ча. индрийабаддхам̣ дуккхаваттхута̄йа дуккхам̣, аниндрийабаддхам̣ удайаббайапат̣ипӣл̣анат̣т̣хена ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти сан̇гахитатта̄ дуккхам̣. имам̣ вибха̄гам̣ аггахетва̄ ‘‘йасса парин̃н̃а̄йа бхагавати брахмачарийам̣ вуссати, там̣ индрийабаддхамева дуккхам̣, на итара’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи хетува̄да̄нам̣, тесам̣ итарасса̄пи дуккхабха̄вам̣ дассетум̣ индрийабаддхан̃н̃ева̄ти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йасма̄ бхагавата̄ ‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’нти вуттам̣, тасма̄ индрийабаддхенева тена аниччена бхавитабба’’нти чодетум̣ индрийабаддхан̃н̃ева аниччантиа̄дима̄ха. нану аниндрийабаддхам̣ аниччанти нану патхавӣпаббатапа̄са̄н̣а̄ди аниндрийабаддхампи аниччанти аттхо.
788. на ваттаббам̣ индрийабаддхан̃н̃ева дуккханти пан̃хе а̄манта̄ти пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. аниндрийабаддхан̃хи дуккхадоманасса̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ хоти. ун̣хака̄ласмин̃хи агги сӣтака̄ле ча ва̄то дуккхасса а̄рамман̣ам̣, ниччампи бхогавина̄са̄дайо доманассасса. тасма̄ вина̄пи аниччат̣т̣хена аниндрийабаддхам̣ дуккханти ваттаббам̣. каммакилесехи пана аниббаттатта̄ дуккхам̣ арийасаччанти на ваттаббам̣, татха̄ маггена апарин̃н̃еййатта̄. йасма̄ пана тин̣акат̣т̣ха̄диниродхо ва̄ утубӣджа̄диниродхо ва̄ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ индрийабаддхам̣ дуккхан̃чева арийасаччан̃ча, итарам̣ пана дуккхамева̄ти идам̣ на̄наттам̣ дассетум̣ пат̣иджа̄на̄ти. йатха̄ индрийабаддхасса̄тиа̄дивачанам̣ индрийабаддхасса парин̃н̃а̄йа брахмачарийава̄сам̣ парин̃н̃а̄тасса пуна ануппаттим̣ дӣпети. теневеттха сакава̄дина̄ пат̣иккхепо като. ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккха’’нти вачанена пана сан̇гахитасса аниндрийабаддхасса дуккхабха̄вам̣ пат̣иседхетум̣ на сакка̄ти, тасма̄ аса̄дхаканти.
индрийабаддхакатха̄ван̣н̣ана̄.
5. т̣хапетва̄ арийамаггантикатха̄ван̣н̣ана̄
789-790. ида̄ни т̣хапетва̄ арийамаггантикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йасма̄ арийамагго ‘дуккханиродхага̄минипат̣ипада̄’ти вутто, тасма̄ т̣хапетва̄ арийамаггам̣ авасеса̄ сан̇кха̄ра̄ дуккха̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи хетува̄да̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади евам̣ самудайасса̄пи дуккхабха̄во а̄паджджатӣ’’ти чодетум̣ дуккхасамудайопӣти а̄ха. итаро хетулаккхан̣ам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. пуна пут̣т̣хо паваттапарийа̄паннабха̄вам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. тӣн̣ева̄ти пан̃хесу суттавиродхабхайена пат̣иккхипати, ладдхивасена пат̣иджа̄на̄ти. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
т̣хапетва̄ арийамаггантикатха̄ван̣н̣ана̄.
6. на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ пат̣игган̣ха̄тӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
791-792. ида̄ни на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ пат̣игган̣ха̄тӣтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘параматтхато маггапхала̄нева сан̇гхо, маггапхалехи ан̃н̃о сан̇гхо на̄ма наттхи, маггапхала̄ни ча на кин̃чи пат̣игган̣ханти, тасма̄ на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ пат̣игган̣ха̄тӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи етарахи маха̄пун̃н̃ава̄дӣсан̇кха̄та̄нам̣ ветуллака̄нам̣; те сандха̄йа на ваттаббанти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади сан̇гхо на пат̣игган̣хеййа, на нам̣ саттха̄ а̄хунеййа̄тиа̄дӣхи тхомеййа̄’’ти чодетум̣ нану сан̇гхо а̄хунеййотиа̄дима̄ха. сан̇гхасса да̄нам̣ дентӣти ‘‘йе те сан̇гхасса денти, те пат̣игга̄хакесу асати касса дадеййу’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. а̄хутим̣ джа̄таведо ва̄ти суттам̣ парасамайато а̄гатам̣. таттха маха̄мегханти мегхавут̣т̣хим̣ сандха̄йа вуттам̣. вут̣т̣хин̃хи меданӣ пат̣игган̣ха̄ти, на мегхамева. магго пат̣игган̣ха̄тӣти ‘‘маггапхала̄ни сан̇гхо’’ти ладдхийа̄ вадати, на ча маггапхала̄нева сан̇гхо. маггапхалапа̄тубха̄вапарисуддхе пана кхандхе упа̄да̄йа пан̃н̃атта̄ ат̣т̣ха пуггала̄ сан̇гхо, тасма̄ аса̄дхакаметанти.
на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ пат̣игган̣ха̄тӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.
7. на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ висодхетӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
793-794. ида̄ни на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ висодхетӣтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘маггапхала̄нева сан̇гхо на̄ма, на ча та̄ни даккхин̣ам̣ висодхетум̣ сакконти, тасма̄ на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ висодхетӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи тесан̃н̃ева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. а̄хунеййотиа̄ди ‘‘йади сан̇гхо даккхин̣ам̣ висодхетум̣ на саккун̣еййа, на нам̣ саттха̄ евам̣ тхомеййа̄’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣. висодхетӣти махаппхалам̣ кароти. сан̇гхасмин̃хи аппам̣ диннам̣ баху хоти, баху диннам̣ бахутарам̣. даккхин̣еййа̄ти даккхин̣а̄раха̄ даккхин̣а̄йа ануччхавика̄, даккхин̣ам̣ висодхетум̣ саматтха̄ти аттхо. даккхин̣ам̣ а̄ра̄дхентӣти сампа̄денти, аппаматтика̄йапи даккхин̣а̄йа махантам̣ пхалам̣ па̄пун̣антӣти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄ти.
на ваттаббам̣ сан̇гхо даккхин̣ам̣ висодхетӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.
8. на ваттаббам̣ сан̇гхо бхун̃джатӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
795-796. ида̄ни на ваттаббам̣ сан̇гхо бхун̃джатӣтикатха̄ на̄ма хоти. татра̄пи ‘‘маггапхала̄нева сан̇гхо на̄ма, на ча та̄ни кин̃чи бхун̃джанти, тасма̄ на ваттаббам̣ сан̇гхо бхун̃джати, пивати, кха̄дати, са̄йатӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи тесам̣йева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади сан̇гхо на бхун̃джеййа, сан̇гхабхатта̄дикаран̣ам̣ нираттхакам̣ бхавеййа̄’’ти чодетум̣ нану аттхи кечи сан̇гхабхатта̄ни каронтӣтиа̄дима̄ха. ган̣абходжанантиа̄ди ‘‘йади сан̇гхо на бхун̃джеййа, касса ган̣абходжана̄дӣни сийу’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. ат̣т̣ха па̄на̄нӣти идампи ‘‘йади сан̇гхо на пивеййа, кассета̄ни па̄на̄ни саттха̄ ануджа̄неййа̄’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣. сесамидха̄пи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббанти.
на ваттаббам̣ сан̇гхо бхун̃джатӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.
9. на ваттаббам̣ сан̇гхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ван̣н̣ана̄
797-798. ида̄ни на ваттаббам̣ сан̇гхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ на̄ма хоти. татра̄пи ‘‘маггапхала̄нева сан̇гхо на̄ма, на ча сакка̄ тесам̣ кин̃чи да̄тум̣, на ча техи пат̣игган̣хитум̣, на̄пи тесам̣ да̄нена кочи упака̄ро иджджхати, тасма̄ на ваттаббам̣ сан̇гхасса диннам̣ махаппхала’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи тесам̣йева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. а̄хунеййотиа̄ди ‘‘йади сан̇гхасса диннам̣ махаппхалам̣ на бхавеййа, на нам̣ саттха̄ евам̣ тхомеййа̄’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣. сесам̣ йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.
на ваттаббам̣ сан̇гхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ван̣н̣ана̄.
10. на ваттаббам̣ буддхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ван̣н̣ана̄
799. ида̄ни на ваттаббам̣ буддхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘буддхо бхагава̄ на кин̃чи парибхун̃джати, лока̄нуваттанаттхам̣ пана парибхун̃джама̄нам̣ вийа атта̄нам̣ дассети, тасма̄ нирупака̄ратта̄ на ваттаббам̣ тасмим̣ диннам̣ махаппхала’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи тесам̣йева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. двипада̄нам̣ агготиа̄ди ‘‘мануссадуссӣлепи да̄нам̣ сахассагун̣ам̣ хоти, киман̇гам̣ пана еварӯпе аггапуггале’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.
на ваттаббам̣ буддхасса диннам̣ махаппхалантикатха̄ван̣н̣ана̄.
11. даккхин̣а̄висуддхикатха̄ван̣н̣ана̄
800-801. ида̄ни даккхин̣а̄висуддхикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йади пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄ висуджджхеййа, махаппхала̄ бхавеййа. да̄йакена да̄нам̣ диннам̣, пат̣игга̄хакена випа̄ко ниббаттитоти ан̃н̃о ан̃н̃асса ка̄рако бхавеййа, парам̣катам̣ сукхадуккхам̣ а̄паджджеййа, ан̃н̃о кареййа, ан̃н̃о пат̣исам̣ведеййа. тасма̄ да̄йакатова да̄нам̣ висуджджхати, но пат̣игга̄хакато, да̄йакассева читтависуддхи випа̄када̄йика̄ хотӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. а̄хунеййа̄тиа̄ди ‘‘йади пат̣игга̄хакато да̄нам̣ на висуджджхеййа, кимасса а̄хунеййа̄дибха̄во кареййа̄’’ти дассанаттхам̣ вуттам̣. ан̃н̃о ан̃н̃асса ка̄ракоти йади да̄йакасса да̄начетана̄ пат̣игга̄хакена ката̄ бхавеййа, йуттарӯпам̣ сийа̄. тасса пана да̄начетана̄ парисуддха̄ пат̣игга̄хакасан̇кха̄там̣ ваттхум̣ пат̣ичча маха̄випа̄кат̣т̣хена висуджджхати, тасма̄ ачодана̄ еса̄ ‘‘пат̣игга̄хакато да̄нам̣ висуджджхатӣ’’ти.
даккхин̣а̄висуддхикатха̄ван̣н̣ана̄.
саттарасамо вагго.