13. терасамавагго
1. каппат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄
654-657. ида̄ни каппат̣т̣хакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘сан̇гхам̣ самаггам̣ бхетва̄на, каппам̣ нирайамхи паччатӣ’’ти ‘‘сакалампи каппам̣ сан̇гхабхедако нирайе тит̣т̣хатӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи ра̄джагирика̄нам̣; те сандха̄йа каппат̣т̣хоти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. буддхо ча локети идам̣ вина̄ буддхуппа̄дена сан̇гхабхедасса абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. каппо ча сан̣т̣ха̄ти сан̇гхо ча бхиджджатӣтиа̄ди ‘‘йади со сакалам̣ каппам̣ тит̣т̣хати, сан̣т̣хаханато пат̣т̣ха̄йа там̣ каммам̣ катва̄ таттха уппаджджитва̄ тит̣т̣хеййа̄’’ти дассетум̣ вуттам̣. атӣтантиа̄ди хет̣т̣ха̄ вутта̄дхиппа̄йамева. каппат̣т̣хо иддхима̄ти пан̃хе бха̄вана̄майам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, парасамайе панасса джа̄тимайам̣ иддхим̣ иччханти, там̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. чхандиддхипа̄дотиа̄ди ‘‘джа̄тимайа̄йа иддхийа̄ иддхима̄ти ладдхиматтаметам̣, ким̣ тена, йади панасса иддхи аттхи, имина̄ найена иддхипа̄да̄ бха̄вита̄ бхавеййу’’нти чоданаттхам̣ вуттам̣. а̄па̄йико нерайикоти суттам̣ йам̣ со екам̣ каппам̣ асӣтибха̄ге катва̄ тато екабха̄гаматтам̣ ка̄лам̣ тит̣т̣хеййа, там̣ а̄йукаппам̣ сандха̄йа вуттам̣, тасма̄ аса̄дхаканти.
каппат̣т̣хакатха̄ван̣н̣ана̄.
2. кусалапат̣ила̄бхакатха̄ван̣н̣ана̄
658-659. ида̄ни кусалапат̣ила̄бхакатха̄ на̄ма хоти. таттха каппат̣т̣хо сакасамайе ка̄ма̄вачаракусаламева пат̣илабхати. йена пана там̣ упапаттим̣ пат̣иба̄хеййа, там̣ махаггатам̣ локуттарам̣ ва̄ на пат̣илабхати. йесам̣ пана имам̣ вибха̄гам̣ акатва̄ ависесенева ‘‘со кусалачиттам̣ на пат̣илабхатӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; тесам̣ вибха̄гадассанена там̣ ладдхим̣ бхиндитум̣ пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
кусалапат̣ила̄бхакатха̄ван̣н̣ана̄.
3. анантара̄пайуттакатха̄ван̣н̣ана̄
660-662. ида̄ни анантара̄пайуттакатха̄ на̄ма хоти. таттха анантара̄пайутто на̄ма йена кхандхабхедато анантара̄ випа̄када̄йакам̣ ма̄тугха̄та̄ди а̄нантарийакаммам̣ а̄н̣аттам̣. таттха йасса нийата̄йа а̄н̣аттийа̄ а̄н̣атто там̣ каммам̣ кариссати, со аттхаса̄дхика̄йа четана̄йа уппа̄дитатта̄ миччхаттанийато хоти, абхаббо самматтанийа̄мам̣ оккамитум̣. йасса анийата̄йа а̄н̣аттийа̄ а̄н̣атто там̣ каммам̣ кариссати, со аттхаса̄дхика̄йа четана̄йа ануппа̄дитатта̄ на миччхаттанийато, бхаббо самматтанийа̄мам̣ оккамитунти идам̣ сакасамайе саннит̣т̣ха̄нам̣. йесам̣ пана ‘‘анийата̄йапи а̄н̣аттийа̄ абхаббойева самматтанийа̄мам̣ оккамиту’’нти ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; тесам̣ там̣ ладдхим̣ бхиндитум̣ сакава̄дӣ пуббапаккхам̣ датва̄ анантара̄пайуттоти парава̄дина̄ атта̄нам̣ пуччха̄пети. тенеттха пат̣хамапуччха̄ парава̄дисса, аттхаса̄дхикачетана̄йа абха̄вам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. тато парава̄дӣ ма̄тугха̄та̄дикаммасса а̄н̣аттатта̄ва ‘‘со миччхаттанийато’’ти ман̃н̃ати. тасма̄ миччхаттанийа̄ман̃ча̄ти пан̃хам̣ пуччхати. сакава̄дӣ пана екасса пуггаласса двиннам̣ нийа̄ма̄нам̣ аноккантиматтамева сандха̄йа на хеванти пат̣иккхипати.
нану там̣ камманти ма̄тугха̄та̄дикаммам̣. таттха анийата̄н̣аттим̣ сандха̄йа ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. анийатампи хи а̄н̣аттим̣ пайоджетва̄ т̣хитасса ‘‘анануччхавикам̣ майа̄ ката’’нти куккуччам̣ уппаджджатева, виппат̣иса̄ро джа̄йатева. хан̃чӣтиа̄ди куккуччуппаттиматтам̣ гахетва̄ парава̄дина̄ ладдхипатит̣т̣ха̄панаттхам̣ вуттам̣.
661. ида̄ни йасса анийата̄н̣аттикасса̄пи анантара̄пайуттасса парава̄дина̄ самматтанийа̄моккаманам̣ пат̣исиддхам̣, тамева пуггалам̣ гахетва̄ анантара̄пайутто пуггало абхабботи пуччха̄ сакава̄дисса, аттано ладдхивасена пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ сакава̄дӣ ‘‘абхаббо на̄ма ма̄тугха̄та̄дикамма̄нам̣ ка̄рако, ким̣ те тена та̄ни камма̄ни ката̄нӣ’’ти чодетум̣ ма̄та̄ джӣвита̄ воропита̄тиа̄дима̄ха. итаро тесам̣ ваттхӯнам̣ арогата̄йа татха̄рӯпам̣ кирийам̣ апассанто ‘‘на хева’’нти пат̣иккхипати.
там̣ каммам̣ пат̣исам̣харитва̄ти анийата̄н̣аттикаммам̣ сандха̄йа вуттам̣. тан̃хи ‘‘ма̄ кхо майа̄ а̄н̣аттам̣ а̄ка̄сӣ’’ти а̄н̣аттам̣ нива̄рентена пат̣исам̣хат̣ам̣ на̄ма хоти. пат̣исам̣хат̣атта̄йева четтха куккуччам̣ пат̣ивинодитам̣, виппат̣иса̄ро пат̣ивинӣто на̄ма хоти. евам̣ сантепи панеттха пурима̄н̣аттийа̄йева нийатабха̄вам̣ ман̃н̃ама̄но парава̄дӣ ‘‘а̄манта̄’’ти пат̣иджа̄на̄ти. атха нам̣ сакава̄дӣ тасса каммасса пат̣исам̣хат̣абха̄вам̣ сампат̣иччха̄петва̄ аттано ладдхим̣ патит̣т̣ха̄петва̄ хан̃чӣтиа̄дима̄ха.
662. пуна анантара̄пайуттоти парийоса̄напан̃хе пат̣хамапан̃хе вийа пуччха̄ парава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. нану там̣ камманти ануйого парава̄дисса, пат̣исам̣хат̣ака̄лато пуббе пайуттака̄лам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. пайуттапуббата̄маттам̣ гахетва̄ анийата̄н̣аттивасена хан̃чӣти ладдхипатит̣т̣ха̄панам̣ парава̄дисса. айам̣ пана ладдхи айонисо патит̣т̣хитатта̄ аппатит̣т̣хита̄ва хотӣти.
анантара̄пайуттакатха̄ван̣н̣ана̄.
4. нийатасса нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄
663-664. ида̄ни нийатасса нийа̄макатха̄ на̄ма хоти. таттха дувидхо нийа̄мо – миччхаттанийа̄мо ча а̄нантарийакаммам̣, самматтанийа̄мо ча арийамагго. име две нийа̄ме т̣хапетва̄ ан̃н̃о нийа̄мо на̄ма наттхи. саббепи хи сеса̄ тебхӯмакадхамма̄ анийата̄ на̄ма. техи саманна̄гатопи анийатойева. буддхехи пана аттано н̃а̄н̣абалена ‘‘айам̣ сатто ана̄гате бодхим̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти бйа̄като бодхисатто пун̃н̃уссадатта̄ нийатоти вуччати. ити имам̣ воха̄раматтам̣ гахетва̄ ‘‘паччхимабхавико бодхисатто та̄йа джа̄тийа̄ бхаббо дхаммам̣ абхисамету’’нти адхиппа̄йена ‘‘нийато нийа̄мам̣ оккаматӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄параселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. миччхаттанийатотиа̄ди ан̃н̃ена нийа̄мена нийатасса ан̃н̃анийа̄ма̄бха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. пуббе маггам̣ бха̄ветва̄тиа̄ди нийа̄маппабхедадассанаттхам̣ вуттам̣. сатипат̣т̣ха̄нантиа̄ди екасмимпи нийа̄ме дхаммаппабхедадассанаттхам̣ вуттам̣. бхаббо бодхисаттоти вачанам̣ кевалам̣ бодхисаттасса бхаббатам̣ дӣпети, на нийатасса нийа̄моккаманам̣, тасма̄ аса̄дхакам̣. со хи пуббе екенапи нийатадхаммена анийато бодхимӯле саччадассанена нийа̄мам̣ оккантоти.
нийатасса нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄.
5. нивутакатха̄ван̣н̣ана̄
665-667. ида̄ни нивутакатха̄ на̄ма хоти. таттха суддхасса суддхакичча̄бха̄вато нӣваран̣ехи нивуто опхут̣о парийонаддхо ча нӣваран̣ам̣ джахатӣти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа нивутотипуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. ратто ра̄гантиа̄ди нивутасса нӣваран̣аджахане досадассанаттхам̣ вуттам̣. парисуддхе парийода̄тетиа̄ди виккхамбханависуддхийа̄ висуддхасса самуччхедависуддхидассанаттхам̣ вуттам̣. тасса евам̣ джа̄натотиа̄ди джа̄нато пассато а̄саваккхайам̣ дӣпети, на нивутасса нӣваран̣аджаханам̣, тасма̄ аса̄дхаканти.
нивутакатха̄ван̣н̣ана̄.
6. саммукхӣбхӯтакатха̄ван̣н̣ана̄
668-670. ида̄ни саммукхӣбхӯтакатха̄ на̄ма хоти. таттха саммукхӣбхӯтоти сам̣йоджана̄нам̣ саммукхӣбха̄вам̣ техи саман̇гӣбха̄вам̣ упагато. сесаметтха нивутакатха̄садисамева̄ти.
саммукхӣбхӯтакатха̄ван̣н̣ана̄.
7. сама̄панно асса̄детӣтикатха̄ван̣н̣ана̄
671-673. ида̄ни сама̄панно асса̄детӣтикатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, со тадасса̄детӣ’’тиа̄дивачанам̣ (а. ни. 4.123) нисса̄йа ‘‘сама̄панно асса̄дети, са̄ часса джха̄наниканти джха̄на̄рамман̣а̄ хотӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣, те сандха̄йа сама̄панноти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. там̣ джха̄нам̣ тасса джха̄насса а̄рамман̣анти пан̃хесу тассева тада̄рамман̣атам̣ апассанто суттавиродхабхайена пат̣иккхипати, ‘‘тадасса̄детӣ’’тивачанаматтена пат̣иджа̄на̄ти. со тадасса̄детӣти суттам̣ джха̄нала̄бхино джха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа джха̄насса̄дам̣ са̄дхети, на антосама̄паттийам̣йева джха̄наникантийа̄ джха̄на̄рамман̣атам̣, тасма̄ аса̄дхаканти.
сама̄панно асса̄детӣтикатха̄ван̣н̣ана̄.
8. аса̄тара̄гакатха̄ван̣н̣ана̄
674. ида̄ни аса̄тара̄гакатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йам̣кин̃чи веданам̣ ведети сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄, со там̣ веданам̣ абхинандати абхивадатӣ’’ти (ма. ни. 1.409) сутте дит̣т̣ха̄бхинанданавасена вуттам̣. ‘‘абхинандатӣ’’тивачанам̣ нисса̄йа ‘‘дуккхаведана̄йапи ра̄гасса̄давасена абхинандана̄ хоти. тасма̄ аттхи аса̄тара̄го’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа аттхи аса̄тара̄готи пуччха̄ сакава̄дисса. таттха аса̄тара̄готи аса̄те дуккхаведайите ‘‘ахо вата ме етадева бхавеййа̄’’ти раджджана̄. а̄манта̄ти ладдхивасена пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха утта̄наттхамева.
675. со там̣ веданам̣ абхинандатӣти сутте пана виниват̣т̣етва̄ дуккхаведанамева а̄раббха ра̄гуппатти на̄ма наттхи, самӯхаггахан̣ена пана ведайиталаккхан̣ам̣ дхаммам̣ дуккхаведанамева ва̄ аттато саманупассанто дит̣т̣химан̃н̃ана̄сан̇кха̄та̄йа дит̣т̣ха̄бхинандана̄йа веданам̣ абхинандати, дуккха̄йа ведана̄йа випарин̣а̄мам̣ абхинандати, дуккха̄йа ведана̄йа абхибхӯто тасса̄ пат̣ипаккхам̣ ка̄масукхам̣ паттхайантопи дуккхаведанам̣ абхинандати на̄ма. евам̣ дуккхаведана̄йа абхинандана̄ хотӣти адхиппа̄йо. тасма̄ аса̄дхакаметам̣ аса̄тара̄гасса̄ти.
аса̄тара̄гакатха̄ван̣н̣ана̄.
9. дхамматан̣ха̄абйа̄ката̄тикатха̄ван̣н̣ана̄
676-680. ида̄ни дхамматан̣ха̄ абйа̄ката̄тикатха̄ на̄ма хоти. таттха рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄ти има̄су чхасу тан̣ха̄су йасма̄ саббапаччхима̄ тан̣ха̄ дхамматан̣ха̄ти вутта̄, тасма̄ са̄ абйа̄ката̄ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесапан̃ха̄нам̣ па̄л̣ийа̄ аттхо ниййа̄ти. ка̄матан̣ха̄тиа̄дӣхи тӣхи кот̣т̣ха̄сехи чхапи тан̣ха̄ сан̇кхипитва̄ дассита̄. рӯпа̄дӣсу хи чхасу а̄рамман̣есу ка̄масса̄давасена паватта̄ тан̣ха̄ ка̄матан̣ха̄. ‘‘бхависсати атта̄ ча локо ча̄’’ти сассатадит̣т̣хисахагата̄ тан̣ха̄ бхаватан̣ха̄. ‘‘на бхависсатӣ’’ти уччхедадит̣т̣хисахагата̄ тан̣ха̄ вибхаватан̣ха̄ти. нану са̄ дхамматан̣ха̄ти падам̣ тан̣ха̄йа дхамма̄рамман̣ам̣ а̄раббха паваттим̣ дӣпети, на абйа̄катабха̄вам̣ тасма̄ аса̄дхаканти.
дхамматан̣ха̄ абйа̄ката̄тикатха̄ван̣н̣ана̄.
10. дхамматан̣ха̄надуккхасамудайотикатха̄ван̣н̣ана̄
681-685. ида̄ни дхамматан̣ха̄ надуккхасамудайотикатха̄ на̄ма хоти. татра̄пи йасма̄ са̄ дхамматан̣ха̄ти вутта̄, тасма̄ на дуккхасамудайоти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣йева; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесам̣ пуримакатха̄садисамева̄ти.
дхамматан̣ха̄ надуккхасамудайотикатха̄ван̣н̣ана̄.
терасамо вагго.