11. ека̄дасамавагго

1-3. тиссопи анусайакатха̄ван̣н̣ана̄

605-613. ида̄ни анусайа̄ абйа̄ката̄, ахетука̄, читтавиппайутта̄ти тиссопи анусайакатха̄ на̄ма хонти. таттха йасма̄ путхуджджано кусала̄бйа̄кате читте ваттама̄не ‘‘са̄нусайо’’ти ваттаббо, йо часса тасмим̣ кхан̣е хету, на тена хетуна̄ анусайа̄ сахетука̄, на тена читтена сампайутта̄, тасма̄ ‘‘те абйа̄ката̄, ахетука̄, читтавиппайутта̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи маха̄сам̣гхика̄нан̃чева саммитийа̄нан̃ча; те сандха̄йа тӣсупи катха̄су пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ сакка̄ па̄л̣имаггенева джа̄нитунти, тасма̄ на виттха̄ританти.

тиссопи анусайакатха̄ван̣н̣ана̄.

4. н̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

614-615. ида̄ни н̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха магган̃а̄н̣ена ан̃н̃а̄н̣е вигатепи пуна чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дивасена н̃а̄н̣авиппайуттачитте ваттама̄не йасма̄ там̣ маггачиттам̣ на паваттати, тасма̄ ‘‘на ваттаббам̣ н̃а̄н̣ӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи маха̄сам̣гхика̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади ан̃н̃а̄н̣е вигате ‘н̃а̄н̣ӣ’ти пан̃н̃атти на сийа̄, ра̄га̄дӣсу вигатесу вӣтара̄га̄дипан̃н̃аттипи на сийа̄ти пуггалапан̃н̃аттийам̣ аковидосӣ’’ти чодетум̣ ра̄ге вигатетиа̄дима̄ха. итаро тесу вигатесу сара̄га̄дибха̄ве йуттим̣ апассанто пат̣иккхипати. парийоса̄не йасма̄ н̃а̄н̣апат̣ила̄бхена со н̃а̄н̣ӣти ваттаббатам̣ арахати, тасма̄ на хеванти пат̣иккхепо сакава̄дисса̄ти.

н̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

5. н̃а̄н̣ам̣ читтавиппайуттантикатха̄ван̣н̣ана̄

616-617. ида̄ни н̃а̄н̣ам̣ читтавиппайуттантикатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ араха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дисаман̇гӣ пат̣иладдхам̣ магган̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа ‘‘н̃а̄н̣ӣ’’ти вуччати, на часса там̣ тена читтена сампайуттам̣, тасма̄ ‘‘н̃а̄н̣ам̣ читтавиппайутта’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади те н̃а̄н̣ам̣ читтавиппайуттам̣ читтавиппайуттесу рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ сийа̄’’ти чодетум̣ рӯпантиа̄дима̄ха. итаро пат̣иккхипати. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. парийоса̄не пана пан̃н̃ава̄ти пут̣т̣хо пат̣ила̄бхавасена там̣ паваттим̣ иччхати, тасма̄ пат̣иджа̄на̄тӣти.

н̃а̄н̣ам̣ читтавиппайуттантикатха̄ван̣н̣ана̄.

6. идам̣ дуккхантикатха̄ван̣н̣ана̄

618-820. ида̄ни идам̣ дуккхантикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘локуттарамаггаккхан̣е йога̄вачаро идам̣ дуккханти ва̄чам̣ бха̄сати, евамасса идам̣ дуккханти ва̄чам̣ бха̄сато ча идам̣ дуккханти н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, маггаккхан̣е татха̄ ва̄ча̄бха̄санам̣ н̃а̄н̣аппаваттин̃ча сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. йасма̄ пана со сесасаччапат̣исам̣йуттам̣ ва̄чам̣ путхуджджанова бха̄сати, на ча тасса татха̄ н̃а̄н̣аппаваттӣти иччхати, тасма̄ самудайа̄дипан̃хесу пат̣иккхипати. рӯпам̣ аниччантиа̄ди дуккхапарийа̄йадассанавасена вуттам̣. итаро пана сакасамайе та̄дисам̣ воха̄рам̣ апассанто пат̣иккхипати. ити ча данти ча̄тиа̄ди йади тасса дуккхе н̃а̄н̣ам̣ паваттати, и-ка̄ра дам̣-ка̄ра ду-ка̄ра кха-ка̄ресу пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатӯхи н̃а̄н̣ехи паваттитаббанти дассетум̣ вуттам̣. итаро пана татха̄ на иччхати, тасма̄ пат̣иккхипати.

идам̣ дуккхантикатха̄ван̣н̣ана̄.

7. иддхибалакатха̄ван̣н̣ана̄

621-624. ида̄ни иддхибалакатха̄ на̄ма хоти. таттха иддхипа̄дабха̄вана̄нисам̣сасса аттхам̣ айонисо гахетва̄ ‘‘иддхибалена саманна̄гато каппам̣ тит̣т̣хеййа̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи маха̄сам̣гхика̄нам̣; те сандха̄йа иддхибалена саманна̄гато каппам̣ тит̣т̣хеййа̄ти пуччха̄ сакава̄дисса. таттха каппо на̄ма маха̄каппо, каппекадесо, а̄йукаппоти тивидхо. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, каппасса асан̇кхйеййа̄нӣ’’ти (а. ни. 4.156) еттха хи маха̄каппова каппоти вутто. ‘‘брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ каппо а̄йуппама̄н̣а’’нти (а. ни. 4.123) еттха каппекадеса̄. ‘‘каппам̣ нирайамхи паччати, каппам̣ саггамхи модатӣ’’ти (чӯл̣ава. 354) еттха а̄йукаппо. а̄йукаппанам̣ а̄йувидха̄нам̣ каммасса випа̄кавасена ва̄ вассаган̣ана̄йа ва̄ а̄йупариччхедоти аттхо. тесу маха̄каппам̣ сандха̄йа пуччхати, итаро пат̣иджа̄на̄ти.

атха нам̣ сакава̄дӣ ‘‘саче те иддхибалена саманна̄гато, ‘йо чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’ти (сам̣. ни. 2.143) евам̣ париччхинна̄ а̄йукаппа̄ уддхам̣ маха̄каппам̣ ва̄ маха̄каппекадесам̣ ва̄ джӣвеййа иддхимайикенасса а̄йуна̄ бхавитабба’’нти чодетум̣ иддхимайико со а̄йӯтиа̄дима̄ха. итаро ‘‘джӣвитиндрийам̣ на̄ма иддхимайикам̣ наттхи, каммасамут̣т̣ха̄намева̄’’ти вуттатта̄ пат̣иккхипати. ко панеттха иддхимато висесо, нану аниддхима̄пи а̄йукаппам̣ тит̣т̣хеййа̄ти? айам̣ висесо – иддхима̄ хи йа̄вата̄йукам̣ джӣвитаппаваттийа̄ антара̄йакаре дхамме иддхибалена пат̣иба̄хитва̄ антара̄ ака̄ламаран̣ам̣ нива̄ретум̣ саккоти, аниддхимато етам̣ балам̣ наттхи. айаметесам̣ висесо.

атӣтам̣ ана̄гатанти идам̣ ависесена каппам̣ тит̣т̣хеййа̄ти пат̣ин̃н̃а̄татта̄ чодети. две каппетиа̄ди ‘‘йади иддхима̄ джӣвитапариччхедам̣ атиккамитум̣ саккоти, на кевалам̣ екам̣ анекепи каппе тит̣т̣хеййа̄’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣. уппанно пхассотиа̄ди на саббам̣ иддхийа̄ лаббхати, иддхийа̄ ависайопи аттхӣти дассетум̣ вуттам̣. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

иддхибалакатха̄ван̣н̣ана̄.

8. сама̄дхикатха̄ван̣н̣ана̄

625-626. ида̄ни сама̄дхикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ екачиттаккхан̣е уппанна̄пи екаггата̄ сама̄дха̄нат̣т̣хена сама̄дхӣти аггахетва̄ ‘‘сатта раттиндива̄ни екантасукхапат̣исам̣ведӣ вихариту’’нтиа̄дивачанам̣ (ма. ни. 1.180) нисса̄йа ‘‘читтасантати сама̄дхӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи саббаттхива̄да̄нан̃чева уттара̄патхака̄нан̃ча; те сандха̄йа читтасантатӣти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади читтасантати сама̄дхи, читтасантати на̄ма атӣта̄пи аттхи, ана̄гата̄пи аттхи. на хи екам̣ паччуппанначиттамева читтасантати на̄ма хоти, ким̣ те сабба̄пи са̄ сама̄дхӣ’’ти чодетум̣ атӣта̄тиа̄дима̄ха, итаро татха̄ аниччханто пат̣иккхипати.

нану атӣтам̣ нируддхантиа̄ди ‘‘читтасантатийам̣ паччуппаннамева читтам̣ киччакарам̣, атӣта̄на̄гатам̣ нируддхатта̄ ануппаннатта̄ ча наттхи, катхам̣ там̣ сама̄дхи на̄ма хотӣ’’ти дассетум̣ вуттам̣. екачиттаккхан̣икоти пуччха̄ парава̄дисса. тато йа̄ сакасамайе ‘‘сама̄дхим̣, бхиккхаве, бха̄ветха̄’’тиа̄дӣсу паччуппаннакусалачиттасампайутта̄ екаггата̄ сама̄дхӣти вутта̄, там̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. чаккхувин̃н̃а̄н̣асаман̇гӣтиа̄ди ‘‘екачиттаккхан̣ико’’ти вачанаматтам̣ гахетва̄ чхалена вуттам̣, тенева сакава̄дина̄ пат̣иккхиттам̣. нану вуттам̣ бхагавата̄ти суттам̣ пуримапаччхимавасена паваттама̄насса сама̄дхисса аббокин̣н̣атам̣ са̄дхети, на сантатийа̄ сама̄дхибха̄вам̣, тасма̄ аса̄дхаканти.

сама̄дхикатха̄ван̣н̣ана̄.

9. дхаммат̣т̣хитата̄катха̄ван̣н̣ана̄

627. ида̄ни дхаммат̣т̣хитата̄катха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘т̣хита̄ва са̄ дха̄тӯ’’ти вачанам̣ нисса̄йа ‘‘пат̣иччасамуппа̄дасан̇кха̄та̄ дхаммат̣т̣хитата̄ на̄ма ека̄ аттхи, са̄ ча париниппханна̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади париниппханна̄нам̣ авиджджа̄дӣнам̣ ан̃н̃а̄ дхаммат̣т̣хитата̄ на̄ма париниппханна̄ аттхи, та̄йапи ча те дхаммат̣т̣хитата̄йа ан̃н̃а̄ т̣хитата̄ париниппханна̄ а̄паджджатӣ’’ти чодетум̣ та̄йа т̣хитата̄тиа̄дима̄ха. парава̄дӣ еварӯпа̄йа ладдхийа̄ абха̄вена пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо анантарапаччайатан̃чева ан̃н̃аман̃н̃апаччайатан̃ча сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева̄ти.

дхаммат̣т̣хитата̄катха̄ван̣н̣ана̄.

10. аниччата̄катха̄ван̣н̣ана̄

628. ида̄ни аниччата̄катха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘аничча̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ аниччата̄пи рӯпа̄дайо вийа париниппханна̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади те рӯпа̄дайо вийа аниччата̄ париниппханна̄, тасса̄пи ан̃н̃а̄йа париниппханна̄йа аниччата̄йа бхавитабба’’нти чодетум̣ та̄йа аниччата̄йа̄тиа̄дима̄ха. итаро двиннам̣ аниччата̄йа екато абха̄вена пат̣иккхипитва̄ пуна йасма̄ са̄ аниччата̄ ничча̄ на хоти, тенева аниччена саддхим̣ антарадха̄йати, тасма̄ пат̣иджа̄на̄ти. атхасса сакава̄дӣ лесока̄сам̣ адатва̄ йа̄ тена дутийа̄ аниччата̄ пат̣ин̃н̃а̄та̄, та̄йапи тато пара̄йапӣти парампаравасена анупаччхедадосам̣ а̄ропенто та̄йа та̄йева̄тиа̄дима̄ха. джара̄ париниппханна̄тиа̄ди йасма̄ уппаннасса джара̄маран̣ато ан̃н̃а̄ аниччата̄ на̄ма наттхи, тасма̄ аниччата̄вибха̄га̄нуйун̃джанавасена вуттам̣. татра̄пи парава̄дино пуриманайенева пат̣ин̃н̃а̄ ча пат̣иккхепо ча ведитаббо.

629. рӯпам̣ париниппханнантиа̄ди йесам̣ са̄ аниччата̄, техи саддхим̣ сам̣санданаттхам̣ вуттам̣. таттха ‘‘йатха̄ париниппханна̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ аниччата̄джара̄маран̣а̄ни аттхи, евам̣ париниппханна̄нам̣ аниччата̄дӣнам̣ та̄ни наттхӣ’’ти ман̃н̃ама̄но екантена пат̣иккхипатийева̄ти.

аниччата̄катха̄ван̣н̣ана̄.

ека̄дасамо вагго.