9. навамавагго
1. а̄нисам̣садасса̄вӣкатха̄ван̣н̣ана̄
547. ида̄ни а̄нисам̣садасса̄вӣкатха̄ на̄ма хоти. таттха сакасамайе сан̇кха̄ре а̄дӣнавато нибба̄нан̃ча а̄нисам̣сато пассантасса сам̣йоджанаппаха̄нам̣ хотӣти ниччхайо. йесам̣ пана тесу двӣсупи екам̣сикава̄дам̣ гахетва̄ ‘‘а̄нисам̣садасса̄винова сам̣йоджанаппаха̄нам̣ хотӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атхасса ‘‘екам̣сикава̄до тайа̄ гахито, а̄дӣнавопи дат̣т̣хаббойева̄’’ти вибха̄гадассанаттхам̣ сакава̄дӣ сан̇кха̄ретиа̄дима̄ха.
сан̇кха̄ре ча аниччато манасикароти, нибба̄не ча а̄нисам̣садасса̄вӣ хотӣти пан̃хасмим̣ айамадхиппа̄йо – а̄нисам̣садасса̄висса сам̣йоджана̄нам̣ паха̄нам̣ хотӣти тесам̣ ладдхи. нану сан̇кха̄ре аниччато манасикарото сам̣йоджана̄ пахӣйантӣти ча пут̣т̣хо а̄манта̄ти пат̣иджа̄на̄ти. тена те сан̇кха̄ре ча аниччато манасикароти, нибба̄не ча а̄нисам̣садасса̄вӣ хотӣти идам̣ а̄паджджати, ким̣ сампат̣иччхаси етанти. тато парава̄дӣ екачиттаккхан̣ам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, дутийам̣ пут̣т̣хо на̄на̄читтавасена пат̣иджа̄на̄ти. сакава̄дӣ панасса адхиппа̄йам̣ маддитва̄ аниччаманасика̄расса а̄нисам̣садасса̄вита̄йа ча екато пат̣ин̃н̃а̄татта̄ двиннам̣ пхасса̄нам̣ двиннам̣ читта̄нам̣ самодха̄нам̣ хотӣти пуччхати. итаро двиннам̣ самодха̄нам̣ апассанто пат̣иккхипати. дуккхатотиа̄дипан̃хесупи есева найо. ким̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣, ким̣ аничча̄дито манасикарото сам̣йоджана̄ пахӣйанти, уда̄ху нибба̄не а̄нисам̣садасса̄висса, уда̄ху двепи екато каронтасса̄ти. йади та̄ва аничча̄дито манасикарото паха̄нам̣ бхавеййа, випассана̄читтенева бхавеййа. атха а̄нисам̣садасса̄вино, ануссававасена нибба̄не а̄нисам̣сам̣ пассантасса випассана̄читтенева бхавеййа, атха двепи екато каронтасса бхавеййа, двиннам̣ пхасса̄дӣнам̣ самодха̄нам̣ бхавеййа. йасма̄ пана арийамаггаккхан̣е аничча̄диманасика̄расса киччам̣ ниппхаттим̣ гаччхати пуна ниччатотиа̄дигахан̣асса ануппаттидхаммабха̄вато, нибба̄не ча паччаккхатова а̄нисам̣садассанам̣ иджджхати, тасма̄ киччаниппхаттивасена аничча̄дито манасикарото а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттивасена ча нибба̄не а̄нисам̣садасса̄висса сам̣йоджана̄нам̣ паха̄нам̣ хотӣти ведитаббам̣.
548. нибба̄не сукха̄нупассӣти суттам̣ нибба̄не сукха̄нупассана̄дибха̄вамева са̄дхети, на а̄нисам̣садасса̄вита̄маттена сам̣йоджана̄нам̣ паха̄нам̣. тасма̄ а̄бхатампи ана̄бхатасадисамева̄ти.
а̄нисам̣садасса̄вӣкатха̄ван̣н̣ана̄.
2. амата̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄
549. ида̄ни амата̄рамман̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘нибба̄нам̣ ман̃н̃атӣ’’тиа̄дӣнам̣ айонисо аттхам̣ гахетва̄ амата̄рамман̣ам̣ сам̣йоджанам̣ хотӣти ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ саче амата̄рамман̣ам̣ сам̣йоджанам̣, аматасса сам̣йоджанийа̄дибха̄во а̄паджджатӣти чодетум̣ аматам̣ сам̣йоджанийантиа̄дима̄ха. итаро суттавиродхабхайена саббам̣ пат̣иккхипати. имина̄ упа̄йена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. нибба̄нам̣ нибба̄натоти а̄хат̣асуттам̣ пана дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ сандха̄йа бха̄ситам̣, тасма̄ аса̄дхаканти.
амата̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄.
3. рӯпам̣ са̄рамман̣антикатха̄ван̣н̣ана̄
552-553. ида̄ни рӯпам̣ са̄рамман̣антикатха̄ на̄ма хоти. таттха рӯпам̣ саппаччайат̣т̣хена са̄рамман̣ам̣ на̄ма хоти, на ан̃н̃ам̣ а̄рамман̣ам̣ каротӣти а̄рамман̣апаччайавасена. йесам̣ пана ависесена рӯпам̣ са̄рамман̣анти ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа а̄рамман̣аттхасса вибха̄гадассанаттхам̣ пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха па̄л̣иануса̄ренева ведитаббам̣. на ваттаббанти пан̃хе олуббха̄рамман̣ам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. дутийапан̃хепи паччайа̄рамман̣ам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ тассева. ити саппаччайат̣т̣хеневеттха са̄рамман̣ата̄ сиддха̄ти.
рӯпам̣ са̄рамман̣антикатха̄ван̣н̣ана̄.
4. анусайа̄ ана̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄
554-556. ида̄ни анусайа̄ ана̄рамман̣а̄тикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ анусайа̄ на̄ма читтавиппайутта̄ ахетука̄ абйа̄ката̄, тенева ча ана̄рамман̣а̄ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нан̃чева екачча̄нан̃ча уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа анусайа̄ти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ана̄рамман̣ена на̄ма евам̣видхена бхавитаббанти чодетум̣ рӯпантиа̄дима̄ха. ка̄мара̄готиа̄ди ка̄мара̄га̄нусайато анан̃н̃атта̄ дасситам̣. сан̇кха̄раккхандхо ана̄рамман̣оти пан̃хе читтасампайуттасан̇кха̄раккхандхам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. анусайам̣ джӣвитиндрийам̣ ка̄йакамма̄дирӯпан̃ча сан̇кха̄раккхандхапарийа̄паннам̣, там̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. имина̄вупа̄йена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. са̄нусайоти пан̃хе пана аппахӣна̄нусайатта̄ са̄нусайата̄ анун̃н̃а̄та̄. на анусайа̄нам̣ паваттисаббха̄ва̄. йо хи аппахӣно, на со атӣто, на̄на̄гато, на паччуппанно ча. маггаваджджхакилесо панеса аппахӣнатта̄ва аттхӣти вуччати. еварӯпасса ча идам̣ на̄ма а̄рамман̣анти на ваттаббам̣. тасма̄ там̣ пат̣иккхиттам̣. там̣ панетам̣ на кевалам̣ анусайасса, ра̄га̄дӣнампи та̄дисамева, тасма̄ анусайа̄нам̣ ана̄рамман̣ата̄са̄дхакам̣ на хотӣти.
анусайа̄ ана̄рамман̣а̄тикатха̄ван̣н̣ана̄.
5. н̃а̄н̣ам̣ ана̄рамман̣антикатха̄ван̣н̣ана̄
557-558. ида̄ни н̃а̄н̣ам̣ ана̄рамман̣антикатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ араха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣асаман̇гӣ н̃а̄н̣ӣти вуччати, тасса н̃а̄н̣асса тасмим̣ кхан̣е а̄рамман̣ам̣ наттхи, тасма̄ н̃а̄н̣ам̣ ана̄рамман̣анти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха анусайакатха̄йам̣ вуттанайенева ведитаббанти.
н̃а̄н̣ам̣ ана̄рамман̣антикатха̄ван̣н̣ана̄.
6. атӣта̄на̄гата̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄
559-561. ида̄ни атӣта̄на̄гата̄рамман̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ атӣта̄на̄гата̄рамман̣ам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ тада̄рамман̣ена читтена а̄рамман̣асса наттхита̄йа ана̄рамман̣ена бхавитаббанти атӣтам̣ ана̄рамман̣анти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣, те сандха̄йа атӣта̄рамман̣анти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха йатха̄па̄л̣имева ниййа̄тӣти.
атӣта̄на̄гата̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄.
7. витакка̄нупатитакатха̄ван̣н̣ана̄
562. ида̄ни витакка̄нупатитакатха̄ на̄ма хоти. таттха витакка̄нупатита̄ на̄ма дувидха̄ – а̄рамман̣ато ча сампайогато ча. таттха асукачиттам̣ на̄ма витаккасса̄рамман̣ам̣ на хотӣти нийама̄бха̄вато сийа̄ саббам̣ читтам̣ витакка̄нупатитам̣, витаккавиппайуттачиттасаббха̄вато пана на саббам̣ читтам̣ витакка̄нупатитам̣. ити имам̣ вибха̄гам̣ акатва̄ ависесенева саббам̣ читтам̣ витакка̄нупатитанти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха па̄л̣ивасенева ниййа̄тӣти.
витакка̄нупатитакатха̄ван̣н̣ана̄.
8. витаккавиппха̄расаддакатха̄ван̣н̣ана̄
563. ида̄ни витаккавиппха̄расаддакатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ ‘‘витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ра̄’’ти вутта̄, тасма̄ саббасо витаккайато вича̄райато антамасо манодха̄тупаваттика̄лепи витаккавиппха̄ро саддойева̄ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа саббасоти пуччха̄ сакава̄дисса пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ йади витаккавиппха̄раматтам̣ саддо, пхасса̄дивиппха̄ропи саддо бхавеййа̄ти чодетум̣ саббасо пхусайатотиа̄дима̄ха. итаро та̄дисам̣ сутталесам̣ апассанто пат̣иккхипати. витаккавиппха̄ро саддо сотавин̃н̃еййоти витаккасса виппха̄раматтамева саддоти катва̄ пуччхати, на витаккавиппха̄расамут̣т̣хитам̣ суттапаматта̄нам̣ саддам̣, итаро пат̣иккхипати. нану витаккавиппха̄расаддо на сотавин̃н̃еййоти идам̣ тассева ладдхийа̄ дассети. со хи витаккавиппха̄раматтамева саддам̣ вадати, со на сотавин̃н̃еййоти. итаро пана ‘‘витаккавиппха̄расаддам̣ сутва̄ а̄дисатӣ’’ ти (дӣ. ни. 3.148) вачанато сотавин̃н̃еййова̄ти вадати.
витаккавиппха̄расаддакатха̄ван̣н̣ана̄.
9. найатха̄читтасса ва̄ча̄тикатха̄ван̣н̣ана̄
564. ида̄ни найатха̄читтасса ва̄ча̄тикатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ кочи ан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄мӣти ан̃н̃ам̣ бхан̣ати, тасма̄ найатха̄читтасса ва̄ча̄ читта̄нурӯпа̄ читта̄нугатика̄ на хоти, вина̄пи читтена паваттатӣти йесам̣ ладдхи; сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади там̣самут̣т̣ха̄пакам̣ читтам̣ на сийа̄, пхасса̄дайопи тасмим̣ кхан̣е на сийу’’нти чодетум̣ апхассакасса̄тиа̄дима̄ха. на бхан̣итука̄мотиа̄дӣсу йасма̄ ан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄мӣти ан̃н̃ам̣ бхан̣антопи бхан̣итука̄мойева на̄ма хоти, тасма̄ на хева̄ти пат̣иккхипати.
565. нану аттхи кочи ан̃н̃ам̣ бхан̣исса̄мӣтиа̄дӣсу чӣваранти бхан̣итука̄мо чӣранти бхан̣еййа. таттха ан̃н̃ам̣ бхан̣итука̄мата̄читтам̣, ан̃н̃ам̣ бхан̣аначиттам̣, ити пуббабха̄гена читтена асадисатта̄ айатха̄читто на̄ма хоти, тенасса кевалам̣ ана̄патти на̄ма хоти, на пана чӣранти вачанасамут̣т̣ха̄пакачиттам̣ наттхи, ити ачиттака̄ са̄ ва̄ча̄ти аттхам̣ сандха̄йа имина̄ уда̄харан̣ена ‘‘найатха̄читтасса ва̄ча̄’’ти патит̣т̣ха̄пита̄пи аппатит̣т̣ха̄пита̄ва хотӣти.
найатха̄читтасса ва̄ча̄тикатха̄ван̣н̣ана̄.
10. найатха̄читтасса ка̄йакаммантикатха̄ван̣н̣ана̄
566-567. ида̄ни найатха̄читтасса ка̄йакаммантикатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ кочи ан̃н̃атра гаччхисса̄мӣти ан̃н̃атра гаччхати, тасма̄ найатха̄читтасса ка̄йакаммам̣ читта̄нурӯпам̣ читта̄нугатикам̣ на хоти, вина̄пи читтена паваттатӣти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣йева, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббанти.
найатха̄читтасса ка̄йакаммантикатха̄ван̣н̣ана̄.
11. атӣта̄на̄гатасаманна̄гатакатха̄ван̣н̣ана̄
568-570. ида̄ни атӣта̄на̄гатехи саманна̄гатакатха̄ на̄ма хоти. таттха саманна̄гатапан̃н̃атти пат̣ила̄бхапан̃н̃аттӣти две пан̃н̃аттийо ведитабба̄. та̄су паччуппаннадхаммасаман̇гӣ саманна̄гатоти вуччати. ат̣т̣ха сама̄паттила̄бхино пана сама̄паттийо кин̃ча̄пи на екаккхан̣е паваттанти, ан̃н̃а̄ атӣта̄ хонти, ан̃н̃а̄ ана̄гата̄, ан̃н̃а̄ паччуппанна̄, пат̣ивиджджхитва̄ апарихӣната̄йа пана ла̄бхӣти вуччати. таттха йесам̣ имам̣ вибха̄гам̣ аггахетва̄ йасма̄ джха̄нала̄бхӣнам̣ атӣта̄на̄гата̄ни джха̄на̄нипи аттхи, тасма̄ ‘‘те атӣтенапи ана̄гатенапи саманна̄гата̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣. те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти. ‘‘ат̣т̣хавимоккхаджха̄йӣ’’тиа̄ди пана ла̄бхӣбха̄васса са̄дхакам̣, на саманна̄гатабха̄васса̄ти.
атӣта̄на̄гатасаманна̄гатакатха̄ван̣н̣ана̄.
навамо вагго.