6. чхат̣т̣хавагго

1. нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄

445-447. ида̄ни нийа̄макатха̄ на̄ма хоти. таттха нийа̄моти ‘‘бхаббо нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматта’’нти (пу. па. 13) вачанато арийамагго вуччати. йасма̄ пана тасмим̣ уппаджджитва̄ нируддхепи пуггало анийато на̄ма на хоти, тасма̄ ‘‘со нийа̄мо ниччат̣т̣хена асан̇кхато’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато ‘‘йади со асан̇кхато, еварӯпена тена бхавитабба’’нти дӣпенто нибба̄нантиа̄дима̄ха. сам̣санданапуччха̄ утта̄наттха̄йева.

аттхи кечӣтиа̄ди нийа̄масса сан̇кхатабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттам̣. магго асан̇кхатотипан̃хе тасса уппа̄даниродхабха̄вато пат̣иккхипатӣти. нийа̄мо сан̇кхатотипан̃хе нируддхепи магге нийа̄масса аттхитам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. сота̄паттинийа̄мотиа̄дипан̃хесупи ануломато ча пат̣иломато ча имина̄ва найена аттхо ведитаббо. пан̃ча асан̇кхата̄нӣти пут̣т̣хо пан̃чаннам̣ асан̇кхата̄нам̣ а̄гатат̣т̣ха̄нам̣ апассанто пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо чатуннам̣ самматтанийа̄ма̄нам̣ нийа̄мавачанато нибба̄насса ча асан̇кхатабха̄вато пат̣иджа̄на̄ти. миччхаттанийа̄мапан̃хо нийа̄мавачанаматтена асан̇кхатата̄йа айуттабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттоти.

нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄.

2. пат̣иччасамуппа̄дакатха̄ван̣н̣ана̄

448. ида̄ни пат̣иччасамуппа̄дакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ нида̄навагге ‘‘уппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ ануппа̄да̄ ва̄ татха̄гата̄нам̣ т̣хита̄ва са̄ дха̄ту дхаммат̣т̣хитата̄’’тиа̄дивачанато (сам̣. ни. 2.20) ‘‘пат̣иччасамуппа̄до асан̇кхато’’ти ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нан̃ча махиса̄сака̄нан̃ча; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса.

449. авиджджа̄ асан̇кхата̄ти а̄дайо пан̃ха̄ авиджджа̄дӣнам̣йева пат̣иччасамуппа̄дабха̄вадассанаттхам̣ вутта̄. йена панаттхена таттха екекам̣ ан̇гам̣ ‘‘пат̣иччасамуппа̄до’’ти вуччати, со пат̣иччасамуппа̄давибхан̇ге вуттойева.

451. авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти йа̄ таттха дхаммат̣т̣хитата̄тиа̄ди йена суттена ладдхи патит̣т̣ха̄пита̄, тассева аттхадассанена ладдхибхинданаттхам̣ вуттам̣. айан̃хеттха аттхо – йа̄ айам̣ хет̣т̣ха̄ ‘‘т̣хита̄ва са̄ дха̄ту дхаммат̣т̣хитата̄ дхамманийа̄мата̄’’ти вутта̄ на са̄ ан̃н̃атра авиджджа̄дӣхи висум̣ ека̄ аттхи. авиджджа̄дӣнам̣ пана паччайа̄нам̣йеветам̣ на̄мам̣. уппаннепи хи татха̄гате ануппаннепи авиджджа̄то сан̇кха̄ра̄ самбхаванти, сан̇кха̄ра̄дӣхи ча вин̃н̃а̄н̣а̄дӣни, тасма̄ ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄’’ти йа̄ етасмим̣ паде сан̇кха̄радхамма̄нам̣ ка̄ран̣ат̣т̣хена т̣хитата̄ти дхаммат̣т̣хитата̄. тесам̣йева ча дхамма̄нам̣ ка̄ран̣ат̣т̣хенева нийа̄мата̄ти дхамманийа̄мата̄ти авиджджа̄ вуччати. са̄ ча асан̇кхата̄, нибба̄нан̃ча асан̇кхатанти пуччхати. парава̄дӣ ладдхивасена пат̣иджа̄нитва̄ пуна две асан̇кхата̄нӣти пут̣т̣хо сутта̄бха̄вена пат̣иккхипитва̄ ладдхивасенева пат̣иджа̄на̄ти. сесападесупи есева найо. хет̣т̣ха̄ вуттасадисам̣ пана таттха вуттанайенева ведитаббанти.

пат̣иччасамуппа̄дакатха̄ван̣н̣ана̄.

3. саччакатха̄ван̣н̣ана̄

452-454. ида̄ни саччакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄ни авитатха̄нӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1090) суттам̣ нисса̄йа ‘‘чатта̄ри сачча̄ни ничча̄ни асан̇кхата̄нӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи пуббаселийа̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. айан̃хисса адхиппа̄йо – дуккхасамудайамаггесу ваттхусаччам̣ сан̇кхатам̣, лаккхан̣асаччам̣ асан̇кхатам̣. ниродхе ваттхусаччам̣ на̄ма наттхи асан̇кхатамева танти. тасма̄ а̄манта̄ти а̄ха. там̣ панасса ладдхиматтамева. со хи дуккхам̣ ваттхусаччам̣ иччхати, татха̄ самудайам̣ магган̃ча. йа̄ни пана несам̣ ба̄дханапабхаваниййа̄никалаккхан̣а̄ни, та̄ни лаккхан̣асаччам̣ на̄ма̄ти, на ча ба̄дханалаккхан̣а̄дӣхи ан̃н̃а̄ни дуккха̄дӣни на̄ма аттхӣти. та̄н̣а̄нӣтиа̄дӣсу адхиппа̄йо вуттанайенева ведитаббо.

дуккхасаччанти пан̃хе ладдхивасена лаккхан̣ам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. дуккханти пан̃хе ваттхум̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. ито парам̣ суддхикапан̃ха̄ ча сам̣санданапан̃ха̄ ча саббе па̄л̣иануса̄ренева ведитабба̄. аваса̄не ладдхипатит̣т̣ха̄панаттхам̣ а̄хат̣асуттам̣ аттхасса миччха̄ гахитатта̄ ана̄хат̣асадисамева̄ти.

саччакатха̄ван̣н̣ана̄.

4. а̄руппакатха̄ван̣н̣ана̄

455-456. ида̄ни а̄руппакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘чатта̄ро а̄руппа̄ а̄нен̃джа̄’’ти вачанам̣ нисса̄йа ‘‘саббепи те дхамма̄ асан̇кхата̄’’ти ладдхи, те сандха̄йа а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатананти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти. са̄дхакасуттампи аттхам̣ аджа̄нитва̄ а̄хат̣атта̄ ана̄хат̣асадисамева̄ти.

а̄руппакатха̄ван̣н̣ана̄.

5. ниродхасама̄паттикатха̄ван̣н̣ана̄

457-459. ида̄ни ниродхасама̄паттикатха̄ на̄ма хоти. таттха ниродхасама̄паттӣти чатуннам̣ кхандха̄нам̣ аппаватти. йасма̄ пана са̄ карийама̄на̄ карийати, сама̄паджджийама̄на̄ сама̄паджджийати, тасма̄ ниппханна̄ти вуччати. сан̇кхата̄сан̇кхаталаккхан̣а̄нам̣ пана абха̄вена на ваттабба̄ ‘‘сан̇кхата̄ти ва̄ асан̇кхата̄’’ти ва̄. таттха йесам̣ ‘‘йасма̄ сан̇кхата̄ на хоти, тасма̄ асан̇кхата̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нан̃чева уттара̄патхака̄нан̃ча; те сандха̄йа ниродхасама̄паттӣти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. уппа̄дентӣтиа̄ди сама̄паджджанапат̣ила̄бхавасенева вуттам̣. йатха̄ пана рӯпа̄дайо асан̇кхатадхамме уппа̄денти; на татха̄ там̣ кечи уппа̄денти на̄ма. ниродха̄ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нанти пхаласама̄патти ведитабба̄. асан̇кхата̄ пана там̣ наттхийева, тасма̄ пат̣иккхипати. тена хӣти йасма̄ сан̇кхата̄ на хоти, тасма̄ асан̇кхата̄ти ладдхи. идам̣ пана асан̇кхатабха̄ве ка̄ран̣ам̣ на хотӣти вуттампи авуттасадисамева̄ти.

ниродхасама̄паттикатха̄ван̣н̣ана̄.

6. а̄ка̄сакатха̄ван̣н̣ана̄

460-462. ида̄ни а̄ка̄сакатха̄ на̄ма хоти. таттха тивидхо а̄ка̄со – париччхеда̄ка̄со, касин̣уггха̄т̣има̄ка̄со, аджат̣а̄ка̄со. ‘‘туччха̄ка̄со’’типи тассева на̄мам̣. тесу париччхеда̄ка̄со сан̇кхато, итаре две пан̃н̃аттиматта̄. йесам̣ пана ‘‘дувидхопи йасма̄ сан̇кхато на хоти, тасма̄ асан̇кхато’’ти ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣ махиса̄сака̄нан̃ча; те сандха̄йа а̄ка̄соти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.

а̄ка̄сакатха̄ван̣н̣ана̄.

7. а̄ка̄со санидассанотикатха̄ван̣н̣ана̄

463-464. ида̄ни а̄ка̄со санидассанотикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ та̄л̣аччхидда̄дӣсу н̃а̄н̣аппаваттим̣ нисса̄йа ‘‘саббопи аджат̣а̄ка̄со санидассано’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа а̄ка̄со санидассаноти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади санидассано, евам̣видхо бхавеййа̄’’ти чоданаттхам̣ рӯпантиа̄ди вуттам̣. чаккхун̃ча пат̣ичча̄типан̃хесу еварӯпасса суттасса абха̄вена пат̣иккхипитва̄ тулантарика̄дӣнам̣ упаладдхим̣ нисса̄йа пат̣иджа̄на̄ти. двиннам̣ руккха̄нам̣ антаранти еттха руккхарӯпам̣ чаккхуна̄ дисва̄ антаре рӯпа̄бха̄вато а̄ка̄санти манодва̄равин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, на чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. сесесупи есева найо. тасма̄ аса̄дхакаметанти.

а̄ка̄со санидассанотикатха̄ван̣н̣ана̄.

10. патхавӣдха̄тусанидассана̄тиа̄дикатха̄ван̣н̣ана̄

465-470. ида̄ни патхавӣдха̄ту санидассана̄тиа̄дикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ па̄са̄н̣аудакаджа̄ларуккхачалана̄нан̃чева пан̃чиндрийапатит̣т̣хока̄са̄нан̃ча ван̣н̣а̄йатанам̣ ка̄йавин̃н̃аттика̄ле хаттхапа̄да̄дирӯпан̃ча дисва̄ ‘‘патхавӣдха̄туа̄дайо санидассана̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа саббакатха̄су а̄дипуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесам̣ саббаттха па̄л̣иануса̄рена чева хет̣т̣ха̄ вуттанайена ча ведитаббанти. патхавӣдха̄ту санидассана̄ти а̄дим̣ катва̄ ка̄йакаммам̣ санидассананти парийоса̄накатха̄ нит̣т̣хита̄.

чхат̣т̣хо вагго.