5. пан̃чамавагго

1. вимуттикатха̄ван̣н̣ана̄

418. ида̄ни вимуттикатха̄ на̄ма хоти. таттха випассана̄, магго, пхалам̣, паччавеккхан̣анти чатуннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ вимуттин̃а̄н̣анти на̄мам̣. тесу випассана̄н̃а̄н̣ам̣ ниччанимитта̄дӣхи вимуттатта̄, тадан̇гавимуттибха̄вена ва̄ вимуттатта̄ вимуттин̃а̄н̣ам̣. магго самуччхедавимутти, пхалам̣ пат̣иппассаддхивимутти, паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ пана вимуттим̣ джа̄на̄тӣти вимуттин̃а̄н̣ам̣. евам̣ чатуббидхе вимуттин̃а̄н̣е ниппарийа̄йена пхалан̃а̄н̣амева вимутти. сеса̄ни ‘‘вимутта̄нӣ’’ти ва̄ ‘‘авимутта̄нӣ’’ти ва̄ на ваттабба̄ни. тасма̄ ‘‘идам̣ на̄ма вимуттин̃а̄н̣ам̣ вимутта’’нти аватва̄ ависесенева ‘‘вимуттин̃а̄н̣ам̣ вимутта’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ парава̄дисса. пуна йам̣кин̃чӣти пут̣т̣хо паччавеккхан̣а̄дӣни сандха̄йа пат̣иккхипати. пат̣ипаннасса̄ти пут̣т̣хо магган̃а̄н̣асса ана̄саватам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. йасма̄ пана там̣ сота̄паннасса пхале т̣хитасса н̃а̄н̣ам̣ на хоти, тасма̄ вимуттам̣ на̄ма на хотӣти чоданаттхам̣ пуна сакава̄дӣ сота̄паннасса̄тиа̄дима̄ха. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо.

вимуттикатха̄ван̣н̣ана̄.

2. асекхан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

421. ида̄ни асекхакатха̄ на̄ма хоти. таттха йасма̄ а̄нандаттхера̄дайо секха̄ ‘‘ул̣а̄ро бхагава̄’’тиа̄дина̄ найена асекхе джа̄нанти, тасма̄ ‘‘секхасса асекхан̃а̄н̣ам̣ аттхӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. джа̄на̄ти пассатӣти идам̣ аттана̄ адхигатасса джа̄нанавасена вуттам̣. готрабхунотиа̄ди хет̣т̣хима̄йа бхӯмийам̣ т̣хитасса упарӯпарин̃а̄н̣асса абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣. нану а̄йасма̄ а̄нандо секхо ‘‘ул̣а̄ро бхагава̄’’ти джа̄на̄тӣти парава̄дӣ асекхе бхагавати паваттатта̄ там̣ асекхан̃а̄н̣анти иччхати, на панетам̣ асекхам̣. тасма̄ евам̣ патит̣т̣ха̄пита̄пи ладдхи аппатит̣т̣ха̄пита̄ва хотӣти.

асекхан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

3. випарӣтакатха̄ван̣н̣ана̄

424. ида̄ни випарӣтакатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘йва̄йам̣ патхавӣкасин̣е патхавӣсан̃н̃ӣ сама̄паджджати, тасса там̣ н̃а̄н̣ам̣ випарӣтан̃а̄н̣а’’нти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. патхавим̣ нисса̄йа уппаннанимиттан̃хи на патхавӣйева, татра ча̄йам̣ патхавӣсан̃н̃ӣ. тасма̄ випарӣтан̃а̄н̣анти айаметасса адхиппа̄йо. тато сакава̄дӣ ‘‘лаккхан̣апатхавӣпи сасамбха̄рапатхавӣпи нимиттапатхавӣпи патхавӣдевата̄пи сабба̄ патхавӣйева, та̄су патхавӣти н̃а̄н̣ам̣ випарӣтам̣ на хоти. аничче ниччантиа̄дивипарийесо пана випарӣтан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. ким̣ те идам̣ етесу ан̃н̃атара’’нти чодетум̣ аничче ниччантиа̄дима̄ха. итаро випалла̄салаккхан̣а̄бха̄вам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, патхавӣнимиттам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти.

кусаланти секкхапутхуджджана̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. аттхи арахатоти пан̃хесупи випалла̄салаккхан̣а̄бха̄вена пат̣иккхипати. патхавӣнимиттам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. саббева патхавӣти саббам̣ там̣ патхавӣкасин̣ам̣ лаккхан̣апатхавӣйева хотӣти пуччхати. сакава̄дӣ татха̄ абха̄вато пат̣иккхипати. нану патхавӣ аттхи, аттхи ча кочи патхавим̣ патхавито сама̄паджджатӣти пуччха̄ сакава̄дисса. тассаттхо – нану нимиттапатхавӣ аттхи, аттхи ча кочи там̣ патхавим̣ патхавитойева сама̄паджджати, на а̄пато ва̄ теджато ва̄ти. патхавӣ аттхӣтиа̄ди ‘‘йади йам̣ йатха̄ аттхи, там̣ татха̄ сама̄паджджантасса н̃а̄н̣ам̣ випарӣтам̣ хоти, нибба̄нам̣ аттхи, тампи сама̄паджджантасса саббавипарийесасамуггха̄танам̣ магган̃а̄н̣ампи те випарӣтам̣ хотӯ’’ти дассанаттхам̣ вуттанти.

випарӣтакатха̄ван̣н̣ана̄.

4. нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄

428-431. ида̄ни нийа̄макатха̄ на̄ма хоти. таттха йо пуггало самматтанийа̄мам̣ оккамиссати, там̣ ‘‘бхаббо еса дхаммам̣ абхисамету’’нти йасма̄ бхагава̄ джа̄на̄ти, тасма̄ ‘‘анийатасса путхуджджанассева сато пуггаласса нийа̄магамана̄йа н̃а̄н̣ам̣ аттхӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи етарахи уттара̄патхака̄нам̣; те сандха̄йа анийатасса̄ти пуччха̄ сакава̄дисса. таттха нийа̄магамана̄йа̄ти нийа̄мо вуччати магго, маггагамана̄йа маггоккамана̄йа̄ти аттхо. йам̣ панасса н̃а̄н̣ам̣ дисва̄ бхагава̄ ‘‘бхаббо айа’’нти джа̄на̄ти, там̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ парава̄дисса.

атхасса сакава̄дӣ айуттава̄дитам̣ дӣпетум̣ нийатасса̄ти випарӣта̄нуйогама̄ха. таттха пат̣хамапан̃хе маггена нийатасса анийа̄магамана̄йа н̃а̄н̣ам̣ на̄ма наттхӣти пат̣иккхипати. дутийе наттхибха̄вена пат̣иджа̄на̄ти. татийе анийатасса наттхӣти пут̣т̣хатта̄ ладдхивиродхена пат̣иккхипати. пуна пат̣хамапан̃хамева чатуттхам̣ катва̄ нийатасса нийа̄магамана̄дивасена тайо пан̃ха̄ ката̄. тесу пат̣хаме йасма̄ а̄димаггена нийатасса пуна тадаттха̄йа н̃а̄н̣ам̣ наттхи, тасма̄ пат̣иккхипати. дутийе наттхибха̄венева пат̣иджа̄на̄ти. татийе ладдхивиродхенева пат̣иккхипати. пуна пат̣хамапан̃хам̣ ат̣т̣хамам̣ катва̄ анийатасса анийа̄магамана̄дивасена тайо пан̃ха̄ ката̄. тесам̣ аттхо вуттанайенева ведитаббо. пуна пат̣хамапан̃хамева два̄дасамам̣ катва̄ там̣мӯлака̄ аттхи нийа̄мотиа̄дайо пан̃ха̄ ката̄. таттха йасма̄ нийа̄магамана̄йа н̃а̄н̣ам̣ на̄ма магган̃а̄н̣амева хоти, тасма̄ там̣ сандха̄йа аттхи нийа̄моти вуттам̣. итаро пана нийа̄моти вутте пат̣иккхипати, н̃а̄н̣анти вутте пат̣иджа̄на̄ти. сатипат̣т̣ха̄на̄дӣсупи есева найо. паччанӣкам̣ утта̄наттхамева. готрабхунотиа̄ди йена йам̣ аппаттам̣, тасса там̣ наттхӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. бхагава̄ джа̄на̄тӣти аттано н̃а̄н̣абалена джа̄на̄ти, на тасса нийа̄магаманан̃а̄н̣асаббха̄вато. тасма̄ имина̄ ка̄ран̣ена патит̣т̣хита̄писса ладдхи аппатит̣т̣хита̄йева̄ти.

нийа̄макатха̄ван̣н̣ана̄.

5. пат̣исамбхида̄катха̄ван̣н̣ана̄

432-433. ида̄ни пат̣исамбхида̄катха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘йам̣кин̃чи арийа̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣, саббам̣ локуттарамева̄’’ти гахетва̄ ‘‘саббам̣ н̃а̄н̣ам̣ пат̣исамбхида̄’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. саммутин̃а̄н̣апан̃хесу патхавӣкасин̣асаммутийам̣ сама̄паттин̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, нируттин̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. йе кечи саммутинти пан̃хе путхуджджане сандха̄йа пат̣иккхипати. четопарийа̄йапан̃хесу путхуджджанасса н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, арийасса н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. сабба̄ пан̃н̃а̄типан̃хесу касин̣асама̄паттипан̃хам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, локуттарам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. патхавӣкасин̣асама̄паттинтиа̄ди ‘‘йа̄ етесу еттакесу т̣ха̄несу пан̃н̃а̄, ким̣ сабба̄ са̄ пат̣исамбхида̄’’ти пуччханаттхам̣ вуттам̣. тена хи саббам̣ н̃а̄н̣анти йасма̄ сабба̄ локуттарапан̃н̃а̄ пат̣исамбхида̄, тасма̄ саббанти вачанам̣ са̄ман̃н̃апхалена саддхим̣ патит̣т̣ха̄петӣти.

пат̣исамбхида̄катха̄ван̣н̣ана̄.

6. саммутин̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

434-435. ида̄ни саммутин̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха саммутисаччам̣ параматтхасаччанти две сачча̄ни. йе пана евам̣ вибха̄гам̣ акатва̄ саччанти вачанаса̄ман̃н̃ена саммутин̃а̄н̣ампи ‘‘сачча̄рамман̣амева̄’’ти ваданти, сеййатха̄пи андхака̄; те айуттава̄диноти тесам̣ ва̄дависодханаттхам̣ айам̣ катха̄ а̄раддха̄. таттха на ваттаббанти пуччха̄ парава̄дисса, параматтхасаччам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. саммутисаччамхӣти саммутим̣ анупавит̣т̣хе саччамхи. паччатте ва̄ бхуммавачанам̣, саммутисаччанти аттхо. саммутин̃а̄н̣ам̣ сачча̄рамман̣ан̃н̃ева̄ти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато нам̣ ‘‘йади там̣ ависесена сачча̄рамман̣ан̃н̃ева, тена н̃а̄н̣ена дуккхапарин̃н̃а̄дӣни кареййа̄’’ти чодетум̣ тена н̃а̄н̣ена̄тиа̄дима̄ха.

саммутин̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

7. читта̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄

436-438. ида̄ни читта̄рамман̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха четопарийа̄йе н̃а̄н̣анти вачанаматтамева гахетва̄ ‘‘там̣ н̃а̄н̣ам̣ читта̄рамман̣амева̄’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атхасса ‘‘йо сара̄га̄дивасена читтам̣ джа̄на̄ти, тасса ра̄га̄дайопи а̄рамман̣а̄ хонти, тасма̄ на ваттаббам̣ там̣ читта̄рамман̣ан̃н̃ева̄’’ти чоданаттхам̣ нану аттхи кочӣтиа̄ди а̄раддхам̣. пхасса̄рамман̣ети пхассасан̇кха̄те а̄рамман̣е. ведана̄рамман̣етиа̄дӣсупи есева найо. пуна пхасса̄рамман̣е н̃а̄н̣ам̣ на ваттаббанти пут̣т̣хо пхассасса пхусаналаккхан̣ам̣ манасикарото пхассова̄рамман̣ам̣ хотӣти пат̣иджа̄на̄ти. ким̣ панетам̣ пхассапарийа̄йе н̃а̄н̣анти пут̣т̣хо пана та̄дисасса суттападасса абха̄ва̄ пат̣иккхипати. ведана̄дӣсупи есева найо. ида̄ни йам̣ нисса̄йа ладдхи, тадева дассетва̄ ладдхим̣ патит̣т̣ха̄петум̣ нану четопарийа̄йе н̃а̄н̣антиа̄дима̄ха. са̄ панеса̄ вачанаматта̄бхинивесена патит̣т̣ха̄пита̄пи аппатит̣т̣ха̄пита̄ва хотӣти.

читта̄рамман̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

8. ана̄гатан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

439-440. ида̄ни ана̄гатан̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха ана̄гатам̣ на̄ма антарампи аттхи, анантарампи. тесу анантаре екантенева н̃а̄н̣ам̣ наттхи. йатха̄ ча анантаре, татха̄ екавӣтхиекаджаванапарийа̄паннепи. таттха йе саббасмимпи ана̄гате н̃а̄н̣ам̣ иччханти, сеййатха̄пи андхака̄; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йам̣ те ана̄гате н̃а̄н̣ам̣, ким̣ тена анантарам̣ ана̄гатам̣ мӯла̄дивасена джа̄на̄тӣ’’ти чодетум̣ ана̄гатам̣ мӯлатотиа̄дима̄ха. таттха мӯлатотиа̄дӣни сабба̄ни ка̄ран̣авевачана̄нева. ка̄ран̣ан̃хи йам̣ аттано пхалам̣ кароти, там̣ таттха мӯлайати патит̣т̣ха̄тӣти мӯлам̣. тато ча там̣ хиноти паваттайатӣти хету. тадева там̣ нидети ‘‘ханда нам̣ ган̣хатха̄’’ти. ниййа̄тети вийа̄ти нида̄нам̣. тато там̣ самбхаватӣти самбхаво. пабхаватӣти пабхаво. таттха ча там̣ самут̣т̣ха̄ти, там̣ ва̄ нам̣ самут̣т̣ха̄петӣти самут̣т̣ха̄нам̣. тадева нам̣ а̄харатӣти а̄ха̄ро. тан̃часса апариччаджитаббат̣т̣хена а̄рамман̣ам̣. тадева четам̣ пат̣ичча етӣти паччайо. тато нам̣ самудетӣти самудайоти вуччати. йасма̄ пана анантарам̣ читтам̣ етеха̄ка̄рехи на сакка̄ джа̄нитум̣, тасма̄ на хеванти пат̣иккхипати. ана̄гатам̣ хетупаччайатанти йа̄ анантара̄на̄гате читте хетупаччайата̄, там̣ джа̄на̄ти. йе таттха дхамма̄ хетупаччайа̄ хонти, те джа̄на̄тӣти аттхо. сесападесупи есева найо. готрабхунотиа̄ди йасмим̣ ана̄гате н̃а̄н̣ам̣ на уппаджджати, там̣ сарӯпато дассетум̣ вуттам̣. па̄т̣алипуттасса̄ти суттам̣ йасмим̣ ана̄гате н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати, там̣ дассетум̣ а̄хат̣ам̣. йасма̄ панетам̣ на саббасмим̣ ана̄гате н̃а̄н̣асса са̄дхакам̣; тасма̄ ана̄хат̣амева̄ти.

ана̄гатан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

9. пат̣уппаннан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

441-442. ида̄ни пат̣уппаннан̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘саббасан̇кха̄ресу аниччато дит̣т̣хесу тампи н̃а̄н̣ам̣ аниччато дит̣т̣хам̣ хотӣ’’ти вачанам̣ нисса̄йа ‘‘ависесена саббасмим̣ паччуппанне н̃а̄н̣ам̣ аттхӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пат̣уппаннети пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади ависесена пат̣уппанне н̃а̄н̣ам̣ аттхи, кхан̣апаччуппаннепи тена бхавитаббам̣. евам̣ санте двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ екато абха̄ва̄ тенева н̃а̄н̣ена там̣ джа̄нитаббам̣ хотӣ’’ти чоданаттхам̣ тена̄ти ануйого сакава̄дисса. таттха пат̣хамапан̃хе тенева там̣ джа̄нитум̣ на сакка̄ти пат̣иккхепо итарасса. дутийапан̃хе сантатим̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ тассева. пат̣ипа̄т̣ито бхан̇гам̣ пассанто бхан̇га̄нупассаненева бхан̇га̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ пассатӣти адхиппа̄йо. тена н̃а̄н̣ена там̣ н̃а̄н̣ам̣ джа̄на̄тӣтиа̄дӣсупи есева найо. тена пхассена там̣ пхассантиа̄дӣнисса лесока̄санива̄ран̣аттхам̣ вутта̄ни. йам̣ панетена ладдхипатит̣т̣ха̄панаттхам̣ нану саббасан̇кха̄ретиа̄ди вуттам̣. таттха найато там̣ н̃а̄н̣ам̣ дит̣т̣хам̣ хоти, на а̄рамман̣атоти адхиппа̄йена пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. тасма̄ евам̣ патит̣т̣хита̄писса ладдхи аппатит̣т̣хита̄ва хоти.

пат̣уппаннан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

10. пхалан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄

443-444. ида̄ни пхале н̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха ‘‘буддха̄пи сатта̄нам̣ арийапхалаппаттийа̄ дхаммам̣ десенти са̄вака̄пи, ити имина̄ са̄ман̃н̃ена буддха̄нам̣ вийа са̄вака̄нампи тена тена саттена паттаббе пхале н̃а̄н̣ам̣ аттхӣ’’ти йесам̣ ладдхи, сеййатха̄пи андхака̄нам̣; те сандха̄йа са̄вакасса̄ти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. атха нам̣ ‘‘йади са̄вакасса пхале н̃а̄н̣ам̣ аттхи, йатха̄ буддха̄ сама̄непи сота̄паттипхале аттано н̃а̄н̣абалена ‘айам̣ екабӣджӣ, айам̣ колам̣коло, айам̣ саттаккхаттупарамо’ти пхалассакатам̣ пан̃н̃апенти, ким̣ те евам̣ са̄вакопӣ’’ти чодетум̣ са̄вако пхаласса катам̣ пан̃н̃апетӣти а̄ха. итаро пат̣иккхипати.

аттхи са̄вакасса пхалапаропарийаттӣтиа̄ди пхале н̃а̄н̣асса аттхита̄йа паччайапуччханаттхам̣ вуттам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – буддха̄нам̣ ‘‘идам̣ пхалам̣ парам̣, идам̣ опара’’нти евам̣ пхала̄нам̣ учча̄вачабха̄ваджа̄нанасан̇кха̄та̄ пхале паропарийатти на̄ма аттхи. татха̄ индрийапуггалапаропарийаттийо, та̄сам̣ аттхита̄йа тасса тасса пуггаласса тесам̣ тесам̣ индрийа̄нам̣ васена там̣ там̣ пхалам̣ джа̄нанти, ким̣ те са̄вакасса̄пи ета̄ паропарийаттийо аттхӣти.

аттхи са̄вакасса кхандхапан̃н̃аттӣтиа̄дӣнипи ‘‘йади те са̄вакасса буддха̄нам̣ вийа пхале н̃а̄н̣ам̣ аттхи, има̄ хи писса пан̃н̃аттӣхи бхавитаббам̣. кимасса та̄ аттхи, саккоти со ета̄ пан̃н̃аттийо аттано балена джа̄нитум̣ ва̄ пан̃н̃апетум̣ ва̄’’ти чоданаттхам̣ вутта̄ни. са̄вако джинотиа̄ди ‘‘йади са̄вакасса буддха̄нам̣ вийа пхале н̃а̄н̣ам̣ аттхи, евам̣ санте свева джино’’ти чоданаттхам̣ вуттам̣. са̄вако ануппаннасса̄ти пан̃хепи айамева найо. ан̃н̃а̄н̣ӣти пан̃хе авиджджа̄сан̇кха̄тасса ан̃н̃а̄н̣асса вихататта̄ пат̣иккхитто, на панасса буддха̄нам̣ вийа пхале н̃а̄н̣ам̣ аттхи. тасма̄ аппатит̣т̣хитова парава̄дӣва̄доти.

пхалан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.

пан̃чамо вагго.

маха̄пан̣н̣а̄сако саматто.