3. татийавагго
1. балакатха̄ван̣н̣ана̄
354. ида̄ни балакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ануруддхасам̣йутте ‘‘имесан̃ча пана̄хам̣, а̄вусо, чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ бха̄витатта̄ бахулӣкататта̄ т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄мӣ’’тиа̄дӣни (сам̣. ни. 5.913) дасасутта̄ни айонисо гахетва̄ ‘‘татха̄гатабалам̣ са̄вакаса̄дха̄ран̣а’’нти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, ладдхийам̣ т̣хатва̄ пат̣ин̃н̃а̄ парава̄дисса. татха̄гатабалан̃ча на̄метам̣ са̄вакехи са̄дха̄ран̣ампи аттхи аса̄дха̄ран̣ампи са̄дха̄ран̣а̄са̄дха̄ран̣ампи. таттха а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ са̄дха̄ран̣ам̣. индрийапаропарийаттин̃а̄н̣ам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣. сесам̣ са̄дха̄ран̣ан̃ча аса̄дха̄ран̣ан̃ча. т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣни хи са̄вака̄ падесена джа̄нанти, татха̄гата̄ ниппадесена. ити та̄ни уддесато са̄дха̄ран̣а̄ни, на ниддесато. айам̣ пана ависесена саббампи са̄дха̄ран̣анти а̄ха. таменам̣ тато вивечетум̣ татха̄гатабалам̣ са̄вакабаланти пуна ануйого а̄раддхо. таттха пат̣хамапан̃хе ниддесато сабба̄ка̄рависайатам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. дутийапан̃хе уддесато т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄наматта̄диджа̄нанавасена пат̣иджа̄на̄ти. тан̃н̃ева̄тиа̄дипан̃хесу сабба̄ка̄рена нинна̄на̄каран̣ата̄йа абха̄вена пат̣иккхипати. пуббайого ча пуббачарийа̄ ча аттхато екам̣, татха̄ дхаммаккха̄нан̃ча дхаммадесана̄ ча.
индрийапаропарийаттипан̃хе екадесена са̄дха̄ран̣атам̣ сандха̄йа са̄вакависайе пат̣иджа̄на̄ти.
355. ида̄ни йасма̄ уддесато т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣни са̄вако джа̄на̄ти, тасма̄ са̄вакасса татха̄ джа̄нанам̣ пака̄сетва̄ тена джа̄нанаматтаса̄ман̃н̃ена тесам̣ са̄вакаса̄дха̄ран̣аттам̣ патит̣т̣ха̄петум̣ са̄вако т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нам̣ джа̄на̄тӣтиа̄дайо парава̄дипан̃ха̄ хонти. таттха индрийапаропарийаттин̃а̄н̣ам̣ чханнам̣ аса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣а̄нам̣ ан̃н̃атаранти на гахитам̣. а̄саваккхайена ва̄ а̄саваккхайанти йам̣ татха̄гатасса а̄саваккхайена саддхим̣ са̄вакасса а̄саваккхайам̣ пат̣ичча ваттаббам̣ сийа̄ на̄на̄каран̣ам̣, там̣ наттхи. вимуттийа̄ ва̄ вимуттинти падепи есева найо. сесаметтха утта̄наттхамева.
356. ида̄ни йам̣ сакава̄дина̄ ‘‘а̄сава̄нам̣ кхайе н̃а̄н̣ам̣ са̄дха̄ран̣а’’нти анун̃н̃а̄там̣, тена саддхим̣ сам̣сандитва̄ сеса̄нампи са̄дха̄ран̣абха̄вам̣ пуччхитум̣ пуна а̄сава̄нам̣ кхайетиа̄дайо парава̄дипан̃ха̄ва хонти. тесам̣ виссаджджане сакава̄дина̄ а̄саваккхайе висеса̄бха̄вена там̣ н̃а̄н̣ам̣ са̄дха̄ран̣анти анун̃н̃а̄там̣. итаресупи висеса̄бха̄вена са̄дха̄ран̣ата̄ пат̣иккхитта̄. пуна т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣнам̣ а̄саваккхайенева саддхим̣ сам̣сандитва̄ аса̄дха̄ран̣апуччха̄ парава̄диссева. таттха а̄саваккхайан̃а̄н̣е пат̣иккхепо, сесесу ча пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. тато индрийапаропарийаттена саддхим̣ сам̣сандитва̄ аса̄дха̄ран̣апуччха̄ парава̄дисса. са̄ сан̇кхипитва̄ дассита̄. татха̄пи индрийапаропарийатте пат̣ин̃н̃а̄, сесесу ча пат̣иккхепо сакава̄дисса. тато т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄дӣхи саддхим̣ сам̣сандитва̄ индрийапаропарийаттасса са̄дха̄ран̣апуччха̄ парава̄дисса. са̄пи сан̇кхипитва̄ва дассита̄. таттха индрийапаропарийатте пат̣иккхепо. сесесу ча пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса̄ти.
балакатха̄ван̣н̣ана̄.
2. арийантикатха̄ван̣н̣ана̄
357. ида̄ни арийантикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘на кевалам̣ а̄саваккхайан̃а̄н̣амева арийам̣, атха кхо пурима̄нипи нава бала̄ни арийа̄ни’’ччева ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа арийанти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. пуна йади там̣ арийам̣, магга̄дӣсу тена ан̃н̃атарена бхавитаббанти магга̄дивасена пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣иккхепо итарасса.
пуна сун̃н̃ата̄рамман̣а̄дивасена пуччха̄ сакава̄дисса. таттха две сун̃н̃ата̄ – саттасун̃н̃ата̄ ча сан̇кха̄расун̃н̃ата̄ ча. саттасун̃н̃ата̄ на̄ма дит̣т̣хийа̄ парикаппитена саттена сун̃н̃а̄ пан̃чаккхандха̄. сан̇кха̄расун̃н̃ата̄ на̄ма саббасан̇кха̄рехи сун̃н̃ам̣ вивиттам̣ ниссат̣ам̣ нибба̄нам̣. таттха парава̄дӣ нибба̄на̄рамман̣атам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати, сан̇кха̄ра̄рамман̣атам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. манаси каротӣти пут̣т̣хопи нибба̄намева сандха̄йа пат̣иккхипати, сан̇кха̄ре сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. тато сакава̄дина̄ ‘‘т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄на̄диманасика̄ро сан̇кха̄ра̄рамман̣о, сун̃н̃атаманасика̄ро нибба̄на̄рамман̣о’’ти имам̣ найам̣ гахетва̄ ‘‘двиннам̣ пхасса̄нам̣ двиннам̣ читта̄нам̣ самодха̄нам̣ хотӣ’’ти пут̣т̣хо лесока̄сам̣ алабханто пат̣иккхипати. анимитта̄пан̣ихитесупи есева найо. саттанимитта̄бха̄вато хи кхандха̄ анимитта̄. сан̇кха̄ранимитта̄бха̄вато нибба̄нам̣. екадхаммасмимпи а̄ропетва̄ т̣хапетаббасан̇кха̄тена ча пан̣идахитаббат̣т̣хена пан̣ихитасан̇кхам̣ гатена саттапан̣идхина̄ аппан̣ихита̄ кхандха̄. тан̣ха̄пан̣идхина̄ тан̣ха̄йа ва̄ а̄рамман̣абхӯтена саббасан̇кха̄рапан̣идхина̄ аппан̣ихитам̣ нибба̄нам̣. тасма̄ идха̄пи пат̣иккхепо ча пат̣ин̃н̃а̄ ча пуриманайенева ведитабба̄.
358. тато ‘‘йатха̄ сатипат̣т̣ха̄на̄дайо локуттарадхамма̄ арийа̄ чева сун̃н̃ата̄диа̄рамман̣а̄ ча, ким̣ те евам̣ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣а’’нти ануломапат̣иломапуччха̄ хонти. таттха сабба̄пи пат̣ин̃н̃а̄ саббе ча пат̣иккхепа̄ парава̄диссева. имина̄вупа̄йена сесан̃а̄н̣есупи пуччха̄виссаджджанам̣ ведитаббам̣. па̄л̣ийам̣ пана сеса̄ни сан̇кхипитва̄ аваса̄не чутӯпапа̄тан̃а̄н̣амева вибхаттам̣. тато парам̣ сакасамайепи ‘‘арийа’’нти сиддхена а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ сесан̃а̄н̣а̄нам̣ ануломато ча пат̣иломато ча арийабха̄вапуччха̄ хонти. та̄ сабба̄ парава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ пат̣иккхепо ча сакава̄дисса. те утта̄наттха̄йева. па̄л̣ийам̣ панеттха пат̣хаманавама̄нева дассетва̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни сан̇кхитта̄нӣти.
арийантикатха̄ван̣н̣ана̄.
3. вимуттикатха̄ван̣н̣ана̄
363. ида̄ни вимуттикатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘вӣтара̄гачитта̄нам̣ вимуттипайоджанам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ пана малӣнам̣ ваттхам̣ дховийама̄нам̣ мала̄ вимуччати, евам̣ сара̄гам̣ читтам̣ ра̄гато вимуччатӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа сара̄ганти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато ра̄гасахагатантиа̄дина̄ найена пут̣т̣хо маггаккхан̣е читтам̣ вимуччати на̄ма. тада̄ ча еварӯпам̣ читтам̣ наттхӣти пат̣иккхипати.
сапхассантиа̄дина̄ найена пут̣т̣хопи йатха̄ пхассо ча читтан̃ча убхо ра̄гато вимуччанти, евам̣ ра̄гасса вимуттим̣ апассама̄но пат̣иккхипати. садоса̄дӣсупи имина̄вупа̄йена аттхо ведитаббо.
вимуттикатха̄ван̣н̣ана̄.
4. вимуччама̄накатха̄ван̣н̣ана̄
366. ида̄ни вимуччама̄накатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘джха̄нена виккхамбханавимуттийа̄ вимуттам̣, маггаккхан̣е самуччхедавимуттийа̄ вимуччама̄нам̣ на̄ма хотӣ’’ти ладдхи, те сандха̄йа вимуттам̣ вимуччама̄нанти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итараса.
пуна екадесанти пуччха̄ сакава̄дисса. таттха екадесанти бха̄ванапум̣сакам̣. йатха̄ вимуттам̣, екадесена ва̄ екадесе ва̄ авимуттам̣ хоти ким̣ евам̣ екадесам̣ вимуттам̣, екадесам̣ авимуттанти пуччхати. ким̣ ка̄ран̣а̄ евам̣ пуччхатӣти? ‘‘вимуттам̣ вимуччама̄на’’нти виппакатабха̄вена вуттатта̄. йатха̄ хи карийама̄на̄ кат̣а̄дайо виппакататта̄ екадесена ката̄ екадесена аката̄ хонти, татха̄ идампи екадесам̣ вимуттам̣ екадесам̣ авимуттанти а̄паджджати. тато парава̄дӣ кат̣а̄дӣнам̣ вийа читтасса екадеса̄бха̄ва̄ пат̣хамапан̃хе пат̣иккхипитва̄ дутийе вимуччама̄насса апаринит̣т̣хитавимуттита̄йа пат̣иджа̄на̄ти. локийаджджха̄наккхан̣ам̣ ва̄ сандха̄йа пат̣иккхипати. на хи там̣ тада̄ самуччхедавимуттийа̄ вимуччама̄нам̣. локуттараджджха̄наккхан̣ам̣ сандха̄йа пат̣иджа̄на̄ти. тан̃хи тада̄ самуччхедавимуттийа̄ вимуттекадесена вимуччама̄нантисса ладдхи. тато сакава̄дӣ ‘‘йади те екамева читтам̣ екадесам̣ вимуттам̣ екадесам̣ авимуттам̣, евам̣ санте йо екенева читтена сота̄панно хоти, сопи те екадесам̣ сота̄панно, екадесам̣ на сота̄панно а̄паджджатӣ’’ти чоданаттхам̣ екадесам̣ сота̄паннотиа̄дима̄ха. итаро там̣ видха̄нам̣ апассанто пат̣иккхипати. сесава̄ресупи есева найо.
уппа̄даккхан̣апан̃хе йади екамева читтам̣ вимуттан̃ча вимуччама̄нан̃ча, екасмим̣ кхан̣е вимуттам̣ екасмим̣ вимуччама̄нам̣ а̄паджджати. ким̣ те еварӯпам̣ читтанти аттхо.
367. суттаса̄дхане пат̣хамасуттам̣ парава̄дисса. татра̄сса̄йамадхиппа̄йо – вимуччатӣти виппакатаниддесо. тасма̄ йам̣ тасса йогино евам̣ джа̄нато евам̣ пассато етехи а̄савехи читтам̣ вимуччати, там̣ вимуччама̄нам̣ на̄ма хотӣти. дутийасуттам̣ сакава̄дисса. татра̄сса̄йамадхиппа̄йо – йади те вимуччатӣти вачанато вимуттам̣ вимуччама̄нам̣, идха вимуччатӣти вачана̄бха̄вато вимуттамева сийа̄, на вимуччама̄нанти.
ида̄ни ‘‘йатха̄ те виппакатавимуттита̄йа вимуччама̄нам̣, ким̣ евам̣ виппакатара̄га̄дита̄йа раджджама̄на̄дӣнипи аттхӣ’’ти чоданаттхам̣ пуна аттхи читтантиа̄ди а̄раддхам̣. парава̄дина̄пи татха̄рӯпам̣ читтам̣ апассантена саббам̣ пат̣иккхиттам̣. атха нам̣ сакава̄дӣ ‘‘двейева кот̣ийо, татийа̄ наттхӣ’’ти анубодхенто нану раттан̃чева араттан̃ча̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо – нану бхадрамукха, ра̄гасампайуттам̣ читтам̣ раттам̣ виппайуттам̣ араттанти двева кот̣ийо, раджджама̄нам̣ на̄ма татийа̄ кот̣и наттхӣти? дут̣т̣ха̄дӣсупи есева найо. атха нам̣ а̄манта̄ти пат̣иджа̄нитва̄ т̣хитам̣. вимуттипаккхепи двейева кот̣ийо дассетум̣ хан̃чи раттан̃чева̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йади ета̄ две кот̣ийо сампат̣иччхаси, авимуттан̃чева вимуттан̃ча̄ ти има̄пи сампат̣иччха. килесасампайуттан̃хи читтам̣ авимуттам̣, виппайуттам̣ вимуттам̣. вимуччама̄нам̣ на̄ма̄ти параматтхато татийа̄ кот̣и наттхӣти.
вимуччама̄накатха̄ван̣н̣ана̄.
5. ат̣т̣хамакакатха̄ван̣н̣ана̄
368. ида̄ни ат̣т̣хамакакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ануломаготрабхумаггаккхан̣е килеса̄нам̣ самуда̄ча̄ра̄бха̄вато ат̣т̣хамакасса сота̄паттимаггат̣т̣хапуггаласса две парийут̣т̣ха̄на̄ пахӣна̄ти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нан̃чева саммитийа̄нан̃ча; тесам̣ ан̃н̃атарам̣ сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, маггаккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа дит̣т̣хийа̄ ануппаттим̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато йасма̄ дит̣т̣хи на̄меса̄ сота̄паннассева пахӣна̄, на маггат̣т̣хасса, тасма̄ ат̣т̣хамако пуггало сота̄панноти ануйого сакава̄дисса. вичикиччха̄пан̃хепи есева найо. анусайапан̃хе парийут̣т̣ха̄нато ан̃н̃о анусайоти тесам̣ ладдхи, тасма̄ ‘‘на хева’’нти пат̣иккхиттам̣.
сӣлаббатапара̄ма̄сапан̃хепи сӣлаббатапара̄ма̄сапарийут̣т̣ха̄нанти воха̄рам̣ на пассати, тасма̄ пат̣иккхипати. парийут̣т̣ха̄намевасса пахӣнанти ладдхи.
369. магго бха̄витоти пан̃хе тасмим̣ кхан̣е бха̄вети, на бха̄вито. тасма̄ пат̣иккхипати. амаггена̄тиа̄диануйоге пат̣хамамаггенева пахӣнабха̄вам̣ сандха̄йа пат̣иккхипати. йади хи амаггена пахӣйетха, готрабхупуггала̄дӣнампи пахӣйетха̄ти а̄паджджанато. уппаджджиссатӣти пуччха̄ парава̄дисса, виссаджджанам̣ сакава̄дисса. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
ат̣т̣хамакакатха̄ван̣н̣ана̄.
6. ат̣т̣хамакасса индрийакатха̄ван̣н̣ана̄
371. ида̄ни ат̣т̣хамакасса индрийакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘ат̣т̣хамако маггаккхан̣е индрийа̄ни пат̣илабхати на̄ма, но часса пат̣иладдха̄ни хонтӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа наттхи саддхиндрийанти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. наттхи саддха̄ти пут̣т̣хо пана саддхиндрийато саддха̄йа на̄наттам̣ саллаккхетва̄ пат̣иккхипати. сесесупи есева найо. йатха̄ пана йасса аттхи мано, тасса маниндрийампи аттхи; евам̣ йасса саддха̄дайо аттхи, тасса аттхи саддхиндрийа̄дӣнипӣти дӣпанаттхам̣ аттхи мано аттхи маниндрийантиа̄ди а̄раддхам̣. там̣ саббам̣ утта̄наттхамева саддхим̣ суттаса̄дханена̄ти.
ат̣т̣хамакасса индрийакатха̄ван̣н̣ана̄.
7. диббачаккхукатха̄ван̣н̣ана̄
373. ида̄ни диббачаккхукатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ чатуттхаджджха̄надхаммӯпаттхаддхам̣ мам̣сачаккхумева диббачаккху на̄ма хотӣти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нан̃чева саммитийа̄нан̃ча; те сандха̄йа мам̣сачаккхунти пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса.
пуна ‘‘мам̣сачаккху диббачаккху, диббачаккху мам̣сачаккхӯ’’ти пут̣т̣хо там̣ маттамева там̣ на хотӣти пат̣иккхипати. йа̄дисантиа̄дипуччха̄супи убхиннам̣ екасабха̄ва̄бха̄венева пат̣иккхипати.
висайотиа̄дӣсу убхиннампи рӯпа̄йатанамева висайо. мам̣сачаккху пана а̄па̄тхагатамева пассати. итарам̣ ана̄па̄тхагатам̣ тиропаббата̄дигатампи. диббачаккхусса ча атисукхумампи рӯпам̣ гочаро, на та̄дисам̣ итарасса̄ти еваметесам̣ а̄нубха̄вагочара̄ асадиса̄.
упа̄дин̣н̣ам̣ хутва̄ анупа̄дин̣н̣ам̣ хотӣти пут̣т̣хо йасма̄ мам̣сачаккху упа̄дин̣н̣ам̣, диббачаккху анупа̄дин̣н̣ам̣, на ча мам̣сачаккхумева диббачаккхӯти иччхати, тасма̄ пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо йасма̄ ‘‘мам̣сачаккхусса уппа̄до, магго диббасса чаккхуно’’ти вачанам̣ нисса̄йа мам̣сачаккхупаччайа̄ диббачаккху уппаджджати, тан̃ча рӯпа̄вачарика̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ паса̄доти иччхати, тасма̄ пат̣иджа̄на̄ти. ка̄ма̄вачарам̣ хутва̄ти пут̣т̣хопи йасма̄ на мам̣сачаккхумева диббачаккхӯти иччхати, тасма̄ пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо рӯпа̄вачараджджха̄напаччайена уппаннатта̄ рӯпа̄вачарам̣ на̄ма джа̄танти пат̣иджа̄на̄ти.
рӯпа̄вачарам̣ хутва̄ арӯпа̄вачаранти пут̣т̣хопи тато парам̣ бха̄вана̄йа арӯпа̄вачараккхан̣е рӯпа̄вачарачиттасса абха̄ва̄ пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо арӯпа̄вачарика̄нам̣ чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ паса̄до хутва̄ уппаджджатӣти ладдхийа̄ пат̣иджа̄на̄ти. апарийа̄паннабха̄вам̣ панасса на иччхати, тасма̄ пат̣иккхипатийева.
374. диббачаккхум̣ дхаммупаттхаддханти ка̄ма̄вачарадхаммена упаттхамбхитам̣ хутва̄. пуна дхаммупаттхаддханти локуттарадхаммена упаттхаддхам̣. двева чаккхӯнӣти пут̣т̣хо кин̃ча̄пи диббачаккхуно дхаммупаттхаддхасса пан̃н̃а̄чаккхубха̄вам̣ на иччхати, пан̃н̃а̄чаккхусса пана аттхита̄йа пат̣иккхипати. пуна пут̣т̣хо мам̣сачаккху дхаммупаттхаддхам̣ диббачаккху хотӣти ладдхивасена пат̣иджа̄на̄ти. сесаметтха утта̄наттхамева̄ти.
диббачаккхукатха̄ван̣н̣ана̄.
8. диббасотакатха̄ван̣н̣ана̄
375. ида̄ни диббасотакатха̄ на̄ма хоти. таттха екам̣йева сотанти пут̣т̣хо двиннам̣ аттхита̄йа пат̣иккхипати. пуна пут̣т̣хо йасма̄ тадева дхаммупаттхаддхам̣ диббасотам̣ на̄ма хоти, тасма̄ пат̣иджа̄на̄ти. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄ти.
диббасотакатха̄ван̣н̣ана̄.
9. йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄
377. ида̄ни йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣акатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘ити диббена чаккхуна̄ висуддхена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄тӣ’’ти (дӣ. ни. 1.246; пат̣и. ма. 1.106) суттам̣ айонисо гахетва̄ йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣амева диббачаккхунти ладдхи, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. пуна йатха̄каммӯпагатан̃ча манаси каротӣти пут̣т̣хо екачиттасса а̄рамман̣адвайа̄бха̄ва̄ пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо на̄на̄читтавасена пат̣иджа̄на̄ти. пуна лесока̄сам̣ адатва̄ двиннам̣ пхасса̄нанти пут̣т̣хо пат̣иккхипати. ити йатха̄ имина̄ йатха̄каммӯпагатападена, евамева име вата бхонто, сатта̄тиа̄дипадехипи саддхим̣ йоджана̄су аттхо ведитаббо.
378. а̄йасма̄ са̄рипутто йатха̄каммӯпагатам̣ н̃а̄н̣ам̣ джа̄на̄тӣти идам̣ сакава̄дӣ йасма̄ тхеро аппиччхата̄йа абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣а̄ни на вал̣ан̃джетӣти екачче на джа̄нанти, та̄ни панасса нева аттхӣти ман̃н̃анти, тасма̄ там̣ ‘‘диббачаккхуно ала̄бхӣ тхеро’’ти ман̃н̃ама̄нам̣ пуччхати. тенева ка̄ран̣ена ‘‘аттха̄йасмато са̄рипуттасса диббачаккхӯ’’ти парато пут̣т̣хо пат̣иккхипати. дутийам̣ пут̣т̣хо йам̣кин̃чи са̄вакена паттаббам̣, саббам̣ там̣ тхерена ануппаттанти пат̣иджа̄на̄ти. ида̄нисса виккхепам̣ каронто сакава̄дӣ нану а̄йасма̄ са̄рипуттотиа̄дима̄ха. иман̃хи га̄тхам̣ тхеро вал̣ан̃джанапан̣идхийа̄ ева абха̄вена а̄ха, на абхин̃н̃а̄н̃а̄н̣асса абха̄вена. парава̄дӣ пана абха̄венева̄ти аттхам̣ саллаккхети. тасма̄ тасса ладдхийа̄ тхерасса йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣амева аттхи, но диббачаккху. тена вуттам̣ ‘‘тена хи на ваттаббам̣ йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣ам̣ диббачаккхӯ’’ти.
йатха̄каммӯпагатан̃а̄н̣акатха̄ван̣н̣ана̄.
10. сам̣варакатха̄ван̣н̣ана̄
379. ида̄ни сам̣варакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ та̄ватим̣се деве упа̄да̄йа татуттари девесу йасма̄ те пан̃ча вера̄ни на сама̄чаранти, тасма̄ сам̣варо аттхӣти ладдхи, те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, верасамуда̄ча̄рам̣ апассато пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато йасма̄ сам̣варо на̄ма сам̣варитаббе асам̣варе сати хоти, тасма̄ асам̣варапуччха̄ сакава̄дисса, девесу па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ абха̄вена пат̣иккхепо итарасса.
аттхи мануссесӯтиа̄ди сам̣варе сати асам̣варасса асам̣варе ча сати сам̣варасса паваттидассанаттхам̣ вуттам̣.
380. па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣти а̄дипан̃хесу па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ асама̄чаран̣авасена пат̣ин̃н̃а̄, па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ наттхита̄йа пат̣иккхепо ведитаббо. пат̣иломапан̃ха̄ утта̄наттха̄йева.
аваса̄не наттхи девесу сам̣варотипан̃хе па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни катва̄ пуна тато сам̣вара̄бха̄вам̣ сандха̄йа пат̣ин̃н̃а̄ сакава̄дисса. тато чхалавасена йади сам̣варо наттхи, саббе дева̄ па̄н̣а̄типа̄тинотиа̄дипуччха̄ парава̄дисса. дева̄нам̣ верасамуда̄ча̄расса абха̄вена пат̣иккхепо сакава̄дисса. нахеванти вачанаматтам̣ гахетва̄ ладдхипатит̣т̣ха̄панам̣ парава̄дисса. евам̣ патит̣т̣хита̄ пана ладдхи аппатит̣т̣хита̄ва хотӣти.
сам̣варакатха̄ван̣н̣ана̄.
11. асан̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄
381. ида̄ни асан̃н̃акатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣а’’нти вачанато вина̄ вин̃н̃а̄н̣ена пат̣исандхи на̄ма наттхи. ‘‘сан̃н̃уппа̄да̄ ча пана те дева̄ тамха̄ ка̄йа̄ чавантӣ’’ти вачанато асан̃н̃асатта̄нампи чутипат̣исандхиккхан̣е сан̃н̃а̄ аттхӣти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. тато нам̣ сакава̄дӣ ‘‘ким̣ те там̣ т̣ха̄нам̣ сан̃н̃а̄бхаво’’тиа̄дӣхи чодетум̣ сан̃н̃а̄бхаво сан̃н̃а̄гатӣтиа̄дима̄ха. там̣ саббам̣ тато паран̃ча па̄л̣инайенева ведитаббанти.
асан̃н̃акатха̄ван̣н̣ана̄.
12. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄
384. ида̄ни невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакатха̄ на̄ма хоти. таттха йесам̣ ‘‘невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатана’’нти вачанато на ваттаббам̣ ‘‘тасмим̣ бхаве сан̃н̃а̄ аттхӣ’’ти ладдхи, сеййатха̄пи етарахи андхака̄нам̣; те сандха̄йа пуччха̄ сакава̄дисса, пат̣ин̃н̃а̄ итарасса. сесаметтха саббам̣ па̄л̣инайенева ведитаббанти.
невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанакатха̄ван̣н̣ана̄.
татийо вагго.