4. чатукканиддесаван̣н̣ана̄

132. чатукканиддесе – асаппурисоти ла̄макапурисо. па̄н̣ам̣ атипа̄тетӣти па̄н̣а̄типа̄тӣ. адиннам̣ а̄дийатӣти адинна̄да̄йӣ. ка̄месу миччха̄ чаратӣти ка̄месумиччха̄ча̄рӣ. муса̄ вадатӣти муса̄ва̄дӣ. сура̄мерайамаджджапама̄де тит̣т̣хатӣти сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ.

133. па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапетӣти йатха̄ па̄н̣ам̣ атипа̄тети, татха̄ нам̣ таттха гахан̣ам̣ ган̣ха̄пети. сесесупи есева найо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало йасма̄ сайам̣ катена ча дуссӣлйена саманна̄гато йан̃ча сама̄дапитена катам̣, тато упад̣д̣хасса да̄йа̄до, тасма̄ асаппурисена асаппурисатароти вуччати. саппурисоти уттамапурисо.

135. саппурисена саппурисатароти аттана̄ катена сусӣлйена саманна̄гататта̄ йан̃ча сама̄дапито кароти. тато упад̣д̣хасса да̄йа̄датта̄ уттамапурисена уттамапурисатаро.

136. па̄поти акусалакаммапатхасан̇кха̄тена дасавидхена па̄пена саманна̄гато.

138. калйа̄н̣оти кусалакаммапатхасан̇кха̄тена дасавидхена калйа̄н̣адхаммена саманна̄гато суддхако бхадрако. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.

140. па̄падхамма̄дӣсу – па̄по дхаммо асса̄ти па̄падхаммо. калйа̄н̣о дхаммо асса̄ти калйа̄н̣адхаммо. сесаметтха утта̄наттхамева.

144. са̄ваджджа̄дӣсу – са̄ваджджоти садосо. са̄ваджджена ка̄йакаммена̄ти садосена па̄н̣а̄типа̄та̄дина̄ ка̄йакаммена. итаресупи есева найо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало тӣхи два̄рехи а̄йӯханакаммасса садосатта̄, гӯтхакун̣апа̄дибхарито падесо вийа са̄ваджджоти вуччати.

145. са̄ваджджена бахуланти йасса са̄ваджджамева ка̄йакаммам̣ баху хоти, аппам̣ анаваджджам̣; со са̄ваджджена бахулам̣ ка̄йакаммена саманна̄гато, аппам̣ анаваджджена̄ти вуччати. итаресупи есева найо. ко пана еварӯпо хотӣти? йо га̄мадхаммата̄йа ва̄ нигамадхаммата̄йа ва̄ када̄чи карахачи упосатхам̣ сама̄дийати, сӣла̄ни пӯрети. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало тӣхи два̄рехи а̄йӯханакаммесу са̄ваджджассева бахулата̄йа анаваджджасса аппата̄йа ваджджабахулоти вуччати.

йатха̄ хи екасмим̣ падесе дуббан̣н̣а̄ни дуггандха̄ни пуппха̄ни ра̄сиката̄нассу, тесам̣ упари тахам̣ тахам̣ атимуттакавассикапа̄т̣ала̄ни патита̄ни бхавеййум̣. еварӯпо айам̣ пуггало ведитаббо. йатха̄ пана екасмим̣ падесе атимуттакавассикапа̄т̣ала̄ни ра̄сиката̄нассу, тесам̣ упари тахам̣ тахам̣ дуббан̣н̣адуггандха̄ни бадарапуппха̄дӣни патита̄ни бхавеййум̣. еварӯпо татийо пуггало ведитаббо. чатуттхо пана тӣхипи два̄рехи а̄йӯханакаммасса ниддосатта̄, чатумадхурабхаритасуван̣н̣апа̄ти вийа дат̣т̣хаббо. тесу пат̣хамо андхаба̄лапутхуджджано. дутийо антарантара̄ кусаласса ка̄рако локийапутхуджджано. татийо сота̄панно сакада̄га̄миана̄га̄минопи етенева сан̇гахита̄. чатуттхо кхӣн̣а̄саво. со хи екантена анаваджджойева. айам̣ ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йо.

148. уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣсу – уггхат̣итан̃н̃ӯти еттха уггхат̣итам̣ на̄ма н̃а̄н̣уггха̄т̣анам̣, н̃а̄н̣е уггхат̣итаматтейева джа̄на̄тӣти аттхо. саха уда̄хат̣авела̄йа̄ти уда̄ха̄ре уда̄хат̣аматтейева. дхамма̄бхисамайоти чатусаччадхаммасса н̃а̄н̣ена саддхим̣ абхисамайо. айам̣ вуччатӣти айам̣ ‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’тиа̄дина̄ найена сам̣кхиттена ма̄тика̄йа т̣хапийама̄на̄йа десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ арахаттам̣ ган̣хитум̣ саматтхо пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯти вуччати.

149. випан̃читам̣ виттха̄ритамева аттхам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ. айам̣ вуччатӣти айам̣ сан̇кхиттена ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ виттха̄рена аттхе бха̄джийама̄не арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ саматтхо пуггало випан̃читан̃н̃ӯти вуччати.

150. уддеса̄дӣхи нетабботи неййо. анупуббена дхамма̄бхисамайо хотӣти ануккамена арахаттаппатти.

151. бйан̃джанападамева парамам̣ асса̄ти падапарамо. на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хотӣти на тена аттабха̄вена джха̄нам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ ниббаттетум̣ саккотӣти аттхо.

152. йуттапат̣ибха̄на̄дӣсу – пат̣ибха̄нам̣ вуччати н̃а̄н̣ампи, н̃а̄н̣асса упат̣т̣хитавачанампи. там̣ идха адхиппетам̣. аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттан̃ча пат̣ибха̄намасса̄ти йуттаппат̣ибха̄но. пуччхита̄нантарамева сӣгхам̣ бйа̄ка̄тум̣ асаматтхата̄йа но муттам̣ пат̣ибха̄намасса̄ти но муттаппат̣ибха̄но. имина̄ найена сеса̄ ведитабба̄. еттха пана пат̣хамо – кин̃чи ка̄лам̣ вӣмам̣ситва̄ йуттамева пеккхати, типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро вийа. со кира пан̃хам̣ пут̣т̣хо париггахетва̄ йуттапайуттака̄ран̣амева катхети.

дутийо – пуччха̄нантарамева йена ва̄ тена ва̄ вачанена пат̣иба̄хати, вӣмам̣ситва̄пи ча йуттам̣ на пеккхати чатуника̄йикапан̣д̣итатиссаттхеро вийа. со кира пан̃хам̣ пут̣т̣хо пан̃хапарийоса̄нампи на̄гамети, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ катхетийева. вачанаттхам̣ панасса вӣмам̣сийама̄нам̣ каттхачи на лаггати.

татийо – пуччха̄самака̄ламева йуттам̣ пеккхати, тан̇кхан̣ан̃н̃ева вачанам̣ бйа̄кароти типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро вийа. со кира пан̃хам̣ пут̣т̣хо сӣгхамева катхети, йуттапайуттака̄ран̣о ча хоти.

чатуттхо – пут̣т̣хо сама̄но нева йуттам̣ пеккхати, на йена ва̄ тена ва̄ пат̣иба̄хитум̣ саккоти тиббандхака̄ранимугго вийа хоти ла̄л̣уда̄йиттхеро вийа.

156. дхаммакатхикесу – аппан̃ча бха̄сатӣти сампаттапариса̄йа тхокамева катхети. асахитан̃ча̄ти катхенто ча пана на аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттам̣ катхети. париса̄ часса на кусала̄ хотӣти сотум̣ нисиннапариса̄ часса йутта̄йуттам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ силит̣т̣ха̄силит̣т̣хам̣ на джа̄на̄тӣти аттхо. еварӯпоти айам̣ евам̣джа̄тико ба̄ладхаммакатхико. евам̣джа̄тика̄йа ба̄лапариса̄йа дхаммакатхикотвева на̄мам̣ лабхати. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо. еттха ча двейева джана̄ сабха̄вадхаммакатхика̄, итаре пана дхаммакатхика̄нам̣ антаре павит̣т̣хатта̄ евам̣ вутта̄.

157. вала̄хакӯпамесу вала̄хака̄ти мегха̄. гаджджита̄ти тханита̄. таттха гаджджитва̄ но вассанабха̄во на̄ма па̄пако. манусса̄ хи йатха̄ дево гаджджати ‘сувут̣т̣хика̄ бхависсатӣ’ти бӣджа̄ни нӣхаритва̄ вапанти. атха деве авассанте кхетте бӣджа̄ни кхеттейева нассанти, гехе бӣджа̄ни гехейева нассантӣти дуббхиккхам̣ хоти. но гаджджитва̄ вассанабха̄вопи па̄пакова. манусса̄ хи ‘имасмим̣ ка̄ле дуббут̣т̣хика̄ бхависсатӣ’ти ниннат̣т̣ха̄несуйева ваппам̣ каронти. атха дево васситва̄ саббабӣджа̄ни маха̄самуддам̣ па̄пети, дуббхиккхамева хоти. гаджджитва̄ вассанабха̄во пана бхаддако. тада̄ хи субхиккхам̣ хоти. но гаджджитва̄ но вассанабха̄во екантапа̄пакова.

бха̄сита̄ хоти но катта̄ти ‘ида̄ни гантхадхурам̣ пӯресса̄ми, ва̄садхурам̣ пӯресса̄мӣ’ти катхетийева, на пана уддесам̣ ган̣ха̄ти, на каммат̣т̣ха̄нам̣ бха̄вети.

катта̄ хоти но бха̄сита̄ти ‘гантхадхурам̣ ва̄ пӯресса̄ми ва̄садхурам̣ ва̄’ти на бха̄сати. сампатте пана ка̄ле таматтхам̣ сампа̄дети. имина̄ найена итарепи ведитабба̄. саббам̣ панетам̣ паччайада̄йакенева катхитам̣. еко хи ‘асукадивасе на̄ма да̄нам̣ дасса̄мӣ’ти сан̇гхам̣ нимантети, сампаттака̄ле но кароти. айам̣ пуггало пун̃н̃ена париха̄йати, бхиккхусан̇гхопи ла̄бхена париха̄йати. апаро сан̇гхам̣ анимантетва̄ва сакка̄рам̣ катва̄ ‘бхиккхӯ а̄несса̄мӣ’ти на лабхати, саббе ан̃н̃аттха нимантита̄ хонти. айампи пун̃н̃ена париха̄йати, сан̇гхопи тена ла̄бхена париха̄йати. апаро пат̣хамам̣ сан̇гхам̣ нимантетва̄, паччха̄ сакка̄рам̣ катва̄ да̄нам̣ дети, айам̣ киччака̄рӣ хоти. апаро нева сан̇гхам̣ нимантети, на да̄нам̣ дети, айам̣ ‘па̄папуггало’ти ведитаббо.

158. мӯсикӯпамесу – га̄дхам̣ катта̄ но васита̄ти аттано а̄сайам̣ билам̣ кӯпам̣ кхан̣ати, но таттха васати, кисмин̃чидева т̣ха̄не васати, евам̣ бил̣а̄ра̄диамиттавасам̣ гаччхати. кхатта̄типи па̄т̣хо. васита̄ но га̄дхам̣ катта̄ти сайам̣ на кхан̣ати, парена кхате биле васати, евам̣ джӣвитам̣ раккхати. татийа̄ двепи каронтӣ, джӣвитам̣ раккхати. чатуттха̄ двепи акаронтӣ амиттавасам̣ гаччхати. има̄йа пана упама̄йа упамитесу пуггалесу пат̣хамо йатха̄ са̄ мӯсика̄ га̄дхам̣ кхан̣ати, евам̣ наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣ угган̣ха̄ти. йатха̄ пана са̄ таттха на васати, кисмин̃чидева т̣ха̄не васантӣ, амиттавасам̣ гаччхати; татха̄ айампи парийаттивасена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ чатусаччадхаммам̣ на пат̣ивиджджхати, лока̄мисат̣т̣ха̄несуйева чаранто маччума̄ракилесама̄радевапуттама̄расан̇кха̄та̄нам̣ амитта̄нам̣ васам̣ гаччхати. дутийо йатха̄ са̄ мӯсика̄ га̄дхам̣ на кхан̣ати, евам̣ наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣ на угган̣ха̄ти. йатха̄ пана парена кхатабиле васантӣ джӣвитам̣ раккхати; евам̣ парасса катхам̣ сутва̄ чатусаччадхаммам̣ пат̣ивиджджхитва̄ тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ васам̣ атиккамати. имина̄ найена татийачатуттхесупи опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣.

159. амбӯпамесу – а̄мам̣ паккаван̣н̣ӣти анто а̄мам̣ бахи паккасадисам̣. паккам̣ а̄маван̣н̣ӣти анто паккам̣ бахи а̄масадисам̣. сесадвайесупи есева найо. таттха йатха̄ амбе апаккабха̄во а̄мата̄ хоти, евам̣ пуггалепи путхуджджанабха̄во а̄мата̄, арийабха̄во пакката̄. йатха̄ ча таттха паккасадисата̄ паккаван̣н̣ита̄; евам̣ пуггалепи арийа̄нам̣ абхиккамана̄дисадисата̄ паккаван̣н̣ита̄ти – имина̄ найена упамитапуггалесу опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣.

160. кумбхӯпамесу – кумбхоти гхат̣о. туччхоти анто ритто. пихитоти пидахитва̄ т̣хапито. пуроти анто пун̣н̣о. виват̣оти виваритва̄ т̣хапито. упамитапуггалесу панеттха анто гун̣аса̄равирахито туччхо ба̄хирасобханата̄йа пихито пуггало ведитаббо. сесесупи есева найо.

161. удакарахадӯпамесу – удакарахадо та̄ва джан̣н̣уматтепи удаке сати пан̣н̣арасасамбхиннаван̣н̣атта̄ ва̄ бахалатта̄ ва̄ удакасса апан̃н̃а̄йама̄натало утта̄но гамбхӣробха̄со на̄ма хоти. типориса чатупорисепи пана удаке сати аччхатта̄ удакасса пан̃н̃а̄йама̄натало гамбхӣро утта̄нобха̄со на̄ма хоти. убхайака̄ран̣асамбха̄вато пана итаре две ведитабба̄. пуггалопи килесуссадабха̄вато гун̣агамбхӣрата̄йа ча абха̄вато гун̣агамбхӣра̄нам̣ садисехи абхиккама̄дӣхи йутто утта̄но гамбхӣробха̄со на̄ма. имина̄ найена сеса̄пи ведитабба̄.

162. балӣбаддӯпамесу – балӣбаддо та̄ва йо аттано гоган̣ам̣ гхат̣т̣ети уббеджети, парагоган̣е пана сорато сукхасӣло хоти – айам̣ сакагавачан̣д̣о но парагавачан̣д̣о на̄ма. пуггалопи аттано парисам̣ гхат̣т̣енто виджджханто пхарусена самуда̄чаранто, парапариса̄йа пана сораччам̣ нива̄тавуттитам̣ а̄паджджанто сакагавачан̣д̣о хоти но парагавачан̣д̣о на̄ма̄ти. имина̄ найена сеса̄пи ведитабба̄. ниддесава̄ре панеттха уббеджита̄ хотӣти гхат̣т̣етва̄ виджджхитва̄ уббегаппаттам̣ каротиччева аттхо.

163. а̄сӣвисӯпамесу – а̄сӣвисо та̄ва йасса висам̣ а̄сум̣ а̄гаччхати сӣгхам̣ пхарати; гхорам̣ пана на хоти, чирака̄лам̣ на пӣл̣ети – айам̣ а̄гатависо но гхорависо. сесападесупи есева найо. пуггалавибха̄джанам̣ пана утта̄наттхамева.

164. ананувичча апарийога̄хетва̄ аван̣н̣а̄рахасса ван̣н̣ам̣ бха̄сита̄ хотӣтиа̄дӣсу ананувичча̄ти атулайитва̄, апаригган̣хитва̄. апарийога̄хетва̄ти пан̃н̃а̄йа гун̣е анога̄хетва̄.

166. бхӯтам̣ таччханти виджджама̄нато бхӯтам̣, авипарӣтато таччхам̣. ка̄лена̄ти йуттапайуттака̄лена. татра ка̄лан̃н̃ӯ хотӣти йамидам̣ ка̄лена̄ти вуттам̣. татра йо пуггало ка̄лан̃н̃ӯ хоти, ка̄лам̣ джа̄на̄ти, тасса пан̃хасса веййа̄каран̣аттха̄йа ‘‘имасмим̣ ка̄ле пуччхитена̄пи майа̄ на катхетабба̄, имасмим̣ ка̄ле катхетабба̄’’ти – айам̣ ка̄лена бхан̣ати на̄ма. упеккхако вихаратӣти маджджхаттабхӯта̄йа упеккха̄йа т̣хито хутва̄ вихарати. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева.

167. ут̣т̣ха̄напхалӯпаджӣвӣтиа̄дӣсу – йо ут̣т̣ха̄навӣрийенева дивасам̣ вӣтина̄метва̄ тасса ниссандапхаламаттам̣ кин̃чидева лабхитва̄ джӣвикам̣ каппети, там̣ пана ут̣т̣ха̄нам̣ а̄гамма кин̃чи пун̃н̃апхалам̣ на пат̣илабхати, там̣ сандха̄йа йасса пуггаласса ут̣т̣хахатотиа̄ди вуттам̣. татӯпари дева̄ти тато упари брахмака̄йика̄дайо дева̄. тесан̃хи ут̣т̣ха̄навӣрийена киччам̣ на̄ма наттхи. пун̃н̃апхаламева упаджӣванти. пун̃н̃авато ча̄ти идам̣ пун̃н̃аванте кхаттийабра̄хман̣а̄дайо чева бхуммадеве а̄дим̣ катва̄ нимма̄наратипарийоса̄не деве ча сандха̄йа вуттам̣. саббепи хете ва̄йа̄мапхалан̃чева пун̃н̃апхалан̃ча анубхаванти. нерайика̄ пана нева ут̣т̣ха̄нена а̄джӣвам̣ уппа̄детум̣ сакконти, на̄пи несам̣ пун̃н̃апхалена кочи а̄джӣво уппаджджати.

168. тама̄дӣсу – ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄дикена тамена йуттоти тамо. ка̄йадуччарита̄дӣхи пуна нирайатамӯпагаманато тамапара̄йан̣о. неса̄дакулети мигалуддака̄дӣнам̣ куле. венакулети вилӣвака̄ракуле. ратхака̄ракулети чаммака̄ракуле. пуккусакулети пуппхачхад̣д̣акакуле. касиравуттикети дуккхавуттике. дуббан̣н̣оти пам̣суписа̄чако вийа джха̄макха̄н̣уван̣н̣о. дуддасикоти виджа̄тама̄туйа̄пи амана̄падассано. окот̣имакоти лакун̣д̣ако. ка̄н̣оти екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄. кун̣ӣти екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄. кхан̃джоти екапа̄дакхан̃джо ва̄ убхайапа̄дакхан̃джо ва̄. паккхахатоти хатапаккхо пӣт̣хасаппӣ. падӣпеййасса̄ти телакапаллака̄дино падӣпӯпакаран̣асса. евам̣ пуггало тамо хоти тамапара̄йан̣оти еттха еко пуггало бахиддха̄ а̄локам̣ адисва̄ ма̄тукуччхисмин̃н̃ева ка̄лам̣ катва̄ апа̄йесу ниббаттанто сакалепи каппе сам̣сарати. сопи тамо тамапара̄йан̣ова. со пана кухакапуггало бхавеййа. кухакасса хи еварӯпа̄ ниббатти хотӣти вуттам̣.

еттха ча нӣче куле пачча̄джа̄то хоти чан̣д̣а̄лакуле ва̄тиа̄дӣхи а̄гаманавипатти чева пуббуппаннапаччайавипатти ча дассита̄. далиддетиа̄дӣхи паваттипаччайавипатти. касиравуттикетиа̄дӣхи а̄джӣвупа̄йавипатти. дуббан̣н̣отиа̄дӣхи рӯпавипатти. бахва̄ба̄дхотиа̄дӣхи дуккхака̄ран̣асама̄його. на ла̄бхӣтиа̄дӣхи сукхака̄ран̣авипатти чева упабхогавипатти ча. ка̄йена дуччаритантиа̄дӣхи тамапара̄йан̣абха̄васса ка̄ран̣асама̄його. ка̄йасса бхеда̄тиа̄дӣхи сампара̄йикатамӯпагамо. суккапаккхо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо.

апичеттха тивидха̄йа куласампаттийа̄ пачча̄джа̄тиа̄дикена джотина̄ йуттато джоти, а̄локабхӯтоти вуттам̣ хоти. ка̄йасучарита̄дӣхи пана саггӯпапаттиджотибха̄вӯпагаманато джотипара̄йан̣о. кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄тиа̄дӣсу кхаттийамаха̄са̄ла̄ти кхаттийа̄ маха̄са̄ра̄ маха̄са̄раппатта̄ кхаттийа̄. йесан̃хи кхаттийа̄нам̣ хет̣т̣химантена кот̣исатам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, тайо каха̄пан̣акумбха̄ вал̣ан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапита̄ хонти, те кхаттийамаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ асӣтикот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, дийад̣д̣хо каха̄пан̣акумбхо вал̣ан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ гахапатӣнам̣ чатта̄лӣсакот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, каха̄пан̣акумбхо вал̣ан̃джаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те гахапатимаха̄са̄ла̄ на̄ма. тесам̣ кулети аттхо. ад̣д̣хети иссаре. нидха̄нагатадханасса махантата̄йа махаддхане. суван̣н̣араджатабха̄джана̄дӣнам̣ упабхогабхан̣д̣а̄нам̣ махантата̄йа маха̄бхоге. нидха̄нагатасса джа̄тарӯпараджатасса пахӯтата̄йа пахӯтаджа̄тарӯпараджате. виттӯпакаран̣асса тут̣т̣хикаран̣асса пахӯтата̄йа пахӯтавиттӯпакаран̣е. годхана̄дӣнан̃ча саттавидхадхан̃н̃а̄нан̃ча пахӯтата̄йа пахӯтадханадхан̃н̃е. абхирӯпоти сундарарӯпо. дассанӣйоти ан̃н̃ам̣ каммам̣ паха̄йа дивасампи пасситаббайутто. па̄са̄дикоти дассаненева читтапаса̄да̄вахо. парама̄йа̄ти уттама̄йа. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти поккхараван̣н̣ата̄йа. поккхарам̣ вуччати сарӣрам̣. тасса ван̣н̣асампаттийа̄ти аттхо. саманна̄гатоти упето.

169. он̣атон̣ата̄дӣсу – дит̣т̣хадхаммика̄йа ва̄ сампара̄йика̄йа ва̄ сампаттийа̄ вирахито он̣ато. нӣчо, ла̄макоти аттхо. таббипаккхато ун̣н̣ато. уччо, уггатоти аттхо. сесаметтха тама̄дӣсу вуттанайенева ведитаббам̣. апича – он̣атон̣атоти ида̄ни нӣчо, а̄йатимпи нӣчова бхависсати. он̣атун̣н̣атоти ида̄ни нӣчо, а̄йатим̣ уччо бхависсати. ун̣н̣атон̣атоти ида̄ни уччо, а̄йатим̣ нӣчо бхависсати. ун̣н̣атун̣н̣атоти ида̄ни уччо, а̄йатимпи уччова бхависсатӣти.

170. руккхӯпамесу – руккхо та̄ва пхеггуса̄рапарива̄роти ванаджет̣т̣хакаруккхо сайам̣ пхеггу хоти, парива̄раруккха̄ панасса са̄ра̄ хонти. имина̄ найена сеса̄ ведитабба̄. пуггалесу пана сӣласа̄равирахато пхеггута̄, сӣла̄ча̄расаманна̄гамена ча са̄рата̄ ведитабба̄.

171. рӯпаппама̄н̣а̄дӣсу – сампаттийуттам̣ рӯпам̣ пама̄н̣ам̣ каротӣти рӯпаппама̄н̣о. таттха паса̄дам̣ джанетӣти рӯпаппасанно. киттисаддабхӯтам̣ гхосам̣ пама̄н̣ам̣ каротӣти гхосаппама̄н̣о. а̄рохам̣ ва̄тиа̄дӣсу пана – а̄роханти уччаттанам̣. парин̣а̄ханти кисатхӯлабха̄ва̄пагатам̣ париккхепасампаттим̣. сан̣т̣ха̄нанти ан̇гапаччан̇га̄нам̣ дӣгхарассават̣т̣ата̄дийуттат̣т̣ха̄несу татха̄бха̄вам̣. па̄рипӯринти йатха̄вуттаппака̄ра̄нам̣ анӯнатам̣, лаккхан̣апарипун̣н̣абха̄вам̣ ва̄. параван̣н̣ана̄йа̄ти парехи параммукха̄ ниччха̄рита̄йа гун̣аван̣н̣ана̄йа. паратхомана̄йа̄ти парехи тхутивасена га̄тха̄диупанибандханена вутта̄йа тхомана̄йа. парапасам̣сана̄йа̄ти парехи саммукха̄ вутта̄йа пасам̣са̄йа. параван̣н̣аха̄рика̄йа̄ти парампаратхутивасена парехи паваттита̄йа ван̣н̣ахаран̣а̄йа.

172. чӣваралӯкханти чӣварасса дуббан̣н̣а̄дибха̄вена лӯкхатам̣. патталӯкханти бха̄джанасса ван̣н̣асан̣т̣ха̄наваттхӯхи лӯкхатам̣. сена̄саналӯкханти на̄т̣ака̄дисампаттивирахена сена̄санасса лӯкхатам̣. вивидханти ачелака̄дибха̄вена анекаппака̄рам̣. дуккарака̄риканти сарӣрата̄панам̣.

апаро найо – имесу хи чатӯсу пуггалесу рӯпе пама̄н̣ам̣ гахетва̄ пасанно рӯпаппама̄н̣о на̄ма. рӯпаппасанноти тассева аттхавачанам̣. гхосе пама̄н̣ам̣ гахетва̄ пасанно гхосаппама̄н̣о на̄ма. чӣваралӯкхапатталӯкхесу пама̄н̣ам̣ гахетва̄ пасанно лӯкхаппама̄н̣о на̄ма. дхамме пама̄н̣ам̣ гахетва̄ пасанно дхаммаппама̄н̣о на̄ма. итара̄ни тесам̣йева аттхавачана̄ни. саббасатте ча тайо кот̣т̣ха̄се катва̄ две кот̣т̣ха̄са̄ рӯпаппама̄н̣а̄, еко на рӯпаппама̄н̣о. пан̃ча кот̣т̣ха̄се катва̄ чатта̄ро кот̣т̣ха̄са̄ гхосаппама̄н̣а̄, еко на гхосаппама̄н̣о. даса кот̣т̣ха̄се катва̄ нава кот̣т̣ха̄са̄ лӯкхаппама̄н̣а̄, еко на лӯкхаппама̄н̣о. сатасахассам̣ кот̣т̣ха̄се катва̄ пана еко кот̣т̣ха̄сова дхаммаппама̄н̣о, сеса̄ на дхаммаппама̄н̣а̄. евамайам̣ чатуппама̄н̣о локасаннива̄со.

етасмим̣ чатуппама̄н̣е локасаннива̄се буддхесу аппасанна̄ манда̄, пасанна̄ва бахука̄. рӯпаппама̄н̣асса хи буддхарӯпато уттари паса̄да̄вахам̣ рӯпам̣ на̄ма наттхи. гхосаппама̄н̣асса буддха̄нам̣ киттигхосато уттари паса̄да̄вахо гхосо на̄ма наттхи. лӯкхаппама̄н̣асса ка̄сика̄ни ваттха̄ни маха̄раха̄ни кан̃чанабха̄джана̄ни тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавике саббасампаттийутте па̄са̄даваре паха̄йа пам̣сукӯлачӣвараселамайапаттаруккхамӯла̄дисена̄санасевино буддхасса бхагавато лӯкхато уттари паса̄да̄вахам̣ ан̃н̃ам̣ лӯкхам̣ на̄ма наттхи. дхаммаппама̄н̣асса садеваке локе аса̄дха̄ран̣асӣла̄дигун̣асса татха̄гатасса сӣла̄дигун̣ато уттари паса̄да̄вахо ан̃н̃о сӣла̄дигун̣о на̄ма наттхи. ити бхагава̄ имам̣ чатуппама̄н̣икам̣ локасаннива̄сам̣ мут̣т̣хина̄ гахетва̄ вийа т̣хитоти.

173. аттахита̄йа пат̣ипанна̄дӣсу – сӣласампанноти сӣлена сампанно саманна̄гато. сама̄дхисампаннотиа̄дӣсупи есева найо. еттха ча сӣлам̣ локийалокуттарам̣ катхитам̣. татха̄ сама̄дхипан̃н̃а̄ ча. вимутти арахаттапхалавимуттийева. н̃а̄н̣адассанам̣ екӯнавӣсативидхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. но парантиа̄дӣсу – парапуггалам̣ ‘‘тайа̄пи сӣласампаннена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ватва̄ йатха̄ сӣлам̣ сама̄дийати, евам̣ на сама̄дапети, на ган̣ха̄пети. есева найо саббаттха. етесу пана чатӯсу пат̣хамо ваккалиттхерасадисо хоти. дутийо упанандасакйапуттасадисо. татийо са̄рипуттамоггалла̄наттхерасадисо. чатуттхо девадаттасадисоти ведитаббо.

174. аттантапа̄дӣсу – атта̄нам̣ тапати дуккха̄петӣти аттантапо. аттано парита̄пана̄нуйогам̣ аттапарита̄пана̄нуйогам̣. ачелакоти ниччело, нагго. мутта̄ча̄роти висат̣т̣ха̄ча̄ро. учча̄ракамма̄дӣсу локийакулапутта̄ча̄рена вирахито т̣хитакова учча̄рам̣ кароти, пасса̄вам̣ кароти, кха̄дати, бхун̃джати ча. хаттха̄палекханоти хаттхе пин̣д̣амхи нит̣т̣хите дживха̄йа хаттхам̣ апалекхати. учча̄рам̣ ва̄ катва̄ хаттхасмин̃н̃ева дан̣д̣акасан̃н̃ӣ хутва̄ хаттхена апалекхатӣти дассети. те кира дан̣д̣акам̣ саттоти пан̃н̃апенти. тасма̄ тесам̣ пат̣ипадам̣ пӯренто евам̣ кароти. бхиккха̄гахан̣аттхам̣ ‘ехи бхадданте’ти вутто, на етӣти наехибхаддантико. тена хи ‘тит̣т̣ха бхадданте’ти вуттопи на тит̣т̣хатӣти натит̣т̣хабхаддантико. тадубхайампи хетам̣ титтхийа̄ ‘‘етасса вачанам̣ катам̣ бхависсатӣ’’ти на каронти. абхихат̣анти пуретарам̣ гахетва̄ а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣. уддиссакатанти ‘‘имам̣ тумхе уддисса ката’’нти евам̣ а̄рочитабхиккхам̣. на нимантананти ‘‘асукам̣ на̄ма кулам̣ ва̄ вӣтхим̣ ва̄ га̄мам̣ ва̄ пависеййа̄тха̄’’ти евам̣ нимантитабхиккхампи на са̄дийати, на ган̣ха̄ти.

на кумбхимукха̄ти кумбхито уддхаритва̄ диййама̄нам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ти. на кал̣опимукха̄ти кал̣опӣти уккхали, паччхи ва̄. татопи на ган̣ха̄ти. касма̄? кумбхӣ кал̣опийо кат̣аччхуна̄ паха̄рам̣ лабхантӣти. на ел̣акамантаранти умма̄рам̣ антарам̣ катва̄ диййама̄нам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? айам̣ мам̣ нисса̄йа антаракаран̣ам̣ лабхатӣти. дан̣д̣амусалесупи есева найо. двиннанти двӣсу бхун̃джама̄несу екасмим̣ ут̣т̣ха̄йа денте на ган̣хати. касма̄? кабал̣антара̄йо хотӣти. на габбхинийа̄тиа̄дӣсу пана габбхинийа̄ куччхийам̣ да̄рако киламати. па̄йантийа̄ да̄ракасса кхӣрантара̄йо хоти. пурисантарагата̄йа ратиантара̄йо хотӣти на ган̣ха̄ти на сан̇киттӣсӯти сан̇киттетва̄ катабхаттесу. дуббхиккхасамайе кира ачелакаса̄вака̄ ачелака̄нам̣ аттха̄йа тато тато тан̣д̣ула̄дӣни сама̄дапетва̄ бхаттам̣ пачанти, уккат̣т̣ха̄челако тато на пат̣игган̣ха̄ти. на йаттха са̄ти йаттха сунакхо ‘пин̣д̣ам̣ лабхисса̄мӣ’ти упат̣т̣хито хоти, таттха тасса адатва̄ а̄хат̣ам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? етасса пин̣д̣антара̄йо хотӣти.

сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣти самӯхасамӯхача̄ринӣ. саче хи ачелакам̣ дисва̄ ‘имасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄’ти ма̄нуссака̄ бхаттагехам̣ пависанти, тесу ча пависантесу кал̣опимукха̄дӣсу нилӣна̄ маккхика̄ уппатитва̄ сан̣д̣асан̣д̣а̄ чаранти, тато а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? мам̣ нисса̄йа маккхика̄нам̣ гочарантара̄йо джа̄тоти. тхусодаканти саббасассасамбха̄рехи катам̣ совӣракам̣. еттха ча сура̄па̄намева са̄ваджджам̣. айам̣ пана етасмимпи са̄ваджджасан̃н̃ӣ. ека̄га̄рикоти йо екасмим̣йева гехе бхиккхам̣ лабхитва̄ ниваттати. ека̄лопикоти йо екенева а̄лопена йа̄пети. два̄га̄рика̄дӣсупи есева найо. екисса̄пи даттийа̄ти ека̄йа даттийа̄. датти на̄ма ека̄ кхуддакапа̄ти хоти, йаттха аггабхиккхам̣ паккхипитва̄ т̣хапенти.

ека̄хиканти екадивасантарикам̣. ад̣д̣хама̄сиканти ад̣д̣хама̄сантарикам̣. парийа̄йабхаттабходжананти ва̄рабхаттабходжанам̣. ека̄хава̄рена двӣхава̄рена сатта̄хава̄рена ад̣д̣хама̄сава̄рена̄ти – евам̣ дивасава̄рена а̄бхатабхаттабходжанам̣. са̄кабхаккхоти алласа̄кабхаккхо. са̄ма̄кабхаккхоти са̄ма̄катан̣д̣улабхаккхо. нӣва̄ра̄дӣсу – нӣва̄ра̄ на̄ма та̄ва аран̃н̃е сайам̣ джа̄та̄ вӣхиджа̄ти. даддуланти чаммака̄рехи чаммам̣ виликхитва̄ чхад̣д̣итакасат̣ам̣. хат̣ам̣ вуччати силесопи, сева̄лопи кан̣ика̄ра̄дируккханиййа̄сопи. кан̣анти кун̣д̣акам̣. а̄ча̄моти бхаттауккхалика̄йа лагго джха̄модано. там̣ чхад̣д̣итат̣т̣ха̄не гахетва̄ кха̄дати. ‘‘оданакан̃джийа’’нтипи ваданти. пин̃н̃а̄ка̄дайо па̄кат̣а̄ ева. паваттапхалабходжӣти патитапхалабходжӣ.

са̄н̣а̄нӣти са̄н̣ава̄качела̄ни. маса̄н̣а̄нӣти миссакачела̄ни. чхавадусса̄нӣти матасарӣрато чхад̣д̣итаваттха̄ни. еракатин̣а̄дӣни ва̄ гантхетва̄ катанива̄сана̄ни. пам̣сукӯла̄нӣти патхавийам̣ чхад̣д̣итанантака̄ни. тирӣт̣а̄нӣти руккхаттачаваттха̄ни. аджинанти аджинамигачаммам̣. аджинаккхипанти тадева маджджхе пха̄литам̣. сакхуракантипи ваданти. кусачӣранти кусатин̣а̄ни гантхетва̄ катачӣракам̣. ва̄качӣрапхалакачӣресупи есева найо. кесакамбаланти мануссакесехи катакамбалам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи танта̄вута̄нам̣ ваттха̄нам̣ кесакамбало тесам̣ патикут̣т̣хо аккха̄йатӣ’’ти (а. ни. 3.138). ва̄л̣акамбаланти ассава̄л̣а̄дӣхи катакамбалам̣. улӯкапаккханти улӯкапатта̄ни гантхетва̄ катанива̄санам̣. уббхат̣т̣хакоти уддхам̣ т̣хитако.

уккут̣икаппадха̄намануйуттоти уккут̣икавӣрийам̣ ануйутто. гаччхантопи уккут̣икова хутва̄ уппатитва̄ уппатитва̄ гаччхати. кан̣т̣ака̄пассайикоти айакан̣т̣аке ва̄ пакатикан̣т̣аке ва̄ бхӯмийам̣ кот̣т̣етва̄ таттха чаммам̣ аттхаритва̄ т̣ха̄начан̇кама̄дӣни кароти. сеййанти сайантопи таттхева сеййам̣ каппети. са̄йам̣ татийамасса̄ти са̄йататийакам̣. ‘‘па̄то, маджджханхике, са̄йанти дивасасса тиккхаттум̣ па̄пам̣ пава̄хесса̄мӣ’’ти удакорохана̄нуйогам̣ ануйутто вихарати.

175. парам̣ тапатӣти парантапо. паресам̣ парита̄пана̄нуйогам̣ парапарита̄пана̄нуйогам̣. ораббхика̄дӣсу – ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄. ураббхе ханатӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи – есева найо. луддоти да̄рун̣о каккхал̣о. маччхагха̄такоти маччхабандхо кеват̣т̣о. бандхана̄га̄рикоти бандхана̄га̄рагопако. курӯракамманта̄ти да̄рун̣акамманта̄.

176. муддха̄васиттоти кхаттийа̄бхисекена муддхани абхиситто. пураттхимена нагарасса̄ти нагарато пураттхимадиса̄йа. сандха̄га̄ранти йан̃н̃аса̄лам̣. кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ти сакхурам̣ аджиначаммам̣ нива̄сетва̄. саппителена̄ти саппина̄ ча телена ча. т̣хапетва̄ хи саппим̣ авасесо йо кочи снехо теланти вуччати. кан̣д̣увама̄ноти накха̄нам̣ чхиннатта̄ кан̣д̣увитаббака̄ле тена кан̣д̣увама̄но. анантарахита̄йа̄ти асантхата̄йа. сарӯпаваччха̄йа̄ти садисаваччха̄йа. саче га̄вӣ сета̄ хоти, ваччхопи сетакова саче кабара̄ ва̄, ратта̄ ва̄, ваччхопи та̄дисова̄ти – евам̣ сарӯпаваччха̄йа. со евама̄ха̄ти со ра̄джа̄ евам̣ вадети. ваччхатара̄ти тарун̣аваччхакабха̄вам̣ атикканта̄ балававаччха̄. ваччхатарӣсупи есева найо. барихисаттха̄йа̄ти париккхепакаран̣аттха̄йа чева йан̃н̃абхӯмийам̣ аттхаран̣аттха̄йа ча.

177. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. ниччха̄тоти чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄, са̄ асса наттхӣти ниччха̄то. саббакилеса̄нам̣ ниббутатта̄ ниббуто. анто та̄панакилеса̄нам̣ абха̄ва̄ сӣтало джа̄тоти сӣтӣбхӯто. джха̄намаггапхаланибба̄насукха̄ни пат̣исам̣ведетӣти сукхаппат̣исам̣ведӣ. брахмабхӯтена аттана̄ти сет̣т̣хабхӯтена аттана̄.

имам̣ пана пуггалам̣ буддхуппа̄дато пат̣т̣ха̄йа дассетум̣ – идха татха̄гатотиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатоти ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гато – татха̄ а̄гатоти татха̄гато, татха̄ гатоти татха̄гато, татхалаккхан̣ам̣ а̄гатоти татха̄гато, татхадхамме йа̄тха̄вато абхисамбуддхоти татха̄гато, татхадассита̄йа татха̄гато, татха̄ва̄дита̄йа татха̄гато, татха̄ка̄рита̄йа татха̄гато, абхибхаванат̣т̣хена татха̄гатоти. арахам̣ самма̄самбуддхотиа̄дӣни висуддхимагге виттха̄рита̄нева. там̣ дхамманти там̣ вуттаппака̄расампадам̣ дхаммам̣. сун̣а̄ти гахапати ва̄ти касма̄ пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисати? нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча. йебхуййена хи кхаттийакулато паббаджита̄ джа̄тим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. бра̄хман̣акула̄ паббаджита̄ манте нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. хӣнаджаччакула̄ паббаджита̄ аттано виджа̄тита̄йа патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. гахапатида̄рака̄ пана каччхехи седам̣ мун̃чантехи пит̣т̣хийа̄ лон̣ам̣ пуппхама̄на̄йа бхӯмим̣ каситва̄ та̄дисасса ма̄насса абха̄вато нихатама̄надаппа̄ хонти. те паббаджитва̄ ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акатва̄ йатха̄балам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронта̄ сакконти арахатте патит̣т̣ха̄тум̣. итарехи ча кулехи никкхамитва̄ паббаджита̄ на̄ма на бахука̄, гахапатика̄ва бахука̄. ити нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисатӣти.

ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ти итаресам̣ ва̄ кула̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣. пачча̄джа̄тоти патиджа̄то. татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣти парисуддхам̣ дхаммам̣ сутва̄ дхаммасса̄мимхи татха̄гате ‘‘самма̄самбуддхо вата со бхагава̄’’ти саддхам̣ пат̣илабхати. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. самба̄дхо гхара̄ва̄соти сачепи сат̣т̣хихаттхе гхаре йоджанасатантарепи ва̄ две джа̄йампатика̄ васанти, татха̄пи несам̣ сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхойева. раджопатхоти ра̄гараджа̄дӣнам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. а̄гаманапатхотипи ваттум̣ ват̣т̣ати. алагганат̣т̣хена аббхока̄со вийа̄ти аббхока̄со. паббаджито хи кӯт̣а̄га̄раратанапа̄са̄де ча девавима̄на̄дӣсу ча супихитадва̄рава̄тапа̄несу пат̣иччханнесу васантопи нева лаггати, на саджджати, на баджджхати. тена вуттам̣ – ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’ти.

апича – самба̄дхо гхара̄ва̄со кусалакирийа̄йа ока̄са̄бха̄вато. раджопатхо асам̣вутасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа раджа̄нам̣ килесараджа̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нато. аббхока̄со паббаджджа̄ кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄сасамбха̄вато. найидам̣ сукарам̣…пе… паббаджеййанти еттха айам̣ сан̇кхепакатха̄ – йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣. екадивасампи ча килесамалена амалинам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣. сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣. идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣ – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ кесе ча массун̃ча оха̄ретва̄ каса̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ паридахитва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ ‘‘ага̄рийа’’нти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи, тасма̄ паббаджджа̄ ‘‘анага̄рийа’’нти н̃а̄табба̄. там̣ анага̄рийам̣. паббаджеййанти пат̣ипаджджеййам̣. аппам̣ ва̄ти сахассато хет̣т̣ха̄ бхогаккхандхо аппо на̄ма хоти, сахассато пат̣т̣ха̄йа маха̄. абандханат̣т̣хена н̃а̄тийева н̃а̄типариват̣т̣о. сопи вӣсатийа̄ хет̣т̣ха̄ аппо хоти, вӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄йа маха̄.

178. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄, тан̃ча. йаттха чете саха джӣванти, екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, там̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасан̇кха̄там̣ са̄джӣван̃ча. таттха сиккханабха̄вена сама̄панноти бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. сама̄панноти сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ упагатоти аттхо. па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсу па̄н̣а̄типа̄та̄дикатха̄ хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄ ева. паха̄йа̄ти имам̣ па̄н̣а̄типа̄тачетана̄сан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ паджахитва̄. пат̣ивирато хотӣти пахӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа тато дуссӣлйато орато виратова хоти. нихитадан̣д̣о нихитасаттхоти парӯпагха̄таттха̄йа дан̣д̣ам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ а̄да̄йа аваттанато никкхиттадан̣д̣о чева никкхиттасаттхо ча̄ти аттхо. еттха ча т̣хапетва̄ дан̣д̣ам̣, саббампи авасесам̣ упакаран̣ам̣ сатта̄нам̣ вина̄санабха̄вато ‘саттха’нти ведитаббам̣. йам̣ пана бхиккхӯ каттарадан̣д̣ам̣ ва̄ дантакат̣т̣хава̄сим̣ ва̄ пиппхаликам̣ ва̄ гахетва̄ вичаранти, на там̣ парӯпагха̄таттха̄йа. тасма̄ нихитадан̣д̣а̄ нихитасаттха̄твева сан̇кхам̣ гаччханти. ладжджӣти па̄паджигуччханалаккхан̣а̄йа ладжджа̄йа саманна̄гато. дайа̄панноти дайам̣ меттачиттатам̣ а̄панно. саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣти саббе па̄н̣абхӯте хитена анукампако. та̄йа дайа̄панната̄йа саббесам̣ па̄н̣абхӯта̄нам̣ хитачиттакоти аттхо. вихаратӣти ирийати, па̄лети.

диннамева а̄дийатӣти динна̄да̄йӣ. читтенапи диннамева пат̣икан̇кхатӣти диннапа̄т̣икан̇кхӣ. тхенетӣти тхено. на тхенена атхенена. атхенатта̄йева сучибхӯтена. аттана̄ти аттабха̄вена. атхенам̣ сучибхӯтам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ вихаратӣти вуттам̣ хоти.

абрахмачарийанти асет̣т̣хачарийам̣. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ а̄ча̄рам̣ чаратӣти брахмача̄рӣ. а̄ра̄ча̄рӣти абрахмачарийато дӯрача̄рӣ. метхуна̄ти ра̄гапарийут̣т̣ха̄навасена садисатта̄ метхунака̄ти ладдхавоха̄рехи пат̣исевитаббато метхуна̄ти сан̇кхам̣ гата̄ асаддхамма̄. га̄мадхамма̄ти га̄мава̄сӣнам̣ дхамма̄.

саччам̣ вадатӣти саччава̄дӣ. саччена саччам̣ сандахати гхат̣етӣти саччасандхо. на антарантара̄ муса̄ вадатӣти аттхо. йо хи пурисо када̄чи муса̄ вадати, када̄чи саччам̣, тасса муса̄ва̄дена антаритатта̄ саччам̣ саччена на гхат̣ӣйати, тасма̄ на со саччасандхо. айам̣ пана на та̄дисо. джӣвитахетупи муса̄ аватва̄ саччена саччам̣ сандахатийева̄ти саччасандхо. тхетоти тхиро, тхиракатхоти аттхо. еко хи пуггало халиддира̄го вийа, тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣уко вийа, ассапит̣т̣хе т̣хапитакумбхан̣д̣амива ча, на тхиракатхо хоти. еко па̄са̄н̣алекха̄ вийа, индакхӣло вийа ча тхиракатхо хоти. асина̄ сӣсе чхиндантепи две катха̄ на катхети. айам̣ вуччати тхето. паччайикоти паттийа̄йитаббако, саддха̄йикоти аттхо. екаччо хи пуггало на паччайико хоти. ‘идам̣ кена вуттам̣? асукена̄’ти вутте ‘ма̄ тасса вачанам̣ саддахатха̄’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. еко паччайико хоти. ‘идам̣ кена вуттам̣? асукена̄’ти вутте ‘йади тена вуттам̣, идамева пама̄н̣ам̣, ида̄ни упапариккхитаббам̣ наттхи, евамева ида’нти ваттаббатам̣ а̄паджджати. айам̣ вуччати паччайико. ависам̣ва̄дако локасса̄ти та̄йа саччава̄дита̄йа локам̣ на висам̣ва̄детӣти аттхо.

имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ ито сутва̄ти вутта̄нам̣ сантике сутам̣, тесам̣ бхеда̄йа. бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ти двиннам̣ митта̄нам̣ ва̄ сама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ ва̄ кеначидева ка̄ран̣ена бхинна̄нам̣ екамекам̣ упасан̇камитва̄ – ‘тумха̄кам̣ ӣдисе куле джа̄та̄нам̣, евам̣ бахуссута̄нам̣ идам̣ на йутта’нтиа̄дӣни ватва̄ сандха̄нам̣ катта̄. ануппада̄та̄ти сандха̄на̄нуппада̄та̄. две джане самагге дисва̄ – ‘тумха̄кам̣ еварӯпе куле джа̄та̄нам̣, еварӯпехи гун̣ехи саманна̄гата̄нам̣ ануччхавикамета’нтиа̄дӣни ватва̄ дал̣хӣкаммам̣ катта̄ти аттхо. самагго а̄ра̄мо асса̄ти самагга̄ра̄мо. йаттха самагга̄ наттхи, таттха васитумпи на иччхатӣти аттхо. самаггара̄мотипи па̄л̣и. айамева аттхо. самаггаратоти самаггесу рато. те паха̄йа ан̃н̃атра гантумпи на иччхатӣти аттхо. самагге дисва̄пи сутва̄пи нандатӣти самагганандӣ. самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти йа̄ ва̄ча̄ сатте самаггейева кароти, там̣ са̄маггӣгун̣апаридӣпакамева ва̄чам̣ бха̄сати, на итаранти.

ка̄лена вадатӣти ка̄лава̄дӣ. ваттаббайуттака̄лам̣ саллаккхетва̄ вадатӣти аттхо. бхӯтам̣ татхам̣ таччхам̣ сабха̄вамева вадатӣти бхӯтава̄дӣ. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаттхасаннисситамева катва̄ вадатӣти аттхава̄дӣ. навалокуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣варавинайапаха̄навинайасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти винайава̄дӣ. нидха̄нам̣ вуччати т̣хапанока̄со. нидха̄намасса аттхӣти нидха̄наватӣ. хадайе нидха̄таббайуттакам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти аттхо. ка̄лена̄ти еварӯпим̣ бха̄сама̄нопи ча ‘‘ахам̣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сисса̄мӣ’’ти на ака̄лена бха̄сати. йуттака̄лам̣ пана саллаккхетва̄ва бха̄сатӣти аттхо. са̄падесанти саупамам̣, сака̄ран̣анти аттхо. парийантаватинти париччхедам̣ дассетва̄. йатха̄сса̄ париччхедо пан̃н̃а̄йати, евам̣ бха̄сатӣти аттхо. аттхасам̣хитанти анекехипи найехи вибхаджантена парийа̄да̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа аттхасампаннам̣ бха̄сати. йам̣ ва̄ со аттхава̄дӣ аттхам̣ вадати, тена аттхена сам̣хитатта̄ аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сати. на ан̃н̃ам̣ никкхипитва̄ ан̃н̃ам̣ бха̄сатӣти вуттам̣ хоти.

179. бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ти мӯлабӣджам̣, кхандхабӣджам̣, пхал̣убӣджам̣, аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃чавидхасса бӣджага̄масса чева йасса кассачи нӣлатин̣аруккха̄дикасса бхӯтага̄масса ча сама̄рамбха̄. чхеданабхеданапачана̄дибха̄вена викопана̄ пат̣ивиратоти аттхо. екабхаттикоти па̄тара̄сабхаттам̣, са̄йама̄сабхаттанти две бхатта̄ни. тесу па̄тара̄сабхаттам̣ антомаджджханхикена париччхиннам̣. итарам̣ маджджханхикато уддхам̣ антоарун̣ена. тасма̄ антомаджджханхике дасаккхаттум̣ бхун̃джама̄нопи екабхаттикова хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – екабхаттикоти. раттийа̄ бходжанам̣ ратти, тато упаратоти раттӯпарато. атикканте маджджханхике йа̄ва сӯрийасаттхан̇гамана̄ бходжанам̣ вика̄лабходжанам̣ на̄ма, тато вирататта̄ вирато вика̄лабходжана̄. са̄санасса анануломатта̄ висӯкам̣ пат̣а̄н̣ӣбхӯтам̣ дассананти висӯкадассанам̣. аттана̄ наччананачча̄пана̄дивасена начча̄ ча гӣта̄ ча ва̄дита̄ ча антамасо майӯраначчана̄пана̄дивасенапи паватта̄нам̣ начча̄дӣнам̣ висӯкабхӯта̄ дассана̄ ча̄ти наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄. начча̄дӣни хи аттана̄ пайоджетум̣ ва̄ парехи пайоджа̄петум̣ ва̄ йутта̄ни пасситум̣ ва̄ нева бхиккхӯнам̣ на бхиккхунӣнам̣ ват̣т̣анти. ма̄ла̄дӣсу – ма̄ла̄ти йам̣кин̃чи пуппхам̣. гандханти йам̣кин̃чи гандхаджа̄там̣. вилепананти чхавира̄гакаран̣ам̣. таттха пил̣андханто дха̄рети на̄ма. ӯнат̣т̣ха̄нам̣ пӯренто ман̣д̣ети на̄ма. гандхавасена чхавира̄гавасена ча са̄дийанто вибхӯсети на̄ма. т̣ха̄нам̣ вуччати ка̄ран̣ам̣. тасма̄ йа̄йа дуссӣлйачетана̄йа та̄ни ма̄ла̄дха̄ран̣а̄дӣни маха̄джано кароти, тато пат̣ивиратоти аттхо. учча̄сайанам̣ вуччати пама̄н̣а̄тиккантам̣. маха̄сайанам̣ акаппийасантхатам̣, тато пат̣ивиратоти аттхо. джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣. раджатанти каха̄пан̣о, лохама̄сако, джатума̄сако, да̄рума̄сакоти йе воха̄рам̣ гаччханти. тасса убхайасса̄пи пат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато, нева нам̣ угган̣ха̄ти, на угган̣ха̄пети, на упаниккхиттам̣ са̄дийатӣти аттхо.

а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ти са̄ливӣхийавагодхумакан̇гуваракакудрӯсакасан̇кха̄тасса саттавидхасса̄пи а̄макадхан̃н̃асса пат̣иггахан̣а̄. на кевалан̃ча етесам̣ пат̣иггахан̣амева, а̄масанампи бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣атийева. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ти еттха ан̃н̃атра одисса анун̃н̃а̄та̄ а̄макамаччхамам̣са̄нам̣ пат̣иггахан̣амева бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣ати, но а̄масанам̣. иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ти еттха иттхӣти пурисантарагата̄. итара̄ кума̄рика̄ на̄ма. та̄сам̣ пат̣иггахан̣ампи а̄масанампи акаппийамева. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ти еттха да̄сида̄савасенева тесам̣ пат̣иггахан̣ам̣ на ват̣т̣ати. ‘каппийака̄ракам̣ дамми’, ‘а̄ра̄микам̣ даммӣ’ти евам̣ вутте пана ват̣т̣ати. аджел̣ака̄дӣсупи кхеттаваттхупарийоса̄несу каппийа̄каппийанайо винайавасена упапариккхитаббо. таттха кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайампи рухати там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄питал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева.

дӯтеййам̣ вуччати дӯтакаммам̣. гихӣнам̣ пахитам̣ пан̣н̣ам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ гахетва̄ таттха таттха гаманам̣. пахӣн̣агаманам̣ вуччати парагхарам̣ песитасса кхуддакагаманам̣. ануйого на̄ма тадубхайакаран̣ам̣. тасма̄ дӯтеййапахӣн̣агамана̄нам̣ ануготи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кайавиккайа̄ти кайа̄ ча виккайа̄ ча. тула̄кӯт̣а̄дӣсу – кӯт̣анти ван̃чанам̣. таттха тула̄кӯт̣ам̣ на̄ма рӯпакӯт̣ам̣, ан̇гакӯт̣ам̣ гахан̣акӯт̣ам̣, пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ самарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге.

кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти. та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронти, тато джанападам̣ гантва̄ кин̃чидева ад̣д̣хакулам̣ пависитва̄ суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣атха̄’ти ватва̄ аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти. тато техи ‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’ти вутте ‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ саббапа̄тийо датва̄ гаччханти.

ма̄накӯт̣ам̣ на̄ма хадайабхедасикха̄бхедараджджубхедавасена тивидхам̣ хоти. таттха хадайабхедо саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄ чхиддена ма̄нена ‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’ти ватва̄ антобха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти. даданто чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети. сикха̄бхедо тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти. даданто вегена пӯретва̄ сикхам̣ чхинданто дети. раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. лан̃джам̣ алабханта̄ хи кхеттам̣ амахантампи махантам̣ катва̄ минанти.

уккот̣ана̄дӣсу – уккот̣ананти асса̄мике са̄мике ка̄тум̣ лан̃джаггахан̣ам̣. ван̃чананти техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати. тамеко дхутто – ‘‘ким̣ бхо миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е, мигапотако ека’’нти ча вутте каха̄пан̣ам̣ датва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниватто, ‘‘на ме бхо мигапотакена аттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. тена хи ‘‘две каха̄пан̣е дехӣ’’ти. со а̄ха – ‘‘нану те, бхо, майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динно’’ти? ‘‘а̄ма динно’’ти. идампи мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о айан̃ча каха̄пан̣аггхан̣ако мигапотакоти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣти. со ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти.

никатӣти йогавасена ва̄ ма̄йа̄васена ва̄ апа̄ман̇гам̣ па̄ман̇ганти, аман̣им̣ ман̣ӣти, асуван̣н̣ам̣ суван̣н̣анти катва̄ патирӯпакена ван̃чанам̣. са̄чийоготи кут̣илайого. етесам̣йева уккот̣ана̄дӣнаметам̣ на̄мам̣. тасма̄ уккот̣анаса̄чийого ван̃чанаса̄чийого никатиса̄чийоготи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кечи ан̃н̃ам̣ дассетва̄ ан̃н̃асса париваттанам̣ ‘са̄чийого’ти ваданти. там̣ пана ван̃чаненева сан̇гахитам̣.

чхедана̄дӣсу – чхедананти хаттхаччхедана̄ди. вадхоти ма̄ран̣ам̣. бандхоти раджджубандхана̄дӣхи бандханам̣. випара̄мосоти химавипара̄мосо, гумбавипара̄мосоти дувидхо. йан̃хи химапа̄тасамайе химена пат̣иччханна̄ хутва̄ маггаппат̣ипаннам̣ джанам̣ мусанти, айам̣ химавипара̄мосо. йам̣ гумба̄дӣхи пат̣иччханна̄ мусанти, айам̣ гумбавипара̄мосо. а̄лопо вуччати га̄манигама̄дӣнам̣ вилопакаран̣ам̣. сахаса̄ка̄роти са̄хасикакирийа̄. гехам̣ пависитва̄ манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄ иччхитабхан̣д̣аггахан̣ам̣. еваметасма̄ чхедана…пе… сахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.

180. со сантут̣т̣хо хотӣти со чатӯсу паччайесу два̄дасавидхена итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гато хоти. ка̄йапариха̄рикена̄ти ка̄йам̣ парихаран̣аматтакена. куччхипариха̄рикена̄ти куччхипарихаран̣аматтакена. сама̄да̄йева паккаматӣти ат̣т̣хавидхам̣ бхиккху париккха̄раматтакам̣ саббам̣ гахетва̄ва ка̄йапат̣ибаддхам̣ катва̄ва гаччхати. ‘‘мама виха̄ро паривен̣ам̣ упат̣т̣ха̄ко’’ти сан̇го ва̄ баддхо ва̄ на хоти. со джийа̄ муттасаро вийа йӯтха̄ пакканто, маттахаттхӣ вийа иччхитиччхитам̣ сена̄санам̣ ванасан̣д̣ам̣ руккхамӯлам̣ ванапаттхам̣ паббха̄рам̣ парибхун̃джанто екова тит̣т̣хати, екова нисӣдати. саббирийа̄патхесу екова адутийо.

‘‘ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти,

сантуссама̄но итарӣтарена;

париссайа̄нам̣ сахита̄ ачхамбхӣ,

еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти. (су. ни. 42);

евам̣ ван̣н̣итам̣ кхаггависа̄н̣акаппатам̣ а̄паджджати.

ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто, ‘‘сеййатха̄пӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха паккхӣ сакун̣оти паккхайутто сакун̣о. д̣етӣти уппатати. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – сакун̣о на̄ма ‘‘асукасмим̣ падесе руккхо парипаккапхало’’ти н̃атва̄ на̄на̄диса̄хи а̄гантва̄ накхапаккхатун̣д̣а̄дӣхи тасса пхала̄ни виджджханта̄ видхунанта̄ кха̄данти. ‘‘идам̣ аджджатана̄йа, идам̣ сва̄тана̄йа бхависсатӣ’’ти тесам̣ на хоти. пхале пана кхӣн̣е нева руккхасса а̄раккхам̣ т̣хапенти, на таттха паттам̣ ва̄ накхам̣ ва̄ тун̣д̣ам̣ ва̄ т̣хапенти. атха кхо тасмим̣ руккхе анапеккхо хутва̄ йо йам̣ диса̄бха̄гам̣ иччхати, со тена сапаттабха̄рова уппатитва̄ гаччхати. евамева айам̣ бхиккху ниссан̇го нирапеккхойева паккамати, тена вуттам̣ сама̄да̄йева паккаматӣти. арийена̄ти ниддосена. аджджхаттанти саке аттабха̄ве. анаваджджасукханти ниддосасукхам̣.

181. со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато бхиккху чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ пасситва̄ти аттхо. сесападесупи йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттамева. абйа̄секасукханти килесехи анаваситтасукхам̣. авикин̣н̣асукхантипи вуттам̣. индрийасам̣варасукхан̃хи дит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣хаматта̄дивасена паваттата̄йа авикин̣н̣ам̣ хоти.

182. со абхикканте пат̣иккантети со маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ сам̣варена саманна̄гато бхиккху имесу абхиккантапат̣икканта̄дӣсу саттасу т̣ха̄несу сатисампаджан̃н̃авасена сампаджа̄нака̄рӣ хоти. таттха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ джха̄навибхан̇ге вуттамева.

со имина̄ ча̄тиа̄дина̄ ким̣ дассети? аран̃н̃ава̄сасса паччайасампаттим̣ дассети. йасса хи име чатта̄ро паччайа̄ наттхи, тасса аран̃н̃ава̄со на иджджхати, тираччха̄нагатехи ва̄ ваначаракехи ва̄ саддхим̣ ваттаббатам̣ а̄паджджати. аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄ ‘‘ким̣ еварӯпасса па̄пабхиккхуно аран̃н̃ава̄сена̄’’ти бхеравам̣ саддам̣ са̄венти. хаттхехи сӣсам̣ пахаритва̄ пала̄йана̄ка̄рам̣ каронти. ‘‘асуко бхиккху аран̃н̃ам̣ пависитва̄ идан̃чидан̃ча па̄пакаммам̣ ака̄сӣ’’ти айасо паттхарати. йасса панете чатта̄ро паччайа̄ аттхи, тасса аран̃н̃ава̄со иджджхати. со хи аттано сӣлам̣ паччавеккханто кин̃чи ка̄л̣акам̣ ва̄ тилакам̣ ва̄ апассанто пӣтим̣ уппа̄детва̄ там̣ кхайато вайато саммасанто арийабхӯмим̣ оккамати. аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄ аттамана̄ ван̣н̣ам̣ бха̄санти. итисса удаке паккхиттателабинду вийа йасо виттха̄рико хоти. вивиттантиа̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева. со евам̣ сама̄хите читте…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄тӣти еттаке т̣ха̄не йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге вуттамева.

185. татийавиджджа̄йа со евам̣ сама̄хите читтети випассана̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄начиттам̣ ведитаббам̣. а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣а̄йа̄ти арахаттамагган̃а̄н̣аттха̄йа. арахаттамагго хи а̄сава̄нам̣ вина̄санато а̄сава̄нам̣ кхайоти вуччати. татра четам̣ н̃а̄н̣ам̣ таппарийа̄паннатта̄ти. читтам̣ абхининна̄метӣти випассана̄читтам̣ абхинӣхарати. со идам̣ дуккханти евама̄дӣсу – ‘‘еттакам̣ дуккхам̣, на ито бхиййо’’ти саббампи дуккхасаччам̣ сарасалаккхан̣аппат̣иведхена йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, пат̣ивиджджхати. тасса ча дуккхасса ниббаттикам̣ тан̣хам̣ – айам̣ дуккхасамудайоти; тадубхайампи йам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ нируджджхати, там̣ тесам̣ аппаваттим̣ нибба̄нам̣ – айам̣ дуккханиродхоти; тасса ча сампа̄пакам̣ арийамаггам̣ – айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти сарасалаккхан̣апат̣иведхена йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, пат̣ивиджджхатӣти – еваматтхо ведитаббо.

евам̣ сарӯпато сачча̄ни дассетва̄ ида̄ни килесавасена парийа̄йато дассенто име а̄сава̄тиа̄дима̄ха. тасса евам̣ джа̄нато евам̣ пассатоти тасса евам̣ джа̄нантасса евам̣ пассантасса саха випассана̄йа кот̣иппаттам̣ маггам̣ катхети. ка̄ма̄сава̄ти ка̄ма̄савато. вимуччатӣти имина̄ маггаккхан̣ам̣ дассети. вимуттасминти имина̄ пхалаккхан̣ам̣ дассети. маггаккхан̣е хи читтам̣ вимуччати, пхалаккхан̣е вимуттам̣ хоти. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣анти имина̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ дассети. кхӣн̣а̄ джа̄тӣтиа̄дӣхи тасса бхӯмим̣. тена хи н̃а̄н̣ена со паччавеккханто ‘кхӣн̣а̄ джа̄тӣ’тиа̄дӣни паджа̄на̄ти. вуситанти вут̣т̣хам̣ паривут̣т̣хам̣ катам̣ чаритам̣ нит̣т̣хитанти аттхо. брахмачарийанти маггабрахмачарийам̣. путхуджджанакалйа̄н̣акена хи саддхим̣ сатта секкха̄ брахмачарийава̄сам̣ васанти на̄ма. кхӣн̣а̄саво вут̣т̣хава̄со. тасма̄ со аттано брахмачарийава̄сам̣ паччавеккханто вуситам̣ брахмачарийанти паджа̄на̄ти. катам̣ каран̣ӣйанти чатӯсу саччесу чатӯхи маггехи парин̃н̃а̄паха̄насаччхикирийа̄бха̄вана̄васена сол̣асавидхампи киччам̣ нит̣т̣ха̄питанти аттхо. путхуджджанакалйа̄н̣ака̄дайо хи там̣ киччам̣ каронти; кхӣн̣а̄саво катакаран̣ӣйо. тасма̄ со аттано каран̣ӣйам̣ паччавеккханто. ‘‘катам̣ каран̣ӣйа’’нти паджа̄на̄ти. на̄парам̣ иттхатта̄йа̄ти ‘‘ида̄ни пуна еттхабха̄ва̄йа евам̣ сол̣асакиччабха̄ва̄йа килесаккхайа̄йа ва̄ маггабха̄вана̄киччам̣ наттхӣ’’ти паджа̄на̄ти.

186. сара̄га̄дӣсу – аппахӣноти виккхамбханаппаха̄нена ва̄ тадан̇гаппаха̄нена ва̄ самуччхедаппаха̄нена ва̄ аппахӣно.

187. ла̄бхӣ хотӣтиа̄дӣсу – ла̄бхӣти ла̄бхава̄ пат̣илабхитва̄ т̣хито. аджджхаттам̣ четосаматхасса̄ти нийакаджджхаттасан̇кха̄те аттано читте уппаннасса четосаматхасса. адхипан̃н̃а̄дхаммавипассана̄йа̄ти адхипан̃н̃а̄сан̇кха̄та̄йа кхандхадхаммесу аничча̄дивасена паватта̄йа випассана̄йа. рӯпасахагата̄нанти рӯпанимитта̄рамман̣а̄нам̣ рӯпа̄вачарасама̄паттӣнам̣. арӯпасахагата̄нанти на рӯпанимитта̄рамман̣а̄нам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣. еттха ча пат̣хамо ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ путхуджджано. дутийо суккхавипассакаарийаса̄вако. татийо ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ арийаса̄вако. чатуттхо локийамаха̄джано ведитаббо.

188. анусотага̄мӣа̄дӣсу – анусотага̄мӣти ват̣т̣асотам̣ анугато, ват̣т̣асоте нимугго путхуджджано ведитаббо. пат̣исотага̄мӣти пат̣исотагамано. анусотам̣ агантва̄ пат̣исотам̣ гаччхантассетам̣ адхивачанам̣. па̄пан̃ча каммам̣ на каротӣти пан̃н̃аттам̣ вӣтиккаманто на кароти. саха̄пи дуккхена саха̄пи доманассена̄ти килесапарийут̣т̣ха̄не сати уппаннена дуккхадоманассена саддхимпи. парипун̣н̣анти тиссаннам̣ сиккха̄нам̣ ека̄йапи анӯнам̣. парисуддханти нирупаккилесам̣. брахмачарийанти сет̣т̣хачарийам̣. имина̄ ва̄рена сота̄паннасакада̄га̄мино катхита̄. ким̣ пана те руданта̄ брахмачарийам̣ чарантӣти? а̄ма. килесароданена руданта̄ чаранти на̄ма. сӣласампанно путхуджджанабхиккхупи еттхева сан̇гахито.

т̣хитаттоти т̣хитасабха̄во. ана̄га̄мӣти ка̄мара̄габйа̄па̄дехи акампанӣйачиттата̄йа ча тамха̄ лока̄ ана̄ваттидхаммата̄йа ча т̣хитасабха̄во на̄ма. тин̣н̣оти тан̣ха̄сотам̣ уттин̣н̣о. па̄ран̇гатоти нибба̄напа̄рам̣ гато. тхале тит̣т̣хатӣти арахаттапхаласама̄паттитхале тит̣т̣хати. четовимуттинти пхаласама̄дхим̣. пан̃н̃а̄вимуттинти пхалан̃а̄н̣ам̣. айам̣ вуччатӣти айам̣ кхӣн̣а̄саво ‘‘тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣о’’ти вуччати. ба̄хитапа̄пата̄йа хи еса бра̄хман̣о на̄ма.

189. аппассута̄дӣсу – аппакам̣ сутам̣ хотӣти наван̇ге саттхуса̄сане кин̃чидева тхокам̣ сутам̣ хоти. на аттхаман̃н̃а̄йа, на дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммапат̣ипанно хотӣти ат̣т̣хакатхан̃ча па̄л̣ин̃ча джа̄нитва̄ локуттарадхаммасса анурӯпадхаммам̣ пуббабха̄гапат̣ипадам̣ пат̣ипанно на хоти. имина̄ найена саббаттха аттхо ведитаббо.

190. саман̣амачала̄дӣсу – саман̣амачалоти саман̣аачало, мака̄ро падасандхикаро. ниччаласаман̣о, тхирасаман̣оти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ сота̄панно са̄сане мӯладжа̄та̄йа саддха̄йа патит̣т̣хитатта̄ ‘саман̣амачало’ти вуччати. сакада̄га̄мӣ пана раджджанакилесасса аттхита̄йа саман̣ападумоти вутто. раттат̣т̣хо хи идха падумат̣т̣хо на̄ма̄ти вуттам̣. ана̄га̄мӣ ка̄мара̄гасан̇кха̄тасса раджджанакилесасса наттхита̄йа саман̣апун̣д̣арӣкоти вутто. пан̣д̣арат̣т̣хо хи идха пун̣д̣арӣкат̣т̣хо на̄ма̄ти вуттам̣. кхӣн̣а̄саво ча тхаддхабха̄вакара̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена саман̣есу саман̣асукхума̄ло на̄ма̄ти вутто. аппадуккхат̣т̣хенапи чеса саман̣асукхума̄лойева̄ти.

чатукканиддесаван̣н̣ана̄.