5. пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄

191. пан̃чаке – татра̄ти тесу ‘‘а̄рабхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хотӣ’’тиа̄дина̄ найена хет̣т̣ха̄ уддит̣т̣хапуггалесу. йва̄йанти йо айам̣. а̄рабхатӣти еттха а̄рамбхасаддо каммакирийа̄хим̣санавӣрийавикопана̄паттивӣтиккамесу ваттати. татха̄ хеса ‘‘йам̣кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄рамбхапаччайа̄’’ти (су. ни. 748) камме а̄гато. ‘‘маха̄йан̃н̃а̄ маха̄рамбха̄, на те хонти махаппхала̄’’ти (а. ни. 4.39) кирийа̄йам̣. ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ уддисса па̄н̣ам̣ а̄рабхантӣ’’ти (ма. ни. 2.51-52) хим̣сане. ‘‘а̄рабхатха, никкхаматха, йун̃джатха буддхаса̄сане’’ти (сам̣. ни. 1.185) вӣрийе. ‘‘бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ пат̣ивирато хотӣ’’ти (дӣ. ни. 1.10, 194; ма. ни. 1.293) викопане. ‘‘а̄рабхати ча виппат̣иса̄рӣ ча хотӣ’’ти (а. ни. 5.142) айам̣ пана а̄паттивӣтиккаме а̄гато. тасма̄ а̄паттивӣтиккамавасена а̄рабхати чева таппаччайа̄ виппат̣иса̄рӣ ча хотӣти айаметтха аттхо.

йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣти анадхигататта̄ йатха̄сабха̄вато на джа̄на̄ти. йаттхасса̄ти йасмим̣ асса, йам̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ етасса пуггаласса уппанна̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ апарисеса̄ нируджджхантӣти аттхо. ким̣ пана патва̄ те нируджджхантӣти? арахаттамаггам̣. пхалаппаттасса пана нируддха̄ на̄ма хонти. евам̣ сантепи идха маггакиччавасена пхаламева вуттанти ведитаббам̣. а̄рамбхаджа̄ти а̄паттивӣтиккамасамбхава̄. виппат̣иса̄раджа̄ти виппат̣иса̄рато джа̄та̄. павад̣д̣хантӣти пунаппунам̣ уппаджджанена вад̣д̣ханти. са̄дхӯти а̄йа̄чанаса̄дху. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ва апараддхан̃ча вата а̄йасмата̄, евам̣ сантепи майам̣ а̄йасмантам̣ йа̄ча̄ма – ‘‘десетаббайуттакасса десана̄йа, вут̣т̣ха̄таббайуттакасса вут̣т̣ха̄нена, а̄вика̄таббайуттакасса а̄викирийа̄йа, а̄рамбхадже а̄саве паха̄йа, суддханте т̣хитабха̄вапаччавеккхан̣ена виппат̣иса̄радже а̄саве пат̣ивинодетва̄ нӣхаритва̄ випассана̄читтан̃чева випассана̄пан̃н̃ан̃ча бха̄ветӯ’’ти. амуна̄ пан̃чамена пуггалена̄ти етена пан̃чамена кхӣн̣а̄савапуггалена. самасамо бхависсатӣти локуттарагун̣ехи самабха̄венева само бхависсатӣти евам̣ кхӣн̣а̄савена овадитабботи аттхо.

а̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ хотӣти а̄паттим̣ а̄паджджати. там̣ пана десетум̣ сабха̄гапуггалам̣ парийесати. тасма̄ на виппат̣иса̄рӣ хоти. ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘вут̣т̣хитатта̄ на виппат̣иса̄рӣ хотӣ’’ти вуттам̣. на а̄рабхати виппат̣иса̄рӣ хотӣти а̄паттим̣ на̄паджджати, винайапан̃н̃аттийам̣ пана аковидатта̄ ана̄паттийам̣ а̄паттисан̃н̃ӣ хутва̄ виппат̣иса̄рӣ хоти. ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘саким̣ а̄паттим̣ а̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа паччха̄ кин̃ча̄пи на̄паджджати, виппат̣иса̄рам̣ пана винодетум̣ на саккотӣ’’ти вуттам̣. на а̄рабхати на виппат̣иса̄рӣ хотӣти нева а̄паттим̣ а̄паджджати, на виппат̣иса̄рӣ хоти. катамо панеса пуггалоти? оссат̣т̣хавӣрийапуггало. со хи ‘‘ким̣ ме имасмим̣ буддхака̄ле паринибба̄нена, ана̄гате меттеййасамма̄самбуддхака̄ле паринибба̄йисса̄мӣ’’ти висуддхасӣлопи пат̣ипаттим̣ на пӯрети. сопи ‘‘киматтхам̣ а̄йасма̄ паматто вихарати путхуджджанасса на̄ма гати анибаддха̄. а̄йасма̄ хи меттеййасамма̄самбуддхасса саммукхабха̄вам̣ лабхеййапи на лабхеййа̄пӣти арахаттаттха̄йа випассанам̣ бха̄вехӣ’’ти овадитаббова. сесам̣ саббаттха вуттанайенева ведитаббам̣.

192. датва̄ аваджа̄на̄тӣтиа̄дӣсу – еко бхиккху маха̄пун̃н̃о чатупаччайала̄бхӣ хоти. со чӣвара̄дӣни лабхитва̄ ан̃н̃ам̣ аппапун̃н̃ам̣ а̄пуччхати. сопи тасмим̣ пунаппунам̣ а̄пуччхантепи ган̣ха̄тийева. атхасса итаро тхокам̣ купито хутва̄ ман̇кубха̄вам̣ уппа̄детука̄мо вадати – ‘‘айам̣ аттано дхаммата̄йа чӣвара̄дӣни на лабхати, амхе нисса̄йа лабхатӣ’’ти. евам̣ пуггало датва̄ аваджа̄на̄ти на̄ма. еко пана екена саддхим̣ две тӣн̣и васса̄ни васанто пуббе там̣ пуггалам̣ гарум̣ катва̄ паччха̄ гаччханте гаччханте ка̄ле читтӣка̄рам̣ на кароти, а̄сана̄пи на вут̣т̣ха̄ти, упат̣т̣ха̄нампи на гаччхати. евам̣ пуггало сам̣ва̄сена аваджа̄на̄ти на̄ма.

а̄дхеййамукхоти а̄дито дхеййамукхо. пат̣хамавачанасмим̣йева т̣хапитамукхоти аттхо. адхимуччита̄ хотӣти саддха̄та̄ хоти. татра̄йам̣ найо – еко пуггало са̄руппам̣йева бхиккхум̣ ‘аса̄руппо есо’ти катхети, там̣ сутва̄ еса нит̣т̣хам̣ гаччхати. пуна ан̃н̃ена сабха̄гена бхиккхуна̄ ‘са̄руппо айа’нти вуттепи тасса вачанам̣ на ган̣ха̄ти ‘‘асукена на̄ма ‘аса̄руппо айа’нти амха̄кам̣ катхита’’нти пуримабхиккхунова катхам̣ ган̣ха̄ти. апарописса дуссӣлам̣ ‘сӣлава̄’ти катхети. тасса вачанам̣ саддахитва̄ пуна ан̃н̃ена ‘‘аса̄руппо еса бхиккху, на̄йам̣ тумха̄кам̣ сантикам̣ упасан̇камитум̣ йутто’’ти вуттопи тасса вачанам̣ аггахетва̄ пуримассева катхам̣ ган̣ха̄ти. апаро ван̣н̣ампи катхитам̣ ган̣ха̄ти, аван̣н̣ампи катхитам̣ ган̣ха̄тийева. айампи а̄дхеййамукхойева на̄ма. а̄дха̄таббамукхо йам̣ йам̣ сун̣а̄ти, таттха таттха т̣хапитамукхоти аттхо.

лолоти саддха̄дӣнам̣ иттарака̄лат̣т̣хитикатта̄ ассаддхийа̄дӣхи лулитабха̄вена лоло. иттарасаддхоти париттасаддхо, апарипун̣н̣асаддхо. сесесупи есева найо. еттха пана пунаппунам̣ бхаджанавасена саддха̄ва бхатти. пемам̣ саддха̄пемам̣ гехаситапемампи ват̣т̣ати. паса̄до саддха̄паса̄дова. евам̣ пуггало лоло хотӣти евам̣ иттарасаддха̄дита̄йа пуггало лоло на̄ма хоти. халиддира̄го вийа, тхусара̄симхи кот̣т̣итакха̄н̣уко вийа, ассапит̣т̣хийам̣ т̣хапитакумбхан̣д̣ам̣ вийа ча анибаддхат̣т̣ха̄но мухуттена пасӣдати, мухуттена куппати.

мандо момӯхоти ан̃н̃а̄н̣абха̄вена мандо ависадата̄йа момӯхо. маха̄мӯл̣хоти аттхо.

193. йодха̄джӣвӯпамесу – йодха̄джӣва̄ти йуддхӯпаджӣвино. раджагганти хаттхиасса̄дӣнам̣ па̄даппаха̄рабхинна̄йа бхӯмийа̄ уггатам̣ раджаккхандхам̣. на сантхамбхатӣти сантхамбхитва̄ т̣ха̄тум̣ на саккоти. сахати раджагганти раджаккхандхам̣ дисва̄пи адхива̄сети. дхаджагганти хаттхиасса̄дипит̣т̣хесу ва̄ ратхесу ва̄ усса̄пита̄нам̣ дхаджа̄нам̣ аггам̣. усса̄ран̣анти хаттхиассаратха̄дӣнан̃чева балака̄йасса ча учча̄саддамаха̄саддам̣. сампаха̄рети сама̄гате аппаматтакепи паха̄ре. хан̃н̃атӣти вихан̃н̃ати, вигха̄там̣ а̄паджджати. бйа̄паджджатӣти випаттим̣ а̄паджджати, пакатибха̄вам̣ джахати. сахати сампаха̄ранти две тайо паха̄ре патва̄пи сахати, адхива̄сети. тамева сан̇га̄масӣсанти тамева джайакхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣. аджджха̄васатӣти сатта̄хаматтам̣ абхибхавитва̄ а̄васати. ким̣ ка̄ран̣а̄? ладдхаппаха̄ра̄нам̣ паха̄раджагганаттхан̃чева катакамма̄нам̣ висесам̣ н̃атва̄ т̣ха̄нантарада̄наттхан̃ча иссарийасукха̄нубхаванаттхан̃ча.

194. ида̄ни йасма̄ саттху йодха̄джӣвехи киччам̣ наттхи, имасмим̣ пана са̄сане татха̄рӯпе пан̃ча пуггале дассетум̣ идам̣ опаммам̣ а̄бхатам̣, тасма̄ те пуггале дассенто евамевантиа̄дима̄ха.

таттха сам̣сӣдатӣти миччха̄витаккасмим̣ висӣдати, анупависати. на саккоти брахмачарийам̣ сандха̄ретунти брахмачарийава̄сам̣ анупаччхиджджама̄нам̣ гопетум̣ на саккоти. сиккха̄дуббалйам̣ а̄викатва̄ти сиккха̄йа дуббалабха̄вам̣ пака̄сетва̄. кимасса раджаггасминти ким̣ тасса пуггаласса раджаггам̣ на̄ма̄ти вадати. абхирӯпа̄ти абхирӯпаватӣ. дассанӣйа̄ти дассанайогга̄. па̄са̄дика̄ти дассаненева читтаппаса̄да̄ваха̄. парама̄йа̄ти уттама̄йа. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти сарӣраван̣н̣ена чева ан̇гасан̣т̣ха̄нена ча.

196. ӯхасатӣти авахасати. уллапатӣти катхети. уджджаггхатӣти па̄н̣им̣ пахаритва̄ маха̄хаситам̣ хасати. уппан̣д̣етӣти уппан̣д̣анакатхам̣ катхети.

197. абхинисӣдатӣти абхибхавитва̄ сантике ва̄ ека̄сане ва̄ нисӣдати. дутийападепи есева найо. аджджхоттхаратӣти аваттхарати.

198. винивет̣хетва̄ винимочетва̄ти гахитат̣т̣ха̄нато тасса хаттхам̣ винивет̣хетва̄ чева, мочетва̄ ча. сесаметтха утта̄наттхамева.

199. пин̣д̣апа̄тикесу – мандатта̄ момӯхатта̄ти нева сама̄да̄нам̣ джа̄на̄ти, на а̄нисам̣сам̣; аттано пана мандатта̄ момӯхатта̄ ан̃н̃а̄н̣енева пин̣д̣апа̄тико хоти. па̄пиччхо иччха̄пакатоти пин̣д̣апа̄тикасса ме сато ‘‘айам̣ пин̣д̣апа̄тико’’ти чатупаччайасакка̄рам̣ кариссанти. ладжджӣ, аппиччхотиа̄дӣхи ча гун̣ехи самбха̄вессантӣти. евам̣ па̄пика̄йа иччха̄йа т̣хатва̄ та̄йа па̄пиччха̄йа абхибхӯто хутва̄ пин̣д̣апа̄тико хоти. умма̄давасена пин̣д̣а̄йа чаранто пана умма̄да̄ читтавиккхепа̄ пин̣д̣апа̄тико на̄ма хоти. ван̣н̣итанти идам̣ пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣ на̄ма буддхехи ча буддхаса̄вакехи ча ван̣н̣итам̣ пасаттханти пин̣д̣апа̄тико хоти. аппиччхатам̣йева нисса̄йа̄тиа̄дӣсу – ‘‘ити аппиччхо бхависса̄ми, идам̣ ме пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣ аппиччхата̄йа сам̣ваттиссати; ‘ити сантут̣т̣хо бхависса̄ми идам̣ ме пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣ сантут̣т̣хийа̄ сам̣ваттиссати’; ‘ити килесе сам̣ликхисса̄ми’, идам̣ ме пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣ килесасаллекханаттха̄йа сам̣ваттиссатӣ’’ти пин̣д̣апа̄тико хоти. идаматтхитанти има̄йа калйа̄н̣а̄йа пат̣ипаттийа̄ аттхикабха̄вам̣, имина̄ ва̄ пин̣д̣апа̄таматтена аттхикабха̄вам̣. йам̣ йам̣ ладдхам̣ тена тенева йа̄панабха̄вам̣ нисса̄йа̄ти аттхо. агготи джет̣т̣хако. сеса̄ни тассева вевачана̄ни.

гава̄ кхӣранти га̄вито кхӣрам̣ на̄ма хоти, на вина̄ га̄вийа̄. кхӣрамха̄ дадхӣтиа̄дӣсупи есева найо. евамеванти йатха̄ етесу пан̃часу горасесу саппиман̣д̣о агго; евамевам̣ имесу пан̃часу пин̣д̣апа̄тикесу йва̄йам̣ аппиччхата̄дӣни нисса̄йа пин̣д̣апа̄тико хоти. айам̣ агго ча сет̣т̣хо ча па̄моккхо ча уттамо ча паваро ча. имесу пана пан̃часу пин̣д̣апа̄тикесу двева джана̄ пин̣д̣апа̄тика̄, тайо на пин̣д̣апа̄тика̄. на̄маматтена пана пин̣д̣апа̄тика̄ти ведитабба̄. кхалупаччха̄бхаттика̄дӣсупи есева найоти.

пан̃чаканиддесаван̣н̣ана̄.