2. ниддесаван̣н̣ана̄
1. екаканиддесаван̣н̣ана̄
1. ида̄ни йатха̄т̣хапитам̣ ма̄тикам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа вибхаджитва̄ дассетум̣ – катамо ча пуггало самайавимуттотиа̄дима̄ха. таттха идха̄ти имасмим̣ сатталоке. екаччо пуггалоти еко пуггало. ка̄лена ка̄ланти еттха бхуммавасена аттхо ведитаббо. екекасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. самайена самайанти идам̣ пуримассева вевачанам̣. ат̣т̣ха вимоккхети рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачараат̣т̣хасама̄паттийо. та̄сан̃хи паччанӣкадхаммехи вимуччанато вимоккхоти на̄мам̣. ка̄йена̄ти вимоккхасахаджа̄тена на̄мака̄йена. пхуситва̄ вихаратӣти пат̣илабхитва̄ ирийати. катамасмим̣ панеса ка̄ле вимоккхе пхуситва̄ вихаратӣти? сама̄паттим̣ сама̄паджджитука̄масса хи ка̄ло на̄ма аттхи, ака̄ло на̄ма аттхи. таттха па̄това сарӣрапат̣иджагганака̄ло, ваттакаран̣ака̄ло ча сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. сарӣрам̣ пана пат̣иджаггитва̄ ваттам̣ катва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ нисиннасса йа̄ва пин̣д̣а̄йа гаманака̄ло на̄гаччхати, етасмим̣ антаре сама̄паджджанасса ка̄ло на̄ма.
пин̣д̣а̄йа гаманака̄лам̣ пана саллаккхетва̄ никкхантасса четийаванданака̄ло, бхиккхусан̇гхапаривутасса витаккама̄л̣аке т̣ха̄нака̄ло пин̣д̣а̄йа гаманака̄ло га̄ме чаран̣ака̄ло; а̄санаса̄ла̄йа йа̄гупа̄нака̄ло ваттакаран̣ака̄лоти айампи сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. а̄санаса̄ла̄йа пана вивитте ока̄се сати йа̄ва бхаттака̄ло на̄гаччхати, етасмимпи антаре сама̄паджджанасса ка̄ло на̄ма. бхаттам̣ пана бхун̃джанака̄ло, виха̄рагаманака̄ло, паттачӣварапат̣иса̄манака̄ло, дива̄ваттакаран̣ака̄ло, парипуччха̄да̄нака̄лоти айампи сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. йо ака̄ло, свева асамайо. там̣ саббампи т̣хапетва̄ авасесе ка̄ле ка̄ле, самайе самайе вуттаппака̄ре ат̣т̣ха вимоккхе сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихаранто, ‘‘идхекаччо пуггало…пе… вихаратӣ’’ти вуччати.
апичеса сапхассакехи сахаджа̄тана̄мадхаммехи сахаджа̄тадхамме пхусатийева на̄ма, упача̄рена аппанам̣ пхусатийева на̄ма. пурима̄йа аппана̄йа апарам̣ аппанам̣ пхусатийева. йена хи саддхим̣ йе дхамма̄ сахаджа̄та̄, тена те пат̣иладдха̄ на̄ма хонти. пхассена̄пи пхут̣т̣ха̄йева на̄ма хонти. упача̄рампи аппана̄йа пат̣ила̄бхака̄ран̣амева, татха̄ пурима̄ аппана̄ апарааппана̄йа. татра̄сса евам̣ сахаджа̄техи сахаджа̄та̄нам̣ пхусана̄ ведитабба̄ – пат̣хамаджджха̄нан̃хи витакка̄дӣхи пан̃чан̇гикам̣. тасмим̣ т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄ни сеса̄ атирекапан̣н̣а̄садхамма̄ чатта̄ро кхандха̄ на̄ма хонти. тена на̄мака̄йена пат̣хамаджджха̄насама̄паттивимоккхам̣ пхуситва̄ пат̣илабхитва̄ вихарати. дутийам̣ джха̄нам̣ пӣтисукхачиттекаггата̄хи тиван̇гикам̣, татийам̣ сукхачиттекаггата̄хи дуван̇гикам̣, чатуттхам̣ упеккха̄читтекаггата̄хи дуван̇гикам̣, татха̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанан̃ча. таттха т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄ни сеса̄ атирекапан̣н̣а̄садхамма̄ чатта̄ро кхандха̄ на̄ма хонти. тена на̄мака̄йена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттивимоккхам̣ пхуситва̄ пат̣илабхитва̄ вихарати.
пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатусаччадхамме пасситва̄. екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ пат̣хамамагга̄диваджджха̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало самайавимуттоти еттха ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ путхуджджано тена на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄’’ти вуттам̣. путхуджджанасса ча кхӣн̣а̄ а̄сава̄ на̄ма наттхи, тасма̄ со на гахито. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ кхӣн̣а̄савопи тена на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. тасса пана апариккхӣн̣а̄сава̄ на̄ма наттхи, тасма̄ сопи на гахито. самайавимуттоти пана тин̣н̣ам̣ сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣йеветам̣ на̄манти ведитаббам̣.
2. асамайавимуттаниддесе – пуримасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. асамайавимуттоти панеттха суккхавипассакакхӣн̣а̄савассетам̣ на̄мам̣. суккхавипассака̄ пана сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино ча кхӣн̣а̄сава̄ путхуджджана̄ ча имасмим̣ дуке на лаббханти, дукамуттакапуггала̄ на̄ма хонти. тасма̄ саттха̄ аттано буддхасубуддхата̄йа хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акехи тантим̣ а̄ропенто саббепи арийапуггала̄тиа̄дима̄ха. таттха арийе вимоккхети килесехи а̄ракатта̄ арийети сан̇кхам̣ гате локуттаравимоккхе. идам̣ вуттам̣ хоти – ба̄хира̄нан̃хи ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ сама̄паджджантасса самайопи аттхи асамайопи. маггавимоккхена вимуччанасса самайо ва̄ асамайо ва̄ наттхи. йасса саддха̄ балаватӣ, випассана̄ ча а̄раддха̄, тасса гаччхантасса тит̣т̣хантасса нисӣдантасса нипаджджантасса кха̄дантасса бхун̃джантасса маггапхалапат̣иведхо на̄ма на хотӣти наттхи. ити маггавимоккхена вимуччанасса самайо ва̄ асамайо ва̄ наттхӣти хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ имам̣ пит̣т̣хиват̣т̣акам̣ тантим̣ а̄ропеси дхаммара̄джа̄. сама̄паттила̄бхӣ путхуджджано има̄йапи тантийа̄ аггахитова. бхаджа̄пийама̄но пана сама̄паттивиккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ васена самайавимуттабха̄вам̣ бхаджеййа.
3. куппадхамма̄куппадхамманиддесесу – йасса адхигато сама̄паттидхаммо куппати нассати, со куппадхаммо. рӯпасахагата̄нанти рӯпанимиттасан̇кха̄тена рӯпена сахагата̄нам̣. тена саддхим̣ паватта̄нам̣ на вина̄ рӯпа̄рамман̣а̄нам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нанти аттхо. арӯпасахагата̄нанти рӯпато ан̃н̃ам̣, на рӯпанти арӯпам̣. арӯпена сахагата̄нам̣ тена саддхим̣ паватта̄нам̣ на вина̄ арӯпа̄рамман̣а̄нам̣ чатуннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄на̄нанти аттхо. на ника̄мала̄бхӣти пан̃чаха̄ка̄рехи ачин̣н̣авасита̄йа иччхита̄ка̄рена аладдхатта̄ на ника̄мала̄бхӣ. аппагун̣асама̄паттикоти аттхо. на акиччхала̄бхӣти киччхала̄бхӣ дуккхала̄бхӣ. йо а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто упача̄рам̣ па̄пенто аппанам̣ па̄пенто читтаман̃джӯсам̣ лабханто дуккхена киччхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто там̣ сампадам̣ па̄пун̣итум̣ саккоти, со на акиччхала̄бхӣ на̄ма. на акасирала̄бхӣти авипулала̄бхӣ. сама̄паттим̣ аппетва̄ аддха̄нам̣ пхаритум̣ на саккоти. екам̣ две читтава̄ре ваттетва̄ сахаса̄ва вут̣т̣ха̄тӣти аттхо.
йаттхиччхаканти йасмим̣ ока̄се сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ иччхати. йадиччхаканти касин̣аджджха̄нам̣ ва̄ а̄на̄па̄наджджха̄нам̣ ва̄ брахмавиха̄раджджха̄нам̣ ва̄ асубхаджджха̄нам̣ ва̄ти йам̣ йам̣ сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ иччхати. йа̄ватиччхаканти аддха̄напариччхедена йаттакам̣ ка̄лам̣ иччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – йаттха йаттха йам̣ йам̣ сама̄паттим̣ йаттакам̣ аддха̄нам̣ сама̄паджджитумпи вут̣т̣ха̄тумпи иччхати, таттха таттха там̣ там̣ сама̄паттим̣ таттакам̣ аддха̄нам̣ сама̄паджджитумпи вут̣т̣ха̄тумпи на саккоти. чандам̣ ва̄ сӯрийам̣ ва̄ уллокетва̄ ‘имасмим̣ чанде ва̄ сӯрийе ва̄ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гате вут̣т̣хахисса̄мӣ’ти париччхиндитва̄ джха̄нам̣ сама̄панно йатха̄париччхедена вут̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, антара̄ва вут̣т̣ха̄ти; сама̄паттийа̄ аппагун̣ата̄йа̄ти.
пама̄дама̄гамма̄ти пама̄дам̣ пат̣ичча. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣видхо пуггало куппадхаммоти вуччати. идам̣ пана ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино путхуджджанасса сота̄паннасса сакада̄га̄миноти тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ на̄мам̣. етесан̃хи сама̄дхипа̄рибандхака̄ випассана̄па̄рибандхака̄ ча дхамма̄ на сувиккхамбхита̄, на сувиккха̄лита̄, тена тесам̣ сама̄патти нассати париха̄йати. са̄ ча кхо нева сӣлабхедена, на̄паттивӣтиккамена. на гарукамоккхадхаммо панеса аппаматтакенапи киччакаран̣ӣйена ва̄ ваттабхедаматтакена ва̄ нассати.
татридам̣ ваттху – еко кира тхеро сама̄паттим̣ вал̣ан̃джети. тасмим̣ пин̣д̣а̄йа га̄мам̣ павит̣т̣хе да̄рака̄ паривен̣е кӣл̣итва̄ паккамим̣су. тхеро а̄гантва̄ ‘паривен̣ам̣ саммаджджитабба’нти чинтетва̄ асаммаджджитва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ ‘сама̄паттим̣ аппесса̄мӣ’ти нисӣди. со аппетум̣ асакконто, ‘ким̣ ну кхо а̄варан̣а’нти сӣлам̣ а̄ваджджанто аппаматтакампи вӣтиккамам̣ адисва̄ ‘ваттабхедо ну кхо аттхӣ’ти олокенто паривен̣асса асаммат̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ саммаджджитва̄ пависитва̄ нисӣданто сама̄паттим̣ аппентова нисӣди.
4. акуппадхамманиддесо вуттапат̣ипаккхавасенева ведитаббо. акуппадхаммоти идам̣ пана ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино ана̄га̄мисса чева кхӣн̣а̄савасса ча̄ти двиннам̣ пуггала̄нам̣ на̄мам̣. тесан̃хи сама̄дхипа̄рибандхака̄ випассана̄па̄рибандхака̄ ча дхамма̄ сувиккхамбхита̄ сувиккха̄лита̄; тена тесам̣ бхассасан̇ган̣ика̄ра̄ма̄дикиччена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ йена кеначи аттано анурӯпена пама̄дена вӣтина̄мента̄нампи сама̄патти на куппати, на нассати. суккхавипассака̄ пана сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄ имасмим̣ дуке на лаббханти; дукамуттакапуггала̄ на̄ма хонти. тасма̄ саттха̄ аттано буддхасубуддхата̄йа хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ имасмимпи дуке саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акехи тантим̣ а̄ропенто саббепи арийапуггала̄тиа̄дима̄ха. ат̣т̣ханнан̃хи сама̄паттӣнам̣ куппанам̣ нассанам̣ бхавеййа, локуттарадхаммасса пана саким̣ пат̣ивиддхасса куппанам̣ нассанам̣ на̄ма наттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
5. париха̄надхамма̄париха̄надхамманиддеса̄пи куппадхамма̄куппадхамманиддесавасенева ведитабба̄. кевалан̃хи идха пуггаласса пама̄дам̣ пат̣ичча дхамма̄нам̣ париха̄нампи апариха̄нампи гахитанти идам̣ парийа̄йадесана̄маттамева на̄нам̣. сесам̣ саббаттха та̄дисамева.
7. четана̄бхаббаниддесе – четана̄бхабботи четана̄йа апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо. саче анусан̃чететӣти, саче сама̄паджджати. сама̄паттин̃хи сама̄паджджанто анусан̃четети на̄ма. со на париха̄йати, итаро париха̄йати.
8. анураккхан̣а̄бхаббаниддесе – анураккхан̣а̄бхабботи анураккхан̣а̄йа апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо. саче анураккхатӣти саче анупака̄радхамме паха̄йа упака̄радхамме севанто сама̄паджджати. еван̃хи пат̣ипаджджанто анураккхати на̄ма. со на париха̄йати, итаро париха̄йати.
име двепи сама̄паттим̣ т̣хапетум̣ тха̄варам̣ ка̄тум̣ пат̣ибала̄. четана̄бхаббато пана анураккхан̣а̄бхаббова балаватаро. четана̄бхаббо хи упака̄ра̄нупака̄ре дхамме на джа̄на̄ти. аджа̄нанто упака̄радхамме нудати нӣхарати, анупака̄радхамме севати. со те севанто сама̄паттито париха̄йати. анураккхан̣а̄бхаббо упака̄ра̄нупака̄ре дхамме джа̄на̄ти. джа̄нанто анупака̄радхамме нудати нӣхарати, упака̄радхамме севати. со те севанто сама̄паттито на париха̄йати.
йатха̄ хи две кхеттапа̄ла̄ еко пан̣д̣урогена сарого аккхамо сӣта̄дӣнам̣, еко арого сӣта̄дӣнам̣ сахо. сарого хет̣т̣ха̄кут̣им̣ на отарати, ратта̄раккхам̣ дива̄раккхам̣ виджахати. тасса дива̄ сукамора̄дайо кхеттам̣ отаритва̄ са̄лисӣсам̣ кха̄данти, раттим̣ мигасӯкара̄дайо пависитва̄ кхалам̣ таччхи там̣ вийа чхетва̄ гаччханти. со аттано паматтака̄ран̣а̄ пуна бӣджаматтампи на лабхати. итаро ратта̄раккхам̣ дива̄раккхам̣ на виджахати. со аттано аппаматтака̄ран̣а̄ екакарӣсато чатта̄рипи ат̣т̣хапи сакат̣а̄ни лабхати.
таттха сарогакхеттапа̄ло вийа четана̄бхаббо, арого вийа анураккхан̣а̄бхаббо дат̣т̣хаббо. сарогасса аттано пама̄дена пуна бӣджаматтассапи алабханам̣ вийа четана̄бхаббасса упака̄ра̄нупака̄ре дхамме аджа̄нитва̄ упака̄ре паха̄йа анупака̄ре севантасса сама̄паттийа̄ париха̄нам̣. итарасса аттано аппама̄дена екакарӣсаматтато чатуат̣т̣хасакат̣ауддхаран̣ам̣ вийа анураккхан̣а̄бхаббасса упака̄ра̄нупака̄ре дхамме джа̄нитва̄ анупака̄ре паха̄йа упака̄ре севантасса сама̄паттийа̄ апариха̄нам̣ ведитаббам̣. евам̣ четана̄бхаббато анураккхан̣а̄бхаббова сама̄паттим̣ тха̄варам̣ ка̄тум̣ балаватароти ведитаббо.
9. путхуджджананиддесе – тӣн̣и сам̣йоджана̄нӣти дит̣т̣хисам̣йоджанасӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанавичикиччха̄сам̣йоджана̄ни. ета̄ни хи пхалаккхан̣е пахӣна̄ни на̄ма хонти. айам̣ пана пхалаккхан̣епи на хотӣти дассети. тесам̣ дхамма̄нанти тесам̣ сам̣йоджанадхамма̄нам̣. маггаккхан̣асмин̃хи тесам̣ паха̄на̄йа пат̣ипанно на̄ма хоти. айам̣ пана маггаккхан̣епи на хоти. етта̄вата̄ виссат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄но тхӯлаба̄лапутхуджджанова идха катхитоти ведитаббо.
10. готрабхуниддесе – йесам̣ дхамма̄нанти йесам̣ готрабхун̃а̄н̣ена саддхим̣ уппанна̄нам̣ паропан̣н̣а̄сакусаладхамма̄нам̣. арийадхаммасса̄ти локуттарамаггасса. авакканти хотӣти окканти ниббатти па̄тубха̄во хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ нибба̄на̄рамман̣ена н̃а̄н̣ена саббам̣ путхуджджанасан̇кхам̣ путхуджджанаготтам̣ путхуджджанаман̣д̣алам̣ путхуджджанапан̃н̃аттим̣ атиккамитва̄ арийасан̇кхам̣ арийаготтам̣ арийаман̣д̣алам̣ арийапан̃н̃аттим̣ оккаманато готрабхӯпуггало на̄ма вуччати.
11. бхайӯпаратаниддесе – бхайена упаратоти бхайӯпарато. саттапи секкха̄ путхуджджана̄ ча бха̄йитва̄ па̄пато ораманти па̄пам̣ на каронти. таттха путхуджджана̄ дуггатибхайам̣, ват̣т̣абхайам̣, килесабхайам̣, упава̄дабхайанти чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йанти. тесу бха̄йитаббат̣т̣хена дуггатийева бхайам̣ дуггатибхайам̣. сесесупи есева найо. таттха путхуджджано ‘саче твам̣ па̄пам̣ кариссаси, чатта̄ро апа̄йа̄ мукхам̣ виваритва̄ т̣хитаччха̄тааджагарасадиса̄, тесу дуккхам̣ анубхаванто катхам̣ бхависсасӣ’ти дуггатибхайам̣ бха̄йитва̄ па̄пам̣ на кароти. анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣йева пана ват̣т̣абхайам̣ на̄ма. саббампи акусалам̣ килесабхайам̣ на̄ма. гараха̄ пана упава̄дабхайам̣ на̄ма. та̄нипи бха̄йитва̄ путхуджджано па̄пам̣ на кароти. сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино пана тайо секкха̄ дуггатим̣ атӣтатта̄ сеса̄ни тӣн̣и бхайа̄ни бха̄йитва̄ па̄пам̣ на каронти. маггат̣т̣хакасеккха̄ а̄гаманавасена ва̄ асамуччхиннабхайатта̄ ва̄ бхайӯпарата̄ на̄ма хонти. кхӣн̣а̄саво имесу чатӯсу бхайесу екампи на бха̄йати. со хи саббасо самуччхиннабхайо; тасма̄ абхайӯпаратоти вуччати. ким̣ пана со упава̄дампи на бха̄йатӣти? на бха̄йати. упава̄дам̣ пана раккхатӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. дон̣уппалава̄пига̄ме кхӣн̣а̄саваттхеро вийа.
12. абхабба̄гамананиддесе – самматтанийа̄ма̄гаманасса абхабботи абхабба̄гамано. камма̄варан̣ена̄ти пан̃чавидхена а̄нантарийакаммена. килеса̄варан̣ена̄ти нийатамиччха̄дит̣т̣хийа̄. випа̄ка̄варан̣ена̄ти ахетукадухетукапат̣исандхийа̄. ассаддха̄ти буддхадхаммасан̇гхесу саддха̄рахита̄. аччхандика̄ти каттукамйата̄кусалаччхандарахита̄. те т̣хапетва̄ джамбудӣпам̣ итарадӣпаттайава̄сино ведитабба̄. тесу хи манусса̄ аччхандикабха̄вам̣ павит̣т̣ха̄ на̄ма. дуппан̃н̃а̄ти бхаван̇гапан̃н̃а̄рахита̄. абхабба̄ти аппат̣иладдхамаггапхалӯпаниссайа̄. нийа̄манти магганийа̄мам̣, самматтанийа̄мам̣. оккамитунти етам̣ кусалесу дхаммесу самматтасан̇кха̄там̣ нийа̄мам̣ оккамитум̣ пависитум̣ таттха патит̣т̣ха̄тум̣ абхабба̄.
13. бхабба̄гамананиддесо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо. евамимасмим̣ дуке йе ча пуггала̄ пан̃ча̄нантарийака̄, йе ча нийатамиччха̄дит̣т̣хика̄, йехи ча ахетукадухетукапат̣исандхи гахита̄, йе ча буддха̄дӣнам̣ на саддаханти, йесан̃ча каттукамйата̄чхандо наттхи, йе ча апарипун̣н̣абхаван̇гапан̃н̃а̄, йесан̃ча маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, те саббепи самматтанийа̄мам̣ оккамитум̣ абхабба̄, випарӣта̄ бхабба̄ти вутта̄.
14. нийата̄нийатаниддесе – а̄нантарика̄ти а̄нтарикакаммасаман̇гино. миччха̄дит̣т̣хика̄ти нийатамиччха̄дит̣т̣хисаман̇гино. саббепи хете нирайасса аттха̄йа нийататта̄ нийата̄ на̄ма. ат̣т̣ха пана арийапуггала̄ самма̄бха̄ва̄йа упарӯпаримаггапхалаттха̄йа чева анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа ча нийататта̄ нийата̄ на̄ма. авасесапуггала̄ пана анибаддхагатика̄. йатха̄ а̄ка̄се кхиттадан̣д̣о патхавийам̣ патанто ‘аггена ва̄ маджджхена ва̄ мӯлена ва̄ патиссатӣ’ти на н̃а̄йати; евамева ‘асукагатийа̄ на̄ма ниббаттиссантӣ’ти нийама̄бха̄ва̄ анийата̄ на̄ма̄ти ведитабба̄. йа̄ пана уттаракурука̄нам̣ нийатагатиката̄ вутта̄, на са̄ нийатадхаммавасена. миччхаттасамматтанийатадхамма̄йева хи нийата̄ на̄ма. тесан̃ча васена̄йам̣ пуггаланийамо катхитоти.
15. пат̣ипаннаканиддесе – маггасаман̇гиноти маггат̣т̣хакапуггала̄. те хи пхалаттха̄йа пат̣ипаннатта̄ пат̣ипаннака̄ на̄ма. пхаласаман̇гиноти пхалапат̣ила̄бхасаман̇гита̄йа пхаласаман̇гино. пхалапат̣ила̄бхато пат̣т̣ха̄йа хи те пхаласама̄паттим̣ асама̄панна̄пи пхале т̣хита̄йева на̄ма.
16. самасӣсӣниддесе – апуббам̣ ачариманти апуре апаччха̄, екаппаха̄ренева̄ти аттхо. парийа̄да̄нанти париккхайо. айам̣ вуччатӣти айам̣ пуггало самасӣсӣ на̄ма вуччати. со панеса тивидхо хоти – ирийа̄патхасамасӣсӣ, рогасамасӣсӣ, джӣвитасамасӣсӣти. таттха йо чан̇камантова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ чан̇камантова паринибба̄ти падуматтхеро вийа; т̣хитакова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ т̣хитакова паринибба̄ти кот̣апаббатавиха̄рава̄сӣтиссаттхеро вийа; нисиннова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ нисиннова паринибба̄ти, нипаннова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ нипаннова паринибба̄ти – айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма.
йо пана екам̣ рогам̣ патва̄ анторогейева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ тенева рогена паринибба̄ти – айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма.
катаро джӣвитасамасӣсӣ на̄ма? ‘‘сӣсанти тераса сӣса̄ни – палибодхасӣсан̃ча тан̣ха̄, винибандханасӣсан̃ча ма̄но, пара̄ма̄сасӣсан̃ча дит̣т̣хи, виккхепасӣсан̃ча уддхаччам̣, сам̣килесасӣсан̃ча авиджджа̄, адхимоккхасӣсан̃ча саддха̄, паггахасӣсан̃ча вӣрийам̣, упат̣т̣ха̄насӣсан̃ча сати, авиккхепасӣсан̃ча сама̄дхи, дассанасӣсан̃ча пан̃н̃а̄, паваттасӣсан̃ча джӣвитиндрийам̣, гочарасӣсан̃ча вимоккхо, сан̇кха̄расӣсан̃ча ниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.87). таттха килесасӣсам̣ авиджджам̣ арахаттамагго парийа̄дийати. паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийати. авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣ джӣвитиндрийам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. джӣвитиндрийапарийа̄да̄йакам̣ читтам̣ авиджджам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣ ан̃н̃ам̣, джӣвитиндрийапарийа̄да̄йакам̣ читтам̣ ан̃н̃ам̣. йасса четам̣ сӣсадвайам̣ самам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхати, со джӣвитасамасӣсӣ на̄ма.
катхамидам̣ самам̣ хотӣти? ва̄расамата̄йа. йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти – сота̄паттимагге пан̃ча паччавеккхан̣а̄ни, сакада̄га̄мимагге пан̃ча, ана̄га̄мимагге пан̃ча, арахаттамагге чатта̄рӣти екӯнавӣсатийа̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йати. има̄йа ва̄расамата̄йа идам̣ убхайасӣсапарийа̄да̄нам̣ самам̣ хоти на̄ма. тена̄йам̣ пуггало джӣвитасамасӣсӣти вуччати. айамева ча идха адхиппето.
17. т̣хитакаппӣниддесе – т̣хито каппоти т̣хитакаппо, т̣хитакаппо асса аттхӣти т̣хитакаппӣ. каппам̣ т̣хапетум̣ саматтхоти аттхо. уд̣д̣айханавела̄ асса̄ти джха̄йанака̄ло бхавеййа. нева та̄ва̄ти йа̄ва еса маггасаман̇гӣ пуггало сота̄паттипхалам̣ на саччхикароти, нева та̄ва каппо джха̄йеййа. джха̄йама̄нопи аджджха̄йитва̄ва тит̣т̣хеййа. каппавина̄со хи на̄ма маха̄вика̄ро маха̄пайого кот̣исатасахассачаккава̄л̣асса джха̄йанавасена маха̄локавина̄со. айампи евам̣ маха̄вина̄со тит̣т̣хеййа ва̄ти вадати. са̄сане пана дхарама̄не айам̣ каппавина̄со на̄ма наттхи. каппавина̄се са̄санам̣ наттхи. гатакот̣ике хи ка̄ле каппавина̄со на̄ма хоти. евам̣ сантепи саттха̄ антара̄йа̄бха̄вам̣ дӣпетум̣ идам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄хари – ‘‘идампи бхавеййа, маггасаман̇гино пана пхаласса антара̄йо на сакка̄ ка̄ту’’нти. айам̣ пана пуггало каппам̣ т̣хапенто киттакам̣ ка̄лам̣ т̣хапеййа̄ти? йасмим̣ ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, атха бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ентам̣ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати. тато тӣн̣и анулома̄ни, екам̣ готрабхучиттам̣, екам̣ маггачиттам̣, две пхалачитта̄ни, пан̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нӣти еттакам̣ ка̄лам̣ т̣хапеййа. имам̣ панаттхам̣ ба̄хира̄йа а̄гантукӯпама̄йапи евам̣ дӣпайим̣су. саче хи сота̄паттимаггасаман̇гисса маттхакӯпари йоджаникам̣ екаггханаселам̣ тиват̣т̣а̄йа раджджуйа̄ бандхитва̄ оламбеййа, екасмим̣ ват̣т̣е чхинне двӣхи оламбеййа, двӣсу чхиннесу екена оламбеййева, тасмимпи чхинне аббхакӯт̣ам̣ вийа а̄ка̄се тит̣т̣хеййа, на твева тасса пуггаласса магга̄нантарапхаласса антара̄йам̣ кареййа̄ти. айам̣ пана дӣпана̄ паритта̄, пурима̄ва маханта̄. на кевалам̣ пана сота̄паттимаггат̣т̣хова каппам̣ т̣хапети, итаре маггасаман̇гинопи т̣хапентийева. тена бхагава̄ хет̣т̣ха̄ гахитан̃ча аггахитан̃ча саббам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акапуггалехи имам̣ тантим̣ а̄ропеси – ‘‘саббепи маггасаман̇гино пуггала̄ т̣хитакаппино’’ти.
18. арийаниддесе – килесехи а̄ракатта̄ арийа̄. садевакена локена аран̣ӣйатта̄ арийа̄. арийат̣т̣хо на̄ма парисуддхат̣т̣хоти парисуддхатта̄пи арийа̄. сеса̄ апарисуддхата̄йа анарийа̄.
19. секкханиддесе – маггасаман̇гино маггаккхан̣е, пхаласаман̇гино ча пхалаккхан̣е, адхисӣласиккха̄дика̄ тиссопи сиккха̄ сиккхантийева̄ти секкха̄. арахата̄ пана арахаттапхалаккхан̣е тиссо сиккха̄ сиккхита̄. пуна тасса сиккханакиччам̣ наттхӣти асеккха̄. ити сатта арийа̄ сиккхантӣти секкха̄. кхӣн̣а̄сава̄ ан̃н̃асса сантике сӣла̄дӣнам̣ сиккхитатта̄ сиккхитаасеккха̄ на̄ма. буддхапаччекабуддха̄ сайамбхӯтата̄йа асиккхитаасеккха̄ на̄ма. сесапуггала̄ нева сиккханти на сиккхита̄ти невасеккха̄на̄секкха̄.
20. тевиджджаниддесе – пат̣хамам̣ пуббенива̄садиббачаккхун̃а̄н̣а̄ни ниббаттетва̄ паччха̄ арахаттам̣ паттопи, пат̣хамам̣ арахаттам̣ патва̄ паччха̄ пуббенива̄садиббачаккхун̃а̄н̣аниббаттакопи тевиджджойева на̄ма. суттантакатха̄ пана парийа̄йадесана̄ абхидхаммакатха̄ ниппарийа̄йадесана̄ти имасмим̣ т̣ха̄не а̄гаманӣйамева дхурам̣. тасма̄ пат̣хамам̣ две виджджа̄ ниббаттетва̄ паччха̄ арахаттам̣ паттова идха адхиппето. чхал̣абхин̃н̃епи есева найо.
22. самма̄самбуддханиддесе – пуббе анануссутесӯти паччхимабхаве саччаппат̣иведхато пуббе ан̃н̃асса кассачи сантике ассутапуббесу. тато пуримапуримесу пана бхавесу саббан̃н̃убодхисатта̄ буддхаса̄сане паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ а̄руйха каммат̣т̣ха̄нам̣ ануломам̣ готрабхум̣ а̄хачча т̣хапенти. тасма̄ паччхимабхавасмим̣йева ана̄чарийакабха̄вам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. тада̄ хи татха̄гато пӯритапа̄рамитта̄ ан̃н̃асса сантике са̄мам̣ анануссутесу сан̇кхата̄сан̇кхатадхаммесу ‘‘идам̣ дуккхам̣…пе… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти аттапаччаккхена н̃а̄н̣ена чатта̄ри сачча̄ни абхисамбуджджхати.
таттха ча̄ти тасмин̃ча чатусаччасамбодхисан̇кха̄те арахаттамагге. саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти балесу ча васӣбха̄ванти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева балесу ча чин̣н̣авасӣбха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти. буддха̄нан̃хи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса чева дасабалан̃а̄н̣асса ча адхигаманато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ пана убхатосуджа̄тасса кхаттийакума̄расса абхисекаппаттито пат̣т̣ха̄йа ‘идам̣ на̄ма иссарийам̣ ана̄гата’нти на ваттаббам̣, саббам̣ а̄гатамева хоти. евамева буддха̄нам̣ арахаттамаггасса а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа ‘айам̣ на̄ма гун̣о на а̄гато, на пат̣ивиддхо, на паччаккхо’ти на ваттаббо, саббепи саббан̃н̃угун̣а̄ а̄гата̄ пат̣ивиддха̄ паччаккхаката̄ва хонти. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣ па̄рамӣпӯран̣асиддха̄нубха̄вена арийамаггена пат̣ивиддхасаббан̃н̃угун̣о пуггало самма̄самбуддхоти вуччати.
23. паччекабуддханиддесепи – пуббе анануссутесӯти паде пуббе вуттанайенева аттхо ведитаббо. паччекабуддхопи хи паччхимабхаве ана̄чарийако аттуккам̣сикан̃а̄н̣енева пат̣ивиддхасаччо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева балесу ча чин̣н̣авасӣбха̄вам̣ на па̄пун̣а̄ти.
24. убхатобха̄гавимуттаниддесе – ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ кхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало убхатобха̄гавимутто на̄ма̄ти вуччати. айан̃хи двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти убхатобха̄гавимутто. татра̄йам̣ тхерава̄до – типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро та̄ва а̄ха – ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттоти убхатобха̄гехи две ва̄ре вимутто’’ти. типит̣акамаха̄дхаммараккхитаттхеро ‘‘на̄манисситако есо’’ти ватва̄ –
‘‘аччӣ йатха̄ ва̄тавегена кхитта̄, (упасӣва̄ти бхагава̄;)
аттхам̣ палети на упети сан̇кхам̣;
евам̣ мунӣ на̄мака̄йа̄ вимутто,
аттхам̣ палети на упети сан̇кха’’нти. (су. ни. 1080);
ватва̄ суттам̣ а̄харитва̄ ‘‘на̄мака̄йато ча рӯпака̄йато ча сувимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти а̄ха. типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро пана̄ха – ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣ вимутто маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттоти убхатобха̄гавимутто’’ти. име пана тайопи тхера̄ пан̣д̣ита̄, ‘тин̣н̣ампи ва̄де ка̄ран̣ам̣ диссатӣ’ти тин̣н̣ампи ва̄дам̣ тантим̣ катва̄ т̣хапайим̣су.
сан̇кхепато пана арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато вимутто, маггена на̄мака̄йато вимуттоти убхохи бха̄гехи вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто. со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттасса ана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо хоти. таттха пурима̄ чатта̄ро сама̄паттисӣсам̣ ниродхам̣ на сама̄паджджантӣти парийа̄йена убхатобха̄гавимутта̄ на̄ма. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ана̄га̄мӣ там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттоти ниппарийа̄йена убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо на̄ма. нану ча арӯпа̄вачараджджха̄нампи упеккха̄читтекаггата̄хи дуван̇гикам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нампи, тасма̄ тампи падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ арахаттам̣ паттена убхатобха̄гавимуттена бхавитаббанти? на бхавитаббам̣. касма̄? рӯпака̄йато авимуттатта̄. тан̃хи килесака̄йатова вимуттам̣, на рӯпака̄йато; тасма̄ тато вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на̄ма на хоти. арӯпа̄вачарам̣ пана на̄мака̄йато ча вимуттам̣ рӯпака̄йато ча̄ти тадева па̄дакам̣ катва̄ арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто хотӣти ведитаббо.
25. пан̃н̃а̄вимуттаниддесе – пан̃н̃а̄йа вимуттоти пан̃н̃а̄вимутто. со суккхавипассако чатӯхи джха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо хоти. етесу хи екопи ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣ на хоти. тенева на хева кхо ат̣т̣ха вимоккхетиа̄дима̄ха. арӯпа̄вачараджджха̄несу пана екасмим̣ сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хотӣти.
26. ка̄йасаккхиниддесе – екачче а̄сава̄ти хет̣т̣химамаггаттайаваджджха̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало ка̄йасаккхӣти вуччати. со хи пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ. джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣтипи ка̄йасаккхӣ. со сота̄паттипхалат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ чхаббидхо хоти.
27. дит̣т̣хиппаттаниддесе – идам̣ дуккханти идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккхам̣. дуккхасамудайа̄дӣсупи есева найо. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхе ‘дуккхасачча’нти йа̄тха̄васарасато паджа̄на̄ти. тан̣ха̄ пана дуккхам̣ джанети ниббаттети, пабха̄вети, тато там̣ дуккхам̣ самудети; тасма̄ нам̣ айам̣ ‘дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ пана идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджханти вӯпасамманти аппаваттим̣ гаччханти; тасма̄ нам̣ ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго, там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати; тена там̣ ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄на̄ккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни екаккхан̣е дассетум̣ татха̄гатаппаведита̄тиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатаппаведита̄ти маха̄бодхиман̣д̣е нисӣдатва̄ татха̄гатена пат̣ивиддха̄ видита̄ па̄кат̣ӣката̄. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. водит̣т̣ха̄ хонтӣти судит̣т̣ха̄ хонти. вочарита̄ти сучарита̄. тесу анена пан̃н̃а̄ сут̣т̣ху чара̄пита̄ хотӣти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало дит̣т̣хиппаттоти вуччати. айан̃хи дит̣т̣хантам̣ патто. ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхо’’ти н̃а̄н̣ам̣ хоти. дит̣т̣хам̣ видитам̣ саччхикатам̣ пасситам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти дит̣т̣хаппатто. айампи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхова хоти.
28. саддха̄вимуттаниддесе – но ча кхо йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса̄ти йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса а̄сава̄ париккхӣн̣а̄, на евам̣ саддха̄вимуттасса̄ти аттхо. ким̣ пана несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ аттхӣти? наттхи. атха касма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти? а̄гаманӣйана̄наттена. дит̣т̣хиппато хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена аппакасирена акиламантова виккхамбхетум̣ саккоти. саддха̄вимутто пана дуккхена касирена киламанто хутва̄ виккхамбхетум̣ саккоти, тасма̄ дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти. апича несам̣ пан̃н̃а̄йапи на̄наттам̣ аттхийева. дит̣т̣хиппаттасса хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати. саддха̄вимуттасса випассана̄н̃а̄н̣ам̣ но тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати, тасма̄пи со дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти.
йатха̄ хи двӣсу тарун̣есу сиппам̣ дассентесу екасса хаттхе тикхин̣о аси, екасса кун̣т̣хо. тикхин̣ена асина̄ кадалӣ чхиджджама̄на̄ саддам̣ на кароти. кун̣т̣хена асина̄ чхиджджама̄на̄ ‘кат̣акат̣а̄’ти саддам̣ кароти. таттха тикхин̣ена асина̄ саддам̣ акаронтийа̄ ева кадалийа̄ чхеданам̣ вийа дит̣т̣хиппаттасса тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса тикхин̣асӯравиппасаннабха̄во. кун̣т̣хена асина̄ саддам̣ каронтийа̄пи кадалийа̄ чхеданам̣ вийа саддха̄вимуттасса тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса атикхин̣аасӯрааппасаннабха̄во ведитаббо. имам̣ пана найам̣ ‘но’ти пат̣иккхипитва̄, а̄гаманӣйана̄наттенева саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣.
а̄гамат̣т̣хакатха̄су пана вуттам̣ – ‘‘етесу хи саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е саддахантасса вийа окаппентасса вийа адхимуччантасса вийа ча килесаккхайо хоти. дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакан̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. тасма̄ йатха̄ на̄ма атикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ на мат̣т̣хам̣ хоти, аси на сӣгхам̣ вахати, саддо суййати, балаватаро ва̄йа̄мо ка̄таббо хоти; еварӯпа̄ саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄. йатха̄ пана суниситенева асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, аси сӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ на хоти; еварӯпа̄ дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ ведитабба̄’’ти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄вимуттоти вуччати. айан̃хи саддаханто вимуттоти саддха̄вимутто. айампи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхова хоти.
29. дхамма̄нуса̄рӣниддесе – пат̣ипаннасса̄ти имина̄ сота̄паттимаггат̣т̣хо дассито. адхиматтанти балавам̣. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ. пан̃н̃а̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣтипи вуттам̣ хоти. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃ам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало дхамма̄нуса̄рӣти вуччати. со хи пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена сарати ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. сота̄паттимаггат̣т̣хассеветам̣ на̄мам̣. пхале пана патте дит̣т̣хиппатто на̄ма хоти.
30. саддха̄нуса̄рӣниддесепи – саддхам̣ ва̄хетӣти саддха̄ва̄хӣ. саддха̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти саддха̄ва̄хӣтипи вуттамева. саддха̄пуббан̇гаманти саддхам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄нуса̄рӣти вуччати. со хи саддха̄йа сарати. ануссаратӣти саддха̄нуса̄рӣ. сота̄паттимаггат̣т̣хассеветам̣ на̄мам̣. пхале пана патте саддха̄вимутто на̄ма хоти. локуттарадхамман̃хи ниббаттента̄нам̣ две дхура̄ни на̄ма, две абхинивеса̄ на̄ма, две сӣса̄ни на̄ма. таттха саддха̄дхурам̣ пан̃н̃а̄дхуранти – две дхура̄ни на̄ма. еко пана бхиккху саматха̄бхинивесена абхинивисати, еко випассана̄бхинивесена̄ти – име две абхинивеса̄ на̄ма. еко ча маттхакам̣ па̄пун̣анто убхатобха̄гавимутто хоти, еко пан̃н̃а̄вимуттоти – има̄ни две сӣса̄ни на̄ма. йе кечи хи локуттарадхаммам̣ ниббаттенти, саббе те име две дхамме дхурам̣ катва̄ имесу двӣсу т̣ха̄несу абхинивиситва̄ имехи двӣхи т̣ха̄нехи вимуччанти. тесу йо бхиккху ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ катва̄ саматхавасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, со сота̄паттимаггаккхан̣е дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣ на̄ма. арахаттапхале патте убхатобха̄гавимутто на̄ма.
апаро пан̃н̃амева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи сота̄паттимаггаккхан̣ейева дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу дит̣т̣хиппатто на̄ма. арахатте патте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма. идха две на̄ма̄ни апубба̄ни, та̄ни пуримехи саддхим̣ пан̃ча хонти. апаро ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ саддхам̣ дхурам̣ катва̄ сама̄дхивасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти – айам̣ сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма. парато чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣйева на̄ма. арахатте патте убхатобха̄гавимуттойева на̄ма. идха екамева на̄мам̣ апуббам̣. тена саддхим̣ пурима̄ни пан̃ча чха хонти. апаро саддхамева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. айампи сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма. парато чхасу т̣ха̄несу саддха̄вимутто на̄ма. арахатте патте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма. идха̄пи екамева на̄мам̣ апуббам̣. тена саддхим̣ пурима̄ни чха сатта хонти. име сатта пуггала̄ локе аггадаккхин̣еййа̄ на̄ма̄ти.
31. саттаккхаттупараманиддесе – саттаккхаттунти саттава̄ре. саттаккхаттупарама̄ бхавӯпапатти аттабха̄ваггахан̣ам̣ асса, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти саттаккхаттупарамо. сота̄панно хотӣти еттха сототи арийамагго, тена саманна̄гато сота̄панно на̄ма. йатха̄ха –
‘‘сото сототи хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сототи? айамева хи, бханте, арийо ат̣т̣хан̇гико магго сото, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхӣти. сота̄панно сота̄панноти, хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сота̄панноти? йо хи, бханте, имина̄ арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато айам̣ вуччати сота̄панно, сва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто ити ва̄’’ти (сам̣. ни. 5.1001).
евам̣ маггаккхан̣епи сота̄панно на̄ма хоти. идха пана маггена пхаласса на̄мам̣ диннанти пхалаккхан̣е сота̄панно адхиппето.
авинипа̄тадхаммоти винипа̄тасан̇кха̄там̣ апа̄йам̣ упапаттивасена ана̄гаманасабха̄во. нийатоти магганийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти буджджханакабха̄вапара̄йан̣о. со хи пат̣иладдхамаггена буджджхатӣти самбодхипара̄йан̣о. упари тӣхи маггехи авассам̣ буджджхиссатӣти самбодхипара̄йан̣о. деве ча мануссе ча̄ти девалокан̃ча мануссалокан̃ча. сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ти пат̣исандхивасена апара̄парам̣ гантва̄. дуккхассантам̣ каротӣти ват̣т̣адуккхасса парийантам̣ париват̣умам̣ кароти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саттаккхаттупарамо на̄ма вуччати. айам̣ пана ка̄лена девалокасса ка̄лена мануссалокасса васена миссакабхавена катхитоти ведитаббо.
32. колам̣коланиддесе – кулато кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. сота̄паттипхаласаччхикирийато хи пат̣т̣ха̄йа нӣче куле упапатти на̄ма наттхи, маха̄бхогакулесуйева ниббаттатӣти аттхо. две ва̄ тӣн̣и ва̄ кула̄нӣти девамануссавасена две ва̄ тайо ва̄ бхаве. ити айампи миссакабхавенева катхито. десана̄маттамева четам̣ – ‘две ва̄ тӣн̣и ва̄’ти. йа̄ва чхат̣т̣хабхава̄ сам̣сарантопи пана колам̣колова хоти.
33. екабӣджиниддесе – кхандхабӣджам̣ на̄ма катхитам̣. йасса хи сота̄паннасса екам̣йева кхандхабӣджам̣ аттхи, екам̣ аттабха̄ваггахан̣ам̣, со екабӣджӣ на̄ма. ма̄нусакам̣ бхаванти идам̣ панеттха десана̄маттамева. девабхавам̣ ниббаттетӣтипи пана ваттум̣ ват̣т̣атийева. бхагавата̄ гахитана̄мавасенева чета̄ни етесам̣ на̄ма̄ни. еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гато саттаккхаттупарамо на̄ма хоти, еттакам̣ колам̣коло, еттакам̣ екабӣджӣти бхагавата̄ етесам̣ на̄мам̣ гахитам̣. нийамато пана айам̣ саттаккхаттупарамо, айам̣ колам̣коло, айам̣ екабӣджӣти наттхи.
ко пана тесам̣ етам̣ пабхедам̣ нийаметӣти? кечи та̄ва тхера̄ ‘пуббахету нийаметӣ’ти ваданти, кечи ‘пат̣хамамагго’, кечи ‘упари тайо магга̄’, кечи ‘тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄’ти. таттха ‘пуббахету нийаметӣ’ти ва̄де ‘пат̣хамамаггасса упаниссайо като на̄ма хоти, упари тайо магга̄ нирупаниссайа̄ уппанна̄’ти вачанам̣ а̄паджджати. ‘пат̣хамамагго нийаметӣ’ти ва̄де упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ нираттхаката̄ а̄паджджати. ‘упари тайо магга̄ нийаментӣ’ти ва̄де ‘ат̣т̣хамамагге ануппаннейева упари тайо магга̄ уппанна̄’ти а̄паджджати. ‘тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ нийаметӣ’ти ва̄до пана йуджджати. саче хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ балаватӣ хоти, екабӣджӣ на̄ма хоти; тато мандатара̄йа колам̣коло; тато мандатара̄йа саттаккхаттупарамоти.
екаччо хи сота̄панно ват̣т̣аджджха̄сайо хоти, ват̣т̣а̄бхирато, пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева вичарати сандиссати. ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи, виса̄кха̄ упа̄сика̄, чӯл̣аратхамаха̄ратха̄ девапутта̄, анекаван̣н̣о девапутто, сакко девара̄джа̄, на̄гадатто девапуттоти име хи еттака̄ джана̄ ват̣т̣аджджха̄сайа̄ ват̣т̣а̄бхирата̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чха девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хе т̣хатва̄ паринибба̄йиссанти, име идха на гахита̄. на кевалан̃чиме; йопи мануссесуйева саттаккхаттум̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, йопи девалоке ниббатто девесуйева саттаккхаттум̣ апара̄парам̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, имепи идха на гахита̄. миссакабхававасенева панеттха саттаккхаттупарамаколам̣кола̄ ма̄нусакабхаваниббаттакойева ча екабӣджӣ гахитоти ведитаббо. таттха екеко дуккха̄пат̣ипада̄дивасена чатуббидхабха̄вам̣ а̄паджджати. саддха̄дхуренева чатта̄ро саттаккхаттупарама̄, чатта̄ро колам̣кола̄, чатта̄ро екабӣджиноти два̄даса хонти. саче пан̃н̃а̄йа сакка̄ ниббаттетум̣, ‘ахам̣ локуттарам̣ дхаммам̣ ниббаттесса̄мӣ’ти евам̣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ катва̄ саттаккхаттупарама̄дибха̄вам̣ патта̄пи пат̣ипада̄васена два̄дасева̄ти име чатувӣсати сота̄панна̄ ихат̣т̣хаканиджджха̄никавасенева имасмим̣ т̣ха̄не катхита̄ти ведитабба̄.
34. сакада̄га̄миниддесе – пат̣исандхивасена саким̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ. сакидева̄ти екава̄рам̣йева. имам̣ локам̣ а̄гантва̄ти имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄йати, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати – име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати – айам̣ екова идха гахитоти ведитаббо. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄ там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ локуттаракусаланиддесе вуттамева. имасса пана сакада̄га̄мино екабӣджина̄ саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти? екабӣджисса ека̄ва пат̣исандхи, сакада̄га̄мисса две пат̣исандхийо – идам̣ несам̣ на̄на̄каран̣анти.
35. ана̄га̄миниддесе – орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нанти орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту. йасса има̄ни пан̃ча бандхана̄ни аппахӣна̄ни хонти, со бхавагге ниббаттопи гилитабал̣исо маччхо вийа дӣгхасуттакена па̄де баддхака̄ко вийа техи бандханехи а̄кад̣д̣хийама̄но ка̄мадха̄туйам̣йева паваттатӣти пан̃ча бандхана̄ни орамбха̄гийа̄нӣти вуччанти. хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄ни хет̣т̣ха̄кот̣т̣ха̄сика̄нӣти аттхо. париккхайа̄ти тесам̣ бандхана̄нам̣ париккхайена. опапа̄тикоти упапа̄тайонико. имина̄сса габбхасеййа̄ пат̣иккхитта̄. таттха паринибба̄йӣти таттха суддха̄ва̄салоке паринибба̄йита̄. ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена тасма̄ лока̄ идха ана̄ваттанасабха̄во. буддхадассанатхерадассанадхаммассавана̄нам̣ панаттха̄йасса а̄гаманам̣ анива̄ритам̣. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣видхо пуггало пат̣исандхивасена пуна ана̄гаманато ана̄га̄мӣ на̄ма вуччати.
36. антара̄паринибба̄йиниддесе – упапаннам̣ ва̄ саманантара̄ти упапаннасаманантара̄ ва̄ хутва̄. аппаттам̣ ва̄ вемаджджхам̣ а̄йуппама̄н̣анти а̄йуппама̄н̣ам̣ вемаджджхам̣ аппаттам̣ ва̄ хутва̄ арийамаггам̣ сан̃джанетӣти аттхо. ва̄саддавикаппато пана вемаджджхам̣ паттантипи аттхо ведитаббо. евам̣ тайо антара̄паринибба̄йино сиддха̄ хонти. упарит̣т̣хима̄нам̣ сам̣йоджана̄нанти упари пан̃чаннам̣ уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ ва̄ килеса̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти етесам̣ паджаханаттха̄йа маггам̣ сан̃джанети. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало а̄йувемаджджхасса антара̄йева паринибба̄йанато антара̄паринибба̄йӣти вуччати.
37. упахаччапаринибба̄йиниддесе – атиккамитва̄ вемаджджхам̣ а̄йуппама̄н̣анти а̄йуппама̄н̣ам̣ вемаджджхам̣ атиккамитва̄. упахачча ва̄ ка̄лакирийанти упагантва̄ ка̄лакирийам̣. а̄йуккхайасса а̄санне т̣хатва̄ти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало авихесу та̄ва каппасахассаппама̄н̣асса а̄йуно пан̃чакаппасатасан̇кха̄там̣ вемаджджхам̣ атиккамитва̄ чхат̣т̣хе ва̄ каппасате саттамат̣т̣хаманавама̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ дасамейева ва̄ каппасате т̣хатва̄ арахаттам̣ патва̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато упахаччапаринибба̄йӣти вуччати.
38. асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йиниддесесу – асан̇кха̄рена аппадуккхена адхиматтапайогам̣ акатва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄надхаммоти асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. сасан̇кха̄рена дуккхена касирена адхиматтапайогам̣ катва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанадхаммоти сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ.
40. уддхам̣сотаниддесе – уддхам̣ ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотам̣ ва̄ти уддхам̣сото. уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣сото. аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ. авиха̄ чуто атаппам̣ гаччхатӣтиа̄дӣсу авихе каппасахассам̣ васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ атаппам̣ гаччхати. татра̄пи две каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассам̣ гаччхати. татра̄пи чатта̄ри каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассим̣ гаччхати. татра̄пи ат̣т̣ха каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ аканит̣т̣хам̣ гаччхати. таттха васанто арийамаггам̣ сан̃джанетӣти аттхо.
имесам̣ пана ана̄га̄мӣнам̣ пабхедаджа̄нанаттхам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣчатуккам̣ ведитаббам̣. таттха йо авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄йати айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ тайо девалоке содхетва̄ судассӣдевалоке т̣хатва̄ паринибба̄йати – айам̣ уддхам̣сото, на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана ито аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото, аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ чатӯсу девалокесу таттха таттхева паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото, на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма̄ти. евамете ат̣т̣хачатта̄лӣса ана̄га̄мино хонти.
катхам̣? авихе та̄ва тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сото те асан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча̄ти даса хонти. татха̄ атаппа̄судасса̄судассӣсӯти чатта̄ро дасака̄ чатта̄лӣсам̣. аканит̣т̣хе пана уддхам̣сото наттхи. тайо пана антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ. те асан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄ро, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄роти ат̣т̣ха. евам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣсам̣ хонти.
те саббепи папат̣икопама̄йа дӣпита̄ – дивасам̣ сантатта̄нампи хи а̄ракан̣т̣акавиппхаликанакхаччхедана̄нам̣ айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ уппаджджитва̄ва нибба̄йати – еварӯпо пат̣хамо антара̄паринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? уппаннасаманантара̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ нибба̄йати – еварӯпо дутийо антара̄паринибба̄йӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? вемаджджхам̣ аппатва̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ ниваттама̄на̄ патхавийам̣ анупахаччатала̄ хутва̄ паринибба̄йати – еварӯпо татийо антара̄паринибба̄йӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? вемаджджхам̣ патва̄ анупахачча паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ патхавийам̣ патитва̄ упахаччатала̄ хутва̄ нибба̄йати – еварӯпо упахаччапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? ка̄лакирийам̣ упагантва̄ а̄йугатим̣ кхепетва̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ паритте тин̣акат̣т̣хе патитва̄ там̣ париттам̣ тин̣акат̣т̣хам̣ джха̄петва̄ нибба̄йати – еварӯпо асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? аппайогена лахуса̄йа гатийа̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ випуле тин̣акат̣т̣хапун̃дже патитва̄ там̣ випулам̣ тин̣акат̣т̣хапун̃джам̣ джха̄петва̄ нибба̄йати – еварӯпо сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? саппайогена алахуса̄йа гатийа̄ паринибба̄йанато. апара̄ махантесу тин̣акат̣т̣хапун̃джесу патати, таттха махантесу тин̣акат̣т̣хапун̃джесу джха̄йама̄несу вӣтаччитан̇га̄ро ва̄ джа̄ла̄ ва̄ уппатитва̄ камма̄раса̄лам̣ джха̄петва̄ га̄манигаманагарарат̣т̣хам̣ джха̄петва̄ самуддантам̣ патва̄ нибба̄йати – еварӯпо уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? анекабхавабӣджавиппха̄рам̣ пхусса пхусса бйантӣкатва̄ паринибба̄йанато. йасма̄ пана а̄ракан̣т̣ака̄дибхедам̣ кхуддакампи махантампи айокапа̄ламева, тасма̄ сутте саббава̄ресу айокапа̄лантвева вуттам̣ (а. ни. 7.55). йатха̄ха –
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса, но ча ме сийа̄, на бхависсати, на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣, там̣ паджаха̄мӣ’’’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти. тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ анупахачча талам̣ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… упахаччапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ упахачча талам̣ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… упахаччапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ паритте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа, дхӯмампи джанеййа, аггимпи джанетва̄ дхӯмампи джанетва̄ тамева париттам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ випуле тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа…пе… тамева випулам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ маханте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа…пе… тамева махантам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ гаччхампи дахеййа, да̄йампи дахеййа, гаччхампи дахитва̄ да̄йампи дахитва̄ харитантам̣ ва̄ патхантам̣ ва̄ селантам̣ ва̄ удакантам̣ ва̄ раман̣ӣйам̣ ва̄ бхӯмибха̄гам̣ а̄гамма ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ’’ти (а. ни. 7.55).
41-44. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанна̄диниддеса̄ утта̄наттха̄ва. айам̣ вуччати пуггало араха̄ти еттха пана два̄даса араханто ведитабба̄. катхам̣? тайо хи вимоккха̄ – сун̃н̃ато, анимитто, аппан̣ихитоти. таттха сун̃н̃атавимоккхена вимуттакхӣн̣а̄саво пат̣ипада̄васена чатуббидхо хоти; татха̄ анимиттааппан̣ихитавимоккхехӣти – евам̣ два̄даса араханто ведитабба̄. ити име два̄даса араханто вийа два̄дасева сакада̄га̄мино, чатувӣсати сота̄панна̄, ат̣т̣хачатта̄лӣса ана̄га̄миноти еттака̄ пуггала̄ ито муччитва̄ бахиддха̄ нуппаджджанти, имасмин̃н̃ева саббан̃н̃убуддхаса̄сане уппаджджантӣти.
екаканиддесаван̣н̣ана̄.
2. дуканиддесаван̣н̣ана̄
45. дуканиддесе кодханоти куджджханасӣло маха̄кодхо. евам̣ пуггалам̣ пуччхитва̄пи дхаммена пуггалам̣ дассетум̣ таттха катамо кодхотиа̄дима̄ха. упана̄хӣниддеса̄дӣсупи есева найо. кодхо куджджхана̄тиа̄дӣни хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нева. татха̄ упана̄хӣниддеса̄дӣсу пуббака̄лам̣ кодхотиа̄дӣни. айам̣ кодхо аппахӣноти айам̣ еттако кодхо виккхамбханаппаха̄нена ва̄ тадан̇гаппаха̄нена ва̄ самуччхедаппаха̄нена ва̄ аппахӣно. парато упана̄ха̄дӣсупи есева найо.
53. ахириканиддеса̄дӣсу – имина̄ ахирикена̄ти имина̄ евам̣пака̄рена ахирикадхаммена саманна̄гато. имина̄ аноттаппена̄тиа̄дӣсупи есева найо.
63. аджджхаттасам̣йоджаноти аджджхаттабандхано. бахиддха̄сам̣йоджаноти бахиддха̄бандхано. те убхопи ваччхакаса̄лӯпама̄йа дӣпетабба̄. ваччхакаса̄ла̄йа хи анто баддхо антойева сайитаваччхако вийа идхат̣т̣хакасота̄паннасакада̄га̄мино. тесан̃хи бандханампи идхева, сайампи идхева. анто баддхо пана бахи сайитаваччхако вийа рӯпа̄рӯпабхаве сота̄паннасакада̄га̄мино. тесан̃хи бандханамева идха, сайам̣ пана брахмалоке т̣хита̄. бахи баддхо бахи сайитаваччхако вийа рӯпа̄рӯпабхаве ана̄га̄мӣ. тасса хи бандханампи бахиддха̄, сайампи бахиддха̄ва. бахи баддхо пана антосайитаваччхако вийа идхат̣т̣хакаана̄га̄мӣ. тасса хи бандханам̣ рӯпа̄рӯпабхавесу, сайам̣ пана идха т̣хито.
65. аккодхананиддеса̄дӣсу – пахӣноти виккхамбханаппаха̄нена ва̄, тадан̇гаппаха̄нена ва̄, самуччхедаппаха̄нена ва̄ пахӣно.
83. дуллабханиддесе – дуллабха̄ти на сулабха̄. пуббака̄рӣти пат̣хамамева ка̄рако. катаведӣти катам̣ ведети, видитам̣ па̄кат̣ам̣ кароти. те ага̄рийа̄нага̄рийехи дӣпетабба̄. ага̄рийесу хи ма̄та̄питаро пуббака̄рино на̄ма. путтадхӣтаро пана ма̄та̄питаро пат̣иджагганта̄ абхива̄дана̄дӣни тесам̣ курума̄на̄ катаведино на̄ма. анага̄рийесу а̄чарийупаджджха̄йа̄ пуббака̄рино на̄ма. антева̄сикасаддхивиха̄рика̄ а̄чарийупаджджха̄йе пат̣иджагганта̄ абхива̄дана̄дӣни тесам̣ курума̄на̄ катаведино на̄ма. тесам̣ а̄вибха̄ваттха̄йа упаджджха̄йапосакасон̣аттхера̄дӣнам̣ ваттхӯни катхетабба̄ни.
апаро найо – парена акатейева упака̄ре аттани катам̣ упака̄рам̣ анапеккхитва̄ ка̄рако пуббака̄рӣ, сеййатха̄пи ма̄та̄питаро чева а̄чарийупаджджха̄йа̄ ча. со дуллабхо; сатта̄нам̣ тан̣ха̄бхибхӯтатта̄. парена катасса упака̄расса анурӯпаппаваттим̣ аттани катам̣ упака̄рам̣ упака̄рато джа̄нанто, ведийанто, катан̃н̃укатаведӣ. сеййатха̄пи ма̄та̄питуа̄чарийупаджджха̄йесу самма̄ пат̣ипанно. сопи дуллабхо; сатта̄нам̣ авиджджа̄бхибхӯтатта̄.
апича – ака̄ран̣аваччхало пуббака̄рӣ, сака̄ран̣аваччхало катан̃н̃укатаведӣ. ‘кариссати ме’ти евама̄дика̄ран̣анирапеккхакирийо пуббака̄рӣ. ‘кариссати ме’ти евама̄дика̄ран̣аса̄пеккхакирийо катан̃н̃укатаведӣ. тамоджотипара̄йан̣о пуббака̄рӣ, джотиджотипара̄йан̣о катан̃н̃укатаведӣ. десета̄ пуббака̄рӣ, пат̣ипаджджита̄ катан̃н̃укатаведӣ. садеваке локе арахам̣ самма̄самбуддхо пуббака̄рӣ, арийаса̄вако катан̃н̃укатаведӣти. дуканипа̄тат̣т̣хакатха̄йам̣ (а. ни. ат̣т̣ха. 2.2.120) пана – ‘‘‘пуббака̄рӣ’ти пат̣хамам̣ упака̄расса ка̄рако, ‘катан̃н̃укатаведӣ’ти тена катам̣ н̃атва̄ паччха̄ ка̄рако. тесу пуббака̄рӣ ин̣ам̣ демӣти сан̃н̃ам̣ кароти, паччха̄ка̄рако ‘ин̣ам̣ джӣра̄пемӣ’ти сан̃н̃ам̣ каротӣ’’ти еттакамева вуттам̣.
84. дуттаппайаниддесе – дуттаппайа̄ти атаппайа̄, на сакка̄ кеначи таппетум̣. йо хи упат̣т̣ха̄какулам̣ ва̄ н̃а̄тикулам̣ ва̄ нисса̄йа васама̄но чӣваре джин̣н̣е техи диннам̣ чӣварам̣ никкхипати, на парибхун̃джати. пунаппунам̣ диннампи гахетва̄ никкхипатева. йо ча тенева найена ладдхам̣ ладдхам̣ виссаджджети парасса дети. пунаппунам̣ ладдхампи татхева кароти. име две пуггала̄ сакат̣ехипи паччайе упанентена таппетум̣ на сакка̄ти дуттаппайа̄ на̄ма.
85. сутаппайаниддесе – на виссаджджетӣти аттано акатва̄ парасса на дети. атиреке пана сати на никкхипати парасса дети. идам̣ вуттам̣ хоти – йо пана бхиккху упат̣т̣ха̄какула̄ ва̄ н̃а̄тикула̄ ва̄ джин̣н̣ачӣваро са̄т̣акам̣ лабхитва̄ чӣварам̣ катва̄ парибхун̃джати, на никкхипати; аггал̣ам̣ датва̄ па̄рупантопи пуна диййама̄не сахаса̄ на пат̣игган̣ха̄ти. йо ча ладдхам̣ ладдхам̣ аттана̄ парибхун̃джати, паресам̣ на дети. име двепи сукхена сакка̄ таппетунти сутаппайа̄ на̄ма̄ти.
86. а̄сава̄ти килеса̄. на куккучча̄йитаббам̣ куккучча̄йатӣти на куккучча̄йитаббайуттакам̣ куккучча̄йати. сӯкарамам̣сам̣ лабхитва̄ аччхамам̣санти куккучча̄йати, мигамам̣сам̣, лабхитва̄ дӣпимам̣санти куккучча̄йати. ка̄ле сантейева ‘ка̄ло наттхӣ’ти, аппава̄ретва̄ва ‘пава̄ритосмӣ’ти, патте раджасмим̣ апатитейева ‘патита’нти, атта̄нам̣ уддисса маччхамам̣се акатейева ‘мам̣ уддисса ката’нти куккучча̄йати. куккучча̄йитаббам̣ на куккучча̄йатӣти куккучча̄йитаббайуттакам̣ на куккучча̄йати. аччхамам̣сам̣ лабхитва̄ сӯкарамам̣санти на куккучча̄йати…пе… атта̄нам̣ уддисса маччхамам̣се кате ‘мам̣ уддисса ката’нти на куккучча̄йати. ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘‘на куккучча̄йитабба’нти сан̇гхабхогасса апат̣т̣хапанам̣ авича̄ран̣ам̣ на куккучча̄йитаббам̣ на̄ма, там̣ куккучча̄йати. ‘куккучча̄йитабба’нти тассева пат̣т̣хапанам̣ вича̄ран̣ам̣, там̣ на куккучча̄йатӣ’’ти еттакамева вуттам̣. имесанти имесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ субхӯмийам̣ тин̣алата̄дӣни вийа раттимпи дива̄пи а̄сава̄ вад̣д̣хантийева. суккапаккхе каппийамам̣сам̣ лабхитва̄ каппийамам̣сантвева ган̣ханто на куккучча̄йитаббам̣ на куккучча̄йати на̄ма̄ти имина̄ найена аттхо ведитаббо.
88. хӣна̄дхимуттоти хӣнаджджха̄сайо. дуссӣлоти ниссӣло. па̄падхаммоти ла̄макадхаммо.
89. пан̣ӣта̄дхимуттоти пан̣ӣтаджджха̄сайо. калйа̄н̣адхаммоти бхаддакадхаммо, сучидхаммо, сундарадхаммо.
90. титтоти сухито парийосито. таппета̄ти ан̃н̃есампи титтикаро. паччекасамбуддха̄ йе ча татха̄гатаса̄вака̄ти еттха паччекабуддха̄ навахи локуттарадхаммехи сайам̣ титта̄ парипун̣н̣а̄. ан̃н̃е пана таппетум̣ на сакконти. тесан̃хи дхаммакатха̄йа абхисамайо на хоти. са̄вака̄нам̣ пана дхаммакатха̄йа апарима̄н̣а̄нампи деваманусса̄нам̣ абхисамайо хоти. евам̣ сантепи йасма̄ пана те дхаммам̣ десента̄ на аттано вачанам̣ катва̄ катхенти, буддха̄нам̣ вачанам̣ катва̄ катхенти. сотум̣ нисиннапариса̄пи ‘айам̣ бхиккху на аттана̄ пат̣ивиддхадхаммам̣ катхети, буддхехи пат̣ивиддхадхаммам̣ катхетӣ’ти читтӣка̄рам̣ кароти. ити со читтӣка̄ро буддха̄нам̣йева хоти. евам̣ таттха самма̄самбуддхова таппета̄ на̄ма. йатха̄ хи ‘асукасса на̄ма идан̃чидан̃ча детха̄’ти ран̃н̃а̄ а̄н̣атта̄ кин̃ча̄пи а̄нетва̄ денти, атха кхо ра̄джа̄ва таттха да̄йако. йехипи ладдхам̣ хоти, те ‘ран̃н̃а̄ амха̄кам̣ т̣ха̄нантарам̣ диннам̣, иссарийавибхаво динно’твева ган̣ханти, на ра̄джапурисехӣти. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
дуканиддесаван̣н̣ана̄.
3. тиканиддесаван̣н̣ана̄
91. тиканиддесе – дуссӣлоти ниссӣло. па̄падхаммоти ла̄макадхаммо. сӣлавипаттийа̄ ва̄ дуссӣло, дит̣т̣хивипаттийа̄ па̄падхаммо. ка̄йавачӣсам̣варабхедена дуссӣло, сесасам̣варабхедена па̄падхаммо. асуддхапайогата̄йа дуссӣло, асуддха̄сайата̄йа па̄падхаммо. кусаласӣлавирахена дуссӣло; акусаласӣласаманна̄гамена па̄падхаммо. асучӣти асучӣхи ка̄йакамма̄дӣхи саманна̄гато. сан̇кассарасама̄ча̄роти сан̇ка̄йа парехи саритаббасама̄ча̄ро. кин̃чидева аса̄руппам̣ дисва̄ ‘идам̣ имина̄ катам̣ бхависсатӣ’ти евам̣ парехи а̄сан̇канӣйасама̄ча̄ро, аттанойева ва̄ сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄ро – са̄сан̇касама̄ча̄роти аттхо. тасса хи дива̄т̣т̣ха̄на̄дӣсу саннипатитва̄ кин̃чидева мантайанте бхиккхӯ дисва̄ ‘име екато хутва̄ мантенти, каччи ну кхо майа̄ катакаммам̣ джа̄нитва̄ мантентӣ’ти евам̣ са̄сан̇касама̄ча̄ро хоти.
пат̣иччханнакаммантоти пат̣иччха̄детаббайуттакена па̄пакаммена саманна̄гато. ассаман̣о саман̣апат̣ин̃н̃оти ассаман̣о хутва̄ва саман̣апатирӯпаката̄йа ‘саман̣о аха’нти евам̣ пат̣ин̃н̃о. абрахмача̄рӣ брахмача̄рипат̣ин̃н̃оти ан̃н̃е брахмача̄рино суниваттхе супа̄руте сумбхакапаттадхаре га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ джӣвикам̣ каппенте дисва̄ сайампи та̄дисена а̄ка̄рена татха̄ пат̣ипаджджанато ‘ахам̣ брахмача̄рӣ’ти пат̣ин̃н̃ам̣ денто вийа хоти. ‘ахам̣ бхиккхӯ’ти ватва̄ упосатхагга̄дӣни пависанто пана брахмача̄рипат̣ин̃н̃о хотийева, татха̄ сан̇гхикам̣ ла̄бхам̣ ган̣ханто. антопӯтӣти пӯтина̄ каммена анто анупавит̣т̣хо, ниггун̣ата̄йа ва̄ гун̣аса̄равирахитатта̄ антопӯти. авассутоти ра̄га̄дӣхи тинто. касамбуджа̄тоти сан̃джа̄тара̄га̄дикачаваро. атха ва̄ касамбу вуччати тинтакун̣апагатам̣ касат̣аудакам̣. имасмин̃ча са̄сане дуссӣло на̄ма джигуччханӣйатта̄ тинтакун̣апакасат̣аудакасадисо. тасма̄ касамбу вийа джа̄тоти касамбуджа̄то.
тасса на евам̣ хотӣти касма̄ на хоти? йаттха патит̣т̣хитена сакка̄ бхавеййа арахаттам̣ ладдхум̣, тасса̄ патит̣т̣ха̄йа бхиннатта̄. йатха̄ хи чан̣д̣а̄лакума̄ракасса ‘асуко на̄ма кхаттийакума̄ро радждже абхиситто’ти сутва̄пи, йасмим̣ куле пачча̄джа̄та̄ абхисекам̣ па̄пун̣анти, тасмим̣ куле апачча̄джа̄татта̄ на евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма̄хампи со кхаттийакума̄ро вийа абхисекам̣ па̄пун̣еййа’нти; евамева дуссӣласса ‘асуко на̄ма бхиккху арахаттам̣ патто’ти сутва̄пи, йасмим̣ сӣле патит̣т̣хитена арахаттам̣ паттаббам̣, тасса абха̄вато ‘куда̄ссу на̄ма̄хампи со сӣлава̄ вийа арахаттам̣ па̄пун̣ейа’нти на евам̣ хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало арахатта̄са̄йа абха̄ва̄ нира̄соти вуччати.
92. тасса евам̣ хотӣти касма̄ хоти? йасмим̣ патит̣т̣хитена сакка̄ бхавеййа арахаттам̣ па̄пун̣итум̣, тасса̄ патит̣т̣ха̄йа тхиратта̄. йатха̄ хи суджа̄тасса кхаттийакума̄расса ‘асуко на̄ма кхаттийакума̄ро радждже абхиситто’ти сутва̄ва йасмим̣ куле пачча̄джа̄та̄ абхисекам̣ па̄пун̣анти, тасмим̣ пачча̄джа̄тасса евам̣ хоти – ‘куда̄ссу на̄ма̄хампи, со кума̄ро вийа абхисекам̣ па̄пун̣еййа’нти евамева сӣлавато ‘асуко на̄ма бхиккху арахаттам̣ патто’ти сутва̄ва йасмим̣ сӣле патит̣т̣хитена арахаттам̣ паттаббам̣, тасса̄ патит̣т̣ха̄йа тхиратта̄ – ‘куда̄ссу на̄ма̄хампи со бхиккху вийа арахаттам̣ па̄пун̣еййа’нти евам̣ хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало а̄сам̣со на̄ма вуччати. со хи арахаттам̣ а̄сам̣сати паттхетӣти а̄сам̣со.
93. йа̄ хисса пуббе авимуттасса̄ти йа̄ тасса кхӣн̣а̄савасса пуббе арахаттавимуттийа̄ авимуттасса вимутта̄са̄ ахоси, са̄ пат̣иппассаддха̄, тасма̄ на евам̣ хоти. йатха̄ хи абхиситтасса кхаттийасса ‘асуко на̄ма кхаттийакума̄ро радждже абхиситто’ти сутва̄ екасса ран̃н̃о двиннам̣ раджджа̄бхисека̄нам̣ двиннам̣ сетаччхатта̄нам̣ абха̄ва̄ на евам̣ хоти – ‘‘куда̄ссу на̄ма̄хампи со кума̄ро вийа абхисекам̣ па̄пун̣еййа’’нти; евамева кхӣн̣а̄савасса ‘асуко на̄ма бхиккху арахаттам̣ патто’ти сутва̄, двиннам̣ арахатта̄нам̣ абха̄ва̄ – ‘куда̄ссу на̄ма̄хампи со бхиккху вийа арахаттам̣ па̄пун̣еййа’нти на евам̣ хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало арахатта̄са̄йа вигататта̄ вигата̄соти вуччати.
94. гила̄нӯпаманиддесе – йа̄йа упама̄йа те гила̄нӯпама̄ти вуччанти, там̣ та̄ва упамам̣ дассетум̣ тайо гила̄на̄тиа̄ди вуттам̣. таттха саппа̄йа̄нӣти хита̄ни вуддхикара̄ни. патирӯпанти ануччхавикам̣. нева вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄ти имина̄ атекиччхена ва̄та̄пама̄ра̄дина̄ рогена саманна̄гато нит̣т̣хаппатто гила̄но катхито. вут̣т̣ха̄ти тамха̄ а̄ба̄дха̄ти имина̄ кхипитакаччхутин̣апуппхакаджара̄диппабхедо аппаматтака̄ба̄дхо катхито.
лабханто саппа̄йа̄ни бходжана̄ни но алабхантоти имина̄ пана йесам̣ пат̣иджагганена пха̄сукам̣ хоти, саббепи те а̄ба̄дха̄ катхита̄. еттха ча патирӯпо упат̣т̣ха̄ко на̄ма гила̄нупат̣т̣ха̄каан̇гехи саманна̄гато пан̣д̣ито даккхо аналасо ведитаббо.
гила̄нупат̣т̣ха̄ко анун̃н̃а̄тоти ‘бхиккхусан̇гхена да̄таббо’ти анун̃н̃а̄то. тасмин̃хи гила̄не аттано дхаммата̄йа йа̄петум̣ асакконте бхиккхусан̇гхена тасса бхиккхуно ‘еко бхиккху ча са̄ман̣еро ча имам̣ пат̣иджаггатха̄’ти апалокетва̄ да̄табба̄. йа̄ва пана те там̣ пат̣иджагганти, та̄ва гила̄насса ча тесан̃ча двиннам̣ йенаттхо саббам̣ бхиккхусан̇гхассева бха̄ро. ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄ти итарепи две гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? йопи хи нит̣т̣хаппаттагила̄но, со анупат̣т̣хийама̄но ‘саче мам̣ пат̣иджаггеййум̣, пха̄сукам̣ ме бхавеййа, на кхо пана мам̣ пат̣иджаггантӣ’ти манопадосам̣ катва̄ апа̄йе ниббаттеййа. пат̣иджаггийама̄насса пана евам̣ хоти – ‘бхиккхусан̇гхена йам̣ каттаббам̣ там̣ саббам̣ катам̣, майхам̣ пана каммавипа̄ко ӣдисо’ти со бхиккхусан̇гхе меттам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ сагге ниббаттати. йо пана аппаматтакена бйа̄дхина̄ саманна̄гато лабхантопи алабхантопи вут̣т̣ха̄тийева, тасса вина̄пи бхесаджджена вӯпасаманакабйа̄дхи бхесадждже кате кхиппатарам̣ вӯпасаммати. тато со буддхавачанам̣ ва̄ угган̣хитум̣ саман̣адхаммам̣ ва̄ ка̄тум̣ саккхиссати. имина̄ ка̄ран̣ена ан̃н̃епи гила̄на̄ упат̣т̣ха̄табба̄ти вуттам̣.
нева оккаматӣти нева пависати. нийа̄мам̣ кусалесу дхаммесу самматтанти кусалесу дхаммесу магганийа̄масан̇кха̄там̣ самматтам̣. имина̄ падапарамо пуггало катхито. дутийава̄рена уггхат̣итан̃н̃ӯ гахито са̄сане на̄л̣акаттхерасадисо. буддхантаре екава̄рам̣ паччекабуддха̄нам̣ сантике ова̄дам̣ лабхитва̄ пат̣ивиддхапаччекабодхин̃а̄н̣о ча. татийава̄рена випан̃читан̃н̃ӯ пуггало катхито. неййо пана таннисситова хоти.
дхаммадесана̄ анун̃н̃а̄та̄ти ма̄сасса ат̣т̣ха ва̄ре дхаммакатха̄ анун̃н̃а̄та̄. ан̃н̃есампи дхаммо десетабботи итаресампи дхаммо катхетаббо. ким̣ ка̄ран̣а̄? падапарамасса хи имасмим̣ аттабха̄ве дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ асакконтасса̄пи ана̄гате паччайо бхависсати. йо пана татха̄гатасса рӯпадассанам̣ лабхантопи алабхантопи дхаммавинайан̃ча савана̄йа лабхантопи алабхантопи дхаммам̣ абхисамети; со алабханто на та̄ва абхисамети, лабханто пана кхиппамева абхисамессатӣти имина̄ ка̄ран̣ена тесам̣ дхаммо десетаббо. татийасса пана пунаппунам̣ десетаббова. ка̄йасаккхидит̣т̣хаппаттасаддха̄вимутта̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄йева.
98. гӯтхабха̄н̣ӣа̄дӣсу – сабхаггатоти сабха̄йам̣ т̣хито. парисаггатоти га̄мапариса̄йа т̣хито. н̃а̄тимаджджхагатоти да̄йа̄да̄нам̣ маджджхе т̣хито. пӯгамаджджхагатоти сен̣ӣнам̣ маджджхе т̣хито. ра̄джакуламаджджхагатоти ра̄джакуласса маджджхе маха̄виниччхайе т̣хито. абхинӣтоти пуччханаттха̄йа нӣто. саккхипут̣т̣хоти саккхим̣ катва̄ пуччхито. ехамбхо пуриса̄ти а̄лапанаметам̣. аттахету ва̄ парахету ва̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ хаттхапа̄да̄дихету ва̄ дханахету ва̄. а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ти еттха а̄мисанти ла̄бхо адхиппето. кин̃чиккханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аппаматтакам̣. антамасо титтирават̣т̣акасаппипин̣д̣анаванӣтапин̣д̣а̄диаппаматтакасса̄пи лан̃джасса хетӯти аттхо. сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хотӣти джа̄нантойева муса̄ва̄дам̣ катта̄ хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало гӯтхасадисавачанатта̄ гӯтхабха̄н̣ӣти вуччати. йатха̄ хи гӯтхам̣ на̄ма маха̄джанасса анит̣т̣хам̣ хоти акантам̣; евамева имасса пуггаласса вачанам̣ деваманусса̄нам̣ анит̣т̣хам̣ хоти акантам̣.
99. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало пуппхасадисавачанатта̄ пуппхабха̄н̣ӣти вуччати. йатха̄ хи пхулла̄ни вассика̄ни ва̄ адхимуттака̄ни ва̄ маха̄джанасса ит̣т̣ха̄ни канта̄ни хонти; евамева имасса пуггаласса вачанам̣ деваманусса̄нам̣ ит̣т̣хам̣ хоти кантам̣.
100. нела̄ти елам̣ вуччати досо. на̄сса̄ еланти нела̄. ниддоса̄ти аттхо, ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти (уда̄. 65) еттха вуттанелам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄. сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманӣйа̄. хадайам̣ гаччхати аппат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ. пуре сам̣вад̣д̣хана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ. пурасса еса̄типи порӣ. нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти. питиматтам̣ пита̄ти, ма̄тиматтам̣ ма̄та̄ти, бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. бахуджанасса кантабха̄венева бахуно джанасса мана̄па̄ читтавуддхикара̄ти бахуджанамана̄па̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало мадхубха̄н̣ӣти вуччати. мудубха̄н̣ӣтипи па̄т̣хо. убхайаттха̄пи мадхуравачаноти аттхо. йатха̄ хи чатумадхурам̣ на̄ма мадхурам̣ пан̣ӣтам̣; евамева имасса пуггаласса вачанам̣ деваманусса̄нам̣ мадхурам̣ хоти.
101. арукӯпамачитта̄дӣсу – абхисаджджатӣти лаггати. куппатӣти копавасена куппати. бйа̄паджджатӣти пакатибха̄вам̣ паджахати, пӯтико хоти. патиттхӣйатӣти тхинабха̄вам̣ тхаддхабха̄ван̃ча а̄паджджати. копанти дуббалакодхам̣. досанти дуссанавасена тато балаватарам̣. аппаччайанти атут̣т̣ха̄ка̄рам̣ доманассам̣. дут̣т̣ха̄рукоти пура̄н̣аван̣о. кат̣т̣хена̄ти дан̣д̣акакот̣ийа̄. кат̣хала̄йа̄ти капа̄лена. а̄савам̣ детӣти апара̄парам̣ савати. пура̄н̣аван̣о хи аттано дхаммата̄йа ева пуббам̣ лохитам̣ йӯсанти има̄ни тӣн̣и савати, гхат̣т̣ито пана та̄ни адхикатарам̣ савати. евамевам̣ кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣, дут̣т̣ха̄руко вийа хи кодхано пуггало. тасса аттано дхаммата̄йа саванам̣ вийа кодханассапи аттано дхаммата̄йа уддхума̄такасса вийа чан̣д̣икатасса чаран̣ам̣. кат̣т̣хена ва̄ кат̣хала̄йа ва̄ гхат̣т̣анам̣ вийа аппаматтакампи вачанам̣ бхиййосо матта̄йа саванам̣ вийа ‘ма̄дисам̣ на̄ма еса евам̣ вадатӣ’ти бхиййосо матта̄йа уддхума̄йанабха̄во дат̣т̣хаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало арукӯпамачиттоти вуччати. пура̄н̣аван̣асадисачиттоти аттхо.
102. раттандхака̄ратимиса̄йа̄ти раттим̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ена андхабха̄вакаран̣е бахалатаме. виджджантарика̄йа̄ти виджджуппаттиккхан̣е. идха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – чаккхума̄ пурисо вийа хи йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. андхака̄рам̣ вийа сота̄паттимаггаваджджха̄ килеса̄. виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа сота̄паттимагган̃а̄н̣асса уппаттика̄ло. виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса са̄манта̄ рӯпадассанам̣ вийа сота̄паттимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣. пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа сакада̄га̄мимаггаваджджха̄ килеса̄. пуна виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа сакада̄га̄мимагган̃а̄н̣асса уппа̄до. виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса са̄манта̄ рӯпадассанам̣ вийа сакада̄га̄мимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣. пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа ана̄га̄мимаггаваджджха̄ килеса̄. пуна виджджусан̃чаран̣ам̣ вийа ана̄га̄мимагган̃а̄н̣асса уппа̄до. виджджантарика̄йа чаккхумато пурисасса са̄манта̄ рӯпадассанам̣ вийа ана̄га̄мимаггаккхан̣е нибба̄надассанам̣ ведитаббам̣. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало виджджӯпамачиттоти вуччати. иттарака̄лобха̄сена виджджусадисачиттоти аттхо.
103. ваджирӯпамачиттата̄йапи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ваджирам̣ вийа хи арахаттамагган̃а̄н̣ам̣ дат̣т̣хаббам̣. ман̣иган̣т̣хипа̄са̄н̣аган̣т̣хи вийа арахаттамаггаваджджха̄ килеса̄. ваджирасса ман̣иган̣т̣хим̣ ва̄ па̄са̄н̣аган̣т̣хим̣ ва̄ винивиджджхитва̄ агаманабха̄васса наттхибха̄во вийа арахаттамагган̃а̄н̣ена аччхеджджа̄нам̣ килеса̄нам̣ наттхибха̄во. ваджирена ниббиддхаведхасса пуна апат̣ипӯран̣ам̣ вийа арахаттамаггена чхинна̄нам̣ килеса̄нам̣ пуна ануппа̄до дат̣т̣хаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало ваджирӯпамачиттоти вуччати. килеса̄нам̣ мӯлагха̄такаран̣асаматтхата̄йа ваджирена садисачиттоти аттхо.
104. андха̄дӣсу татха̄рӯпам̣ чаккху на хотӣти татха̄джа̄тикам̣ татха̄сабха̄вам̣ пан̃н̃а̄чаккху на хоти. пха̄тим̣ кареййа̄ти пхӣтам̣ вад̣д̣хитам̣ кареййа. са̄ваджджа̄наваджджети садосаниддосе. хӣнаппан̣ӣтети адхамуттаме. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гети кан̣хасукка̄йева ан̃н̃аман̃н̃апат̣иба̄ханато пат̣ипаккхавасена саппат̣ибха̄га̄ти вуччанти. айам̣ панеттха сан̇кхепо – кусале дхамме ‘кусала̄ дхамма̄’ти йена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ джа̄неййа, акусале дхамме ‘акусала̄ дхамма̄’ти, са̄ваджджа̄дӣсупи есева найо. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄гесу пана кан̣хадхамме ‘суккасуппат̣ибха̄га̄’ти, суккадхамме ‘кан̣хасаппат̣ибха̄га̄’ти йена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ джа̄неййа. татха̄рӯпамписса чаккху на хотӣти имина̄ найена сесат̣т̣ха̄несупи аттхо ведитаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало дит̣т̣хадхаммикабхогасам̣харан̣апан̃н̃а̄чаккхуно ча сампара̄йикаттхасодханапан̃н̃а̄чаккхуно ча абха̄ва̄ андхоти вуччати. дутийо дит̣т̣хадхаммикабхогасам̣харан̣апан̃н̃а̄чаккхуно бха̄ва̄, сампара̄йикаттхасодханапан̃н̃а̄чаккхуно пана абха̄ва̄ екачаккхӯти вуччати. татийо двиннампи бха̄ва̄ двичаккхӯти вуччати.
107. авакуджджапан̃н̃а̄дӣсу дхаммам̣ десентӣти упа̄сако дхаммассаванаттха̄йа а̄гатоти аттано каммам̣ паха̄йа дхаммам̣ десенти. а̄дикалйа̄н̣анти а̄димхи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджам̣ ниддосам̣ катва̄ десенти. сесападесупи есева найо. еттха пана а̄дӣти пуббапат̣т̣хапана̄. маджджханти катха̄вемаджджхам̣. парийоса̄нанти саннит̣т̣ха̄нам̣. итисса дхаммам̣ катхента̄ пуббапат̣т̣хапанепи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ катхенти, вемаджджхепи, парийоса̄непи. еттха ча аттхи десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄на̄ни, аттхи са̄санасса. таттха десана̄йа та̄ва – чатуппадикага̄тха̄йа пат̣хамападам̣ а̄ди, две пада̄ни маджджхам̣, аваса̄нападам̣ парийоса̄нам̣. ека̄нусандхикасуттасса – нида̄нам̣ а̄ди, анусандхи маджджхам̣, идамавоча̄ти аппана̄ парийоса̄нам̣. анека̄нусандхикасса – пат̣хамо анусандхи а̄ди, тато парам̣ еко ва̄ анека̄ ва̄ маджджхам̣, паччхимо парийоса̄нам̣. айам̣ та̄ва десана̄йа найо.
са̄санасса пана сӣлам̣ а̄ди, сама̄дхи маджджхам̣, випассана̄ парийоса̄нам̣. сама̄дхи ва̄ а̄ди, випассана̄ маджджхам̣, магго парийоса̄нам̣. випассана̄ ва̄ а̄ди, магго маджджхам̣, пхалам̣ парийоса̄нам̣. магго ва̄ а̄ди, пхалам̣ маджджхам̣, нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣. две две ва̄ карийама̄не сӣласама̄дхайо а̄ди, випассана̄магга̄ маджджхам̣, пхаланибба̄на̄ни парийоса̄нам̣. са̄ттханти са̄ттхакам̣ катва̄ десенти. сабйан̃джананти аккхарапа̄рипӯрим̣ катва̄ десенти. кевалапарипун̣н̣анти сакалапарипун̣н̣ам̣ анӯнам̣ катва̄ десенти. парисуддханти парисуддхам̣ ниджджат̣ам̣ нигган̣т̣хим̣ катва̄ десенти. брахмачарийам̣ пака̄сентӣти евам̣ десента̄ ча сет̣т̣хачарийабхӯтам̣ сиккхаттайасан̇гахитам̣ арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ пака̄сенти. нева а̄дим̣ манаси каротӣти нева пуббапат̣т̣хапанам̣ манаси кароти. кумбхоти гхат̣о. никкуджджоти адхомукхо т̣хапито. евамеванти еттха кумбхо никкуджджо вийа авакуджджапан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо. удака̄син̃чанака̄ло вийа дхаммадесана̄йа ладдхака̄ло. удакасса виват̣т̣анака̄ло вийа тасмим̣ а̄сане нисиннасса уггахетум̣ асаматтхака̄ло. удакасса асан̣т̣ха̄нака̄ло вийа ут̣т̣хахитва̄ асаллаккхан̣ака̄ло ведитаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало авакуджджапан̃н̃оти вуччати. адхомукхапан̃н̃оти аттхо.
108. а̄кин̣н̣а̄нӣти паккхитта̄ни. сатисаммоса̄ пакиреййа̄ти мут̣т̣хассатита̄йа викиреййа. евамеванти еттха уччхан̇го вийа уччхан̇гапан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо. на̄на̄кхаджджака̄ни вийа на̄наппака̄рам̣ буддхавачанам̣. уччхан̇ге на̄на̄кхаджджака̄ни кха̄дантасса нисиннака̄ло вийа тасмим̣ а̄сане нисиннасса уггахан̣ака̄ло. вут̣т̣хахантасса сатисаммоса̄ викиран̣ака̄ло вийа тасма̄ а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа гаччхантасса асаллаккхан̣ака̄ло ведитаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало уччхан̇гапан̃н̃оти вуччати. уччхан̇гасадисапан̃н̃оти аттхо.
109. уккуджджоти упаримукхо т̣хапито. сан̣т̣ха̄тӣти патит̣т̣хахати. евамева кхоти еттха упаримукхо т̣хапито кумбхо вийа путхупан̃н̃о пуггало дат̣т̣хаббо. удакасса а̄ситтака̄ло вийа десана̄йа ладдхака̄ло. удакасса сан̣т̣ха̄нака̄ло вийа таттха нисиннасса уггахан̣ака̄ло. но виват̣т̣анака̄ло вийа ут̣т̣ха̄йа гаччхантасса саллаккхан̣ака̄ло ведитаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало путхупан̃н̃оти вуччати. виттха̄рикапан̃н̃оти аттхо.
110. авӣтара̄га̄дӣсу – йатха̄ сота̄паннасакада̄га̄мино, евам̣ путхуджджанопи пан̃часу ка̄магун̣есу, тӣсу ча бхавесу авӣтара̄го. адаббата̄йа пана на гахито. йатха̄ хи чхеко вад̣д̣хакӣ даббасамбха̄раттхам̣ ванам̣ павит̣т̣хо на а̄дито пат̣т̣ха̄йа сампаттасампаттаруккхе чхиндати, йе панасса даббасамбха̄рӯпага̄ хонти, тейева чхиндати; евамидха̄пи бхагавата̄ даббаджа̄тика̄ арийа̄ва гахита̄, путхуджджана̄ пана адаббата̄йа на гахита̄ти ведитабба̄. ка̄месу вӣтара̄готи пан̃часу ка̄магун̣есу вӣтара̄го. бхавесу авӣтара̄готи рӯпа̄рӯпабхавесу авӣтара̄го.
113. па̄са̄н̣алекхӯпама̄дӣсу – анусетӣти аппахӣната̄йа анусети. на кхиппам̣ луджджатӣти на антара̄ нассати, каппут̣т̣ха̄ненева нассати. евамеванти евам̣ тасса̄пи пуггаласса кодхо на антара̄ пунадивасе ва̄ апарадивасе ва̄ нибба̄ти, аддханийо пана хоти. маран̣енева нибба̄тӣти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало па̄са̄н̣алекха̄ вийа куджджханабха̄вена чират̣т̣хитикато па̄са̄н̣алекхӯпамоти вуччати.
114. со ча кхвасса кодхоти со аппаматтакепи ка̄ран̣е сахаса̄ куддхасса кодхо. на чиранти ачирам̣ аппахӣната̄йа на̄нусети. йатха̄ пана патхавийам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ каталекха̄ ва̄та̄дӣхи кхиппам̣ нассати, евамасса сахаса̄ уппаннопи кодхо кхиппамева нибба̄тӣти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало патхавийам̣ лекха̄ вийа куджджханабха̄вена ачират̣т̣хитикато патхавӣлекхӯпамоти вуччати.
115. а̄га̄л̣хена̄ти атига̄л̣хена маммаччхедакена тхаддхавачанена. пхарусена̄ти на сотасукхена. амана̄пена̄ти на читтасукхена. сам̣сандатӣти екӣбхавати. сандхийатӣти гхат̣айати. саммодатӣти нирантаро хоти. атха ва̄ – сам̣сандатӣти читтакирийа̄дӣсу читтена самодха̄нам̣ гаччхати. кхӣродакам̣ вийа екӣбха̄вам̣ упетӣти аттхо. сандхийатӣти т̣ха̄нагамана̄дӣсу ка̄йакирийа̄дӣсу ка̄йена самодха̄нам̣ гаччхати. тилатан̣д̣ула̄ вийа миссӣбха̄вам̣ упетӣти аттхо. саммодатӣти уддесапарипуччха̄дӣсу вачӣкирийа̄су ва̄ча̄йа самодха̄нам̣ гаччхати. виппава̄сагатопи пийасаха̄йако вийа пийатарабха̄вам̣ упетӣти аттхо. апича – киччакаран̣ӣйесу техи саддхим̣ а̄дитова екакирийабха̄вам̣ упагаччханто сам̣сандати. йа̄ва маджджха̄ паваттанто сандхийати, йа̄ва парийоса̄на̄ аниваттанто саммодатӣтипи ведитаббо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало удакалекха̄ вийа кхиппам̣ сам̣санданато удакалекхӯпамоти вуччати.
116. поттхакӯпамесу – йа̄йа упама̄йа те поттхакӯпама̄ти вуччанти, там̣ та̄ва упамам̣ дассетум̣ тайо поттхака̄тиа̄ди вуттам̣. таттха навоти навава̄йимо. поттхакоти са̄н̣ава̄каса̄т̣ако. дуббан̣н̣оти виван̣н̣о. дуккхасампхассоти кхарасампхассо. аппаггхоти атибахум̣ аггханто каха̄пан̣аггханако хоти. маджджхимоти парибхогамаджджхимо. со хи навабха̄вам̣ атиккамитва̄ джин̣н̣абха̄вам̣ аппатто маджджхе парибхогака̄лепи дуббан̣н̣о ча дуккхасампхассо ча аппаггхойева ча хоти. атибахум̣ аггханто ад̣д̣хам̣ аггхати. джин̣н̣ака̄ле пана ад̣д̣хама̄сакам̣ ва̄ ка̄кан̣икам̣ ва̄ аггхати. уккхалипаримаджджананти ка̄л̣уккхалипарипун̃чханам̣.
навоти упасампада̄йа пан̃чавассака̄лато хет̣т̣ха̄ джа̄тийа̄ сат̣т̣хивассопи навойева. дуббан̣н̣ата̄йа̄ти сарӣраван̣н̣енапи гун̣аван̣н̣енапи дуббан̣н̣ата̄йа. дуссӣласса хи парисамаджджхе нисиннасса ниттеджата̄йа сарӣраван̣н̣опи на сампаджджати, гун̣аван̣н̣е ваттаббамева наттхи. йе кхо панасса̄ти йе кхо пана тасса упат̣т̣ха̄ка̄ ва̄ н̃а̄тимитта̄дайо ва̄ етам̣ пуггалам̣ севанти. тесам̣ танти тесам̣ пуггала̄нам̣ чха саттха̄ре севанта̄нам̣ миччха̄дит̣т̣хика̄нам̣ вийа, девадаттам̣ севанта̄нам̣ кока̄лика̄дӣнам̣ вийа ча там̣ севанам̣ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти. маджджхимоти пан̃чавассака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва нававассака̄ла̄ маджджхимо на̄ма. тхероти дасавассака̄лато пат̣т̣ха̄йа тхеро на̄ма. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти. ким̣ ну кхо туйханти туйхам̣ ба̄ласса бхан̣итена ко аттхоти вуттам̣ хоти. татха̄рӯпанти татха̄джа̄тикам̣ татха̄сабха̄вам̣ уккхепанӣйакаммасса ка̄ран̣абхӯтам̣.
117. ка̄сикаваттхӯпамесу – ка̄сикаваттхам̣ на̄ма тайо каппа̄сам̣сӯ гахетва̄ кантитасуттена ва̄йитам̣ сукхумаваттхам̣. там̣ навава̄йимам̣ анаггхам̣ хоти. парибхогамаджджхимам̣ вӣсампи тим̣сампи сахасса̄ни аггхати. джин̣н̣ака̄ле пана ат̣т̣хапи дасапи сахасса̄ни аггхати.
тесам̣ там̣ хотӣти тесам̣ самма̄самбуддха̄дайо севанта̄нам̣ вийа там̣ севанам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хоти. самма̄самбуддхан̃хи екам̣ нисса̄йа йа̄ваджджака̄ла̄ муччанакасатта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи. татха̄ са̄рипуттаттхерамаха̄моггалла̄наттхере авасесе ча асӣтимаха̄са̄ваке нисса̄йа саггам̣ гатасатта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи. йа̄ваджджака̄ла̄ тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ пат̣ипаннасатта̄нампи пама̄н̣ам̣ наттхийева. а̄дхеййам̣ гаччхатӣти тасса маха̄тхерасса там̣ аттханисситам̣ вачанам̣ йатха̄ гандхакаран̣д̣аке ка̄сикаваттхам̣ а̄дха̄таббатам̣ т̣хапетаббатам̣ гаччхати, евам̣ уттаман̇ге сирасмим̣ хадайе ча а̄дха̄таббатам̣ т̣хапетаббатампи гаччхати. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣.
118. суппамеййа̄дӣсу – сукхена паметабботи суппамеййо. идха̄ти имасмим̣ сатталоке. уддхатоти уддхаччена саманна̄гато. уннал̣оти уггатанал̣о; туччхама̄нам̣ уккхипитва̄ т̣хитоти аттхо. чапалоти паттаман̣д̣ана̄дина̄ ча̄паллена саманна̄гато. мукхароти мукхакхаро. викин̣н̣ава̄чоти асам̣йатавачано. асама̄хитоти читтекаггата̄рахито. виббхантачиттоти бхантачитто, бхантага̄вӣбхантамигӣсаппат̣ибха̄го. па̄кат̣индрийоти виват̣индрийо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало ‘суппамеййо’ти вуччати. йатха̄ хи париттасса удакасса сукхена пама̄н̣ам̣ гайхати; евамева имехи агун̣ан̇гехи саманна̄гатасса сукхена пама̄н̣ам̣ гайхати. тенеса ‘суппамеййо’ти вутто.
119. дуккхена паметабботи дуппамеййо. ануддхата̄дӣни вуттапат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало ‘дуппамеййо’ти вуччати. йатха̄ хи маха̄самуддасса дуккхена пама̄н̣ам̣ гайхати; евамева имехи гун̣ан̇гехи саманна̄гатасса дуккхена пама̄н̣ам̣ гайхати. та̄дисо ‘ана̄га̄мӣ ну кхо, кхӣн̣а̄саво ну кхо’ти ваттаббатам̣ гаччхати, тенеса ‘дуппамеййо’ти вутто.
120. на сакка̄ паметунти аппамеййо. йатха̄ хи а̄ка̄сасса на сакка̄ пама̄н̣ам̣ гахетум̣, евам̣ кхӣн̣а̄савасса. тенеса ‘аппамеййо’ти вутто.
121. на севитабба̄дӣсу – на севитабботи на упасан̇камитаббо. на бхаджитабботи на аллӣйитаббо. на пайирупа̄ситабботи на сантике нисӣданавасена пунаппунам̣ упа̄ситаббо. хӣно хоти сӣлена̄тиа̄дӣсу упа̄да̄йупа̄да̄йа хӣната̄ ведитабба̄. йо хи пан̃ча сӣла̄ни раккхати, со даса сӣла̄ни раккхантена на севитаббо. йо пана даса сӣла̄ни раккхати, со чатупа̄рисуддхисӣлам̣ раккхантена на севитаббо. ан̃н̃атра ануддайа̄ ан̃н̃атра анукампа̄ти т̣хапетва̄ ануддайан̃ча анукампан̃ча. аттано аттха̄йа ева хи еварӯпо пуггало на севитаббо. ануддайа̄нукампа̄васена пана там̣ упасан̇камитум̣ ват̣т̣ати.
122. садисо хотӣти сама̄но хоти. сӣласа̄ман̃н̃агата̄нам̣ сатанти сӣлена сама̄набха̄вам̣ гата̄нам̣ санта̄нам̣. сӣлакатха̄ ча но бхависсатӣти евам̣ сама̄насӣла̄нам̣ амха̄кам̣ сӣламева а̄раббха катха̄ бхависсати. са̄ ча но пха̄су бхависсатӣти са̄ ча сӣлакатха̄ амха̄кам̣ пха̄сувиха̄ро сукхавиха̄ро бхависсати. са̄ ча но паваттинӣ бхависсатӣти са̄ ча амха̄кам̣ катха̄ дивасампи катхента̄нам̣ паваттинӣ бхависсати, на пат̣ихан̃н̃иссати. двӣсу хи сӣлавантесу екена сӣласса ван̣н̣е катхите итаро анумодати; тена тесам̣ катха̄ пха̄су чева хоти, паваттинӣ ча. екасмим̣ пана дуссӣле сати дуссӣласса сӣлакатха̄ дуккатха̄ти нева сӣлакатха̄ хоти, на пха̄су хоти, на паваттинӣ. сама̄дхипан̃н̃а̄катха̄супи есева найо. две хи сама̄дхила̄бхино сама̄дхикатхам̣, саппан̃н̃а̄ ча пан̃н̃а̄катхам̣ катхента̄, раттим̣ ва̄ дивасам̣ ва̄ атиккантампи на джа̄нанти.
123. саккатва̄ гарум̣ катва̄ти сакка̄ран̃чева гарука̄ран̃ча каритва̄. адхико хотӣти атиреко хоти. сӣлаккхандханти сӣлара̄сим̣. парипӯресса̄мӣти там̣ атирекасӣлам̣ пуггалам̣ нисса̄йа аттано апарипӯрам̣ сӣлара̄сим̣ парипӯрам̣ карисса̄ми. таттха таттха пан̃н̃а̄йа ануггахесса̄мӣти еттха сӣласса асаппа̄йе анупака̄радхамме ваджджетва̄ саппа̄йе упака̄радхамме севанто тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не сӣлаккхандхам̣ пан̃н̃а̄йа анугган̣ха̄ти на̄ма. сама̄дхипан̃н̃а̄ккхандхесупи есева найо.
124. джигуччхитабба̄дӣсу – джигуччхитабботи гӯтхам̣ вийа джигуччхитаббо. атха кхо нанти атха кхо асса. киттисаддоти катха̄саддо. евамеванти еттха гӯтхакӯпо вийа дуссӣлйам̣ дат̣т̣хаббам̣. гӯтхакӯпе патитва̄ т̣хито дхаманӣахи вийа дуссӣлапуггало. гутхакӯпато уддхарийама̄нена тена ахина̄ пурисасса сарӣрам̣ а̄рул̣хена̄пи адат̣т̣хабха̄во вийа дуссӣлам̣ севама̄насса̄пи тасса кирийа̄йа ка̄ран̣абха̄во сарӣрам̣ гӯтхена маккхетва̄ ахино гатака̄ло вийа дуссӣлам̣ севама̄насса па̄пакиттисаддасса аббхуггаманака̄ло ведитаббо.
125. тиндука̄ла̄танти тиндукаруккхаала̄там̣. бхиййосо матта̄йа чиччит̣а̄йатӣти тан̃хи джха̄йама̄нам̣ пакатийа̄пи папат̣ика̄йо мун̃чантам̣ чиччит̣а̄йати чит̣ичит̣а̄ти саддам̣ кароти. гхат̣т̣итам̣ пана адхиматтам̣ каротӣти аттхо. евамеванти евамевам̣ кодхано аттано дхаммата̄йапи уддхато чан̣д̣икато хутва̄ чарати. аппаматтакам̣ пана вачанам̣ вуттака̄ле ‘ма̄дисам̣ на̄ма евам̣ вадатӣ’ти атирекатарам̣ уддхато чан̣д̣икато хутва̄ чарати. гӯтхакӯпоти гӯтхапун̣н̣акӯпо, гӯтхара̄сийева ва̄. опаммасам̣санданам̣ панеттха пуриманайенева ведитаббам̣. тасма̄ еварӯпо пуггало аджджхупеккхитаббо, на севитабботи йасма̄ кодхано атисевийама̄нопи атиупасан̇камийама̄нопи куджджхатийева, ‘ким̣ имина̄’ти пат̣иккамантопи куджджхатийева, тасма̄ пала̄лагги вийа аджджхупеккхитаббо, на севитаббо. ким̣ вуттам̣ хоти? йо хи пала̄лаггим̣ атиупасан̇камитва̄ таппати, тасса сарӣрам̣ джха̄йати. йо атипат̣иккамитва̄ таппати, тасса сӣтам̣ на вӯпасаммати. анупасан̇камитва̄ апат̣иккамитва̄ пана маджджхаттабха̄вена таппентасса сӣтам̣ вӯпасаммати, ка̄йопи на д̣айхати. тасма̄ пала̄лагги вийа кодхано пуггало маджджхаттабха̄вена аджджхупеккхитаббо, на севитаббо, на бхаджитаббо, на пайирупа̄ситаббо.
126. калйа̄н̣амиттоти сучимитто. калйа̄н̣асаха̄йоти сучисаха̄йо. саха̄йоти сахага̄мӣ саддхим̣чаро. калйа̄н̣асампаван̇коти калйа̄н̣есу сучипуггалесу сампаван̇ко, танниннатаппон̣атаппаббха̄рама̄насоти аттхо.
127. сӣлесу парипӯрака̄рӣтиа̄дӣсу – сӣлесу парипӯрака̄риноти ете арийаса̄вака̄ йа̄ни та̄ни маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄ни, а̄дибрахмачарийака̄ни, па̄ра̄джикасан̇кха̄та̄ни чатта̄ри маха̄сӣласиккха̄пада̄ни, тесам̣ авӣтиккаманато йа̄ни кхудда̄нукхуддака̄ни а̄паджджанти, техи ча вут̣т̣ха̄нато сӣлесу йам̣ каттаббам̣, там̣ парипӯрам̣ саматтам̣ каронтӣти ‘сӣлесу парипӯрака̄рино’ти вуччанти. сама̄дхипа̄рибандхака̄нам̣ пана ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣, пан̃н̃а̄па̄рибандхакасса ча саччапат̣иччха̄дакасса мохасса асамӯхататта̄, сама̄дхим̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вента̄пи сама̄дхипан̃н̃а̄су йам̣ каттаббам̣ там̣ маттасо пама̄н̣ена падесаматтамева каронтӣти сама̄дхисмим̣ пан̃н̃а̄йа ча маттасо ка̄риноти вуччанти. имина̄ упа̄йена итаресупи двӣсу найесу аттхо ведитаббо.
татра̄йам̣ апаропи суттантанайо –
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ хоти, сама̄дхисмим̣ маттасо ка̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ. со йа̄ни та̄ни кхудда̄нукхуддака̄ни сиккха̄пада̄ни та̄ни а̄паджджатипи, вут̣т̣ха̄типи. там̣ кисса хету? на хи меттха, бхиккхаве, абхаббата̄ вутта̄. йа̄ни ча кхо та̄ни сиккха̄пада̄ни а̄дибрахмачарийака̄ни брахмачарийаса̄руппа̄ни, таттха дхувасӣло ча хоти, т̣хитасӣло ча, сама̄да̄йа сиккхати сиккха̄падесу. со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти, авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу…пе… со тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄, ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄, сакада̄га̄мӣ хоти; сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ хоти, сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа маттасо ка̄рӣ. со йа̄ни та̄ни…пе… сиккхати сиккха̄падесу. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣…пе… ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. идха пана, бхиккхаве, бхиккху сӣлесу парипӯрака̄рӣ, сама̄дхисмим̣ парипӯрака̄рӣ, пан̃н̃а̄йа парипӯрака̄рӣ. со йа̄ни та̄ни кхудда̄нукхуддака̄ни…пе… сиккхати сиккха̄падесу. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… упасампаджджа вихаратӣ’’ти (а. ни. 3.87).
130. саттха̄раниддесе – парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апетӣти паха̄нам̣ саматиккамам̣ пан̃н̃апети. татра̄ти тесу тӣсу джанесу. тена дат̣т̣хабботи тена пан̃н̃а̄панена со саттха̄ рӯпа̄вачарасама̄паттийа̄ ла̄бхӣти дат̣т̣хабботи аттхо. дутийава̄репи есева найо. самма̄самбуддхо саттха̄ тена дат̣т̣хабботи тена титтхийехи аса̄дха̄ран̣ена пан̃н̃а̄панена айам̣ татийо саттха̄ саббан̃н̃убуддхо дат̣т̣хаббо. титтхийа̄ хи ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апента̄ рӯпабхавам̣ ваккханти. рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апента̄ арӯпабхавам̣ ваккханти. ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апента̄ асан̃н̃абхавам̣ ваккханти. самма̄ пан̃н̃апента̄ ‘евам̣ пан̃н̃апеййум̣’, но ча самма̄ пан̃н̃апетум̣ сакконти. самма̄самбуддхо пана ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ паха̄нам̣ ана̄га̄мимаггена пан̃н̃апети. рӯпаведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ паха̄нам̣ арахаттамаггена пан̃н̃апети. име тайо саттха̄роти име две джана̄ ба̄хирака̄, еко самма̄самбуддхоти – имасмим̣ локе тайо саттха̄ро на̄ма.
131. дутийе саттха̄раниддесе – дит̣т̣хе чева дхаммети имасмим̣ аттабха̄ве. атта̄нам̣ саччато тхетато пан̃н̃апетӣти ‘‘атта̄ на̄меко аттхи ниччо дхуво сассато’’ти бхӯтато тхирато пан̃н̃апети. абхисампара̄йан̃ча̄ти апарасмим̣ аттабха̄ве евамева пан̃н̃апети. сесаметтха вуттанайенева ведитаббанти.
тиканиддесаван̣н̣ана̄.
4. чатукканиддесаван̣н̣ана̄
132. чатукканиддесе – асаппурисоти ла̄макапурисо. па̄н̣ам̣ атипа̄тетӣти па̄н̣а̄типа̄тӣ. адиннам̣ а̄дийатӣти адинна̄да̄йӣ. ка̄месу миччха̄ чаратӣти ка̄месумиччха̄ча̄рӣ. муса̄ вадатӣти муса̄ва̄дӣ. сура̄мерайамаджджапама̄де тит̣т̣хатӣти сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄йӣ.
133. па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапетӣти йатха̄ па̄н̣ам̣ атипа̄тети, татха̄ нам̣ таттха гахан̣ам̣ ган̣ха̄пети. сесесупи есева найо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало йасма̄ сайам̣ катена ча дуссӣлйена саманна̄гато йан̃ча сама̄дапитена катам̣, тато упад̣д̣хасса да̄йа̄до, тасма̄ асаппурисена асаппурисатароти вуччати. саппурисоти уттамапурисо.
135. саппурисена саппурисатароти аттана̄ катена сусӣлйена саманна̄гататта̄ йан̃ча сама̄дапито кароти. тато упад̣д̣хасса да̄йа̄датта̄ уттамапурисена уттамапурисатаро.
136. па̄поти акусалакаммапатхасан̇кха̄тена дасавидхена па̄пена саманна̄гато.
138. калйа̄н̣оти кусалакаммапатхасан̇кха̄тена дасавидхена калйа̄н̣адхаммена саманна̄гато суддхако бхадрако. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.
140. па̄падхамма̄дӣсу – па̄по дхаммо асса̄ти па̄падхаммо. калйа̄н̣о дхаммо асса̄ти калйа̄н̣адхаммо. сесаметтха утта̄наттхамева.
144. са̄ваджджа̄дӣсу – са̄ваджджоти садосо. са̄ваджджена ка̄йакаммена̄ти садосена па̄н̣а̄типа̄та̄дина̄ ка̄йакаммена. итаресупи есева найо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало тӣхи два̄рехи а̄йӯханакаммасса садосатта̄, гӯтхакун̣апа̄дибхарито падесо вийа са̄ваджджоти вуччати.
145. са̄ваджджена бахуланти йасса са̄ваджджамева ка̄йакаммам̣ баху хоти, аппам̣ анаваджджам̣; со са̄ваджджена бахулам̣ ка̄йакаммена саманна̄гато, аппам̣ анаваджджена̄ти вуччати. итаресупи есева найо. ко пана еварӯпо хотӣти? йо га̄мадхаммата̄йа ва̄ нигамадхаммата̄йа ва̄ када̄чи карахачи упосатхам̣ сама̄дийати, сӣла̄ни пӯрети. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало тӣхи два̄рехи а̄йӯханакаммесу са̄ваджджассева бахулата̄йа анаваджджасса аппата̄йа ваджджабахулоти вуччати.
йатха̄ хи екасмим̣ падесе дуббан̣н̣а̄ни дуггандха̄ни пуппха̄ни ра̄сиката̄нассу, тесам̣ упари тахам̣ тахам̣ атимуттакавассикапа̄т̣ала̄ни патита̄ни бхавеййум̣. еварӯпо айам̣ пуггало ведитаббо. йатха̄ пана екасмим̣ падесе атимуттакавассикапа̄т̣ала̄ни ра̄сиката̄нассу, тесам̣ упари тахам̣ тахам̣ дуббан̣н̣адуггандха̄ни бадарапуппха̄дӣни патита̄ни бхавеййум̣. еварӯпо татийо пуггало ведитаббо. чатуттхо пана тӣхипи два̄рехи а̄йӯханакаммасса ниддосатта̄, чатумадхурабхаритасуван̣н̣апа̄ти вийа дат̣т̣хаббо. тесу пат̣хамо андхаба̄лапутхуджджано. дутийо антарантара̄ кусаласса ка̄рако локийапутхуджджано. татийо сота̄панно сакада̄га̄миана̄га̄минопи етенева сан̇гахита̄. чатуттхо кхӣн̣а̄саво. со хи екантена анаваджджойева. айам̣ ан̇гуттарат̣т̣хакатха̄йо.
148. уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣсу – уггхат̣итан̃н̃ӯти еттха уггхат̣итам̣ на̄ма н̃а̄н̣уггха̄т̣анам̣, н̃а̄н̣е уггхат̣итаматтейева джа̄на̄тӣти аттхо. саха уда̄хат̣авела̄йа̄ти уда̄ха̄ре уда̄хат̣аматтейева. дхамма̄бхисамайоти чатусаччадхаммасса н̃а̄н̣ена саддхим̣ абхисамайо. айам̣ вуччатӣти айам̣ ‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’тиа̄дина̄ найена сам̣кхиттена ма̄тика̄йа т̣хапийама̄на̄йа десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ арахаттам̣ ган̣хитум̣ саматтхо пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯти вуччати.
149. випан̃читам̣ виттха̄ритамева аттхам̣ джа̄на̄тӣти випан̃читан̃н̃ӯ. айам̣ вуччатӣти айам̣ сан̇кхиттена ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ виттха̄рена аттхе бха̄джийама̄не арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ саматтхо пуггало випан̃читан̃н̃ӯти вуччати.