1. екаканиддесаван̣н̣ана̄
1. ида̄ни йатха̄т̣хапитам̣ ма̄тикам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа вибхаджитва̄ дассетум̣ – катамо ча пуггало самайавимуттотиа̄дима̄ха. таттха идха̄ти имасмим̣ сатталоке. екаччо пуггалоти еко пуггало. ка̄лена ка̄ланти еттха бхуммавасена аттхо ведитаббо. екекасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. самайена самайанти идам̣ пуримассева вевачанам̣. ат̣т̣ха вимоккхети рӯпа̄вачара̄рӯпа̄вачараат̣т̣хасама̄паттийо. та̄сан̃хи паччанӣкадхаммехи вимуччанато вимоккхоти на̄мам̣. ка̄йена̄ти вимоккхасахаджа̄тена на̄мака̄йена. пхуситва̄ вихаратӣти пат̣илабхитва̄ ирийати. катамасмим̣ панеса ка̄ле вимоккхе пхуситва̄ вихаратӣти? сама̄паттим̣ сама̄паджджитука̄масса хи ка̄ло на̄ма аттхи, ака̄ло на̄ма аттхи. таттха па̄това сарӣрапат̣иджагганака̄ло, ваттакаран̣ака̄ло ча сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. сарӣрам̣ пана пат̣иджаггитва̄ ваттам̣ катва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ нисиннасса йа̄ва пин̣д̣а̄йа гаманака̄ло на̄гаччхати, етасмим̣ антаре сама̄паджджанасса ка̄ло на̄ма.
пин̣д̣а̄йа гаманака̄лам̣ пана саллаккхетва̄ никкхантасса четийаванданака̄ло, бхиккхусан̇гхапаривутасса витаккама̄л̣аке т̣ха̄нака̄ло пин̣д̣а̄йа гаманака̄ло га̄ме чаран̣ака̄ло; а̄санаса̄ла̄йа йа̄гупа̄нака̄ло ваттакаран̣ака̄лоти айампи сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. а̄санаса̄ла̄йа пана вивитте ока̄се сати йа̄ва бхаттака̄ло на̄гаччхати, етасмимпи антаре сама̄паджджанасса ка̄ло на̄ма. бхаттам̣ пана бхун̃джанака̄ло, виха̄рагаманака̄ло, паттачӣварапат̣иса̄манака̄ло, дива̄ваттакаран̣ака̄ло, парипуччха̄да̄нака̄лоти айампи сама̄паджджанасса ака̄ло на̄ма. йо ака̄ло, свева асамайо. там̣ саббампи т̣хапетва̄ авасесе ка̄ле ка̄ле, самайе самайе вуттаппака̄ре ат̣т̣ха вимоккхе сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихаранто, ‘‘идхекаччо пуггало…пе… вихаратӣ’’ти вуччати.
апичеса сапхассакехи сахаджа̄тана̄мадхаммехи сахаджа̄тадхамме пхусатийева на̄ма, упача̄рена аппанам̣ пхусатийева на̄ма. пурима̄йа аппана̄йа апарам̣ аппанам̣ пхусатийева. йена хи саддхим̣ йе дхамма̄ сахаджа̄та̄, тена те пат̣иладдха̄ на̄ма хонти. пхассена̄пи пхут̣т̣ха̄йева на̄ма хонти. упача̄рампи аппана̄йа пат̣ила̄бхака̄ран̣амева, татха̄ пурима̄ аппана̄ апарааппана̄йа. татра̄сса евам̣ сахаджа̄техи сахаджа̄та̄нам̣ пхусана̄ ведитабба̄ – пат̣хамаджджха̄нан̃хи витакка̄дӣхи пан̃чан̇гикам̣. тасмим̣ т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄ни сеса̄ атирекапан̣н̣а̄садхамма̄ чатта̄ро кхандха̄ на̄ма хонти. тена на̄мака̄йена пат̣хамаджджха̄насама̄паттивимоккхам̣ пхуситва̄ пат̣илабхитва̄ вихарати. дутийам̣ джха̄нам̣ пӣтисукхачиттекаггата̄хи тиван̇гикам̣, татийам̣ сукхачиттекаггата̄хи дуван̇гикам̣, чатуттхам̣ упеккха̄читтекаггата̄хи дуван̇гикам̣, татха̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанан̃ча. таттха т̣хапетва̄ та̄ни ан̇га̄ни сеса̄ атирекапан̣н̣а̄садхамма̄ чатта̄ро кхандха̄ на̄ма хонти. тена на̄мака̄йена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттивимоккхам̣ пхуситва̄ пат̣илабхитва̄ вихарати.
пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатусаччадхамме пасситва̄. екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣти упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ пат̣хамамагга̄диваджджха̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало самайавимуттоти еттха ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ путхуджджано тена на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄’’ти вуттам̣. путхуджджанасса ча кхӣн̣а̄ а̄сава̄ на̄ма наттхи, тасма̄ со на гахито. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ кхӣн̣а̄савопи тена на̄мака̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. тасса пана апариккхӣн̣а̄сава̄ на̄ма наттхи, тасма̄ сопи на гахито. самайавимуттоти пана тин̣н̣ам̣ сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мӣнам̣йеветам̣ на̄манти ведитаббам̣.
2. асамайавимуттаниддесе – пуримасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. асамайавимуттоти панеттха суккхавипассакакхӣн̣а̄савассетам̣ на̄мам̣. суккхавипассака̄ пана сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино ча кхӣн̣а̄сава̄ путхуджджана̄ ча имасмим̣ дуке на лаббханти, дукамуттакапуггала̄ на̄ма хонти. тасма̄ саттха̄ аттано буддхасубуддхата̄йа хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акехи тантим̣ а̄ропенто саббепи арийапуггала̄тиа̄дима̄ха. таттха арийе вимоккхети килесехи а̄ракатта̄ арийети сан̇кхам̣ гате локуттаравимоккхе. идам̣ вуттам̣ хоти – ба̄хира̄нан̃хи ат̣т̣ханнам̣ сама̄паттӣнам̣ сама̄паджджантасса самайопи аттхи асамайопи. маггавимоккхена вимуччанасса самайо ва̄ асамайо ва̄ наттхи. йасса саддха̄ балаватӣ, випассана̄ ча а̄раддха̄, тасса гаччхантасса тит̣т̣хантасса нисӣдантасса нипаджджантасса кха̄дантасса бхун̃джантасса маггапхалапат̣иведхо на̄ма на хотӣти наттхи. ити маггавимоккхена вимуччанасса самайо ва̄ асамайо ва̄ наттхӣти хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ имам̣ пит̣т̣хиват̣т̣акам̣ тантим̣ а̄ропеси дхаммара̄джа̄. сама̄паттила̄бхӣ путхуджджано има̄йапи тантийа̄ аггахитова. бхаджа̄пийама̄но пана сама̄паттивиккхамбхита̄нам̣ килеса̄нам̣ васена самайавимуттабха̄вам̣ бхаджеййа.
3. куппадхамма̄куппадхамманиддесесу – йасса адхигато сама̄паттидхаммо куппати нассати, со куппадхаммо. рӯпасахагата̄нанти рӯпанимиттасан̇кха̄тена рӯпена сахагата̄нам̣. тена саддхим̣ паватта̄нам̣ на вина̄ рӯпа̄рамман̣а̄нам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нанти аттхо. арӯпасахагата̄нанти рӯпато ан̃н̃ам̣, на рӯпанти арӯпам̣. арӯпена сахагата̄нам̣ тена саддхим̣ паватта̄нам̣ на вина̄ арӯпа̄рамман̣а̄нам̣ чатуннам̣ арӯпа̄вачараджджха̄на̄нанти аттхо. на ника̄мала̄бхӣти пан̃чаха̄ка̄рехи ачин̣н̣авасита̄йа иччхита̄ка̄рена аладдхатта̄ на ника̄мала̄бхӣ. аппагун̣асама̄паттикоти аттхо. на акиччхала̄бхӣти киччхала̄бхӣ дуккхала̄бхӣ. йо а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто упача̄рам̣ па̄пенто аппанам̣ па̄пенто читтаман̃джӯсам̣ лабханто дуккхена киччхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто там̣ сампадам̣ па̄пун̣итум̣ саккоти, со на акиччхала̄бхӣ на̄ма. на акасирала̄бхӣти авипулала̄бхӣ. сама̄паттим̣ аппетва̄ аддха̄нам̣ пхаритум̣ на саккоти. екам̣ две читтава̄ре ваттетва̄ сахаса̄ва вут̣т̣ха̄тӣти аттхо.
йаттхиччхаканти йасмим̣ ока̄се сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ иччхати. йадиччхаканти касин̣аджджха̄нам̣ ва̄ а̄на̄па̄наджджха̄нам̣ ва̄ брахмавиха̄раджджха̄нам̣ ва̄ асубхаджджха̄нам̣ ва̄ти йам̣ йам̣ сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ иччхати. йа̄ватиччхаканти аддха̄напариччхедена йаттакам̣ ка̄лам̣ иччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – йаттха йаттха йам̣ йам̣ сама̄паттим̣ йаттакам̣ аддха̄нам̣ сама̄паджджитумпи вут̣т̣ха̄тумпи иччхати, таттха таттха там̣ там̣ сама̄паттим̣ таттакам̣ аддха̄нам̣ сама̄паджджитумпи вут̣т̣ха̄тумпи на саккоти. чандам̣ ва̄ сӯрийам̣ ва̄ уллокетва̄ ‘имасмим̣ чанде ва̄ сӯрийе ва̄ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гате вут̣т̣хахисса̄мӣ’ти париччхиндитва̄ джха̄нам̣ сама̄панно йатха̄париччхедена вут̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, антара̄ва вут̣т̣ха̄ти; сама̄паттийа̄ аппагун̣ата̄йа̄ти.
пама̄дама̄гамма̄ти пама̄дам̣ пат̣ичча. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣видхо пуггало куппадхаммоти вуччати. идам̣ пана ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино путхуджджанасса сота̄паннасса сакада̄га̄миноти тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ на̄мам̣. етесан̃хи сама̄дхипа̄рибандхака̄ випассана̄па̄рибандхака̄ ча дхамма̄ на сувиккхамбхита̄, на сувиккха̄лита̄, тена тесам̣ сама̄патти нассати париха̄йати. са̄ ча кхо нева сӣлабхедена, на̄паттивӣтиккамена. на гарукамоккхадхаммо панеса аппаматтакенапи киччакаран̣ӣйена ва̄ ваттабхедаматтакена ва̄ нассати.
татридам̣ ваттху – еко кира тхеро сама̄паттим̣ вал̣ан̃джети. тасмим̣ пин̣д̣а̄йа га̄мам̣ павит̣т̣хе да̄рака̄ паривен̣е кӣл̣итва̄ паккамим̣су. тхеро а̄гантва̄ ‘паривен̣ам̣ саммаджджитабба’нти чинтетва̄ асаммаджджитва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ ‘сама̄паттим̣ аппесса̄мӣ’ти нисӣди. со аппетум̣ асакконто, ‘ким̣ ну кхо а̄варан̣а’нти сӣлам̣ а̄ваджджанто аппаматтакампи вӣтиккамам̣ адисва̄ ‘ваттабхедо ну кхо аттхӣ’ти олокенто паривен̣асса асаммат̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ саммаджджитва̄ пависитва̄ нисӣданто сама̄паттим̣ аппентова нисӣди.
4. акуппадхамманиддесо вуттапат̣ипаккхавасенева ведитаббо. акуппадхаммоти идам̣ пана ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино ана̄га̄мисса чева кхӣн̣а̄савасса ча̄ти двиннам̣ пуггала̄нам̣ на̄мам̣. тесан̃хи сама̄дхипа̄рибандхака̄ випассана̄па̄рибандхака̄ ча дхамма̄ сувиккхамбхита̄ сувиккха̄лита̄; тена тесам̣ бхассасан̇ган̣ика̄ра̄ма̄дикиччена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ йена кеначи аттано анурӯпена пама̄дена вӣтина̄мента̄нампи сама̄патти на куппати, на нассати. суккхавипассака̄ пана сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄ имасмим̣ дуке на лаббханти; дукамуттакапуггала̄ на̄ма хонти. тасма̄ саттха̄ аттано буддхасубуддхата̄йа хет̣т̣ха̄ гахите ча аггахите ча сан̇кад̣д̣хитва̄ имасмимпи дуке саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акехи тантим̣ а̄ропенто саббепи арийапуггала̄тиа̄дима̄ха. ат̣т̣ханнан̃хи сама̄паттӣнам̣ куппанам̣ нассанам̣ бхавеййа, локуттарадхаммасса пана саким̣ пат̣ивиддхасса куппанам̣ нассанам̣ на̄ма наттхи, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
5. париха̄надхамма̄париха̄надхамманиддеса̄пи куппадхамма̄куппадхамманиддесавасенева ведитабба̄. кевалан̃хи идха пуггаласса пама̄дам̣ пат̣ичча дхамма̄нам̣ париха̄нампи апариха̄нампи гахитанти идам̣ парийа̄йадесана̄маттамева на̄нам̣. сесам̣ саббаттха та̄дисамева.
7. четана̄бхаббаниддесе – четана̄бхабботи четана̄йа апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо. саче анусан̃чететӣти, саче сама̄паджджати. сама̄паттин̃хи сама̄паджджанто анусан̃четети на̄ма. со на париха̄йати, итаро париха̄йати.
8. анураккхан̣а̄бхаббаниддесе – анураккхан̣а̄бхабботи анураккхан̣а̄йа апариха̄ним̣ а̄паджджитум̣ бхаббо. саче анураккхатӣти саче анупака̄радхамме паха̄йа упака̄радхамме севанто сама̄паджджати. еван̃хи пат̣ипаджджанто анураккхати на̄ма. со на париха̄йати, итаро париха̄йати.
име двепи сама̄паттим̣ т̣хапетум̣ тха̄варам̣ ка̄тум̣ пат̣ибала̄. четана̄бхаббато пана анураккхан̣а̄бхаббова балаватаро. четана̄бхаббо хи упака̄ра̄нупака̄ре дхамме на джа̄на̄ти. аджа̄нанто упака̄радхамме нудати нӣхарати, анупака̄радхамме севати. со те севанто сама̄паттито париха̄йати. анураккхан̣а̄бхаббо упака̄ра̄нупака̄ре дхамме джа̄на̄ти. джа̄нанто анупака̄радхамме нудати нӣхарати, упака̄радхамме севати. со те севанто сама̄паттито на париха̄йати.
йатха̄ хи две кхеттапа̄ла̄ еко пан̣д̣урогена сарого аккхамо сӣта̄дӣнам̣, еко арого сӣта̄дӣнам̣ сахо. сарого хет̣т̣ха̄кут̣им̣ на отарати, ратта̄раккхам̣ дива̄раккхам̣ виджахати. тасса дива̄ сукамора̄дайо кхеттам̣ отаритва̄ са̄лисӣсам̣ кха̄данти, раттим̣ мигасӯкара̄дайо пависитва̄ кхалам̣ таччхи там̣ вийа чхетва̄ гаччханти. со аттано паматтака̄ран̣а̄ пуна бӣджаматтампи на лабхати. итаро ратта̄раккхам̣ дива̄раккхам̣ на виджахати. со аттано аппаматтака̄ран̣а̄ екакарӣсато чатта̄рипи ат̣т̣хапи сакат̣а̄ни лабхати.
таттха сарогакхеттапа̄ло вийа четана̄бхаббо, арого вийа анураккхан̣а̄бхаббо дат̣т̣хаббо. сарогасса аттано пама̄дена пуна бӣджаматтассапи алабханам̣ вийа четана̄бхаббасса упака̄ра̄нупака̄ре дхамме аджа̄нитва̄ упака̄ре паха̄йа анупака̄ре севантасса сама̄паттийа̄ париха̄нам̣. итарасса аттано аппама̄дена екакарӣсаматтато чатуат̣т̣хасакат̣ауддхаран̣ам̣ вийа анураккхан̣а̄бхаббасса упака̄ра̄нупака̄ре дхамме джа̄нитва̄ анупака̄ре паха̄йа упака̄ре севантасса сама̄паттийа̄ апариха̄нам̣ ведитаббам̣. евам̣ четана̄бхаббато анураккхан̣а̄бхаббова сама̄паттим̣ тха̄варам̣ ка̄тум̣ балаватароти ведитаббо.
9. путхуджджананиддесе – тӣн̣и сам̣йоджана̄нӣти дит̣т̣хисам̣йоджанасӣлаббатапара̄ма̄сасам̣йоджанавичикиччха̄сам̣йоджана̄ни. ета̄ни хи пхалаккхан̣е пахӣна̄ни на̄ма хонти. айам̣ пана пхалаккхан̣епи на хотӣти дассети. тесам̣ дхамма̄нанти тесам̣ сам̣йоджанадхамма̄нам̣. маггаккхан̣асмин̃хи тесам̣ паха̄на̄йа пат̣ипанно на̄ма хоти. айам̣ пана маггаккхан̣епи на хоти. етта̄вата̄ виссат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄но тхӯлаба̄лапутхуджджанова идха катхитоти ведитаббо.
10. готрабхуниддесе – йесам̣ дхамма̄нанти йесам̣ готрабхун̃а̄н̣ена саддхим̣ уппанна̄нам̣ паропан̣н̣а̄сакусаладхамма̄нам̣. арийадхаммасса̄ти локуттарамаггасса. авакканти хотӣти окканти ниббатти па̄тубха̄во хоти. айам̣ вуччатӣти айам̣ нибба̄на̄рамман̣ена н̃а̄н̣ена саббам̣ путхуджджанасан̇кхам̣ путхуджджанаготтам̣ путхуджджанаман̣д̣алам̣ путхуджджанапан̃н̃аттим̣ атиккамитва̄ арийасан̇кхам̣ арийаготтам̣ арийаман̣д̣алам̣ арийапан̃н̃аттим̣ оккаманато готрабхӯпуггало на̄ма вуччати.
11. бхайӯпаратаниддесе – бхайена упаратоти бхайӯпарато. саттапи секкха̄ путхуджджана̄ ча бха̄йитва̄ па̄пато ораманти па̄пам̣ на каронти. таттха путхуджджана̄ дуггатибхайам̣, ват̣т̣абхайам̣, килесабхайам̣, упава̄дабхайанти чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йанти. тесу бха̄йитаббат̣т̣хена дуггатийева бхайам̣ дуггатибхайам̣. сесесупи есева найо. таттха путхуджджано ‘саче твам̣ па̄пам̣ кариссаси, чатта̄ро апа̄йа̄ мукхам̣ виваритва̄ т̣хитаччха̄тааджагарасадиса̄, тесу дуккхам̣ анубхаванто катхам̣ бхависсасӣ’ти дуггатибхайам̣ бха̄йитва̄ па̄пам̣ на кароти. анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣йева пана ват̣т̣абхайам̣ на̄ма. саббампи акусалам̣ килесабхайам̣ на̄ма. гараха̄ пана упава̄дабхайам̣ на̄ма. та̄нипи бха̄йитва̄ путхуджджано па̄пам̣ на кароти. сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино пана тайо секкха̄ дуггатим̣ атӣтатта̄ сеса̄ни тӣн̣и бхайа̄ни бха̄йитва̄ па̄пам̣ на каронти. маггат̣т̣хакасеккха̄ а̄гаманавасена ва̄ асамуччхиннабхайатта̄ ва̄ бхайӯпарата̄ на̄ма хонти. кхӣн̣а̄саво имесу чатӯсу бхайесу екампи на бха̄йати. со хи саббасо самуччхиннабхайо; тасма̄ абхайӯпаратоти вуччати. ким̣ пана со упава̄дампи на бха̄йатӣти? на бха̄йати. упава̄дам̣ пана раккхатӣти ваттум̣ ват̣т̣ати. дон̣уппалава̄пига̄ме кхӣн̣а̄саваттхеро вийа.
12. абхабба̄гамананиддесе – самматтанийа̄ма̄гаманасса абхабботи абхабба̄гамано. камма̄варан̣ена̄ти пан̃чавидхена а̄нантарийакаммена. килеса̄варан̣ена̄ти нийатамиччха̄дит̣т̣хийа̄. випа̄ка̄варан̣ена̄ти ахетукадухетукапат̣исандхийа̄. ассаддха̄ти буддхадхаммасан̇гхесу саддха̄рахита̄. аччхандика̄ти каттукамйата̄кусалаччхандарахита̄. те т̣хапетва̄ джамбудӣпам̣ итарадӣпаттайава̄сино ведитабба̄. тесу хи манусса̄ аччхандикабха̄вам̣ павит̣т̣ха̄ на̄ма. дуппан̃н̃а̄ти бхаван̇гапан̃н̃а̄рахита̄. абхабба̄ти аппат̣иладдхамаггапхалӯпаниссайа̄. нийа̄манти магганийа̄мам̣, самматтанийа̄мам̣. оккамитунти етам̣ кусалесу дхаммесу самматтасан̇кха̄там̣ нийа̄мам̣ оккамитум̣ пависитум̣ таттха патит̣т̣ха̄тум̣ абхабба̄.
13. бхабба̄гамананиддесо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо. евамимасмим̣ дуке йе ча пуггала̄ пан̃ча̄нантарийака̄, йе ча нийатамиччха̄дит̣т̣хика̄, йехи ча ахетукадухетукапат̣исандхи гахита̄, йе ча буддха̄дӣнам̣ на саддаханти, йесан̃ча каттукамйата̄чхандо наттхи, йе ча апарипун̣н̣абхаван̇гапан̃н̃а̄, йесан̃ча маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, те саббепи самматтанийа̄мам̣ оккамитум̣ абхабба̄, випарӣта̄ бхабба̄ти вутта̄.
14. нийата̄нийатаниддесе – а̄нантарика̄ти а̄нтарикакаммасаман̇гино. миччха̄дит̣т̣хика̄ти нийатамиччха̄дит̣т̣хисаман̇гино. саббепи хете нирайасса аттха̄йа нийататта̄ нийата̄ на̄ма. ат̣т̣ха пана арийапуггала̄ самма̄бха̄ва̄йа упарӯпаримаггапхалаттха̄йа чева анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа ча нийататта̄ нийата̄ на̄ма. авасесапуггала̄ пана анибаддхагатика̄. йатха̄ а̄ка̄се кхиттадан̣д̣о патхавийам̣ патанто ‘аггена ва̄ маджджхена ва̄ мӯлена ва̄ патиссатӣ’ти на н̃а̄йати; евамева ‘асукагатийа̄ на̄ма ниббаттиссантӣ’ти нийама̄бха̄ва̄ анийата̄ на̄ма̄ти ведитабба̄. йа̄ пана уттаракурука̄нам̣ нийатагатиката̄ вутта̄, на са̄ нийатадхаммавасена. миччхаттасамматтанийатадхамма̄йева хи нийата̄ на̄ма. тесан̃ча васена̄йам̣ пуггаланийамо катхитоти.
15. пат̣ипаннаканиддесе – маггасаман̇гиноти маггат̣т̣хакапуггала̄. те хи пхалаттха̄йа пат̣ипаннатта̄ пат̣ипаннака̄ на̄ма. пхаласаман̇гиноти пхалапат̣ила̄бхасаман̇гита̄йа пхаласаман̇гино. пхалапат̣ила̄бхато пат̣т̣ха̄йа хи те пхаласама̄паттим̣ асама̄панна̄пи пхале т̣хита̄йева на̄ма.
16. самасӣсӣниддесе – апуббам̣ ачариманти апуре апаччха̄, екаппаха̄ренева̄ти аттхо. парийа̄да̄нанти париккхайо. айам̣ вуччатӣти айам̣ пуггало самасӣсӣ на̄ма вуччати. со панеса тивидхо хоти – ирийа̄патхасамасӣсӣ, рогасамасӣсӣ, джӣвитасамасӣсӣти. таттха йо чан̇камантова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ чан̇камантова паринибба̄ти падуматтхеро вийа; т̣хитакова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ т̣хитакова паринибба̄ти кот̣апаббатавиха̄рава̄сӣтиссаттхеро вийа; нисиннова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ нисиннова паринибба̄ти, нипаннова випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ нипаннова паринибба̄ти – айам̣ ирийа̄патхасамасӣсӣ на̄ма.
йо пана екам̣ рогам̣ патва̄ анторогейева випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ патва̄ тенева рогена паринибба̄ти – айам̣ рогасамасӣсӣ на̄ма.
катаро джӣвитасамасӣсӣ на̄ма? ‘‘сӣсанти тераса сӣса̄ни – палибодхасӣсан̃ча тан̣ха̄, винибандханасӣсан̃ча ма̄но, пара̄ма̄сасӣсан̃ча дит̣т̣хи, виккхепасӣсан̃ча уддхаччам̣, сам̣килесасӣсан̃ча авиджджа̄, адхимоккхасӣсан̃ча саддха̄, паггахасӣсан̃ча вӣрийам̣, упат̣т̣ха̄насӣсан̃ча сати, авиккхепасӣсан̃ча сама̄дхи, дассанасӣсан̃ча пан̃н̃а̄, паваттасӣсан̃ча джӣвитиндрийам̣, гочарасӣсан̃ча вимоккхо, сан̇кха̄расӣсан̃ча ниродхо’’ти (пат̣и. ма. 1.87). таттха килесасӣсам̣ авиджджам̣ арахаттамагго парийа̄дийати. паваттасӣсам̣ джӣвитиндрийам̣ чутичиттам̣ парийа̄дийати. авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣ джӣвитиндрийам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. джӣвитиндрийапарийа̄да̄йакам̣ читтам̣ авиджджам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти. авиджджа̄парийа̄да̄йакам̣ читтам̣ ан̃н̃ам̣, джӣвитиндрийапарийа̄да̄йакам̣ читтам̣ ан̃н̃ам̣. йасса четам̣ сӣсадвайам̣ самам̣ парийа̄да̄нам̣ гаччхати, со джӣвитасамасӣсӣ на̄ма.
катхамидам̣ самам̣ хотӣти? ва̄расамата̄йа. йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти – сота̄паттимагге пан̃ча паччавеккхан̣а̄ни, сакада̄га̄мимагге пан̃ча, ана̄га̄мимагге пан̃ча, арахаттамагге чатта̄рӣти екӯнавӣсатийа̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣е патит̣т̣ха̄йа бхаван̇гам̣ отаритва̄ паринибба̄йати. има̄йа ва̄расамата̄йа идам̣ убхайасӣсапарийа̄да̄нам̣ самам̣ хоти на̄ма. тена̄йам̣ пуггало джӣвитасамасӣсӣти вуччати. айамева ча идха адхиппето.
17. т̣хитакаппӣниддесе – т̣хито каппоти т̣хитакаппо, т̣хитакаппо асса аттхӣти т̣хитакаппӣ. каппам̣ т̣хапетум̣ саматтхоти аттхо. уд̣д̣айханавела̄ асса̄ти джха̄йанака̄ло бхавеййа. нева та̄ва̄ти йа̄ва еса маггасаман̇гӣ пуггало сота̄паттипхалам̣ на саччхикароти, нева та̄ва каппо джха̄йеййа. джха̄йама̄нопи аджджха̄йитва̄ва тит̣т̣хеййа. каппавина̄со хи на̄ма маха̄вика̄ро маха̄пайого кот̣исатасахассачаккава̄л̣асса джха̄йанавасена маха̄локавина̄со. айампи евам̣ маха̄вина̄со тит̣т̣хеййа ва̄ти вадати. са̄сане пана дхарама̄не айам̣ каппавина̄со на̄ма наттхи. каппавина̄се са̄санам̣ наттхи. гатакот̣ике хи ка̄ле каппавина̄со на̄ма хоти. евам̣ сантепи саттха̄ антара̄йа̄бха̄вам̣ дӣпетум̣ идам̣ ка̄ран̣ам̣ а̄хари – ‘‘идампи бхавеййа, маггасаман̇гино пана пхаласса антара̄йо на сакка̄ ка̄ту’’нти. айам̣ пана пуггало каппам̣ т̣хапенто киттакам̣ ка̄лам̣ т̣хапеййа̄ти? йасмим̣ ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, атха бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ентам̣ манодва̄ра̄ваджджанам̣ уппаджджати. тато тӣн̣и анулома̄ни, екам̣ готрабхучиттам̣, екам̣ маггачиттам̣, две пхалачитта̄ни, пан̃ча паччавеккхан̣ан̃а̄н̣а̄нӣти еттакам̣ ка̄лам̣ т̣хапеййа. имам̣ панаттхам̣ ба̄хира̄йа а̄гантукӯпама̄йапи евам̣ дӣпайим̣су. саче хи сота̄паттимаггасаман̇гисса маттхакӯпари йоджаникам̣ екаггханаселам̣ тиват̣т̣а̄йа раджджуйа̄ бандхитва̄ оламбеййа, екасмим̣ ват̣т̣е чхинне двӣхи оламбеййа, двӣсу чхиннесу екена оламбеййева, тасмимпи чхинне аббхакӯт̣ам̣ вийа а̄ка̄се тит̣т̣хеййа, на твева тасса пуггаласса магга̄нантарапхаласса антара̄йам̣ кареййа̄ти. айам̣ пана дӣпана̄ паритта̄, пурима̄ва маханта̄. на кевалам̣ пана сота̄паттимаггат̣т̣хова каппам̣ т̣хапети, итаре маггасаман̇гинопи т̣хапентийева. тена бхагава̄ хет̣т̣ха̄ гахитан̃ча аггахитан̃ча саббам̣ сан̇кад̣д̣хитва̄ саддхим̣ пит̣т̣хиват̣т̣акапуггалехи имам̣ тантим̣ а̄ропеси – ‘‘саббепи маггасаман̇гино пуггала̄ т̣хитакаппино’’ти.
18. арийаниддесе – килесехи а̄ракатта̄ арийа̄. садевакена локена аран̣ӣйатта̄ арийа̄. арийат̣т̣хо на̄ма парисуддхат̣т̣хоти парисуддхатта̄пи арийа̄. сеса̄ апарисуддхата̄йа анарийа̄.
19. секкханиддесе – маггасаман̇гино маггаккхан̣е, пхаласаман̇гино ча пхалаккхан̣е, адхисӣласиккха̄дика̄ тиссопи сиккха̄ сиккхантийева̄ти секкха̄. арахата̄ пана арахаттапхалаккхан̣е тиссо сиккха̄ сиккхита̄. пуна тасса сиккханакиччам̣ наттхӣти асеккха̄. ити сатта арийа̄ сиккхантӣти секкха̄. кхӣн̣а̄сава̄ ан̃н̃асса сантике сӣла̄дӣнам̣ сиккхитатта̄ сиккхитаасеккха̄ на̄ма. буддхапаччекабуддха̄ сайамбхӯтата̄йа асиккхитаасеккха̄ на̄ма. сесапуггала̄ нева сиккханти на сиккхита̄ти невасеккха̄на̄секкха̄.
20. тевиджджаниддесе – пат̣хамам̣ пуббенива̄садиббачаккхун̃а̄н̣а̄ни ниббаттетва̄ паччха̄ арахаттам̣ паттопи, пат̣хамам̣ арахаттам̣ патва̄ паччха̄ пуббенива̄садиббачаккхун̃а̄н̣аниббаттакопи тевиджджойева на̄ма. суттантакатха̄ пана парийа̄йадесана̄ абхидхаммакатха̄ ниппарийа̄йадесана̄ти имасмим̣ т̣ха̄не а̄гаманӣйамева дхурам̣. тасма̄ пат̣хамам̣ две виджджа̄ ниббаттетва̄ паччха̄ арахаттам̣ паттова идха адхиппето. чхал̣абхин̃н̃епи есева найо.
22. самма̄самбуддханиддесе – пуббе анануссутесӯти паччхимабхаве саччаппат̣иведхато пуббе ан̃н̃асса кассачи сантике ассутапуббесу. тато пуримапуримесу пана бхавесу саббан̃н̃убодхисатта̄ буддхаса̄сане паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ а̄руйха каммат̣т̣ха̄нам̣ ануломам̣ готрабхум̣ а̄хачча т̣хапенти. тасма̄ паччхимабхавасмим̣йева ана̄чарийакабха̄вам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. тада̄ хи татха̄гато пӯритапа̄рамитта̄ ан̃н̃асса сантике са̄мам̣ анануссутесу сан̇кхата̄сан̇кхатадхаммесу ‘‘идам̣ дуккхам̣…пе… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’’ти аттапаччаккхена н̃а̄н̣ена чатта̄ри сачча̄ни абхисамбуджджхати.
таттха ча̄ти тасмин̃ча чатусаччасамбодхисан̇кха̄те арахаттамагге. саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣а̄ти балесу ча васӣбха̄ванти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева балесу ча чин̣н̣авасӣбха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти. буддха̄нан̃хи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса чева дасабалан̃а̄н̣асса ча адхигаманато пат̣т̣ха̄йа ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ на̄ма наттхи. йатха̄ пана убхатосуджа̄тасса кхаттийакума̄расса абхисекаппаттито пат̣т̣ха̄йа ‘идам̣ на̄ма иссарийам̣ ана̄гата’нти на ваттаббам̣, саббам̣ а̄гатамева хоти. евамева буддха̄нам̣ арахаттамаггасса а̄гаманато пат̣т̣ха̄йа ‘айам̣ на̄ма гун̣о на а̄гато, на пат̣ивиддхо, на паччаккхо’ти на ваттаббо, саббепи саббан̃н̃угун̣а̄ а̄гата̄ пат̣ивиддха̄ паччаккхаката̄ва хонти. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣ па̄рамӣпӯран̣асиддха̄нубха̄вена арийамаггена пат̣ивиддхасаббан̃н̃угун̣о пуггало самма̄самбуддхоти вуччати.
23. паччекабуддханиддесепи – пуббе анануссутесӯти паде пуббе вуттанайенева аттхо ведитаббо. паччекабуддхопи хи паччхимабхаве ана̄чарийако аттуккам̣сикан̃а̄н̣енева пат̣ивиддхасаччо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃чева балесу ча чин̣н̣авасӣбха̄вам̣ на па̄пун̣а̄ти.
24. убхатобха̄гавимуттаниддесе – ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихаратӣти ат̣т̣ха сама̄паттийо сахаджа̄тана̄мака̄йена пат̣илабхитва̄ вихарати. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа сан̇кха̄рагатам̣, маггапан̃н̃а̄йа чатта̄ри сачча̄ни пасситва̄ чатта̄ропи а̄сава̄ кхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало убхатобха̄гавимутто на̄ма̄ти вуччати. айан̃хи двӣхи бха̄гехи две ва̄ре вимуттоти убхатобха̄гавимутто. татра̄йам̣ тхерава̄до – типит̣акачӯл̣ана̄гаттхеро та̄ва а̄ха – ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена, маггена самуччхедавимоккхена вимуттоти убхатобха̄гехи две ва̄ре вимутто’’ти. типит̣акамаха̄дхаммараккхитаттхеро ‘‘на̄манисситако есо’’ти ватва̄ –
‘‘аччӣ йатха̄ ва̄тавегена кхитта̄, (упасӣва̄ти бхагава̄;)
аттхам̣ палети на упети сан̇кхам̣;
евам̣ мунӣ на̄мака̄йа̄ вимутто,
аттхам̣ палети на упети сан̇кха’’нти. (су. ни. 1080);
ватва̄ суттам̣ а̄харитва̄ ‘‘на̄мака̄йато ча рӯпака̄йато ча сувимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто’’ти а̄ха. типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхеро пана̄ха – ‘‘сама̄паттийа̄ виккхамбханавимоккхена екава̄рам̣ вимутто маггена самуччхедавимоккхена екава̄рам̣ вимуттоти убхатобха̄гавимутто’’ти. име пана тайопи тхера̄ пан̣д̣ита̄, ‘тин̣н̣ампи ва̄де ка̄ран̣ам̣ диссатӣ’ти тин̣н̣ампи ва̄дам̣ тантим̣ катва̄ т̣хапайим̣су.
сан̇кхепато пана арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато вимутто, маггена на̄мака̄йато вимуттоти убхохи бха̄гехи вимуттатта̄ убхатобха̄гавимутто. со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттасса ана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо хоти. таттха пурима̄ чатта̄ро сама̄паттисӣсам̣ ниродхам̣ на сама̄паджджантӣти парийа̄йена убхатобха̄гавимутта̄ на̄ма. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ ана̄га̄мӣ там̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ паттоти ниппарийа̄йена убхатобха̄гавимуттасет̣т̣хо на̄ма. нану ча арӯпа̄вачараджджха̄нампи упеккха̄читтекаггата̄хи дуван̇гикам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄нампи, тасма̄ тампи падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ арахаттам̣ паттена убхатобха̄гавимуттена бхавитаббанти? на бхавитаббам̣. касма̄? рӯпака̄йато авимуттатта̄. тан̃хи килесака̄йатова вимуттам̣, на рӯпака̄йато; тасма̄ тато вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто на̄ма на хоти. арӯпа̄вачарам̣ пана на̄мака̄йато ча вимуттам̣ рӯпака̄йато ча̄ти тадева па̄дакам̣ катва̄ арахаттам̣ патто убхатобха̄гавимутто хотӣти ведитаббо.
25. пан̃н̃а̄вимуттаниддесе – пан̃н̃а̄йа вимуттоти пан̃н̃а̄вимутто. со суккхавипассако чатӯхи джха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патта̄ чатта̄ро ча̄ти пан̃чавидхо хоти. етесу хи екопи ат̣т̣хавимоккхала̄бхӣ на хоти. тенева на хева кхо ат̣т̣ха вимоккхетиа̄дима̄ха. арӯпа̄вачараджджха̄несу пана екасмим̣ сати убхатобха̄гавимуттойева на̄ма хотӣти.
26. ка̄йасаккхиниддесе – екачче а̄сава̄ти хет̣т̣химамаггаттайаваджджха̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало ка̄йасаккхӣти вуччати. со хи пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ. джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикаротӣтипи ка̄йасаккхӣ. со сота̄паттипхалат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ чхаббидхо хоти.
27. дит̣т̣хиппаттаниддесе – идам̣ дуккханти идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, на ито уддхам̣ дуккхам̣. дуккхасамудайа̄дӣсупи есева найо. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти т̣хапетва̄ тан̣хам̣ пан̃чупа̄да̄наккхандхе ‘дуккхасачча’нти йа̄тха̄васарасато паджа̄на̄ти. тан̣ха̄ пана дуккхам̣ джанети ниббаттети, пабха̄вети, тато там̣ дуккхам̣ самудети; тасма̄ нам̣ айам̣ ‘дуккхасамудайо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. йасма̄ пана идам̣ дуккхан̃ча самудайо ча нибба̄нам̣ патва̄ нируджджханти вӯпасамманти аппаваттим̣ гаччханти; тасма̄ нам̣ ‘айам̣ дуккханиродхо’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. арийо пана ат̣т̣хан̇гико магго, там̣ дуккханиродхам̣ гаччхати; тена там̣ ‘айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄’ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ на̄на̄ккхан̣е саччававаттха̄нам̣ дасситам̣. ида̄ни екаккхан̣е дассетум̣ татха̄гатаппаведита̄тиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатаппаведита̄ти маха̄бодхиман̣д̣е нисӣдатва̄ татха̄гатена пат̣ивиддха̄ видита̄ па̄кат̣ӣката̄. дхамма̄ти чатусаччадхамма̄. водит̣т̣ха̄ хонтӣти судит̣т̣ха̄ хонти. вочарита̄ти сучарита̄. тесу анена пан̃н̃а̄ сут̣т̣ху чара̄пита̄ хотӣти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало дит̣т̣хиппаттоти вуччати. айан̃хи дит̣т̣хантам̣ патто. ‘‘дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхо’’ти н̃а̄н̣ам̣ хоти. дит̣т̣хам̣ видитам̣ саччхикатам̣ пасситам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти дит̣т̣хаппатто. айампи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхова хоти.
28. саддха̄вимуттаниддесе – но ча кхо йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса̄ти йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса а̄сава̄ париккхӣн̣а̄, на евам̣ саддха̄вимуттасса̄ти аттхо. ким̣ пана несам̣ килесаппаха̄не на̄наттам̣ аттхӣти? наттхи. атха касма̄ саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти? а̄гаманӣйана̄наттена. дит̣т̣хиппато хи а̄гаманамхи килесе виккхамбхенто аппадуккхена аппакасирена акиламантова виккхамбхетум̣ саккоти. саддха̄вимутто пана дуккхена касирена киламанто хутва̄ виккхамбхетум̣ саккоти, тасма̄ дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти. апича несам̣ пан̃н̃а̄йапи на̄наттам̣ аттхийева. дит̣т̣хиппаттасса хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати. саддха̄вимуттасса випассана̄н̃а̄н̣ам̣ но тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ вахати, тасма̄пи со дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄ти.
йатха̄ хи двӣсу тарун̣есу сиппам̣ дассентесу екасса хаттхе тикхин̣о аси, екасса кун̣т̣хо. тикхин̣ена асина̄ кадалӣ чхиджджама̄на̄ саддам̣ на кароти. кун̣т̣хена асина̄ чхиджджама̄на̄ ‘кат̣акат̣а̄’ти саддам̣ кароти. таттха тикхин̣ена асина̄ саддам̣ акаронтийа̄ ева кадалийа̄ чхеданам̣ вийа дит̣т̣хиппаттасса тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса тикхин̣асӯравиппасаннабха̄во. кун̣т̣хена асина̄ саддам̣ каронтийа̄пи кадалийа̄ чхеданам̣ вийа саддха̄вимуттасса тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄н̃а̄н̣асса атикхин̣аасӯрааппасаннабха̄во ведитаббо. имам̣ пана найам̣ ‘но’ти пат̣иккхипитва̄, а̄гаманӣйана̄наттенева саддха̄вимутто дит̣т̣хиппаттам̣ на па̄пун̣а̄тӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣.
а̄гамат̣т̣хакатха̄су пана вуттам̣ – ‘‘етесу хи саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е саддахантасса вийа окаппентасса вийа адхимуччантасса вийа ча килесаккхайо хоти. дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакан̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. тасма̄ йатха̄ на̄ма атикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ на мат̣т̣хам̣ хоти, аси на сӣгхам̣ вахати, саддо суййати, балаватаро ва̄йа̄мо ка̄таббо хоти; еварӯпа̄ саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄. йатха̄ пана суниситенева асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, аси сӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ на хоти; еварӯпа̄ дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ ведитабба̄’’ти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄вимуттоти вуччати. айан̃хи саддаханто вимуттоти саддха̄вимутто. айампи ка̄йасаккхӣ вийа чхаббидхова хоти.
29. дхамма̄нуса̄рӣниддесе – пат̣ипаннасса̄ти имина̄ сота̄паттимаггат̣т̣хо дассито. адхиматтанти балавам̣. пан̃н̃ам̣ ва̄хетӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣ. пан̃н̃а̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти пан̃н̃а̄ва̄хӣтипи вуттам̣ хоти. пан̃н̃а̄пуббан̇гаманти пан̃н̃ам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало дхамма̄нуса̄рӣти вуччати. со хи пан̃н̃а̄сан̇кха̄тена дхаммена сарати ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. сота̄паттимаггат̣т̣хассеветам̣ на̄мам̣. пхале пана патте дит̣т̣хиппатто на̄ма хоти.
30. саддха̄нуса̄рӣниддесепи – саддхам̣ ва̄хетӣти саддха̄ва̄хӣ. саддха̄ имам̣ пуггалам̣ вахатӣти саддха̄ва̄хӣтипи вуттамева. саддха̄пуббан̇гаманти саддхам̣ пуреча̄рикам̣ катва̄. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саддха̄нуса̄рӣти вуччати. со хи саддха̄йа сарати. ануссаратӣти саддха̄нуса̄рӣ. сота̄паттимаггат̣т̣хассеветам̣ на̄мам̣. пхале пана патте саддха̄вимутто на̄ма хоти. локуттарадхамман̃хи ниббаттента̄нам̣ две дхура̄ни на̄ма, две абхинивеса̄ на̄ма, две сӣса̄ни на̄ма. таттха саддха̄дхурам̣ пан̃н̃а̄дхуранти – две дхура̄ни на̄ма. еко пана бхиккху саматха̄бхинивесена абхинивисати, еко випассана̄бхинивесена̄ти – име две абхинивеса̄ на̄ма. еко ча маттхакам̣ па̄пун̣анто убхатобха̄гавимутто хоти, еко пан̃н̃а̄вимуттоти – има̄ни две сӣса̄ни на̄ма. йе кечи хи локуттарадхаммам̣ ниббаттенти, саббе те име две дхамме дхурам̣ катва̄ имесу двӣсу т̣ха̄несу абхинивиситва̄ имехи двӣхи т̣ха̄нехи вимуччанти. тесу йо бхиккху ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ катва̄ саматхавасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, со сота̄паттимаггаккхан̣е дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣ на̄ма. арахаттапхале патте убхатобха̄гавимутто на̄ма.
апаро пан̃н̃амева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, айампи сота̄паттимаггаккхан̣ейева дхамма̄нуса̄рӣ на̄ма. парато пана чхасу т̣ха̄несу дит̣т̣хиппатто на̄ма. арахатте патте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма. идха две на̄ма̄ни апубба̄ни, та̄ни пуримехи саддхим̣ пан̃ча хонти. апаро ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ саддхам̣ дхурам̣ катва̄ сама̄дхивасена абхинивит̣т̣хо ан̃н̃атарам̣ арӯпасама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти – айам̣ сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма. парато чхасу т̣ха̄несу ка̄йасаккхӣйева на̄ма. арахатте патте убхатобха̄гавимуттойева на̄ма. идха екамева на̄мам̣ апуббам̣. тена саддхим̣ пурима̄ни пан̃ча чха хонти. апаро саддхамева дхурам̣ катва̄ випассана̄васена абхинивит̣т̣хо суддхасан̇кха̄ре ва̄ рӯпа̄вачараджджха̄несу ва̄ ан̃н̃атарам̣ саммаситва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. айампи сота̄паттимаггаккхан̣е саддха̄нуса̄рӣ на̄ма. парато чхасу т̣ха̄несу саддха̄вимутто на̄ма. арахатте патте пан̃н̃а̄вимутто на̄ма. идха̄пи екамева на̄мам̣ апуббам̣. тена саддхим̣ пурима̄ни чха сатта хонти. име сатта пуггала̄ локе аггадаккхин̣еййа̄ на̄ма̄ти.
31. саттаккхаттупараманиддесе – саттаккхаттунти саттава̄ре. саттаккхаттупарама̄ бхавӯпапатти аттабха̄ваггахан̣ам̣ асса, тато парам̣ ат̣т̣хамам̣ бхавам̣ на̄дийатӣти саттаккхаттупарамо. сота̄панно хотӣти еттха сототи арийамагго, тена саманна̄гато сота̄панно на̄ма. йатха̄ха –
‘‘сото сототи хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сототи? айамева хи, бханте, арийо ат̣т̣хан̇гико магго сото, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхӣти. сота̄панно сота̄панноти, хидам̣, са̄рипутта, вуччати. катамо ну кхо, са̄рипутта, сота̄панноти? йо хи, бханте, имина̄ арийена ат̣т̣хан̇гикена маггена саманна̄гато айам̣ вуччати сота̄панно, сва̄йам̣ а̄йасма̄ евам̣на̄мо евам̣готто ити ва̄’’ти (сам̣. ни. 5.1001).
евам̣ маггаккхан̣епи сота̄панно на̄ма хоти. идха пана маггена пхаласса на̄мам̣ диннанти пхалаккхан̣е сота̄панно адхиппето.
авинипа̄тадхаммоти винипа̄тасан̇кха̄там̣ апа̄йам̣ упапаттивасена ана̄гаманасабха̄во. нийатоти магганийа̄мена нийато. самбодхипара̄йан̣оти буджджханакабха̄вапара̄йан̣о. со хи пат̣иладдхамаггена буджджхатӣти самбодхипара̄йан̣о. упари тӣхи маггехи авассам̣ буджджхиссатӣти самбодхипара̄йан̣о. деве ча мануссе ча̄ти девалокан̃ча мануссалокан̃ча. сандха̄витва̄ сам̣саритва̄ти пат̣исандхивасена апара̄парам̣ гантва̄. дуккхассантам̣ каротӣти ват̣т̣адуккхасса парийантам̣ париват̣умам̣ кароти. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало саттаккхаттупарамо на̄ма вуччати. айам̣ пана ка̄лена девалокасса ка̄лена мануссалокасса васена миссакабхавена катхитоти ведитаббо.
32. колам̣коланиддесе – кулато кулам̣ гаччхатӣти колам̣коло. сота̄паттипхаласаччхикирийато хи пат̣т̣ха̄йа нӣче куле упапатти на̄ма наттхи, маха̄бхогакулесуйева ниббаттатӣти аттхо. две ва̄ тӣн̣и ва̄ кула̄нӣти девамануссавасена две ва̄ тайо ва̄ бхаве. ити айампи миссакабхавенева катхито. десана̄маттамева четам̣ – ‘две ва̄ тӣн̣и ва̄’ти. йа̄ва чхат̣т̣хабхава̄ сам̣сарантопи пана колам̣колова хоти.
33. екабӣджиниддесе – кхандхабӣджам̣ на̄ма катхитам̣. йасса хи сота̄паннасса екам̣йева кхандхабӣджам̣ аттхи, екам̣ аттабха̄ваггахан̣ам̣, со екабӣджӣ на̄ма. ма̄нусакам̣ бхаванти идам̣ панеттха десана̄маттамева. девабхавам̣ ниббаттетӣтипи пана ваттум̣ ват̣т̣атийева. бхагавата̄ гахитана̄мавасенева чета̄ни етесам̣ на̄ма̄ни. еттакам̣ т̣ха̄нам̣ гато саттаккхаттупарамо на̄ма хоти, еттакам̣ колам̣коло, еттакам̣ екабӣджӣти бхагавата̄ етесам̣ на̄мам̣ гахитам̣. нийамато пана айам̣ саттаккхаттупарамо, айам̣ колам̣коло, айам̣ екабӣджӣти наттхи.
ко пана тесам̣ етам̣ пабхедам̣ нийаметӣти? кечи та̄ва тхера̄ ‘пуббахету нийаметӣ’ти ваданти, кечи ‘пат̣хамамагго’, кечи ‘упари тайо магга̄’, кечи ‘тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄’ти. таттха ‘пуббахету нийаметӣ’ти ва̄де ‘пат̣хамамаггасса упаниссайо като на̄ма хоти, упари тайо магга̄ нирупаниссайа̄ уппанна̄’ти вачанам̣ а̄паджджати. ‘пат̣хамамагго нийаметӣ’ти ва̄де упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ нираттхаката̄ а̄паджджати. ‘упари тайо магга̄ нийаментӣ’ти ва̄де ‘ат̣т̣хамамагге ануппаннейева упари тайо магга̄ уппанна̄’ти а̄паджджати. ‘тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ нийаметӣ’ти ва̄до пана йуджджати. саче хи упари тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ випассана̄ балаватӣ хоти, екабӣджӣ на̄ма хоти; тато мандатара̄йа колам̣коло; тато мандатара̄йа саттаккхаттупарамоти.
екаччо хи сота̄панно ват̣т̣аджджха̄сайо хоти, ват̣т̣а̄бхирато, пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева вичарати сандиссати. ана̄тхапин̣д̣ико сет̣т̣хи, виса̄кха̄ упа̄сика̄, чӯл̣аратхамаха̄ратха̄ девапутта̄, анекаван̣н̣о девапутто, сакко девара̄джа̄, на̄гадатто девапуттоти име хи еттака̄ джана̄ ват̣т̣аджджха̄сайа̄ ват̣т̣а̄бхирата̄ а̄дито пат̣т̣ха̄йа чха девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хе т̣хатва̄ паринибба̄йиссанти, име идха на гахита̄. на кевалан̃чиме; йопи мануссесуйева саттаккхаттум̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, йопи девалоке ниббатто девесуйева саттаккхаттум̣ апара̄парам̣ сам̣саритва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, имепи идха на гахита̄. миссакабхававасенева панеттха саттаккхаттупарамаколам̣кола̄ ма̄нусакабхаваниббаттакойева ча екабӣджӣ гахитоти ведитаббо. таттха екеко дуккха̄пат̣ипада̄дивасена чатуббидхабха̄вам̣ а̄паджджати. саддха̄дхуренева чатта̄ро саттаккхаттупарама̄, чатта̄ро колам̣кола̄, чатта̄ро екабӣджиноти два̄даса хонти. саче пан̃н̃а̄йа сакка̄ ниббаттетум̣, ‘ахам̣ локуттарам̣ дхаммам̣ ниббаттесса̄мӣ’ти евам̣ пан̃н̃ам̣ дхурам̣ катва̄ саттаккхаттупарама̄дибха̄вам̣ патта̄пи пат̣ипада̄васена два̄дасева̄ти име чатувӣсати сота̄панна̄ ихат̣т̣хаканиджджха̄никавасенева имасмим̣ т̣ха̄не катхита̄ти ведитабба̄.
34. сакада̄га̄миниддесе – пат̣исандхивасена саким̣ а̄гаччхатӣти сакада̄га̄мӣ. сакидева̄ти екава̄рам̣йева. имам̣ локам̣ а̄гантва̄ти имина̄ пан̃часу сакада̄га̄мӣсу чатта̄ро ваджджетва̄ екова гахито. екаччо хи идха сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄ идхева паринибба̄йати, екаччо идха патва̄ девалоке паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ таттхева паринибба̄йати, екаччо девалоке патва̄ идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати – име чатта̄ропи идха на гахита̄. йо пана идха патва̄ девалоке йа̄вата̄йукам̣ васитва̄ пуна идхӯпападжджитва̄ паринибба̄йати – айам̣ екова идха гахитоти ведитаббо. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄ там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ дхаммасан̇гахат̣т̣хакатха̄йам̣ локуттаракусаланиддесе вуттамева. имасса пана сакада̄га̄мино екабӣджина̄ саддхим̣ ким̣ на̄на̄каран̣анти? екабӣджисса ека̄ва пат̣исандхи, сакада̄га̄мисса две пат̣исандхийо – идам̣ несам̣ на̄на̄каран̣анти.
35. ана̄га̄миниддесе – орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нанти орам̣ вуччати ка̄мадха̄ту. йасса има̄ни пан̃ча бандхана̄ни аппахӣна̄ни хонти, со бхавагге ниббаттопи гилитабал̣исо маччхо вийа дӣгхасуттакена па̄де баддхака̄ко вийа техи бандханехи а̄кад̣д̣хийама̄но ка̄мадха̄туйам̣йева паваттатӣти пан̃ча бандхана̄ни орамбха̄гийа̄нӣти вуччанти. хет̣т̣ха̄бха̄гийа̄ни хет̣т̣ха̄кот̣т̣ха̄сика̄нӣти аттхо. париккхайа̄ти тесам̣ бандхана̄нам̣ париккхайена. опапа̄тикоти упапа̄тайонико. имина̄сса габбхасеййа̄ пат̣иккхитта̄. таттха паринибба̄йӣти таттха суддха̄ва̄салоке паринибба̄йита̄. ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄ти пат̣исандхиггахан̣авасена тасма̄ лока̄ идха ана̄ваттанасабха̄во. буддхадассанатхерадассанадхаммассавана̄нам̣ панаттха̄йасса а̄гаманам̣ анива̄ритам̣. айам̣ вуччатӣти айам̣ евам̣видхо пуггало пат̣исандхивасена пуна ана̄гаманато ана̄га̄мӣ на̄ма вуччати.
36. антара̄паринибба̄йиниддесе – упапаннам̣ ва̄ саманантара̄ти упапаннасаманантара̄ ва̄ хутва̄. аппаттам̣ ва̄ вемаджджхам̣ а̄йуппама̄н̣анти а̄йуппама̄н̣ам̣ вемаджджхам̣ аппаттам̣ ва̄ хутва̄ арийамаггам̣ сан̃джанетӣти аттхо. ва̄саддавикаппато пана вемаджджхам̣ паттантипи аттхо ведитаббо. евам̣ тайо антара̄паринибба̄йино сиддха̄ хонти. упарит̣т̣хима̄нам̣ сам̣йоджана̄нанти упари пан̃чаннам̣ уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ ва̄ килеса̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти етесам̣ паджаханаттха̄йа маггам̣ сан̃джанети. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало а̄йувемаджджхасса антара̄йева паринибба̄йанато антара̄паринибба̄йӣти вуччати.
37. упахаччапаринибба̄йиниддесе – атиккамитва̄ вемаджджхам̣ а̄йуппама̄н̣анти а̄йуппама̄н̣ам̣ вемаджджхам̣ атиккамитва̄. упахачча ва̄ ка̄лакирийанти упагантва̄ ка̄лакирийам̣. а̄йуккхайасса а̄санне т̣хатва̄ти аттхо. айам̣ вуччатӣти айам̣ еварӯпо пуггало авихесу та̄ва каппасахассаппама̄н̣асса а̄йуно пан̃чакаппасатасан̇кха̄там̣ вемаджджхам̣ атиккамитва̄ чхат̣т̣хе ва̄ каппасате саттамат̣т̣хаманавама̄нам̣ ва̄ ан̃н̃атарасмим̣ дасамейева ва̄ каппасате т̣хатва̄ арахаттам̣ патва̄ килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато упахаччапаринибба̄йӣти вуччати.
38. асан̇кха̄расасан̇кха̄рапаринибба̄йиниддесесу – асан̇кха̄рена аппадуккхена адхиматтапайогам̣ акатва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄надхаммоти асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ. сасан̇кха̄рена дуккхена касирена адхиматтапайогам̣ катва̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанадхаммоти сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ.
40. уддхам̣сотаниддесе – уддхам̣ ва̄хибха̄вена уддхамасса тан̣ха̄сотам̣ ват̣т̣асотам̣ ва̄ти уддхам̣сото. уддхам̣ ва̄ гантва̄ пат̣илабхитаббато уддхамасса маггасотанти уддхам̣сото. аканит̣т̣хам̣ гаччхатӣти аканит̣т̣хага̄мӣ. авиха̄ чуто атаппам̣ гаччхатӣтиа̄дӣсу авихе каппасахассам̣ васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ атаппам̣ гаччхати. татра̄пи две каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассам̣ гаччхати. татра̄пи чатта̄ри каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ судассим̣ гаччхати. татра̄пи ат̣т̣ха каппасахасса̄ни васанто арахаттам̣ паттум̣ асаккун̣итва̄ аканит̣т̣хам̣ гаччхати. таттха васанто арийамаггам̣ сан̃джанетӣти аттхо.
имесам̣ пана ана̄га̄мӣнам̣ пабхедаджа̄нанаттхам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣчатуккам̣ ведитаббам̣. таттха йо авихато пат̣т̣ха̄йа чатта̄ро девалоке содхетва̄ аканит̣т̣хам̣ гантва̄ паринибба̄йати айам̣ уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ тайо девалоке содхетва̄ судассӣдевалоке т̣хатва̄ паринибба̄йати – айам̣ уддхам̣сото, на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана ито аканит̣т̣хамева гантва̄ паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото, аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма. йо пана хет̣т̣ха̄ чатӯсу девалокесу таттха таттхева паринибба̄йати, айам̣ на уддхам̣сото, на аканит̣т̣хага̄мӣ на̄ма̄ти. евамете ат̣т̣хачатта̄лӣса ана̄га̄мино хонти.
катхам̣? авихе та̄ва тайо антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ, еко уддхам̣сото те асан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино пан̃ча̄ти даса хонти. татха̄ атаппа̄судасса̄судассӣсӯти чатта̄ро дасака̄ чатта̄лӣсам̣. аканит̣т̣хе пана уддхам̣сото наттхи. тайо пана антара̄паринибба̄йино, еко упахаччапаринибба̄йӣ. те асан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄ро, сасан̇кха̄рапаринибба̄йино чатта̄роти ат̣т̣ха. евам̣ ат̣т̣хачатта̄лӣсам̣ хонти.
те саббепи папат̣икопама̄йа дӣпита̄ – дивасам̣ сантатта̄нампи хи а̄ракан̣т̣акавиппхаликанакхаччхедана̄нам̣ айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ уппаджджитва̄ва нибба̄йати – еварӯпо пат̣хамо антара̄паринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? уппаннасаманантара̄ва килесапаринибба̄нена паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ нибба̄йати – еварӯпо дутийо антара̄паринибба̄йӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? вемаджджхам̣ аппатва̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ ниваттама̄на̄ патхавийам̣ анупахаччатала̄ хутва̄ паринибба̄йати – еварӯпо татийо антара̄паринибба̄йӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? вемаджджхам̣ патва̄ анупахачча паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ а̄ка̄сам̣ уллан̇гхитва̄ патхавийам̣ патитва̄ упахаччатала̄ хутва̄ нибба̄йати – еварӯпо упахаччапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? ка̄лакирийам̣ упагантва̄ а̄йугатим̣ кхепетва̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ паритте тин̣акат̣т̣хе патитва̄ там̣ париттам̣ тин̣акат̣т̣хам̣ джха̄петва̄ нибба̄йати – еварӯпо асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? аппайогена лахуса̄йа гатийа̄ паринибба̄йанато. тато махантатаре айомукхе хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ випуле тин̣акат̣т̣хапун̃дже патитва̄ там̣ випулам̣ тин̣акат̣т̣хапун̃джам̣ джха̄петва̄ нибба̄йати – еварӯпо сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ ведитаббо. касма̄? саппайогена алахуса̄йа гатийа̄ паринибба̄йанато. апара̄ махантесу тин̣акат̣т̣хапун̃джесу патати, таттха махантесу тин̣акат̣т̣хапун̃джесу джха̄йама̄несу вӣтаччитан̇га̄ро ва̄ джа̄ла̄ ва̄ уппатитва̄ камма̄раса̄лам̣ джха̄петва̄ га̄манигаманагарарат̣т̣хам̣ джха̄петва̄ самуддантам̣ патва̄ нибба̄йати – еварӯпо уддхам̣сото аканит̣т̣хага̄мӣ дат̣т̣хаббо. касма̄? анекабхавабӣджавиппха̄рам̣ пхусса пхусса бйантӣкатва̄ паринибба̄йанато. йасма̄ пана а̄ракан̣т̣ака̄дибхедам̣ кхуддакампи махантампи айокапа̄ламева, тасма̄ сутте саббава̄ресу айокапа̄лантвева вуттам̣ (а. ни. 7.55). йатха̄ха –
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса, но ча ме сийа̄, на бхависсати, на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣, там̣ паджаха̄мӣ’’’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти. тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ анупахачча талам̣ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… антара̄паринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… упахаччапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ упахачча талам̣ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… упахаччапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ паритте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа, дхӯмампи джанеййа, аггимпи джанетва̄ дхӯмампи джанетва̄ тамева париттам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ випуле тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа…пе… тамева випулам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣ сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ маханте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа, са̄ таттха аггимпи джанеййа…пе… тамева махантам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ гаччхампи дахеййа, да̄йампи дахеййа, гаччхампи дахитва̄ да̄йампи дахитва̄ харитантам̣ ва̄ патхантам̣ ва̄ селантам̣ ва̄ удакантам̣ ва̄ раман̣ӣйам̣ ва̄ бхӯмибха̄гам̣ а̄гамма ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа; евамева кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса…пе… париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ’’ти (а. ни. 7.55).
41-44. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанна̄диниддеса̄ утта̄наттха̄ва. айам̣ вуччати пуггало араха̄ти еттха пана два̄даса араханто ведитабба̄. катхам̣? тайо хи вимоккха̄ – сун̃н̃ато, анимитто, аппан̣ихитоти. таттха сун̃н̃атавимоккхена вимуттакхӣн̣а̄саво пат̣ипада̄васена чатуббидхо хоти; татха̄ анимиттааппан̣ихитавимоккхехӣти – евам̣ два̄даса араханто ведитабба̄. ити име два̄даса араханто вийа два̄дасева сакада̄га̄мино, чатувӣсати сота̄панна̄, ат̣т̣хачатта̄лӣса ана̄га̄миноти еттака̄ пуггала̄ ито муччитва̄ бахиддха̄ нуппаджджанти, имасмин̃н̃ева саббан̃н̃убуддхаса̄сане уппаджджантӣти.
екаканиддесаван̣н̣ана̄.