рӯпавибхаттиекаканиддесаван̣н̣ана̄
594. ида̄ни тасса̄ аттхам̣ бха̄джетва̄ дассетум̣ саббам̣ рӯпам̣ на хетумева̄тиа̄ди а̄раддхам̣. касма̄ панеттха ‘катамам̣ там̣ саббам̣ рӯпам̣ на хетӯ’ти пуччха̄ на ката̄ти? бхеда̄бха̄вато. йатха̄ хи дука̄дӣсу ‘упа̄да̄рӯпа’мпи аттхи ‘ноупа̄да̄рӯпа’мпи, евамидха хету на хетӯтипи сахетукамахетукантипи бхедо наттхи, тасма̄ пуччхам̣ акатва̄ва вибхаттам̣. таттха ‘сабба’нти сакалам̣, ниравасесам̣. ‘рӯпа’нти айамасса сӣта̄дӣхи руппанабха̄вадӣпано са̄ман̃н̃алаккхан̣аниддесо. на хетумева̄ти са̄дха̄ран̣ахетупат̣иккхепаниддесо.
таттха хетухету паччайахету уттамахету са̄дха̄ран̣ахетӯти чатуббидхо хету. тесу ‘тайо кусалахетӯ, тайо акусалахетӯ, тайо абйа̄катахетӯ’ти (дха. са. 1059) айам̣ ‘хетухету’ на̄ма. ‘‘чатта̄ро кхо, бхиккху, маха̄бхӯта̄ хету, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.85; сам̣. ни. 3.82) айам̣ ‘паччайахету’ на̄ма. ‘‘кусала̄кусалам̣ аттано випа̄кат̣т̣ха̄не, уттамам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ кусалавипа̄кат̣т̣ха̄не, уттамам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ акусалавипа̄кат̣т̣ха̄не’’ти айам̣ ‘уттамахету’ на̄ма. йатха̄ха – ‘атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ т̣ха̄насо хетусо випа̄кам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’ти (ма. ни. 1.148; вибха. 810; па̄т̣и. ма. 2.44), ‘‘есева хету еса паччайо сан̇кха̄ра̄нам̣ йадидам̣ авиджджа̄’’ти авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣ахету хутва̄ паччайат̣т̣хам̣ пхаратӣти айам̣ ‘са̄дха̄ран̣ахету’ на̄ма. йатха̄ хи патхавӣрасо а̄порасо ча мадхурасса̄пи амадхурасса̄пи паччайо, евам̣ авиджджа̄ кусаласан̇кха̄ра̄нампи акусаласан̇кха̄ра̄нампи са̄дха̄ран̣апаччайо хоти. имасмим̣ панаттхе ‘хетухету’ адхиппето. ити ‘хетӯ дхамма̄ на хетӯ дхамма̄’ти (дха. са. дукама̄тика̄ 1) ма̄тика̄йа а̄гатам̣ хетубха̄вам̣ рӯпасса нийаметва̄ пат̣иккхипанто ‘на хетумева̄’ти а̄ха. имина̄ найена саббападесу пат̣иккхепаниддесо ча аппат̣иккхепаниддесо ча ведитаббо. вачанаттхо пана саббапада̄нам̣ ма̄тика̄ван̣н̣ана̄йам̣ вуттойева.
саппаччайамева̄ти еттха пана каммасамут̣т̣ха̄нам̣ каммапаччайамева хоти, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дӣни а̄ха̄ра̄дипаччайа̄нева̄ти евам̣ рӯпассева вуттачатупаччайавасена аттхо ведитаббо. рӯпамева̄ти ‘рӯпино дхамма̄ арӯпино дхамма̄’ти ма̄тика̄йа вуттам̣ арӯпӣбха̄вам̣ пат̣иккхипати. уппаннам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехӣти паччуппаннарӯпамева чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи чхахи ведитаббам̣. нийа̄мо пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни сандха̄йа гахито. на хи та̄ни атӣта̄на̄гатам̣ виджа̄нанти. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ пана атӣтампи ана̄гатампи виджа̄на̄ти. там̣ имасмим̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте патитатта̄ сотапатитамева хутва̄ гатам̣. хутва̄ абха̄ват̣т̣хена пана аниччамева. джара̄йа абхибхавитаббадхаммакатта̄ джара̄бхибхӯтамева. йасма̄ ва̄ рӯпака̄йе джара̄ па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄пи ‘джара̄бхибхӯтамева̄’ти вуттам̣.
евам̣ екавидхена рӯпасан̇гахоти еттха ‘видха̄’-саддо ма̄насан̣т̣ха̄накот̣т̣ха̄сесу диссати. ‘‘сеййохамасмӣти видха̄, садисохамасмӣти видха̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 962) хи ма̄но видха̄ на̄ма. ‘‘катхам̣видхам̣ сӣлавантам̣ ваданти, катхам̣видхам̣ пан̃н̃авантам̣ вадантӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.95) сан̣т̣ха̄нам̣. ‘катхам̣видха’нти хи падасса катхам̣сан̣т̣ха̄нанти аттхо. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттхум̣ дувидхена н̃а̄н̣аваттхӯ’’тиа̄дӣсу (вибха. 751-752) кот̣т̣ха̄со видха̄ на̄ма. идха̄пи кот̣т̣ха̄сова адхиппето.
сан̇гахасаддопи саджа̄тисан̃джа̄тикирийа̄ган̣анавасена чатуббидхо. таттха ‘‘саббе кхаттийа̄ а̄гаччханту, саббе бра̄хман̣а̄ саббе весса̄ саббе судда̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄ча̄, йо ча самма̄камманто, йо ча самма̄а̄джӣво – име дхамма̄ сӣлаккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) айам̣ ‘саджа̄тисан̇гахо’ на̄ма. ‘екаджа̄тика̄ а̄гаччхантӯ’ти вуттат̣т̣ха̄не вийа хи идха саббе джа̄тийа̄ екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘саббе косалака̄ а̄гаччханту, саббе ма̄гадхака̄, саббе бха̄рукаччхака̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йо ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄йа̄мо, йа̄ ча самма̄сати, йо ча самма̄сама̄дхи – име дхамма̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахита̄’’ти айам̣ ‘сан̃джа̄тисан̇гахо’ на̄ма. екат̣т̣ха̄не джа̄та̄ сам̣вуддха̄ а̄гаччхантӯти вуттат̣т̣ха̄не вийа хи идха саббе сан̃джа̄тит̣т̣ха̄нена нивуттхока̄сена екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘саббе хаттха̄роха̄ а̄гаччханту, саббе асса̄роха̄, саббе ратхика̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄дит̣т̣хи, йо ча самма̄сан̇каппо – име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) айам̣ ‘кирийа̄сан̇гахо’ на̄ма. саббева хете аттано кирийа̄каран̣ена екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘чаккха̄йатанам̣ катамаккхандхаган̣анам̣ гаччхати? чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхати. хан̃чи чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхати, тена вата ре ваттаббе – чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхена сан̇гахита’’нти (катха̄. 471), айам̣ ‘ган̣анасан̇гахо’ на̄ма. айамидха адхиппето. екакот̣т̣ха̄сена рӯпаган̣ана̄ти айан̃хеттха аттхо. еса найо саббаттха.