2. рӯпакан̣д̣о

уддесаван̣н̣ана̄

ида̄ни рӯпакан̣д̣ам̣ бха̄джетва̄ дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ абйа̄ката̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха кин̃ча̄пи хет̣т̣ха̄ читтуппа̄дакан̣д̣е випа̄ка̄бйа̄катан̃чева кирийа̄бйа̄катан̃ча ниссесам̣ катва̄ бха̄джитам̣, рӯпа̄бйа̄катанибба̄на̄бйа̄ката̄ни пана акатхита̄ни, та̄ни катхетум̣ чатуббидхампи абйа̄катам̣ самодха̄нетва̄ дассенто кусала̄кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ випа̄ка̄тиа̄дима̄ха. таттха кусала̄кусала̄нанти чатубхӯмакакусала̄нан̃чева акусала̄нан̃ча. евам̣ та̄ва випа̄ка̄бйа̄катам̣ кусалавипа̄ка̄кусалавипа̄кавасена двӣхи падехи парийа̄дийитва̄ дасситам̣. йасма̄ пана там̣ саббампи ка̄ма̄вачарам̣ ва̄ хоти, рӯпа̄вачара̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атарам̣, тасма̄ ‘ка̄ма̄вачара̄’тиа̄дина̄ найена тадева випа̄ка̄бйа̄катам̣ бхӯмантаравасена парийа̄дийитва̄ дасситам̣. йасма̄ пана там̣ ведана̄ккхандхопи хоти…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхопи, тасма̄ пуна сампайуттачатуккхандхавасена парийа̄дийитва̄ дасситам̣.

евам̣ випа̄ка̄бйа̄катам̣ кусала̄кусалавасена бхӯмантаравасена сампайуттаккхандхавасена̄ти тӣхи найехи парийа̄да̄йа дассетва̄, пуна кирийа̄бйа̄катам̣ дассенто йе ча дхамма̄ кирийа̄тиа̄дима̄ха. таттха ‘ка̄ма̄вачара̄ рӯпа̄вачара̄ арӯпа̄вачара̄ ведана̄ккхандхо…пе… вин̃н̃а̄н̣аккхандхо’ти ваттаббам̣ бхавеййа. хет̣т̣ха̄ пана гахитамева̄ти найам̣ дассетва̄ ниссаджджитам̣. ида̄ни авибхаттам̣ дассенто саббан̃ча рӯпам̣ асан̇кхата̄ ча дха̄тӯти а̄ха. таттха ‘саббан̃ча рӯпа’нти падена пан̃чавӣсати рӯпа̄ни чханнавутирӯпакот̣т̣ха̄са̄ ниппадесато гахита̄ти ведитабба̄. ‘асан̇кхата̄ ча дха̄тӯ’ти падена нибба̄нам̣ ниппадесато гахитанти. етта̄вата̄ ‘абйа̄ката̄ дхамма̄’ти падам̣ нит̣т̣хитам̣ хоти.

584. таттха катамам̣ саббам̣ рӯпанти идам̣ касма̄ гахитам̣? хет̣т̣ха̄ рӯпа̄бйа̄катам̣ сан̇кхепена катхитам̣. ида̄ни там̣ екакадукатикачатукка…пе… ека̄дасакавасена виттха̄рато бха̄джетва̄ дассетум̣ идам̣ гахитам̣. тассаттхо – йам̣ вуттам̣ ‘саббан̃ча рӯпам̣, асан̇кхата̄ ча дха̄тӯ’ти, тасмим̣ пададвайе ‘катамам̣ саббам̣ рӯпам̣ на̄ма’? ида̄ни там̣ дассенто чатта̄ро ча маха̄бхӯта̄тиа̄дима̄ха. таттха чатта̄роти ган̣анапариччхедо. тена тесам̣ ӯна̄дхикабха̄вам̣ нива̄рети. ‘ча’-саддо сампин̣д̣анаттхо. тена на кевалам̣ ‘чатта̄ро маха̄бхӯта̄ва’ рӯпам̣, ан̃н̃ампи аттхӣти ‘упа̄да̄рӯпам̣’ сампин̣д̣ети.

маха̄бхӯта̄ти еттха махантапа̄тубха̄ва̄дӣхи ка̄ран̣ехи маха̄бхӯтата̄ ведитабба̄. ета̄ни хи махантапа̄тубха̄вато, маха̄бхӯтаса̄ман̃н̃ато, маха̄париха̄рато, маха̄вика̄рато, махантабхӯтатта̄ ча̄ти имехи ка̄ран̣ехи маха̄бхӯта̄нӣти вуччанти. таттха ‘махантапа̄тубха̄вато’ти, ета̄ни хи анупа̄диннакасанта̄непи упа̄диннакасанта̄непи маханта̄ни па̄тубхӯта̄ни. тесам̣ анупа̄диннакасанта̄не евам̣ махантапа̄тубха̄вата̄ ведитабба̄ – екан̃хи чаккава̄л̣ам̣ а̄йа̄мато ча виттха̄рато ча йоджана̄нам̣ два̄даса сатасахасса̄ни тӣн̣и сахасса̄ни чатта̄ри сата̄ни пан̃н̃а̄сан̃ча йоджана̄ни. париккхепато –

саббам̣ сатасахасса̄ни, чхаттим̣са париман̣д̣алам̣;

даса чева сахасса̄ни, ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни сата̄ни ча. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1; висуддхи. 1.137);

таттха –

дуве сатасахасса̄ни, чатта̄ри нахута̄ни ча;

еттакам̣ бахалаттена, сан̇кха̄та̄йам̣ васундхара̄. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1; висуддхи. 1.137);

тасса̄йева сандха̄ракам̣ –

чатта̄ри сатасахасса̄ни, ат̣т̣хева нахута̄ни ча;

еттакам̣ бахалаттена, джалам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣.

тасса̄пи сандха̄рако –

навасатасахасса̄ни, ма̄луто набхамуггато;

сат̣т̣хи чева сахасса̄ни, еса̄ локасса сан̣т̣хити.

евам̣ сан̣т̣хите четтха йоджана̄нам̣ –

чатура̄сӣтисахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;

аччуггато та̄вадева, синеру паббатуттамо.

тато упад̣д̣хупад̣д̣хена, пама̄н̣ена йатха̄ккамам̣;

аджджхога̄л̣хуггата̄ дибба̄, на̄на̄ратаначиттита̄.

йугандхаро ӣсадхаро, каравӣко судассано;

неминдхаро винатако, ассакан̣н̣о гири браха̄.

ете сатта маха̄села̄, синерусса самантато;

маха̄ра̄джа̄нама̄ва̄са̄ девайаккханисевита̄.

йоджана̄нам̣ сата̄нуччо, химава̄ пан̃ча паббато;

йоджана̄нам̣ сахасса̄ни, тӣн̣и а̄йатавиттхато;

чатура̄сӣтисахассехи, кӯт̣ехи пат̣иман̣д̣ито.

типан̃чайоджанаккхандхапариккхепа̄ нагавхайа̄;

пан̃н̃а̄сайоджанаккхандхаса̄кха̄йа̄ма̄ самантато.

сатайоджанавиттхин̣н̣а̄, та̄вадева ча уггата̄;

джамбӯ йасса̄нубха̄вена, джамбудӣпо пака̄сито. (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.1; висуддхи. 1.137);

йан̃четам̣ джамбуйа̄ пама̄н̣ам̣ тадева асура̄нам̣ читтапа̄т̣алийа̄, гарул̣а̄нам̣ симбалируккхасса, апарагойа̄не кадамбаруккхасса, уттаракурумхи каппаруккхасса, пуббавидехе сирӣсасса, та̄ватим̣сесу па̄риччхаттакасса̄ти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

па̄т̣алӣ симбалӣ джамбӯ, дева̄нам̣ па̄риччхаттако;

кадамбо каппаруккхо ча, сирӣсена бхавати саттаманти.

двеасӣтисахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;

аччуггато та̄вадева, чаккава̄л̣асилуччайо;

париккхипитва̄ там̣ саббам̣, локадха̄тумайам̣ т̣хитоти.

упа̄диннакасанта̄непи маччхакаччхападевада̄нава̄дисарӣравасена маханта̄нева па̄тубхӯта̄ни. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘санти, бхиккхаве, маха̄самудде йоджанасатика̄пи аттабха̄ва̄ти’’а̄ди.

‘маха̄бхӯтаса̄ман̃н̃ато’ти ета̄ни хи йатха̄ ма̄йа̄ка̄ро аман̣им̣йева удакам̣ ман̣им̣ катва̄ дассети, асуван̣н̣ам̣йева лед̣д̣ум̣ суван̣н̣ам̣ катва̄ дассети, йатха̄ ча сайам̣ нева йаккхо на паккхӣ сама̄но йаккхабха̄вампи паккхибха̄вампи дассети, евамева сайам̣ анӣла̄нева хутва̄ нӣлам̣ упа̄да̄рӯпам̣ дассенти, апӣта̄ни… алохита̄ни… анода̄та̄нева хутва̄ ода̄там̣ упа̄да̄рӯпам̣ дассентӣти ма̄йа̄ка̄рамаха̄бхӯтаса̄ман̃н̃ато маха̄бхӯта̄ни. йатха̄ ча йаккха̄дӣни маха̄бхӯта̄ни йам̣ ган̣ханти нева тесам̣ тасса анто на бахит̣ха̄нам̣ упалаббхати, на ча там̣ нисса̄йа на тит̣т̣ханти, евамева ета̄нипи нева ан̃н̃аман̃н̃асса анто на бахи т̣хита̄ни хутва̄ упалаббханти, на ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нисса̄йа на тит̣т̣хантӣти. ачинтеййат̣т̣ха̄ната̄йа йаккха̄димаха̄бхӯтаса̄ман̃н̃атопи маха̄бхӯта̄ни.

йатха̄ ча йаккхинӣсан̇кха̄та̄ни маха̄бхӯта̄ни мана̄пехи ван̣н̣асан̣т̣ха̄навиккхепехи аттано бхайа̄накабха̄вам̣ пат̣иччха̄детва̄ сатте ван̃ченти, евамева ета̄нипи иттхипурисасарӣра̄дӣсу мана̄пена чхавиван̣н̣ена, мана̄пена ан̇гапаччан̇гасан̣т̣ха̄нена, мана̄пена ча хаттхапа̄дан̇гулибхамукавиккхепена аттано каккхал̣ата̄дибхедам̣ сарасалаккхан̣ам̣ пат̣иччха̄детва̄ ба̄ладжанам̣ ван̃ченти, аттано сабха̄вам̣ дат̣т̣хум̣ на денти. ити ван̃чакат̣т̣хена йаккхинӣмаха̄бхӯтаса̄ман̃н̃атопи маха̄бхӯта̄ни.

‘маха̄париха̄рато’ти махантехи паччайехи парихаритаббато. ета̄ни хи дивасе дивасе упанетаббатта̄ махантехи гха̄саччха̄дана̄дӣхи бхӯта̄ни паватта̄нӣти маха̄бхӯта̄ни. маха̄париха̄ра̄ни ва̄ бхӯта̄нӣти маха̄бхӯта̄ни.

‘маха̄вика̄рато’ти бхӯта̄нам̣ маха̄вика̄рато. ета̄ни хи упа̄дин̣н̣а̄нипи анупа̄дин̣н̣а̄нипи маха̄вика̄ра̄ни хонти. таттха анупа̄дин̣н̣а̄нам̣ каппавут̣т̣ха̄не вика̄рамахаттам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, упа̄дин̣н̣а̄нам̣ дха̄туккхобхака̄ле. татха̄ хи –

бхӯмито вут̣т̣хита̄ йа̄ва, брахмалока̄ видха̄вати;

аччи аччимато локе, дайхама̄намхи теджаса̄.

кот̣исатасахассекам̣, чаккава̄л̣ам̣ вилӣйати;

купитена йада̄ локо, салилена винассати.

кот̣исатасахассекам̣, чаккава̄л̣ам̣ викӣрати;

ва̄йодха̄туппакопена, йада̄ локо винассати.

паттхаддхо бхавати ка̄йо, дат̣т̣хо кат̣т̣хамукхена ва̄;

патхавӣдха̄туппакопена, хоти кат̣т̣хамукхева со.

пӯтийо бхавати ка̄йо, дат̣т̣хо пӯтимукхена ва̄;

а̄подха̄туппакопена, хоти пӯтимукхева со.

сантатто бхавати ка̄йо, дат̣т̣хо аггимукхена ва̄;

теджодха̄туппакопена, хоти аггимукхева со.

сан̃чхинно бхавати ка̄йо, дат̣т̣хо саттхамукхена ва̄;

ва̄йодха̄туппакопена, хоти саттхамукхева со. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.4.238);

ити маха̄вика̄ра̄ни бхӯта̄нӣти маха̄бхӯта̄ни.

‘махантабхӯтатта̄ ча̄’ти ета̄ни хи маханта̄ни махата̄ ва̄йа̄мена париггахетаббатта̄, бхӯта̄ни виджджама̄натта̄ти, махантабхӯтатта̄ ча маха̄бхӯта̄ни. евам̣ махантапа̄тубха̄ва̄дӣхи ка̄ран̣ехи маха̄бхӯта̄ни.

чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпанти упайогаттхе са̄мивачанам̣. чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄йа, нисса̄йа, амун̃читва̄ паваттарӯпанти аттхо. идам̣ вуччати саббам̣ рӯпанти идам̣ чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, падапат̣ипа̄т̣ийа̄ ниддит̣т̣ха̄ни тевӣсати упа̄да̄рӯпа̄нӣти, саттавӣсатиппабхедам̣ саббам̣ рӯпам̣ на̄ма.

екавидхарӯпасан̇гахо

ида̄ни там̣ виттха̄рато дассетум̣ екавидха̄дӣхи ека̄дасахи сан̇гахехи ма̄тикам̣ т̣хапенто саббам̣ рӯпам̣ на хетӯтиа̄дима̄ха.

таттха ‘саббам̣ рӯпа’нти идам̣ падам̣ ‘саббам̣ рӯпам̣ на хету’ ‘саббам̣ рӯпам̣ ахетука’нти евам̣ саббападехи саддхим̣ йоджетаббам̣. сабба̄нева чета̄ни ‘на хетӯ’тиа̄дӣни течатта̄лӣсапада̄ни уддит̣т̣ха̄ни. тесу пат̣ипа̄т̣ийа̄ чатта̄лӣсапада̄ни ма̄тикато гахетва̄ т̣хапита̄ни, аваса̄не тӣн̣и ма̄тика̄муттака̄нӣти. евам̣ та̄ва пат̣хаме сан̇гахе па̄л̣иваваттха̄намева ведитаббам̣. татха̄ дутийасан̇гаха̄дӣсу.

дувидхарӯпасан̇гахо

татра̄йам̣ найо – дутийасан̇гахе та̄ва сатам̣ чатта̄ро ча дука̄. таттха аттхи рӯпам̣ упа̄да̄, аттхи рӯпам̣ ноупа̄да̄тиа̄дайо а̄димхи чуддаса дука̄ ан̃н̃аман̃н̃асамбандха̄бха̄вато пакин̣н̣акадука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ чаккхусампхассасса ваттхӯтиа̄дайо пан̃чавӣсати дука̄ ваттхуаваттхуупапариккхан̣авасена паваттатта̄ ваттхудука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ чаккхусампхассасса а̄рамман̣антиа̄дайо пан̃чавӣсати а̄рамман̣а̄на̄рамман̣аупапариккхан̣авасена паваттатта̄ а̄рамман̣адука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ чаккха̄йатананти а̄дайо даса а̄йатана̄на̄йатанаупапариккхан̣авасена паваттатта̄ а̄йатанадука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ чаккхудха̄тӯтиа̄дайо даса дха̄туадха̄туупапариккхан̣авасена паваттатта̄ дха̄тудука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ чаккхундрийантиа̄дайо ат̣т̣ха индрийа̄ниндрийаупапариккхан̣авасена паваттатта̄ индрийадука̄ на̄ма. тато аттхи рӯпам̣ ка̄йавин̃н̃аттӣтиа̄дайо два̄даса сукхума̄сукхумарӯпаупапариккхан̣авасена паваттатта̄ сукхумарӯпадука̄ на̄ма̄ти. идам̣ дутийасан̇гахе па̄л̣иваваттха̄нам̣.

тивидхарӯпасан̇гахо

585. татийасан̇гахе сатам̣ тӣн̣и ча тика̄ни. таттха дутийасан̇гахе вуттесу чуддасасу пакин̣н̣акадукесу екам̣ аджджхаттикадукам̣ сесехи терасахи йоджетва̄ йам̣ там̣ рӯпам̣ аджджхаттикам̣ там̣ упа̄да̄; йам̣ там̣ рӯпам̣ ба̄хирам̣ там̣ аттхи упа̄да̄, аттхи ноупа̄да̄тиа̄дина̄ найена т̣хапита̄ тераса пакин̣н̣акатика̄ на̄ма. тато тамева дукам̣ сесадукехи саддхим̣ йоджетва̄ йам̣ там̣ рӯпам̣ ба̄хирам̣ там̣ чаккхусампхассасса на ваттху, йам̣ там̣ рӯпам̣ аджджхаттикам̣ там̣ аттхи чаккхусампхассасса ваттху, аттхи чаккхусампхассасса на ваттхӯтиа̄дина̄ найена сесатика̄ т̣хапита̄. тесам̣ на̄ман̃ча ган̣ана̄ ча тесам̣йева ваттхудука̄дӣнам̣ васена ведитабба̄ти. идам̣ татийасан̇гахе па̄л̣иваваттха̄нам̣.

чатуббидха̄дирӯпасан̇гаха̄

586. чатуттхасан̇гахе два̄вӣсати чатукка̄. таттха саббапаччхимо аттхи рӯпам̣ упа̄да̄ аттхи рӯпам̣ ноупа̄да̄ти евам̣ идха вуттам̣ ма̄тикам̣ ана̄маситва̄ т̣хапито. итаре пана а̄маситва̄ т̣хапита̄. катхам̣? йе та̄ва идха дувидхасан̇гахе пакин̣н̣акесу а̄дито тайо дука̄, тесу екекам̣ гахетва̄ йам̣ там̣ рӯпам̣ упа̄да̄ там̣ аттхи упа̄дин̣н̣ам̣, аттхи анупа̄дин̣н̣антиа̄дина̄ найена пан̃чахи пан̃чахи дукехи саддхим̣ йоджетва̄ дукаттайамӯлака̄ а̄димхи пан̃чадаса чатукка̄ т̣хапита̄.

ида̄ни йо йам̣ чатукко санидассанадуко со йасма̄ йам̣ там̣ рӯпам̣ санидассанам̣ там̣ аттхи саппат̣игхам̣, аттхи аппат̣игхантиа̄дина̄ найена парехи ва̄, аттхи упа̄да̄ аттхи ноупа̄да̄тиа̄дина̄ найена пуримехи ва̄, дукехи саддхим̣ аттха̄бха̄вато кама̄бха̄вато висеса̄бха̄вато ча йогам̣ на гаччхати. санидассанан̃хи ‘аппат̣игхам̣’ на̄ма, ‘но упа̄да̄’ ва̄ наттхӣти аттха̄бха̄вато йогам̣ на гаччхати. ‘упа̄дин̣н̣ам̣ пана анупа̄дин̣н̣ан̃ча аттхи там̣ кама̄бха̄ва̄ йогам̣ на гаччхати. саббадука̄ хи паччхимапаччхимехева саддхим̣ йоджита̄. айаметтха камо. пуримехи пана саддхим̣ кама̄бха̄воти. ‘сати аттхе кама̄бха̄во ака̄ран̣ам̣. тасма̄ упа̄дин̣н̣апада̄дӣхи саддхим̣ йоджетаббо’ти че – на, висеса̄бха̄ва̄; упа̄дин̣н̣апада̄дӣни хи имина̄ саддхим̣ йоджита̄ни. таттха ‘упа̄дин̣н̣ам̣ ва̄ санидассанам̣, санидассанам̣ ва̄ упа̄дин̣н̣а’нти вутте висесо наттхӣти висеса̄бха̄ва̄пи йогам̣ на гаччхати. тасма̄ там̣ чатуттхадукам̣ ана̄маситва̄, тато парехи аттхи рӯпам̣ саппат̣игхантиа̄дӣхи тӣхи дукехи саддхим̣ ‘йам̣ там̣ рӯпам̣ саппат̣игхам̣ там̣ аттхи индрийам̣, аттхи на индрийам̣, йам̣ там̣ рӯпам̣ аппат̣игхам̣ там̣ аттхи индрийам̣, аттхи на индрийа’нтиа̄дина̄ найена йуджджама̄не две две дуке йоджетва̄ чха чатукка̄ т̣хапита̄.

йатха̄ ча̄йам̣ чатуттхадуко йогам̣ на гаччхати, татха̄ тена саддхим̣ а̄дидукопи. касма̄? анупа̄да̄рӯпасса екантена анидассанатта̄. со хи йам̣ там̣ рӯпам̣ ноупа̄да̄ там̣ аттхи санидассанам̣, аттхи анидассананти – евам̣ чатуттхена дукена саддхим̣ йоджийама̄но йогам̣ на гаччхати. тасма̄ там̣ атиккамитва̄ пан̃чамена саха йоджито. евам̣ йо йена саддхим̣ йогам̣ гаччхати, йо ча на гаччхати со ведитабботи. идам̣ чатуттхасан̇гахе па̄л̣иваваттха̄нам̣. ито паре пана пан̃чавидхасан̇гаха̄дайо сатта сан̇гаха̄ асаммисса̄ ева. евам̣ сакала̄йапи ма̄тика̄йа па̄л̣иваваттха̄нам̣ ведитаббам̣.

рӯпавибхаттиекаканиддесаван̣н̣ана̄

594. ида̄ни тасса̄ аттхам̣ бха̄джетва̄ дассетум̣ саббам̣ рӯпам̣ на хетумева̄тиа̄ди а̄раддхам̣. касма̄ панеттха ‘катамам̣ там̣ саббам̣ рӯпам̣ на хетӯ’ти пуччха̄ на ката̄ти? бхеда̄бха̄вато. йатха̄ хи дука̄дӣсу ‘упа̄да̄рӯпа’мпи аттхи ‘ноупа̄да̄рӯпа’мпи, евамидха хету на хетӯтипи сахетукамахетукантипи бхедо наттхи, тасма̄ пуччхам̣ акатва̄ва вибхаттам̣. таттха ‘сабба’нти сакалам̣, ниравасесам̣. ‘рӯпа’нти айамасса сӣта̄дӣхи руппанабха̄вадӣпано са̄ман̃н̃алаккхан̣аниддесо. на хетумева̄ти са̄дха̄ран̣ахетупат̣иккхепаниддесо.

таттха хетухету паччайахету уттамахету са̄дха̄ран̣ахетӯти чатуббидхо хету. тесу ‘тайо кусалахетӯ, тайо акусалахетӯ, тайо абйа̄катахетӯ’ти (дха. са. 1059) айам̣ ‘хетухету’ на̄ма. ‘‘чатта̄ро кхо, бхиккху, маха̄бхӯта̄ хету, чатта̄ро маха̄бхӯта̄ паччайо рӯпаккхандхасса пан̃н̃а̄пана̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.85; сам̣. ни. 3.82) айам̣ ‘паччайахету’ на̄ма. ‘‘кусала̄кусалам̣ аттано випа̄кат̣т̣ха̄не, уттамам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ кусалавипа̄кат̣т̣ха̄не, уттамам̣ анит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ акусалавипа̄кат̣т̣ха̄не’’ти айам̣ ‘уттамахету’ на̄ма. йатха̄ха – ‘атӣта̄на̄гатапаччуппанна̄нам̣ каммасама̄да̄на̄нам̣ т̣ха̄насо хетусо випа̄кам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’ти (ма. ни. 1.148; вибха. 810; па̄т̣и. ма. 2.44), ‘‘есева хету еса паччайо сан̇кха̄ра̄нам̣ йадидам̣ авиджджа̄’’ти авиджджа̄ сан̇кха̄ра̄нам̣ са̄дха̄ран̣ахету хутва̄ паччайат̣т̣хам̣ пхаратӣти айам̣ ‘са̄дха̄ран̣ахету’ на̄ма. йатха̄ хи патхавӣрасо а̄порасо ча мадхурасса̄пи амадхурасса̄пи паччайо, евам̣ авиджджа̄ кусаласан̇кха̄ра̄нампи акусаласан̇кха̄ра̄нампи са̄дха̄ран̣апаччайо хоти. имасмим̣ панаттхе ‘хетухету’ адхиппето. ити ‘хетӯ дхамма̄ на хетӯ дхамма̄’ти (дха. са. дукама̄тика̄ 1) ма̄тика̄йа а̄гатам̣ хетубха̄вам̣ рӯпасса нийаметва̄ пат̣иккхипанто ‘на хетумева̄’ти а̄ха. имина̄ найена саббападесу пат̣иккхепаниддесо ча аппат̣иккхепаниддесо ча ведитаббо. вачанаттхо пана саббапада̄нам̣ ма̄тика̄ван̣н̣ана̄йам̣ вуттойева.

саппаччайамева̄ти еттха пана каммасамут̣т̣ха̄нам̣ каммапаччайамева хоти, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дӣни а̄ха̄ра̄дипаччайа̄нева̄ти евам̣ рӯпассева вуттачатупаччайавасена аттхо ведитаббо. рӯпамева̄ти ‘рӯпино дхамма̄ арӯпино дхамма̄’ти ма̄тика̄йа вуттам̣ арӯпӣбха̄вам̣ пат̣иккхипати. уппаннам̣ чхахи вин̃н̃а̄н̣ехӣти паччуппаннарӯпамева чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣхи чхахи ведитаббам̣. нийа̄мо пана чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣни сандха̄йа гахито. на хи та̄ни атӣта̄на̄гатам̣ виджа̄нанти. мановин̃н̃а̄н̣ам̣ пана атӣтампи ана̄гатампи виджа̄на̄ти. там̣ имасмим̣ пан̃чавин̃н̃а̄н̣асоте патитатта̄ сотапатитамева хутва̄ гатам̣. хутва̄ абха̄ват̣т̣хена пана аниччамева. джара̄йа абхибхавитаббадхаммакатта̄ джара̄бхибхӯтамева. йасма̄ ва̄ рӯпака̄йе джара̄ па̄кат̣а̄ хоти, тасма̄пи ‘джара̄бхибхӯтамева̄’ти вуттам̣.

евам̣ екавидхена рӯпасан̇гахоти еттха ‘видха̄’-саддо ма̄насан̣т̣ха̄накот̣т̣ха̄сесу диссати. ‘‘сеййохамасмӣти видха̄, садисохамасмӣти видха̄’’тиа̄дӣсу (вибха. 962) хи ма̄но видха̄ на̄ма. ‘‘катхам̣видхам̣ сӣлавантам̣ ваданти, катхам̣видхам̣ пан̃н̃авантам̣ вадантӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.95) сан̣т̣ха̄нам̣. ‘катхам̣видха’нти хи падасса катхам̣сан̣т̣ха̄нанти аттхо. ‘‘екавидхена н̃а̄н̣аваттхум̣ дувидхена н̃а̄н̣аваттхӯ’’тиа̄дӣсу (вибха. 751-752) кот̣т̣ха̄со видха̄ на̄ма. идха̄пи кот̣т̣ха̄сова адхиппето.

сан̇гахасаддопи саджа̄тисан̃джа̄тикирийа̄ган̣анавасена чатуббидхо. таттха ‘‘саббе кхаттийа̄ а̄гаччханту, саббе бра̄хман̣а̄ саббе весса̄ саббе судда̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄ча̄, йо ча самма̄камманто, йо ча самма̄а̄джӣво – име дхамма̄ сӣлаккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) айам̣ ‘саджа̄тисан̇гахо’ на̄ма. ‘екаджа̄тика̄ а̄гаччхантӯ’ти вуттат̣т̣ха̄не вийа хи идха саббе джа̄тийа̄ екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘саббе косалака̄ а̄гаччханту, саббе ма̄гадхака̄, саббе бха̄рукаччхака̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йо ча̄вусо виса̄кха, самма̄ва̄йа̄мо, йа̄ ча самма̄сати, йо ча самма̄сама̄дхи – име дхамма̄ сама̄дхиккхандхе сан̇гахита̄’’ти айам̣ ‘сан̃джа̄тисан̇гахо’ на̄ма. екат̣т̣ха̄не джа̄та̄ сам̣вуддха̄ а̄гаччхантӯти вуттат̣т̣ха̄не вийа хи идха саббе сан̃джа̄тит̣т̣ха̄нена нивуттхока̄сена екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘саббе хаттха̄роха̄ а̄гаччханту, саббе асса̄роха̄, саббе ратхика̄ а̄гаччханту’’, ‘‘йа̄ ча̄вусо виса̄кха, самма̄дит̣т̣хи, йо ча самма̄сан̇каппо – име дхамма̄ пан̃н̃а̄ккхандхе сан̇гахита̄’’ти (ма. ни. 1.462) айам̣ ‘кирийа̄сан̇гахо’ на̄ма. саббева хете аттано кирийа̄каран̣ена екасан̇гахам̣ гата̄. ‘‘чаккха̄йатанам̣ катамаккхандхаган̣анам̣ гаччхати? чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхати. хан̃чи чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхаган̣анам̣ гаччхати, тена вата ре ваттаббе – чаккха̄йатанам̣ рӯпаккхандхена сан̇гахита’’нти (катха̄. 471), айам̣ ‘ган̣анасан̇гахо’ на̄ма. айамидха адхиппето. екакот̣т̣ха̄сена рӯпаган̣ана̄ти айан̃хеттха аттхо. еса найо саббаттха.

дуканиддесаван̣н̣ана̄

упа̄да̄бха̄джанӣйакатха̄

595. ида̄ни дувидхасан̇гаха̄дӣсу ‘аттхи рӯпам̣ упа̄да̄, аттхи рӯпам̣ ноупа̄да̄’ти евам̣ бхедасаббха̄вато пуччха̄пуббан̇гамам̣ падабха̄джанам̣ дассенто катамам̣ там̣ рӯпам̣ упа̄да̄тиа̄дима̄ха. таттха упа̄дийатӣти ‘упа̄да̄’; маха̄бхӯта̄ни гахетва̄, амун̃читва̄, та̄ни нисса̄йа паваттатӣти аттхо. ида̄ни там̣ пабхедато дассенто чаккха̄йатанантиа̄дима̄ха.

596. евам̣ тевӣсативидхам̣ упа̄да̄рӯпам̣ сан̇кхепато уддиситва̄ пуна тадева виттха̄рато ниддисанто катамам̣ там̣ рӯпам̣ чаккха̄йатанантиа̄дима̄ха. таттха дувидхам̣ чаккху – мам̣сачаккху пан̃н̃а̄чаккху ча. етесу ‘буддхачаккху самантачаккху н̃а̄н̣ачаккху диббачаккху дхаммачаккхӯ’ти пан̃чавидхам̣ пан̃н̃а̄чаккху. таттха ‘‘аддасам̣ кхо ахам̣, бхиккхаве, буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сатте аппараджаккхе…пе… дувин̃н̃а̄пайе’’ти (ма. ни. 1.283) идам̣ буддхачаккху на̄ма. ‘‘самантачаккху вуччати саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а’’нти идам̣ самантачаккху на̄ма. ‘‘чаккхум̣ удапа̄ди н̃а̄н̣ам̣ удапа̄дӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 15) идам̣ н̃а̄н̣ачаккху на̄ма. ‘‘аддасам̣ кхо ахам̣, бхиккхаве, диббена чаккхуна̄ висуддхена̄’’ти (ма. ни. 1.284) идам̣ диббачаккху на̄ма. ‘‘тасмим̣ йева̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄дӣ’’ти (ма. ни. 2.395) идам̣ хет̣т̣химамаггаттайасан̇кха̄там̣ н̃а̄н̣ам̣ дхаммачаккху на̄ма.

мам̣сачаккхупи паса̄дачаккху сасамбха̄рачаккхӯти дувидхам̣ хоти. таттха йойам̣ аккхикӯпаке патит̣т̣хито хет̣т̣ха̄ аккхикӯпакат̣т̣хикена, упари бхамукат̣т̣хикена, убхато аккхикӯт̣ехи, анто маттхалун̇гена, бахиддха̄ аккхиломехи париччхинно мам̣сапин̣д̣о. сан̇кхепато ‘чатассо дха̄туйо, ван̣н̣о гандхо расо оджа̄, самбхаво сан̣т̣ха̄нам̣, джӣвитам̣ бха̄во ка̄йапаса̄до чаккхупаса̄до’ти чуддасасамбха̄ро. виттха̄рато ‘чатассо дха̄туйо, там̣саннисситаван̣н̣агандхарасаоджа̄сан̣т̣ха̄насамбхава̄ ча̄’ти има̄ни даса чатусамут̣т̣ха̄никатта̄ чатта̄лӣсам̣ хонти. джӣвитам̣ бха̄во ка̄йапаса̄до чаккхупаса̄доти чатта̄ри екантакаммасамут̣т̣ха̄на̄нева̄ти имесам̣ чатучатта̄лӣса̄йа рӯпа̄нам̣ васена чатучатта̄лӣсасамбха̄ро. йам̣ локо сетам̣ чаккхум̣ путхулам̣ висат̣ам̣ виттхин̣н̣ам̣ ‘чаккху’нти сан̃джа̄нанто на чаккхум̣ сан̃джа̄на̄ти, ваттхум̣ чаккхуто сан̃джа̄на̄ти, со мам̣сапин̣д̣о аккхикӯпе патит̣т̣хито, нха̄русуттакена маттхалун̇ге а̄баддхо, йаттха сетампи аттхи, кан̣хампи лохитакампи, патхавӣпи а̄попи теджопи ва̄йопи, йам̣ семхӯссадатта̄ сетам̣, питтуссадатта̄ кан̣хам̣, рухируссадатта̄ лохитакам̣, патхавуссадатта̄ паттхин̣н̣ам̣ хоти, а̄пуссадатта̄ паггхарати, теджуссадатта̄ паридайхати, ва̄йуссадатта̄ самбхамати, идам̣ сасамбха̄рачаккху на̄ма.

йо панеттха сито еттха пат̣ибаддхо чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до, идам̣ паса̄дачаккху на̄ма. тадетам̣ тасса сасамбха̄рачаккхуно сетаман̣д̣алапариккхиттасса кан̣хаман̣д̣аласса маджджхе, абхимукхе т̣хита̄нам̣ сарӣрасан̣т̣ха̄нуппаттидесабхӯте дит̣т̣химан̣д̣але, саттасу пичупат̣алесу а̄ситтателам̣ пичупат̣ала̄ни вийа, саттаккхипат̣ала̄ни бйа̄петва̄, дха̄ран̣анха̄панаман̣д̣анабӣджанакичча̄хи чатӯхи дха̄тӣхи кхаттийакума̄ро вийа, сандха̄ран̣аа̄бандханапарипа̄чанасамудӣран̣акичча̄хи чатӯхи дха̄тӯхи катӯпака̄рам̣, утучитта̄ха̄рехи упаттхамбхийама̄нам̣, а̄йуна̄ анупа̄лийама̄нам̣, ван̣н̣агандхараса̄дӣхи паривутам̣, пама̄н̣ато ӯка̄сираматтам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати. вуттампи четам̣ дхаммасена̄патина̄ –

‘‘йена чаккхуппаса̄дена, рӯпа̄ни манупассати;

париттам̣ сукхумам̣ етам̣, ӯка̄сирасамӯпама’’нти.

чаккху ча там̣ а̄йатанан̃ча̄ти чаккха̄йатанам̣. йам̣ чаккху чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄доти идха̄пи упайогаттхейева са̄мивачанам̣; чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни упа̄дийитва̄ паваттаппаса̄доти аттхо. имина̄ паса̄дачаккхумева ган̣ха̄ти, сесачаккхум̣ пат̣иккхипати. йам̣ пана индрийагочарасутте ‘‘екам̣ маха̄бхӯтам̣ упа̄да̄йа паса̄до патхавӣдха̄туйа̄ тӣхи маха̄бхӯтехи сан̇гахито а̄подха̄туйа̄ ча теджодха̄туйа̄ ча ва̄йодха̄туйа̄ ча,’’ чатупариваттасутте ‘‘двиннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до патхавӣдха̄туйа̄ ча а̄подха̄туйа̄ ча двӣхи маха̄бхӯтехи сан̇гахито теджодха̄туйа̄ ча ва̄йодха̄туйа̄ ча̄’’ти вуттам̣, там̣ парийа̄йена вуттам̣. айан̃хи суттантикакатха̄ на̄ма парийа̄йадесана̄. йо ча чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до со тесу екекасса̄пи диннам̣ двиннампи паса̄дойева̄ти имина̄ парийа̄йена таттха десана̄ а̄гата̄. абхидхаммо пана ниппарийа̄йадесана̄ на̄ма. тасма̄ идха ‘чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа паса̄до’ти вуттам̣.

‘айам̣ ме атта̄’ти ба̄ладжанена париггахитатта̄ аттабха̄во вуччати сарӣрампи кхандхапан̃чакампи. тасмим̣ парийа̄панно таннисситоти аттабха̄вапарийа̄панно чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситум̣ на сакка̄ти анидассано. пат̣игхат̣т̣ана̄нигхам̣со еттха джа̄йатӣти саппат̣игхо.

йена̄тиа̄дӣсу айам̣ сан̇кхепаттхо – йена каран̣абхӯтена чаккхуна̄ айам̣ сатто идам̣ вуттаппака̄рам̣ рӯпам̣ атӣте пасси ва̄, ваттама̄не пассати ва̄, ана̄гате пассиссати ва̄, сачасса апарибхиннам̣ чаккху бхавеййа, атха̄нена а̄па̄тхагатам̣ рӯпам̣ пассе ва̄, атӣтам̣ ва̄ рӯпам̣ атӣтена чаккхуна̄ пасси, паччуппаннам̣ паччуппаннена пассати, ана̄гатам̣ ана̄гатена пассиссати, саче там̣ рӯпам̣ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхеййа чаккхуна̄ там̣ рӯпам̣ пассеййа̄ти идаметтха парикаппавачанам̣. дассанапарин̣а̄йакат̣т̣хена чаккхум̣петам̣, сан̃джа̄тисамосаран̣ат̣т̣хена чаккха̄йатанам̣петам̣, сун̃н̃атабха̄ваниссаттат̣т̣хена чаккхудха̄тупеса̄. дассаналаккхан̣е индат̣т̣хам̣ ка̄ретӣти чаккхундрийам̣петам̣. луджджанапалуджджанат̣т̣хена локопесо. вал̣ан̃джанат̣т̣хена два̄ра̄песа̄. апӯран̣ӣйат̣т̣хена самуддопесо. парисуддхат̣т̣хена пан̣д̣арам̣петам̣. пхасса̄дӣнам̣ абхиджа̄йанат̣т̣хена кхеттам̣петам̣. тесам̣йева патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена ваттхум̣петам̣. самависамам̣ дассентам̣ аттабха̄вам̣ нетӣти неттам̣петам̣. теневат̣т̣хена найанам̣петам̣. сакка̄йапарийа̄паннат̣т̣хена оримам̣ тӣрам̣петам̣. бахуса̄дха̄ран̣ат̣т̣хена асса̄микат̣т̣хена ча сун̃н̃о га̄мопесоти.

етта̄вата̄ ‘пасси ва̄’тиа̄дӣхи чатӯхи падехи чаккхум̣петантиа̄дӣни чуддаса на̄ма̄ни йоджетва̄ чаккха̄йатанасса чатта̄ро ваваттха̄пананайа̄ вутта̄ти ведитабба̄. катхам̣? еттха хи йена чаккхуна̄ анидассанена саппат̣игхена рӯпам̣ санидассанам̣ саппат̣игхам̣ пасси ва̄ чаккхум̣петам̣…пе… сун̃н̃о га̄мопесо, идам̣ там̣ рӯпам̣ чаккха̄йатананти айамеко найо. евам̣ сеса̄пи ведитабба̄.

597. ида̄ни йасма̄ виджджуниччхаран̣а̄дика̄лесу анолокетука̄масса̄пи рӯпам̣ чаккхупаса̄дам̣ гхат̣т̣ети, тасма̄ там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ дутийо ниддесава̄ро а̄раддхо. таттха йамхи чаккхумхӣти йамхи адхикаран̣абхӯте чаккхумхи. рӯпанти паччаттавачанаметам̣. таттха пат̣ихан̃н̃и ва̄ти атӣтаттхо. пат̣ихан̃н̃ати ва̄ти паччуппаннаттхо. пат̣ихан̃н̃иссати ва̄ти ана̄гататтхо. пат̣ихан̃н̃е ва̄ти викаппанаттхо. атӣтан̃хи рӯпам̣ атӣте чаккхусмим̣ пат̣ихан̃н̃и на̄ма. паччуппаннам̣ паччуппанне пат̣ихан̃н̃ати на̄ма. ана̄гатам̣ ана̄гате пат̣ихан̃н̃иссати на̄ма. саче там̣ рӯпам̣ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхеййа, чаккхумхи пат̣ихан̃н̃еййа там̣ рӯпанти айаметтха парикаппо. аттхато пана паса̄дам̣ гхат̣т̣айама̄намева рӯпам̣ пат̣ихан̃н̃ати на̄ма. идха̄пи пуриманайенева чатта̄ро ваваттха̄пананайа̄ ведитабба̄.

598. ида̄ни йасма̄ аттано иччха̄йа олокетука̄масса рӯпе чаккхум̣ упасам̣харато чаккху рӯпасмим̣ пат̣ихан̃н̃ати, тасма̄ там̣ а̄ка̄рам̣ дассетум̣ татийо ниддесава̄ро а̄раддхо. со аттхато па̄кат̣ойева. еттха пана чаккху а̄рамман̣ам̣ сампат̣иччхама̄намева рӯпамхи пат̣ихан̃н̃ати на̄ма. идха̄пи пуриманайенева чатта̄ро ваваттха̄пананайа̄ ведитабба̄.

599. ито парам̣ пхассапан̃чамака̄нам̣ уппаттидассанавасена пан̃ча, тесам̣йева а̄рамман̣апат̣ибаддхауппаттидассанавасена пан̃ча̄ти, даса ва̄ра̄ дассита̄. таттха чаккхум̣ нисса̄йа̄ти чаккхум̣ нисса̄йа, паччайам̣ катва̄. рӯпам̣ а̄раббха̄ти рӯпа̄рамман̣ам̣ а̄гамма, сандха̄йа, пат̣ичча. имина̄ чаккхупаса̄даваттхука̄нам̣ пхасса̄дӣнам̣ пуреджа̄тапаччайена чаккхудва̄раджаванавӣтхипарийа̄панна̄нам̣ а̄рамман̣а̄дхипатиа̄рамман̣ӯпаниссайапаччайехи рӯпасса паччайабха̄во дассито. итаресу пан̃часу ва̄ресу рӯпам̣ а̄рамман̣амасса̄ти рӯпа̄рамман̣оти евам̣ а̄рамман̣апаччайаматтенева паччайабха̄во дассито. йатха̄ пана пуримесу тӣсу, евам̣ имесупи дасасу ва̄ресу чатта̄ро чатта̄ро ваваттха̄пананайа̄ ведитабба̄. евам̣ катамам̣ там̣ рӯпам̣ чаккха̄йатананти пуччха̄йа уддхат̣ам̣ чаккхум̣ ‘идам̣ та’нти на̄наппака̄рато дассетум̣, пурима̄ тайо, име даса̄ти, тераса ниддесава̄ра̄ дассита̄. екекасмин̃четтха чатуннам̣ чатуннам̣ ваваттха̄пананайа̄нам̣ а̄гататта̄ двипан̃н̃а̄са̄йа найехи пат̣иман̣д̣етва̄ва дассита̄ти ведитабба̄.

600. ито паресу сота̄йатана̄диниддесесупи есева найо. висесаматтам̣ панеттха евам̣ ведитаббам̣ – сун̣а̄тӣти сотам̣. там̣ сасамбха̄расотабиласса анто танутамбалома̄чите ан̇гуливедхакасан̣т̣ха̄не падесе вуттаппака̄ра̄хи дха̄тӯхи катӯпака̄рам̣, утучитта̄ха̄рехи упаттхамбхийама̄нам̣, а̄йуна̄ анупа̄лийама̄нам̣, ван̣н̣а̄дӣхи паривутам̣ сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати.

гха̄йатӣти гха̄нам̣. там̣ сасамбха̄рагха̄набиласса анто аджаппадасан̣т̣ха̄не падесе йатха̄вуттаппака̄раупака̄рупаттхамбхана̄нупа̄ланапарива̄рам̣ хутва̄ гха̄навин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати.

са̄йанат̣т̣хена дживха̄. са̄ сасамбха̄радживха̄маджджхасса упари уппаладалаггасан̣т̣ха̄не падесе йатха̄вуттаппака̄раупака̄рупаттхамбхана̄нупа̄ланапарива̄ра̄ хутва̄ дживха̄вин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄на̄ тит̣т̣хати.

йа̄вата̄ пана имасмим̣ ка̄йе упа̄дин̣н̣акарӯпам̣ на̄ма аттхи, саббаттха ка̄йа̄йатанам̣, каппа̄сапат̣але снехо вийа, йатха̄вуттаппака̄раупака̄рупаттхамбхана̄нупа̄ланапарива̄рамева хутва̄ ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ йатха̄рахам̣ ваттхудва̄рабха̄вам̣ са̄дхайама̄нам̣ тит̣т̣хати. айаметтха висесо. сесо па̄л̣иппабхедо ча аттхо ча чаккхуниддесе вуттанайенева ведитаббо. кевалан̃хи идха чаккхупадасса т̣ха̄не сотапада̄дӣни, рӯпападасса т̣ха̄не саддапада̄дӣни, пассӣти а̄дӣнам̣ т̣ха̄не сун̣ӣтиа̄дипада̄ни ча а̄гата̄ни. ‘неттам̣петам̣, найанам̣пета’нти имасса ча пададвайасса абха̄ва̄ два̄даса два̄даса на̄ма̄ни хонти. сесам̣ саббаттха вуттасадисамева.

таттха сийа̄ – йади йа̄вата̄ имасмим̣ ка̄йе упа̄дин̣н̣акарӯпам̣ на̄ма аттхи, саббаттха ка̄йа̄йатанам̣, каппа̄сапат̣але снехо вийа. ‘евам̣ санте лаккхан̣асаммиссата̄ а̄паджджатӣ’ти. ‘на̄паджджатӣ’ти. ‘касма̄’? ‘ан̃н̃асса ан̃н̃аттха абха̄вато’. ‘йади евам̣, на саббаттха ка̄йа̄йатана’нти? ‘нева параматтхато саббаттха. виниббхуджитва̄ панасса на̄на̄каран̣ам̣ пан̃н̃а̄петум̣ на сакка̄, тасма̄ евам̣ вуттам̣. йатха̄ хи рӯпараса̄дайо, ва̄лика̄чун̣н̣а̄ни вийа, вивечетум̣ асаккун̣еййата̄йа ан̃н̃аман̃н̃абйа̄пиноти вуччанти, на ча параматтхато рӯпе расо аттхи. йади сийа̄ рӯпаггахан̣енева расаггахан̣ам̣ гаччхеййа. евам̣ ка̄йа̄йатанампи параматтхато нева саббаттха аттхи, на ча саббаттха наттхи, вивечетум̣ асаккун̣еййата̄йа̄ти. еваметтха на лаккхан̣асаммиссата̄ а̄паджджатӣти ведитабба̄’.

апича лаккхан̣а̄диваваттха̄панатопетесам̣ асаммиссата̄ ведитабба̄ – етесу хи рӯпа̄бхигха̄та̄рахабхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ дат̣т̣хука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ ва̄ чаккху, рӯпесу а̄вин̃чханарасам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, дат̣т̣хука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

садда̄бхигха̄та̄рахабхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ сотука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ ва̄ сотам̣, саддесу а̄вин̃чханарасам̣, сотавин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣, сотука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

гандха̄бхигха̄та̄рахабхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ гха̄йитука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтаппаса̄далаккхан̣ам̣ ва̄ гха̄нам̣, гандхесу а̄вин̃чханарасам̣, гха̄навин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣ гха̄йитука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄нам̣.

раса̄бхигха̄та̄рахабхӯтаппаса̄далаккхан̣а̄ са̄йитука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтаппаса̄далаккхан̣а̄ ва̄ дживха̄, расесу а̄вин̃чханараса̄, дживха̄вин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, са̄йитука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄на̄.

пхот̣т̣хабба̄бхигха̄та̄рахабхӯтаппаса̄далаккхан̣о пхуситука̄мата̄нида̄накаммасамут̣т̣ха̄набхӯтаппаса̄далаккхан̣о ва̄ ка̄йо, пхот̣т̣хаббесу а̄вин̃чханарасо, ка̄йавин̃н̃а̄н̣асса а̄дха̄рабха̄вапаччупат̣т̣ха̄но, пхуситука̄мата̄нида̄накаммаджабхӯтападат̣т̣ха̄но.

кечи пана ‘теджа̄дхика̄нам̣ бхӯта̄нам̣ паса̄до чаккху, ва̄йупатхавӣа̄па̄дхика̄нам̣ бхӯта̄нам̣ паса̄да̄ сотагха̄надживха̄, ка̄йо саббеса’нти ваданти. апаре ‘теджа̄дхика̄нам̣ паса̄до чаккху, виварава̄йуа̄папатхава̄дхика̄нам̣ паса̄да̄ сотагха̄надживха̄ка̄йа̄’ти ваданти. те ваттабба̄ – ‘суттам̣ а̄харатха̄’ти. аддха̄ суттамева на даккхиссанти. кечи панеттха ‘теджа̄дӣнам̣ гун̣ехи рӯпа̄дӣхи ануггайхабха̄вато’ти ка̄ран̣ам̣ ваданти. те ча ваттабба̄ – ‘ко паневама̄ха – рӯпа̄дайо теджа̄дӣнам̣ гун̣а̄’ти? авиниббхогесу хи рӯпесу ‘айам̣ имасса гун̣о, айам̣ имасса гун̣о’ти на лаббха̄ ваттум̣. атха̄пи вадеййум̣ – ‘йатха̄ тесу тесу самбха̄ресу тасса тасса бхӯтасса адхиката̄йа патхавӣа̄дӣнам̣ сандха̄ран̣а̄дӣни кичча̄ни иччхатха, евам̣ теджа̄диадхикесу самбха̄ресу рӯпа̄дӣнам̣ адхикабха̄вадассанато иччхитаббаметам̣ рӯпа̄дайо тесам̣ гун̣а̄’ти. те ваттабба̄ – иччхеййа̄ма, йади а̄па̄дхикасса а̄савасса гандхато патхавӣадхике каппа̄се гандхо адхикатаро сийа̄, теджа̄дхикасса ча ун̣ходакасса ван̣н̣атопи сӣтӯдакасса ван̣н̣о париха̄йетха. йасма̄ панетам̣ убхайампи наттхи, тасма̄ паха̄йетхетам̣ етесам̣ ниссайабхӯта̄нам̣ висесакаппанам̣, йатха̄ ависесепи екакала̄пе бхӯта̄нам̣ рӯпараса̄дайо ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висадиса̄ хонти, евам̣ чаккхупаса̄да̄дайо, авиджджама̄непи ан̃н̃асмим̣ висесака̄ран̣ети гахетаббаметам̣.

ким̣ пана там̣ йам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса аса̄дха̄ран̣ам̣? каммамева несам̣ висесака̄ран̣ам̣. тасма̄ каммависесато етесам̣ висесо, на бхӯтависесато. бхӯтависесе хи сати паса̄дова нуппаджджати. сама̄на̄нан̃хи паса̄до, на висама̄на̄нанти пора̄н̣а̄. евам̣ каммевисасато висесавантесу ча етесу чаккхусота̄ни асампаттависайагга̄хака̄ни аттано ниссайам̣ аналлӣнаниссайе ева висайе вин̃н̃а̄н̣ахетутта̄. гха̄надживха̄ка̄йа̄ сампаттависайагга̄хака̄, ниссайавасена чева сайан̃ча аттано ниссайам̣ аллӣнейева висайе вин̃н̃а̄н̣ахетутта̄.

ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана ‘‘а̄па̄тхагататта̄ва а̄рамман̣ам̣ сампаттам̣ на̄ма. чандаман̣д̣аласӯрийаман̣д̣ала̄нан̃хи два̄чатта̄лӣсайоджанасахассаматтхаке т̣хита̄нам̣ ван̣н̣о чаккхупаса̄дам̣ гхат̣т̣ети. со дӯре т̣хатва̄ пан̃н̃а̄йама̄нопи сампаттойева на̄ма. там̣гочаратта̄ чаккху сампаттагочарамева на̄ма. дӯре руккхам̣ чхинданта̄нампи, раджака̄нан̃ча ваттхам̣ дхованта̄нам̣ дӯратова ка̄йавика̄ро пан̃н̃а̄йати. саддо пана дха̄тупарампара̄йа а̄гантва̄ сотам̣ гхат̣т̣етва̄ сан̣икам̣ ваваттха̄нам̣ гаччхатӣ’’ти вуттам̣.

таттха кин̃ча̄пи а̄па̄тхагататта̄ а̄рамман̣ам̣ сампаттанти вуттам̣, чандаман̣д̣ала̄диван̣н̣о пана чаккхум̣ асампатто дӯре т̣хитова пан̃н̃а̄йати. саддопи саче сан̣икам̣ а̄гаччхеййа, дӯре уппанно чирена суййеййа, парампарагхат̣т̣ана̄йа ча а̄гантва̄ сотам̣ гхат̣т̣енто асукадиса̄йа на̄ма̄ти на пан̃н̃а̄йеййа. тасма̄ асампаттагочара̄нева та̄ни.

ахиа̄дисама̄на̄ни чета̄ни. йатха̄ хи ахи на̄ма бахи ситтасаммат̣т̣хат̣т̣ха̄не на̄бхирамати, сан̇ка̄рат̣т̣ха̄натин̣апан̣н̣агаханаваммика̄нийева пана пависитва̄ нипаннака̄ле абхирамати, екаггатам̣ а̄паджджати, евамева чаккхупетам̣ висамаджджха̄сайам̣ мат̣т̣хесу суван̣н̣абхиттиа̄дӣсу на̄бхирамати, олокетумпи на иччхати, рӯпачиттапуппхалата̄дичиттесуйева пана абхирамати. та̄дисесу хи т̣ха̄несу чаккхумхи аппахонте мукхампи виваритва̄ олокетука̄ма̄ хонти.

сусума̄ропи бахи никкханто гахетаббам̣ на пассати, аккхӣни ниммӣлетва̄ва чарати. йада̄ пана бйа̄масатаматтам̣ удакам̣ ога̄хитва̄ билам̣ пависитва̄ нипанно хоти, тада̄ тасса читтам̣ екаггам̣ хоти сукхам̣ супати, евамева сотам̣ тампе биладжджха̄сайам̣ а̄ка̄сасаннисситам̣ кан̣н̣аччхиддакӯпакейева аджджха̄сайам̣ кароти. кан̣н̣аччхидда̄ка̄сойева тасса саддасаване паччайо хоти. аджат̣а̄ка̄сопи ват̣т̣атийева. антолен̣асмин̃хи саджджха̄йе карийама̄не на лен̣аччхаданам̣ бхиндитва̄ саддо бахи никкхамати, два̄рава̄тапа̄наччхиддехи пана никкхамитва̄ дха̄тупарампара̄йева гхат̣т̣енто гантва̄ сотапаса̄дам̣ гхат̣т̣ети. атха тасмим̣ ка̄ле ‘асуко на̄ма саджджха̄йатӣ’ти лен̣апит̣т̣хе нисинна̄ джа̄нанти.

евам̣ санте сампаттагочарата̄ хоти. ‘ким̣ панетам̣ сампаттагочара’нти? ‘а̄ма, сампаттагочарам̣’. ‘йади евам̣, дӯре бхерӣа̄дӣсу ваджджама̄несу дӯре саддоти джа̄нанам̣ на бхавеййа̄’ти? ‘но на бхавати. сотапаса̄дасмин̃хи гхат̣т̣ите дӯре саддо а̄санне саддо, паратӣре ориматӣрети татха̄ татха̄ джа̄нана̄ка̄ро хоти. дхаммата̄ еса̄’ти. ‘ким̣ ета̄йа дхаммата̄йа? йато йато чхиддам̣ тато тато саванам̣ хоти, чандимасӯрийа̄дӣнам̣ дассанам̣ вийа̄ти асампаттагочарамеветам̣’.

паккхӣпи руккхе ва̄ бхӯмийам̣ ва̄ на рамати. йада̄ пана екам̣ ва̄ две ва̄ лед̣д̣упа̄те атиккамма аджат̣а̄ка̄сам̣ паккхандо хоти, тада̄ екаггачиттатам̣ а̄паджджати, евамева гха̄нампи а̄ка̄саджджха̄сайам̣ ва̄тӯпаниссайагандхагочарам̣. татха̄ хи га̄во нававут̣т̣хе деве бхӯмийам̣ гха̄йитва̄ гха̄йитва̄ а̄ка̄са̄бхимукха̄ хутва̄ ва̄там̣ а̄кад̣д̣ханти. ан̇гулӣхи гандхапин̣д̣ам̣ гахетва̄пи ча упасин̇гханака̄ле ва̄там̣ ана̄кад̣д̣ханто нева тасса гандхам̣ джа̄на̄ти.

куккуропи бахи вичаранто кхемат̣т̣ха̄нам̣ на пассати лед̣д̣упаха̄ра̄дӣхи упаддуто хоти. антога̄мам̣ пависитва̄ уддханат̣т̣ха̄не чха̄рикам̣ бйӯхитва̄ нипаннасса пана пха̄сукам̣ хоти, евамева дживха̄пи га̄маджджха̄сайа̄ а̄посаннисситараса̄рамман̣а̄. татха̄ хи тийа̄мараттим̣ саман̣адхаммам̣ катва̄пи па̄това паттачӣварама̄да̄йа га̄мо пависитаббо хоти. суккхакха̄данӣйасса ча на сакка̄ кхел̣ена атемитасса расам̣ джа̄нитум̣.

син̇га̄лопи бахи чаранто ратим̣ на виндати, а̄макасуса̄не мануссамам̣сам̣ кха̄дитва̄ нипаннассева панасса пха̄сукам̣ хоти, евамева ка̄йопи упа̄дин̣н̣акаджджха̄сайо патхавӣнисситапхот̣т̣хабба̄рамман̣о. татха̄ хи ан̃н̃ам̣ упа̄дин̣н̣акам̣ алабхама̄на̄ сатта̄ аттанова хаттхатале сӣсам̣ катва̄ нипаджджанти. аджджхаттикаба̄хира̄ часса патхавӣ а̄рамман̣аггахан̣е паччайо хоти. сусантхатассапи хи сайанасса, хаттхе т̣хапита̄нампи ва̄ пхала̄нам̣, на сакка̄ анисӣдантена ва̄ аниппӣл̣ентена ва̄ тхаддхамудубха̄во джа̄нитунти. аджджхаттикаба̄хира̄патхавӣ етасса ка̄йапаса̄дасса пхот̣т̣хаббаджа̄нане паччайо хоти. евам̣ лаккхан̣а̄диваваттха̄натопетесам̣ асаммиссата̄ ведитабба̄. ан̃н̃ейева хи чаккхупаса̄дасса лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄нагочараджджха̄сайаниссайа̄ ан̃н̃е сотапаса̄да̄дӣнанти асаммисса̄нева чаккха̄йатана̄дӣни.

апича несам̣ асаммиссата̄йа айам̣ упама̄пи ведитабба̄ – йатха̄ хи пан̃чаван̣н̣а̄нам̣ дхаджа̄нам̣ усса̄пита̄нам̣ кин̃ча̄пи чха̄йа̄ ека̄баддха̄ вийа хоти, тасса тасса пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асаммисса̄ва йатха̄ ча пан̃чаван̣н̣ена каппа̄сена ват̣т̣им̣ катва̄ дӣпе джа̄лите кин̃ча̄пи джа̄ла̄ ека̄баддха̄ вийа хоти, тасса тасса пана ам̣суно па̄т̣ийекка̄ па̄т̣ийекка̄ джа̄ла̄ асаммисса̄ ева, евамева кин̃ча̄пи има̄ни пан̃ча̄йатана̄ни екасмим̣ аттабха̄ве самосат̣а̄ни ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана асаммисса̄нева. на кевалан̃ча има̄нева пан̃ча, сесарӯпа̄нипи асаммисса̄нева. имасмин̃хи сарӣре хет̣т̣химака̄йо маджджхимака̄йо упаримака̄йоти тайо кот̣т̣ха̄са̄. таттха на̄бхито пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ хет̣т̣химака̄йо на̄ма. тасмим̣ ка̄йадасакам̣, бха̄вадасакам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄ни ат̣т̣ха, утусамут̣т̣ха̄на̄ни ат̣т̣ха, читтасамут̣т̣ха̄на̄ни ат̣т̣ха̄ти чатучатта̄лӣса рӯпа̄ни. на̄бхито уддхам̣ йа̄ва галава̄т̣ака̄ маджджхимака̄йо на̄ма. таттха ча ка̄йадасакам̣, бха̄вадасакам̣, ваттхудасакам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дӣни тӣн̣и ат̣т̣хака̄нӣти чатупан̃н̃а̄са рӯпа̄ни. галава̄т̣акато уддхам̣ упаримака̄йо на̄ма. таттха чаккхудасакам̣, сотадасакам̣, гха̄надасакам̣, дживха̄дасакам̣, ка̄йадасакам̣, бха̄вадасакам̣, а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄дӣни тӣн̣и ат̣т̣хака̄нӣти чатура̄сӣти рӯпа̄ни.

таттха чаккхупаса̄дасса паччайа̄ни чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, ван̣н̣о гандхо расо оджа̄, джӣвитиндрийам̣ чаккхупаса̄доти идам̣ екантато авинибхутта̄нам̣ дасаннам̣ ниппханнарӯпа̄нам̣ васена чаккхудасакам̣ на̄ма. имина̄ найена сеса̄нипи ведитабба̄ни. тесу хет̣т̣химака̄йе рӯпам̣ маджджхимака̄йаупаримака̄йарӯпехи саддхим̣ асаммиссам̣. сесака̄йадвайепи рӯпам̣ итарехи саддхим̣ асаммиссамева. йатха̄ хи са̄йанхасамайе паббатаччха̄йа̄ ча руккхаччха̄йа̄ ча кин̃ча̄пи ека̄баддха̄ вийа хонти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана асаммисса̄ва евам̣ имесупи ка̄йесу чатучатта̄лӣса чатупан̃н̃а̄са чатура̄сӣти рӯпа̄ни ча кин̃ча̄пи ека̄баддха̄ни вийа хонти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пана асаммисса̄нева̄ти.

616. рӯпа̄йатананиддесе ван̣н̣ова ван̣н̣анибха̄; нибха̄тӣти ва̄ нибха̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣асса па̄кат̣а̄ хотӣти аттхо. ван̣н̣ова нибха̄ ван̣н̣анибха̄. саддхим̣ нидассанена санидассанам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситаббанти аттхо. саддхим̣ пат̣игхена саппат̣игхам̣, пат̣игхат̣т̣ананигхам̣саджанаканти аттхо. нӣла̄дӣсу ума̄пуппхасама̄нам̣ нӣлам̣, кан̣ика̄рапуппхасама̄нам̣ пӣтакам̣, бандхуджӣвакапуппхасама̄нам̣ лохитакам̣, осадхита̄ракасама̄нам̣ ода̄там̣. джха̄ман̇га̄расама̄нам̣ ка̄л̣акам̣, мандараттам̣ синдува̄ракаравӣрамакул̣асама̄нам̣ ман̃джит̣т̣хакам̣. ‘‘хариттачахемаван̣н̣ака̄мам̣сумукхапаккама̄’’ти (джа̄. 1.15.133) еттха пана кин̃ча̄пи ‘харӣ’ти суван̣н̣ам̣ вуттам̣, парато панасса джа̄тарӯпаггахан̣ена гахитатта̄ идха са̄мам̣ хари на̄ма. има̄ни сатта ваттхум̣ ана̄маситва̄ сабха̄венева дассита̄ни.

хариван̣н̣анти харитасаддалаван̣н̣ам̣. амбан̇кураван̣н̣анти амбан̇курена сама̄наван̣н̣ам̣. има̄ни две ваттхум̣ а̄маситва̄ дассита̄ни. дӣгха̄дӣни два̄даса воха̄рато дассита̄ни. со ча несам̣ воха̄ро упанидха̄йасиддхо чева саннивесасиддхо ча. дӣгха̄дӣни хи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ упанидха̄йасиддха̄ни, ват̣т̣а̄дӣни саннивесависесена. таттха рассам̣ упанидха̄йа тато уччатарам̣ дӣгхам̣, там̣ упанидха̄йа тато нӣчатарам̣ рассам̣. тхӯлам̣ упанидха̄йа тато кхуддакатарам̣ ан̣ум̣, там̣ упанидха̄йа тато махантатарам̣ тхӯлам̣. чаккасан̣т̣ха̄нам̣ ват̣т̣ам̣, куккут̣ан̣д̣асан̣т̣ха̄нам̣ париман̣д̣алам̣. чатӯхи ам̣сехи йуттам̣ чатурам̣сам̣. чхал̣ам̣са̄дӣсупи есева найо. ниннанти онатам̣, тхаланти уннатам̣.

таттха йасма̄ дӣгха̄дӣни пхуситва̄ сакка̄ джа̄нитум̣, нӣла̄дӣни паневам̣ на сакка̄, тасма̄ на ниппарийа̄йена дӣгхам̣ рӯпа̄йатанам̣; татха̄ расса̄дӣни. там̣ там̣ нисса̄йа пана татха̄ татха̄ т̣хитам̣ дӣгхам̣ рассанти тена тена воха̄рена рӯпа̄йатанамеветтха бха̄ситанти ведитаббам̣. чха̄йа̄ а̄тапоти идам̣ ан̃н̃аман̃н̃апариччхиннам̣; татха̄ а̄локо андхака̄ро ча. аббха̄ махика̄тиа̄дӣни чатта̄ри ваттхуна̄ва дассита̄ни. таттха ‘аббха̄’ти вала̄хако. ‘махика̄’ти химам̣. имехи чатӯхи аббха̄дӣнам̣ ван̣н̣а̄ дассита̄. чандаман̣д̣аласса ван̣н̣анибха̄тиа̄дӣхи тесам̣ тесам̣ пабха̄ван̣н̣а̄ дассита̄.

таттха чандаман̣д̣ала̄дӣнам̣ ваттхӯнам̣ евам̣ висесо ведитаббо – ман̣имайам̣ раджатапат̣иччханнам̣ екӯнапан̃н̃а̄сайоджана̄йа̄мавиттха̄рам̣ чандасса девапуттасса вима̄нам̣ чандаман̣д̣алам̣ на̄ма. сован̣н̣амайам̣ пхаликапат̣иччханнам̣ самапан̣н̣а̄сайоджана̄йа̄мавиттха̄рам̣ сӯрийасса девапуттасса вима̄нам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ на̄ма. саттаратанамайа̄ни саттат̣т̣хадасадва̄дасайоджана̄йа̄мавиттха̄ра̄ни тесам̣ тесам̣ девапутта̄нам̣ вима̄на̄ни та̄ракарӯпа̄ни на̄ма.

таттха хет̣т̣ха̄ чандо, сӯрийо упари, убхиннамантарам̣ йоджанам̣ хоти. чандасса хет̣т̣химантато сӯрийасса упариманто йоджанасатам̣ хоти. двӣсу пассесу наккхаттата̄рака̄ гаччханти. етесу пана тӣсу чандо дандхагамано, сӯрийо сӣгхагамано, наккхаттата̄рака̄ саббасӣгхагамана̄. ка̄лена чандимасӯрийа̄нам̣ пурато хонти ка̄лена паччха̄.

а̄да̄саман̣д̣аланти кам̣самайам̣. ман̣ӣти т̣хапетва̄ вел̣урийам̣ сесо джотираса̄дианекаппабхедо. сан̇кхоти са̄муддико; мутта̄ са̄муддика̄пи, сеса̄пи. вел̣урийоти вел̣уван̣н̣аман̣и. джа̄тарӯпам̣ вуччати саттхуван̣н̣о. саттха̄ хи суван̣н̣аван̣н̣о, суван̣н̣ампи саттхуван̣н̣ам̣. раджатам̣ вуччати каха̄пан̣о – лохама̄сако да̄рума̄сако джатума̄сако, йе ‘воха̄рам̣ гаччхантӣ’ти (па̄ра̄. 584) вуттам̣ там̣ саббампи идха гахитам̣.

йам̣ ва̄ панан̃н̃ампӣти имина̄ па̄л̣иа̄гатам̣ т̣хапетва̄ сесам̣ тат̣т̣икапилотикакан̣н̣икаван̣н̣а̄дибхедам̣ рӯпам̣ гахитам̣. тан̃хи саббам̣ йева̄панакесу павит̣т̣хам̣.

еваметам̣ нӣла̄дина̄ бхедена бхиннампи рӯпам̣ саббам̣ лаккхан̣а̄дӣхи абхиннамева. саббан̃хетам̣ чаккхупат̣ихананалаккхан̣ам̣ рӯпам̣, чаккхувин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасам̣, тассева гочарапаччупат̣т̣ха̄нам̣, чатумаха̄бхӯтападат̣т̣ха̄нам̣. йатха̄ четам̣ татха̄ сабба̄нипи упа̄да̄рӯпа̄ни. йаттха пана висесо аттхи таттха ваккха̄ма. сесаметтха чаккха̄йатананиддесе вуттанайенева ведитаббам̣. кевалан̃хи таттха чаккхупуббан̇гамо ниддесо идха рӯпапуббан̇гамо. таттха ‘чаккхум̣ пета’нтиа̄дӣни чуддаса на̄ма̄ни, идха ‘рӯпам̣пета’нтиа̄дӣни тӣн̣и. сесам̣ та̄дисамева. йатха̄ хи чатӯхи чатӯхи найехи пат̣иман̣д̣етва̄ чаккхум̣ ваваттха̄петум̣ тераса ва̄ра̄ вутта̄, идха̄пи те татхева вутта̄ти.

620. садда̄йатананиддесе бхерисаддоти маха̄бхерӣпахат̣абхерӣнам̣ саддо. мудин̇гасан̇кхапан̣авасадда̄пи мудин̇га̄дипаччайа̄ садда̄. гӣтасан̇кха̄то саддо гӣтасаддо. вутта̄васеса̄нам̣ вӣн̣а̄дӣнам̣ тантибаддха̄нам̣ саддо ва̄дитасаддо. саммасаддоти кам̣сата̄лакат̣т̣хата̄ласаддо. па̄н̣исаддоти па̄н̣иппаха̄расаддо. сатта̄нам̣ ниггхосасаддоти бахӯнам̣ саннипатита̄нам̣ апан̃н̃а̄йама̄нападабйан̃джананиггхосасаддо. дха̄тӯнам̣ саннигха̄тасаддоти руккха̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃анигхам̣санагхан̣т̣ика̄кот̣ана̄дисаддо. ва̄тасса ва̄йато саддо ва̄тасаддо. удакасса сандама̄насса ва̄ пат̣ихатасса ва̄ саддо удакасаддо. манусса̄нам̣ салла̄па̄дисаддо мануссасаддо. там̣ т̣хапетва̄ сесо саббопи амануссасаддо. имина̄ пададвайена саббопи саддо парийа̄динно. евам̣ сантепи вам̣сапха̄ланапилотикапха̄лана̄дӣсу паватто па̄л̣ийам̣ ана̄гатасаддо йева̄панакат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣хоти ведитаббо.

евамайам̣ бхерӣсадда̄дина̄ бхедена бхиннопи саддо лаккхан̣а̄дӣхи абхиннойева. саббопи хеса сотапат̣ихананалаккхан̣о саддо сотавин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарапаччупат̣т̣ха̄но. сесам̣ чаккха̄йатананиддесе вуттанайенева ведитаббам̣. идха̄пи хи чатӯхи чатӯхи найехи пат̣иман̣д̣ита̄ тераса ва̄ра̄ вутта̄. тесам̣ аттхо сакка̄ вуттанайенева джа̄нитунти на виттха̄рито.

624. гандха̄йатананиддесе мӯлагандхоти йам̣ кин̃чи мӯлам̣ пат̣ичча ниббатто гандхо. са̄рагандха̄дӣсупи есева найо. асиддхадусиддха̄нам̣ д̣а̄ка̄дӣнам̣ гандхо а̄макагандхо. маччхасакалика̄пӯтимам̣сасам̣килит̣т̣хасаппиа̄дӣнам̣ гандхо виссагандхо. сугандхоти ит̣т̣хагандхо. дуггандхоти анит̣т̣хагандхо. имина̄ пададвайена саббопи гандхо парийа̄динно. евам̣ сантепи кан̣н̣акагандхапилотикагандха̄дайо па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄ саббепи гандха̄ йева̄панакат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣ха̄ти ведитабба̄.

евамайам̣ мӯлагандха̄дина̄ бхедена бхиннопи гандхо лаккхан̣а̄дӣхи абхиннойева. саббопи хеса гха̄напат̣ихананалаккхан̣о гандхо, гха̄навин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарапаччупат̣т̣ха̄но. сесам̣ чаккха̄йатананиддесе вуттанайенева ведитаббам̣. идха̄пи хи татхева двипан̃н̃а̄санайапат̣иман̣д̣ита̄ тераса ва̄ра̄ вутта̄. те аттхато па̄кат̣а̄йева.

628. раса̄йатананиддесе мӯларасоти йам̣кин̃чи мӯлам̣ пат̣ичча ниббаттарасо. кхандхараса̄дӣсупи есева найо. амбиланти таккамбила̄ди. мадхуранти екантато госаппиа̄ди. мадху пана каса̄вайуттам̣ чираниккхиттам̣ каса̄вам̣ хоти. пха̄н̣итам̣ кха̄рийуттам̣ чираниккхиттам̣ кха̄рийам̣ хоти. саппи пана чираниккхиттам̣ ван̣н̣агандхе джахантампи расам̣ на джахатӣти тадева екантамадхурам̣. титтаканти нимбапан̣н̣а̄ди. кат̣уканти син̇гиверамарича̄ди. лон̣иканти са̄муддикалон̣а̄ди. кха̄риканти ва̄тин̇ган̣акал̣ӣра̄ди. ламбиланти бадара̄малакакапит̣т̣хаса̄лава̄ди. каса̄ванти харитака̄ди. име саббепи раса̄ ваттхувасена вутта̄. там̣там̣ваттхуто панеттха расова амбила̄дӣхи на̄мехи вуттоти ведитаббо. са̄дӯти ит̣т̣харасо, аса̄дӯти анит̣т̣харасо. имина̄ пададвайена саббопи расо парийа̄динно. евам̣ сантепи лед̣д̣урасабхиттирасапилотикараса̄дайо па̄л̣ийам̣ ана̄гата̄ саббепи раса̄ йева̄панакат̣т̣ха̄нам̣ павит̣т̣ха̄ти ведитабба̄.

евамайам̣ мӯлараса̄дина̄бхедена бхиннопи расо лаккхан̣а̄дӣхи абхиннойева. саббопи хеса дживха̄пат̣ихананалаккхан̣о расо, дживха̄вин̃н̃а̄н̣асса висайабха̄варасо, тассева гочарапаччупат̣т̣ха̄но. сесам̣ чаккха̄йатананиддесе вуттанайенева ведитаббам̣. идха̄пи хи татхева двипан̃н̃а̄санайапат̣иман̣д̣ита̄ тераса ва̄ра̄ вутта̄.

632. иттхиндрийаниддесе йанти каран̣авачанам̣. йена ка̄ран̣ена иттхийа̄ иттхилин̇га̄дӣни хонтӣти айаметтха аттхо. таттха ‘лин̇га’нти сан̣т̣ха̄нам̣. иттхийа̄ хи хаттхапа̄дагӣва̄ура̄дӣнам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ на пурисасса вийа хоти. иттхӣнан̃хи хет̣т̣химака̄йо висадо хоти, упаримака̄йо ависадо. хаттхапа̄да̄ кхуддака̄, мукхам̣ кхуддакам̣. нимиттанти сан̃джа̄нанам̣. иттхӣнан̃хи урамам̣сам̣ ависадам̣ хоти, мукхам̣ ниммассуда̄т̣хикам̣. кесабандхаваттхаггахан̣ампи на пуриса̄нам̣ вийа хоти. куттанти кирийа̄. иттхийо хи дахарака̄ле суппакамусалакехи кӣл̣анти, читтадхӣталика̄йа кӣл̣анти, маттикава̄кена суттакам̣ на̄ма кантанти. а̄каппоти гамана̄диа̄ка̄ро. иттхийо хи гаччхама̄на̄ ависада̄ гаччханти, тит̣т̣хама̄на̄ нипаджджама̄на̄ нисӣдама̄на̄ кха̄дама̄на̄ бхун̃джама̄на̄ ависада̄ бхун̃джанти. пурисампи хи ависадам̣ дисва̄ ма̄туга̄мо вийа гаччхати тит̣т̣хати нипаджджати нисӣдати кха̄дати бхун̃джатӣти ваданти.

иттхаттам̣ иттхибха̄воти убхайампи екаттхам̣; иттхисабха̄воти аттхо. айам̣ каммаджо пат̣исандхисамут̣т̣хито. иттхилин̇га̄дӣни пана иттхиндрийам̣ пат̣ичча паватте самут̣т̣хита̄ни. йатха̄ хи бӣдже сати, бӣджам̣ пат̣ичча, бӣджапаччайа̄ руккхо вад̣д̣хитва̄ са̄кха̄вит̣апасампанно хутва̄ а̄ка̄сам̣ пӯретва̄ тит̣т̣хати, евамева иттхибха̄васан̇кха̄те иттхиндрийе сати иттхилин̇га̄дӣни хонти. бӣджам̣ вийа хи иттхиндрийам̣, бӣджам̣ пат̣ичча вад̣д̣хитва̄ а̄ка̄сам̣ пӯретва̄ т̣хитаруккхо вийа иттхиндрийам̣ пат̣ичча иттхилин̇га̄дӣни паватте самут̣т̣хаханти. таттха иттхиндрийам̣ на чаккхувин̃н̃еййам̣, мановин̃н̃еййамева. иттхилин̇га̄дӣни чаккхувин̃н̃еййа̄нипи мановин̃н̃еййа̄нипи.

идам̣ там̣ рӯпам̣ иттхиндрийанти идам̣ там̣ рӯпам̣, йатха̄ чаккхундрийа̄дӣни пурисасса̄пи хонти, на евам̣; нийамато пана иттхийа̄ ева индрийам̣ ‘иттхиндрийам̣’.

633. пурисиндрийепи есева найо. пурисалин̇га̄дӣни пана иттхилин̇га̄дӣнам̣ пат̣ипаккхато ведитабба̄ни. пурисасса хи хаттхапа̄дагӣва̄ура̄дӣнам̣ сан̣т̣ха̄нам̣ на иттхийа̄ вийа хоти. пуриса̄нан̃хи упаримака̄йо висадо хоти хет̣т̣химака̄йо ависадо, хаттхапа̄да̄ маханта̄, мукхам̣ махантам̣, урамам̣сам̣ висадам̣, массуда̄т̣хика̄ уппаджджанти. кесабандханаваттхаггахан̣ам̣ на иттхӣнам̣ вийа хоти. дахарака̄ле ратханан̇гала̄дӣхи кӣл̣анти, ва̄ликапа̄л̣им̣ катва̄ ва̄пим̣ на̄ма кхананти, гамана̄дӣни висада̄ни хонти. иттхимпи гамана̄дӣни висада̄ни курума̄нам̣ дисва̄ ‘пурисо вийа гаччхатӣ’тиа̄дӣни ваданти. сесам̣ иттхиндрийе вуттасадисамева.

таттха иттхибха̄валаккхан̣ам̣ иттхиндрийам̣, иттхӣти пака̄санарасам̣, иттхилин̇ганимиттакутта̄каппа̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣. пурисабха̄валаккхан̣ам̣ пурисиндрийам̣, пурисоти пака̄санарасам̣, пурисалин̇ганимиттакутта̄каппа̄нам̣ ка̄ран̣абха̄вапаччупат̣т̣ха̄нам̣. убхайампетам̣ пат̣хамакаппика̄нам̣ паватте самут̣т̣ха̄ти. апарабха̄ге пат̣исандхийам̣. пат̣исандхисамут̣т̣хитампи паватте чалати париваттати.

йатха̄ха –

‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно иттхилин̇гам̣ па̄тубхӯтам̣ хоти. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарисса̄ бхиккхунийа̄ пурисалин̇гам̣ па̄тубхӯтам̣ хотӣ’’ти (па̄ра̄. 69).

имесу пана двӣсу пурисалин̇гам̣ уттамам̣, иттхилин̇гам̣ хӣнам̣. тасма̄ пурисалин̇гам̣ балаваакусалена антарадха̄йати, иттхилин̇гам̣ дуббалакусалена патит̣т̣ха̄ти. иттхилин̇гам̣ пана антарадха̄йантам̣ дуббалаакусалена антарадха̄йати, пурисалин̇гам̣ балавакусалена патит̣т̣ха̄ти. евам̣ убхайампи акусалена антарадха̄йати, кусалена патит̣т̣ха̄тӣти ведитаббам̣.

убхатобйан̃джанакасса пана ким̣ екам̣ индрийам̣ уда̄ху двети? екам̣. тан̃ча кхо иттхиубхатобйан̃джанакасса иттхиндрийам̣, пурисаубхатобйан̃джанакасса пурисиндрийам̣. ‘евам̣ санте дутийабйан̃джанакасса абха̄во а̄паджджати. индрийан̃хи бйан̃джанака̄ран̣ам̣ вуттам̣. тан̃часса наттхӣ’ти? ‘на тасса индрийам̣ бйан̃джанака̄ран̣ам̣’. ‘касма̄’? ‘сада̄ абха̄вато. иттхиубхатобйан̃джанакасса хи йада̄ иттхийа̄ ра̄гачиттам̣ уппаджджати, тада̄ва пурисабйан̃джанам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, иттхибйан̃джанам̣ пат̣иччханнам̣ гул̣хам̣ хоти. татха̄ итарасса итарам̣.

йади ча тесам̣ индрийам̣ дутийабйан̃джанака̄ран̣ам̣ бхавеййа, сада̄пи бйан̃джанадвайам̣ тит̣т̣хеййа. на пана тит̣т̣хати. тасма̄ ведитаббаметам̣ на тасса там̣ бйан̃джанака̄ран̣ам̣. каммасаха̄йам̣ пана ра̄гачиттамеветтха ка̄ран̣ам̣. йасма̄ часса екамева индрийам̣ хоти, тасма̄ иттхиубхатобйан̃джанако сайампи габбхам̣ ган̣ха̄ти, парампи ган̣ха̄пети. пурисаубхатобйан̃джанако парам̣ габбхам̣ ган̣ха̄пети, сайам̣ пана на ган̣ха̄тӣти.

634. джӣвитиндрийаниддесе йам̣ ваттаббам̣ там̣ хет̣т̣ха̄ арӯпаджӣвитиндрийе вуттамева. кевалан̃хи таттха йо тесам̣ арӯпӣнам̣ дхамма̄нанти вуттам̣, идха рӯпаджӣвитиндрийатта̄ йо тесам̣ рӯпӣнам̣ дхамма̄нанти айамева висесо. лаккхан̣а̄дӣни панасса евам̣ ведитабба̄ни – сахаджа̄тарӯпа̄нупа̄ланалаккхан̣ам̣ джӣвитиндрийам̣, тесам̣ паваттанарасам̣, тесам̣ йева т̣хапанапаччупат̣т̣ха̄нам̣, йа̄пайитаббабхӯтападат̣т̣ха̄нанти.

635. ка̄йавин̃н̃аттиниддесе ка̄йавин̃н̃аттӣти еттха та̄ва ка̄йена аттано бха̄вам̣ вин̃н̃а̄пента̄нам̣ тираччха̄нехипи пуриса̄нам̣, пурисехи ва̄ тираччха̄на̄нампи ка̄йагахан̣а̄нуса̄рена гахита̄йа ета̄йа бха̄во вин̃н̃а̄йатӣти ‘вин̃н̃атти’. сайам̣ ка̄йагахан̣а̄нуса̄рена вин̃н̃а̄йатӣтипи ‘вин̃н̃атти’. ‘‘ка̄йена сам̣варо са̄дхӯ’’тиа̄дӣсу (дха. па. 361) а̄гато чопанасан̇кха̄то ка̄йова вин̃н̃атти ‘ка̄йавин̃н̃атти’. ка̄йавиппханданена адхиппа̄йавин̃н̃а̄панахетутта̄, сайан̃ча татха̄ вин̃н̃еййатта̄ ка̄йена вин̃н̃аттӣтипи ‘ка̄йавин̃н̃атти’.

кусалачиттасса ва̄тиа̄дӣсу ат̣т̣хахи ка̄ма̄вачарехи абхин̃н̃а̄читтена ча̄ти навахи кусалачиттехи кусалачиттасса ва̄, два̄дасахипи акусалачиттехи акусалачиттасса ва̄, ат̣т̣хахи маха̄кирийехи двӣхи ахетукакирийехи абхин̃н̃а̄ппаттена екена рӯпа̄вачаракирийена̄ти ека̄дасахи кирийачиттехи абйа̄катачиттасса ва̄. ито ан̃н̃а̄ни хи читта̄ни вин̃н̃аттим̣ на джаненти. секкха̄секкхапутхуджджана̄нам̣ пана еттакехева читтехи вин̃н̃атти хотӣти етесам̣ кусала̄дӣнам̣ васена тӣхи падехи ‘хетуто’ дассита̄.

ида̄ни чхахи падехи ‘пхалато’ дассетум̣ абхиккамантасса ва̄тиа̄ди вуттам̣. абхиккама̄дайо хи вин̃н̃аттивасена паваттатта̄ вин̃н̃аттипхалам̣ на̄ма. таттха ‘абхиккамантасса̄’ти пурато ка̄йам̣ абхихарантасса. пат̣иккамантасса̄ти паччхато пачча̄харантасса. а̄локентасса̄ти уджукам̣ пеккхантасса. вилокентасса̄ти ито чито ча пеккхантасса. самин̃джентасса̄ти сандхайо сан̇кочентасса. паса̄рентасса̄ти сандхайо пат̣ипан̣а̄ментасса.

ида̄ни чхахи падехи ‘сабха̄вато’ дассетум̣ ка̄йасса тхамбхана̄ти а̄ди вуттам̣. таттха ‘ка̄йасса̄’ти сарӣрасса. ка̄йам̣ тхамбхетва̄ тхаддхам̣ каротӣти тхамбхана̄. тамева упасаггена вад̣д̣хетва̄ сантхамбхана̄ти а̄ха. балаватара̄ ва̄ тхамбхана̄ ‘сантхамбхана̄’. сантхамбхитаттанти сантхамбхитабха̄во. вин̃н̃а̄панавасена вин̃н̃атти. вин̃н̃а̄пана̄ти вин̃н̃а̄пана̄ка̄ро. вин̃н̃а̄питабха̄во вин̃н̃а̄питаттам̣. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ там̣ хет̣т̣ха̄ два̄ракатха̄йам̣ вуттамева. татха̄ вачӣвин̃н̃аттийам̣.

636. вачӣвин̃н̃аттӣтипадасса пана ниддесапада̄нан̃ча аттхо таттха на вутто, со евам̣ ведитаббо – ва̄ча̄йа аттано бха̄вам̣ вин̃н̃а̄пента̄нам̣ тираччха̄нехипи пуриса̄нам̣, пурисехи ва̄ тираччха̄на̄нампи, вачӣгахан̣а̄нуса̄рена гахита̄йа ета̄йа бха̄во вин̃н̃а̄йатӣти вин̃н̃атти. сайан̃ча вачӣгахан̣а̄нуса̄рена вин̃н̃а̄йатӣтипи вин̃н̃атти. ‘‘са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо’’тиа̄дӣсу (дха. па. 361) а̄гата̄ чопанасан̇кха̄та̄ вачӣ ева вин̃н̃атти ‘вачӣвин̃н̃атти’. вачӣгхосена адхиппа̄йавин̃н̃а̄панахетутта̄ сайан̃ча татха̄вин̃н̃еййатта̄ ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣтипи ‘вачӣвин̃н̃атти’. ва̄ча̄ гира̄тиа̄дӣсу вуччатӣти ‘ва̄ча̄’. гирийатӣти ‘гира̄’. бйаппатхоти ва̄кйабхедо. ва̄кйан̃ча там̣ патхо ча аттхам̣ н̃а̄тука̄ма̄нам̣ н̃а̄петука̄ма̄нан̃ча̄типи ‘бйаппатхо’. удӣрийатӣти удӣран̣ам̣. гхуссатӣти гхосо. карийатӣти каммам̣. гхосова каммам̣ гхосакаммам̣. на̄наппака̄рехи като гхосоти аттхо. вачийа̄ бхедо вачӣбхедо. со пана ‘на бхан̇го, пабхедагата̄ ва̄ча̄ ева̄’ти н̃а̄панаттхам̣ ва̄ча̄ вачӣбхедоти вуттам̣. имехи саббехипи падехи ‘саддава̄ча̄ва’ дассита̄. ида̄ни та̄йа ва̄ча̄йа саддхим̣ йоджетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттаттха̄нам̣ вин̃н̃аттиа̄дӣнам̣ пада̄нам̣ васена тӣха̄ка̄рехи сабха̄вато там̣ дассетум̣ йа̄ та̄йа ва̄ча̄йа вин̃н̃аттӣтиа̄ди вуттам̣. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайатта̄ утта̄наттхамева.

ида̄ни вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пакачиттесу асаммохаттхам̣ дваттим̣са чхаббӣса екӯнавӣсати сол̣аса паччхима̄нӣти идам̣ пакин̣н̣акам̣ ведитаббам̣ – дваттим̣са читта̄ни хи рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти, ирийа̄патхампи упаттхамбхенти, дувидхампи вин̃н̃аттим̣ джаненти. чхаббӣсати вин̃н̃аттимева на джаненти, итарадвайам̣ каронти. екӯнавӣсати рӯпамева самут̣т̣ха̄пенти, итарадвайам̣ на каронти. сол̣аса имесу тӣсу екампи на каронти.

таттха дваттим̣са̄ти хет̣т̣ха̄ вутта̄нева ка̄ма̄вачарато ат̣т̣ха кусала̄ни, два̄даса акусала̄ни, кирийато даса читта̄ни, секкхапутхуджджана̄нам̣ абхин̃н̃а̄читтам̣, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ абхин̃н̃а̄читтанти. чхаббӣса̄ти рӯпа̄вачарато пан̃ча кусала̄ни, пан̃ча кирийа̄ни, арӯпа̄вачарато чатта̄ри кусала̄ни, чатта̄ри кирийа̄ни, чатта̄ри маггачитта̄ни, чатта̄ри пхалачитта̄нӣти. екӯнавӣсатӣти ка̄ма̄вачаракусалавипа̄като ека̄даса, акусалавипа̄като две, кирийато кирийаманодха̄ту, рӯпа̄вачарато пан̃ча випа̄качитта̄нӣти. сол̣аса̄ти две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄ни, саббасатта̄нам̣ пат̣исандхичиттам̣, кхӣн̣а̄сава̄нам̣ чутичиттам̣, арӯпе чатта̄ри випа̄качитта̄нӣти. има̄ни сол̣аса рӯпирийа̄патхавин̃н̃аттӣсу екампи на каронти. ан̃н̃а̄нипи бахӯни арӯпе уппанна̄ни анока̄сагататта̄ рӯпам̣ на самут̣т̣ха̄пенти. на та̄нева, ка̄йавачӣвин̃н̃аттийопи.

637. а̄ка̄садха̄туниддесе на кассати, на никассати, каситум̣ ва̄ чхиндитум̣ ва̄ бхиндитум̣ ва̄ на сакка̄ти а̄ка̄со. а̄ка̄сова а̄ка̄сагатам̣, кхел̣агата̄ди вийа. а̄ка̄соти ва̄ гатанти ‘а̄ка̄сагатам̣’. на хан̃н̃атӣти агхам̣, агхат̣т̣анӣйанти аттхо. агхамева агхагатам̣. чхиддат̣т̣хена виваро. виварова виварагатам̣. асампхут̣т̣хам̣ чатӯхи маха̄бхӯтехӣти етехи асампхут̣т̣хам̣ ниджджат̣а̄ка̄сам̣ва катхитам̣. лаккхан̣а̄дито пана рӯпапариччхедалаккхан̣а̄ а̄ка̄садха̄ту, рӯпапарийантаппака̄санараса̄, рӯпамарийа̄дапаччупат̣т̣ха̄на̄ асампхут̣т̣хабха̄вачхиддавиварабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄ ва̄, париччхиннарӯпападат̣т̣ха̄на̄, йа̄йа париччхиннесу рӯпесу ‘идамито уддхам̣ адхо тирийа’нти ча хоти.

638. ито паре рӯпассалахута̄дӣнам̣ ниддеса̄ читтассалахута̄дӣсу вуттанайенева ведитабба̄. лаккхан̣а̄дито панеттха адандхата̄лаккхан̣а̄ рӯпасса лахута̄, рӯпа̄нам̣ гарубха̄вавиноданараса̄, лахупариваттита̄паччупат̣т̣ха̄на̄, лахурӯпападат̣т̣ха̄на̄. атхаддхата̄лаккхан̣а̄ рӯпасса мудута̄, рӯпа̄нам̣ тхаддхабха̄вавиноданараса̄, саббакирийа̄су авиродхита̄паччупат̣т̣ха̄на̄, мудурӯпападат̣т̣ха̄на̄. сарӣракирийа̄нукӯлакамман̃н̃абха̄валаккхан̣а̄ рӯпасса камман̃н̃ата̄, акамман̃н̃ата̄виноданараса̄, адуббалабха̄вапаччупат̣т̣ха̄на̄, камман̃н̃арӯпападат̣т̣ха̄на̄.

ета̄ пана тиссо на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виджаханти. евам̣ сантепи йо арогино вийа рӯпа̄нам̣ лахубха̄во, адандхата̄лахупариваттиппака̄ро, рӯпадандхаттакарадха̄туккхобхапат̣ипаккхапаччайасамут̣т̣ха̄но, со рӯпавика̄ро ‘рӯпассалахута̄’. йо супаримаддитачаммассева рӯпа̄нам̣ мудубха̄во саббакирийа̄висесесу сарасаваттанабха̄во васаваттанабха̄вамаддаваппака̄ро рӯпатхаддхаттакарадха̄туккхобхапат̣ипаккхапаччайасамут̣т̣ха̄но, со рӯпавика̄ро ‘рӯпасса мудута̄’. йо пана судхантасуван̣н̣ассева рӯпа̄нам̣ камман̃н̃абха̄во сарӣракирийа̄нукӯлабха̄ваппака̄ро сарӣракирийа̄нам̣ ананукӯлакарадха̄туккхобхапат̣ипаккхапаччайасамут̣т̣ха̄но, со рӯпавика̄ро ‘рӯпасса камман̃н̃ата̄’ти. евамета̄сам̣ висесо ведитаббо.