локуттаракусалаван̣н̣ана̄
277. евам̣ бхаваттайасампаттиниббаттакам̣ кусалам̣ дассетва̄ ида̄ни саббабхавасаматиккамана̄йа локуттаракусалам̣ дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха локуттаранти кенат̣т̣хена локуттарам̣? локам̣ таратӣти, локуттарам̣ локам̣ уттаратӣти локуттарам̣; локам̣ саматиккамма абхибхуййа тит̣т̣хатӣти локуттарам̣ (пат̣и. ма. 2.43). джха̄нам̣ бха̄ветӣти екачиттаккхан̣икам̣ аппана̄джха̄нам̣ бха̄вети джанети вад̣д̣хети.
локато ниййа̄ти ват̣т̣ато ниййа̄тӣти ниййа̄никам̣. ниййа̄ти ва̄ етена̄ти ниййа̄никам̣. там̣саман̇гӣ хи пуггало дуккхам̣ париджа̄нанто ниййа̄ти, самудайам̣ паджаханто ниййа̄ти, ниродхам̣ саччхикаронто ниййа̄ти, маггам̣ бха̄венто ниййа̄ти. йатха̄ ча пана тебхӯмакакусалам̣ ват̣т̣асмим̣ чутипат̣исандхийо а̄чина̄ти вад̣д̣хетӣти а̄чайага̄мӣ на̄ма хоти, на татха̄ идам̣. идам̣ пана йатха̄ екасмим̣ пурисе ат̣т̣ха̄расахаттхам̣ па̄ка̄рам̣ чинанте апаро маха̄муггарам̣ гахетва̄ тена читачитат̣т̣ха̄нам̣ апачинанто виддхам̣сенто ева гаччхеййа, евамева тебхӯмакакусалена чита̄ чутипат̣исандхийо паччайавекаллакаран̣ена апачинантам̣ виддхам̣сентам̣ гаччхатӣти апачайага̄ми.
дит̣т̣хигата̄нам̣ паха̄на̄йа̄ти, еттха дит̣т̣хийо ева дит̣т̣хигата̄ни, гӯтхагатам̣ муттагатантиа̄дӣни (а. ни. 9.11) вийа. два̄сат̣т̣хийа̄ ва̄ дит̣т̣хӣнам̣ антогадхатта̄ дит̣т̣хӣсу гата̄нӣтипи дит̣т̣хигата̄ни. дит̣т̣хийа̄ ва̄ гатам̣ етесантипи дит̣т̣хигата̄ни. дит̣т̣хисадисагамана̄ни дит̣т̣хисадисаппаватта̄нӣти аттхо. ка̄ни пана та̄нӣти? сасампайутта̄ни сакка̄йадит̣т̣хивичикиччха̄сӣлаббатапара̄ма̄саапа̄йагаманӣйара̄гадосамоха̄кусала̄ни. та̄ни хи йа̄ва пат̣хамамаггабха̄вана̄ та̄ва паваттисаббха̄вато дит̣т̣хисадисагамана̄нӣти вуччанти. ити дит̣т̣хийо ча дит̣т̣хигата̄ни ча дит̣т̣хигата̄ни. тесам̣ дит̣т̣хигата̄нам̣. паха̄на̄йа̄ти самуччхедавасенева паджаханаттха̄йа. пат̣хама̄йа̄ти ган̣анавасенапи пат̣хамуппаттивасенапи пат̣хама̄йа. бхӯмийа̄ти ‘‘анантарахита̄йа бхӯмийа̄’’тиа̄дӣсу (па̄ра̄. 27; ма. ни. 2.296) та̄ва айам̣ маха̄патхавӣ бхӯмӣти вуччати. ‘‘сукхабхӯмийам̣ ка̄ма̄вачаре’’тиа̄дӣсу (дха. са. 988) читтуппа̄до. идха пана са̄ман̃н̃апхалам̣ адхиппетам̣. тан̃хи сампайутта̄нам̣ ниссайабха̄вато те дхамма̄ бхаванти еттха̄ти бхӯми. йасма̄ ва̄ сама̄непи локуттарабха̄ве сайампи бхавати уппаджджати, на нибба̄нам̣ вийа апа̄тубха̄вам̣, тасма̄пи бхӯмӣти вуччати; тасса̄ пат̣хама̄йа бхӯмийа̄. паттийа̄ти сота̄паттипхаласан̇кха̄тасса пат̣хамасса са̄ман̃н̃апхаласса паттаттха̄йа пат̣ила̄бхаттха̄йа̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. вивичча̄ти самуччхедавивекавасена вивиччитва̄, вина̄ хутва̄.
ида̄ни кин̃ча̄пи локийаджджха̄нампи на вина̄ пат̣ипада̄йа иджджхати, евам̣ сантепи идха суддхиканайам̣ паха̄йа локуттараджджха̄нам̣ пат̣ипада̄йа саддхим̣йева гарум̣ катва̄ десетука̄мата̄йа дуккхапат̣ипадам̣ дандха̄бхин̃н̃антиа̄дима̄ха.
таттха йо а̄дитова килесе виккхамбхенто дуккхена сасан̇кха̄рена саппайогена киламанто виккхамбхети тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ хоти; йо пана виккхамбхита килесо випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггапа̄тубха̄вам̣ па̄пун̣а̄ти тасса дандха̄бхин̃н̃а̄ хоти. ити йо кочи ва̄ро дуккхапат̣ипададандха̄бхин̃н̃о на̄ма като.
катамам̣ пана ва̄рам̣ рочесунти? йаттха саким̣ виккхамбхита̄ килеса̄ самуда̄чаритва̄ дутийампи виккхамбхита̄ пуна самуда̄чаранти, татийам̣ виккхамбхите пана татха̄виккхамбхитева катва̄ маггена самуггха̄там̣ па̄пети, имам̣ ва̄рам̣ рочесум̣. имасса ва̄расса дуккха̄пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ти на̄мам̣ катам̣. еттакена пана на па̄кат̣ам̣ хоти. тасма̄ еваметтха а̄дито пат̣т̣ха̄йа вибха̄вана̄ ведитабба̄ – йо хи чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни париггахетва̄ упа̄да̄рӯпам̣ паригган̣ха̄ти, арӯпам̣ паригган̣ха̄ти, ‘рӯпа̄рӯпам̣’ пана паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто париггахетум̣ саккоти, тасса дуккха̄ пат̣ипада̄ на̄ма хоти. париггахитарӯпа̄рӯпасса пана випассана̄парива̄се маггапа̄тубха̄вадандхата̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
йопи рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ ‘на̄марӯпам̣’ ваваттхапенто дуккхена касирена киламанто ваваттхапети, ваваттха̄пите ча на̄марӯпе випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄детум̣ саккоти, тасса̄пи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро на̄марӯпампи ваваттхапетва̄ ‘паччайе’ паригган̣ханто дуккхена касирена киламанто паригган̣ха̄ти, паччайе ча париггахетва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети, евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро паччайепи париггахетва̄ ‘лаккхан̣а̄ни’ пат̣ивиджджханто дуккхена касирена киламанто пат̣ивиджджхати, пат̣ивиддхалаккхан̣о ча випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети, евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти.
апаро лаккхан̣а̄нипи пат̣ивиджджхитва̄ випассана̄н̃а̄н̣е тиккхе сӯре пасанне ваханте уппаннам̣ ‘випассана̄никантим̣’ парийа̄дийама̄но дуккхена касирена киламанто парийа̄дийати, никантин̃ча парийа̄дийитва̄ випассана̄парива̄сам̣ васанто чирена маггам̣ уппа̄дети, евампи дуккха̄ пат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ на̄ма хоти. имам̣ ва̄рам̣ рочесум̣. имасса ва̄расса етам̣ на̄мам̣ катам̣. имина̄ва упа̄йена парато тиссо пат̣ипада̄ ведитабба̄.
пхассо хотӣтиа̄дӣсу анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣвоти чатта̄ри пада̄ни адхика̄ни. ниддесава̄ре ча витакка̄диниддесесу ‘магган̇га’нтиа̄дӣни пада̄ни адхика̄ни. сесам̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ вуттасадисамева. бхӯмантаравасена пана локуттарата̄ва идха висесо.
таттха анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийанти ‘анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е анан̃н̃а̄там̣ аматам̣ падам̣ чатусаччадхаммамева ва̄ джа̄нисса̄мӣ’ти пат̣ипаннасса имина̄ пубба̄бхогена уппаннам̣ индрийам̣. лаккхан̣а̄дӣни панасса хет̣т̣ха̄ пан̃н̃индрийе вуттанайенева ведитабба̄ни.
сундара̄ пасаттха̄ ва̄ ва̄ча̄ самма̄ва̄ча̄. вачӣдуччаритасамуггха̄т̣ика̄йа миччха̄ва̄ча̄виратийа̄ етам̣ адхивачанам̣. са̄ париггахалаккхан̣а̄ вираман̣араса̄ миччха̄ва̄чаппаха̄напаччупат̣т̣ха̄на̄. сундаро пасаттхо ва̄ камманто самма̄камманто. миччха̄каммантасамуччхедика̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄дивиратийа̄ етам̣ на̄мам̣. со самут̣т̣ха̄налаккхан̣о вираман̣арасо миччха̄каммантаппаха̄напаччупат̣т̣ха̄но. сундаро пасаттхо ва̄ а̄джӣво самма̄а̄джӣво. миччха̄джӣвавиратийа̄ етам̣ адхивачанам̣. со вода̄налаккхан̣о н̃а̄йа̄джӣваппаваттирасо миччха̄джӣваппаха̄напаччупат̣т̣ха̄но.
апича хет̣т̣ха̄ виратиттайе вуттавасенапеттха лаккхан̣а̄дӣни ведитабба̄ни. ити имесам̣ тин̣н̣ам̣ дхамма̄нам̣ васена хет̣т̣ха̄ вуттам̣ маггапан̃чакам̣ идха маггат̣т̣хакам̣ ведитаббам̣. йева̄панакесу ча имесам̣ абха̄во. татха̄ карун̣а̄мудита̄нам̣. име хи тайо дхамма̄ идха па̄л̣ийам̣ а̄гататта̄ва йева̄панакесу на гахита̄. карун̣а̄мудита̄ пана сатта̄рамман̣а̄, име дхамма̄ нибба̄на̄рамман̣а̄ти та̄петтха на гахита̄. айам̣ та̄ва уддесава̄ре висесаттхо.
283. ниддесава̄ре пана магган̇гам̣ маггапарийа̄паннанти еттха та̄ва маггасса ан̇ганти магган̇гам̣; маггакот̣т̣ха̄соти аттхо. йатха̄ пана аран̃н̃е парийа̄паннам̣ аран̃н̃апарийа̄паннам̣ на̄ма хоти, евам̣ магге парийа̄паннанти маггапарийа̄паннам̣. маггасаннисситанти аттхо.
285. пӣтисамбоджджхан̇готи еттха пӣти ева самбоджджхан̇готи пӣтисамбоджджхан̇го. таттха бодхийа̄ бодхисса ва̄ ан̇готи боджджхан̇го. идам̣ вуттам̣ хоти – йа̄ айам̣ дхаммаса̄маггӣ йа̄йа локуттарамаггаккхан̣е уппаджджама̄на̄йа лӣнуддхаччапатит̣т̣ха̄на̄йӯханака̄масукхаттакиламатха̄нуйогауччхедасассата̄бхинивеса̄дӣнам̣ анекесам̣ упаддава̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄йа сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄йа дхаммаса̄маггийа̄ арийаса̄вако буджджхатӣти катва̄ бодхӣти вуччати. буджджхатӣти килесасанта̄нанидда̄йа ут̣т̣хахати, чатта̄ри ва̄ арийасачча̄ни пат̣ивиджджхати, нибба̄намева ва̄ саччхикароти. тасса̄ дхаммаса̄маггӣсан̇кха̄та̄йа бодхийа̄ ан̇готипи боджджхан̇го, джха̄нан̇гамагган̇га̄дӣни вийа. йопеса йатха̄вуттаппака̄ра̄йа ета̄йа дхаммаса̄маггийа̄ буджджхатӣти катва̄ арийаса̄вако бодхӣти вуччати, тасса бодхисса ан̇готипи боджджхан̇го; сенан̇гаратхан̇га̄дайо вийа. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ – ‘‘буджджханакасса пуггаласса ан̇га̄ти ва̄ боджджхан̇га̄’’ти (вибха. ат̣т̣ха. 466; сам̣. ни. ат̣т̣ха. 3.5.182).
апича ‘‘боджджхан̇га̄ти кенат̣т̣хена боджджхан̇га̄? бодха̄йа сам̣ваттантӣти боджджхан̇га̄, буджджхантӣти боджджхан̇га̄, анубуджджхантӣти боджджхан̇га̄, пат̣ибуджджхантӣти боджджхан̇га̄, самбуджджхантӣти боджджхан̇га̄’’ти (пат̣и. ма. 2.17) имина̄ пат̣исамбхида̄найена̄пи боджджхан̇гаттхо ведитаббо. пасаттхо сундаро ва̄ боджджхан̇готи самбоджджхан̇го. евам̣ пӣти ева самбоджджхан̇го пӣтисамбоджджхан̇готи. читтекаггата̄ниддеса̄дӣсупи имина̄ва найена аттхо ведитаббо.
296. тесам̣ дхамма̄нанти йе тасмим̣ самайе пат̣иведхам̣ гаччханти чатусаччадхамма̄, тесам̣ дхамма̄нам̣. анан̃н̃а̄та̄нанти кин̃ча̄пи пат̣хамамаггена те дхамма̄ н̃а̄та̄ на̄ма хонти, йатха̄ пана пакатийа̄ ана̄гатапуббам̣ виха̄рам̣ а̄гантва̄ виха̄рамаджджхе т̣хитопи пуггало пакатийа̄ ана̄гатабха̄вам̣ упа̄да̄йа ‘ана̄гатапуббам̣ т̣ха̄нам̣ а̄гатомхӣ’ти вадати, йатха̄ ча пакатийа̄ апил̣андхапуббам̣ ма̄лам̣ пил̣андхитва̄, аниваттхапуббам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄, абхуттапуббам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄, пакатийа̄ абхуттабха̄вам̣ упа̄да̄йа абхуттапуббам̣ бходжанам̣ бхуттомхӣти вадати, евамидха̄пи йасма̄ пакатийа̄ имина̄ пуггалена име дхамма̄ на н̃а̄тапубба̄ тасма̄ анан̃н̃а̄та̄нанти вуттам̣. адит̣т̣ха̄дӣсупи есева найо. таттха адит̣т̣ха̄нанти ито пуббе пан̃н̃а̄чаккхуна̄ адит̣т̣ха̄нам̣. аппатта̄нанти адхигаманавасена аппатта̄нам̣. авидита̄нанти н̃а̄н̣ена апа̄кат̣аката̄нам̣. асаччхиката̄нанти апаччаккхаката̄нам̣. саччхикирийа̄йа̄ти паччаккхакаран̣аттхам̣. йатха̄ ча имина̄ падена, евам̣ сесехипи саддхим̣ анан̃н̃а̄та̄нам̣ н̃а̄н̣а̄йа, адит̣т̣ха̄нам̣ дассана̄йа, аппатта̄нам̣ паттийа̄, авидита̄нам̣ веда̄йа̄ти йоджана̄ ка̄табба̄.
299. чатӯхи вачӣдуччаритехӣтиа̄дӣсу вачӣти вачӣвин̃н̃атти ведитабба̄. тин̣н̣ам̣ доса̄нам̣ йена кеначи дут̣т̣ха̄ни чарита̄нӣти дуччарита̄ни. вачӣто паватта̄ни дуччарита̄ни вачӣдуччарита̄ни, вачийа̄ ва̄ ниппха̄дита̄ни дуччарита̄ни вачӣдуччарита̄ни. техи вачӣдуччаритехи. а̄рака̄ раматӣти а̄рати. вина̄ техи раматӣти вирати. тато тато пат̣иниватта̄ва хутва̄ техи вина̄ раматӣти пат̣ивирати. упасаггавасена ва̄ падам̣ вад̣д̣хитам̣. саббамидам̣ ораман̣абха̄вассева̄дхивачанам̣. верам̣ ман̣ати, вина̄сетӣти вераман̣ӣ. идампи ораман̣ассева вевачанам̣. йа̄йа пана четана̄йа муса̄ва̄да̄дӣни бха̄сама̄но кароти на̄ма, айам̣ локуттарамаггавирати. уппаджджитва̄ там̣ кирийам̣ ка̄тум̣ на дети, кирийа̄патхам̣ паччхиндатӣти акирийа̄. татха̄ там̣ каран̣ам̣ ка̄тум̣ на дети, каран̣апатхам̣ паччхиндатӣти акаран̣ам̣. йа̄йа ча четана̄йа чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ бха̄сама̄но аджджха̄паджджати на̄ма, айам̣ уппаджджитва̄ татха̄ аджджха̄паджджитум̣ на детӣти анаджджха̄патти.
вела̄анатиккамоти еттха ‘‘та̄йа вела̄йа̄’’тиа̄дӣсу (дӣ. ни. 2.154; маха̄ва. 1-3; уда̄. 1 а̄дайо) та̄ва ка̄ло вела̄ти а̄гато. ‘‘урувела̄йам̣ вихаратӣ’’ти (маха̄ва. 1; сам̣. ни. 1.137) еттха ра̄си. ‘‘т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттатӣ’’ти (чӯл̣ава. 384; а. ни. 8.19; уда̄. 45) еттха сӣма̄. идха̄пи сӣма̄ва. анатиккаманӣйат̣т̣хена хи чатта̄ри вачӣсучарита̄ни вела̄ти адхиппета̄ни. ити йа̄йа четана̄йа чатта̄ри вачӣдуччарита̄ни бха̄сама̄но велам̣ атиккамати на̄ма, айам̣ уппаджджитва̄ там̣ велам̣ атиккамитум̣ на детӣти вела̄анатиккамоти вутта̄. вела̄йатӣти ва̄ вела̄, чалайати виддхам̣сетӣти аттхо. ким̣ вела̄йати? чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣. ити вела̄йанато ‘вела̄’. пурисасса пана хитасукхам̣ анатиккамитва̄ ваттатӣти ‘анатиккамо’. еваметтха пададвайавасена̄пи аттхо ведитаббо.
сетум̣ ханатӣти сетугха̄то; чатуннам̣ вачӣдуччарита̄нам̣ падагха̄то паччайагха̄тоти аттхо. паччайо хи идха сетӯти адхиппето. татра̄йам̣ вачанаттхо – ра̄га̄дико чатуннам̣ вачӣдуччарита̄нам̣ паччайо ват̣т̣асмим̣ пуггалам̣ синоти бандхатӣти сету. сетусса гха̄то сетугха̄то. вачӣдуччаритапаччайасамуггха̄т̣ика̄йа виратийа̄ етам̣ адхивачанам̣. айам̣ пана самма̄ва̄ча̄сан̇кха̄та̄ вирати пуббабха̄ге на̄на̄читтесу лаббхати. ан̃н̃енева хи читтена муса̄ва̄да̄ вирамати, ан̃н̃ена песун̃н̃а̄дӣхи. локуттарамаггаккхан̣е пана екачиттасмим̣йева лаббхати. чатуббидха̄йа хи вачӣдуччаритачетана̄йа падапаччхедам̣ курума̄на̄ магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва вирати уппаджджати.
300. ка̄йадуччаритехӣти ка̄йато паваттехи ка̄йена ва̄ ниппха̄дитехи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣхи дуччаритехи. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣. айампи самма̄каммантасан̇кха̄та̄ вирати пуббабха̄ге на̄на̄читтесу лаббхати. ан̃н̃енева хи читтена па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамати, ан̃н̃ена адинна̄да̄намиччха̄ча̄рехи. локуттарамаггаккхан̣е пана екачиттасмим̣йева лаббхати. тивидха̄йа хи ка̄йадуччаритачетана̄йа падапаччхедам̣ курума̄на̄ магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва вирати уппаджджати.
301. самма̄а̄джӣваниддесе акирийа̄тиа̄дӣсу йа̄йа четана̄йа миччха̄джӣвам̣ а̄джӣвама̄но кирийам̣ кароти на̄ма, айам̣ уппаджджитва̄ там̣ кирийам̣ ка̄тум̣ на детӣти акирийа̄ти. имина̄ найена йоджана̄ ведитабба̄. а̄джӣво ча на̄меса па̄т̣ийекко наттхи, ва̄ча̄каммантесу гахитесу гахитова хоти, таппаккхикатта̄. дхувапат̣исеванавасена пана̄йам̣ тато нӣхаритва̄ дасситоти. евам̣ санте самма̄а̄джӣво сакиччако на хоти, ат̣т̣ха магган̇га̄ни на парипӯренти, тасма̄ самма̄а̄джӣво сакиччако ка̄таббо, ат̣т̣ха магган̇га̄ни парипӯретабба̄нӣти. татра̄йам̣ найо – а̄джӣво на̄ма бхиджджама̄но ка̄йавачӣдва̄ресуйева бхиджджати. манодва̄ре а̄джӣвабхедо на̄ма наттхи. пӯрайама̄нопи тасмим̣йева два̄радвайе пӯрати. манодва̄ре а̄джӣвапӯран̣ам̣ на̄ма наттхи. ка̄йадва̄ре пана вӣтиккамо а̄джӣвахетукопи аттхи наа̄джӣвахетукопи. татха̄ вачӣдва̄ре.
таттха йам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄ кхид̣д̣а̄пасута̄ сӯрабха̄вам̣ дассента̄ мигавадхам̣ ва̄ пантхадуханам̣ ва̄ парада̄равӣтиккамам̣ ва̄ каронти, идам̣ акусалам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма. тато виратипи ‘самма̄камманто’ на̄ма. йам̣ пана наа̄джӣвахетукам̣ чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ бха̄санти, идам̣ акусалам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма. тато виратипи ‘самма̄ва̄ча̄’ на̄ма.
йам̣ пана а̄джӣвахету неса̄дамаччхабандха̄дайо па̄н̣ам̣ хананти, адиннам̣ а̄дийанти, миччха̄ча̄рам̣ чаранти, айам̣ миччха̄джӣво на̄ма. тато вирати ‘самма̄а̄джӣво’ на̄ма. йампи лан̃джам̣ гахетва̄ муса̄ бхан̣анти, песун̃н̃апхарусасампхаппала̄пе паваттенти, айампи миччха̄джӣво на̄ма. тато вирати самма̄а̄джӣво на̄ма.
маха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘ка̄йавачӣдва̄ресупи вӣтиккамо а̄джӣвахетуко ва̄ хоту но ва̄ а̄джӣвахетуко, акусалам̣ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммантвева сан̇кхйам̣ гаччхати. тато виратипи самма̄камманто самма̄ва̄ча̄твева вуччатӣ’ти. ‘а̄джӣво кухи’нти вутте пана ‘тӣн̣и куханаваттхӯни нисса̄йа чатта̄ро паччайе уппа̄детва̄ тесам̣ парибхого’ти а̄ха. айам̣ пана кот̣иппатто миччха̄джӣво. тато вирати самма̄а̄джӣво на̄ма.
айампи самма̄а̄джӣво пуббабха̄ге на̄на̄читтесу лаббхати, ан̃н̃енева хи читтена ка̄йадва̄равӣтиккама̄ вирамати, ан̃н̃ена вачӣдва̄равӣтиккама̄. локуттарамаггаккхан̣е пана екачиттасмим̣йева лаббхати. ка̄йавачӣдва̄ресу хи саттакаммапатхавасена уппанна̄йа миччха̄джӣвасан̇кха̄та̄йа дуссӣлйачетана̄йа падапаччхедам̣ курума̄на̄ магган̇гам̣ пӯрайама̄на̄ ека̄ва вирати уппаджджатӣти. айам̣ ниддесава̄ре висесо.
йам̣ панетам̣ индрийесу анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ вад̣д̣хитам̣, магган̇гесу ча самма̄ва̄ча̄дӣни, тесам̣ васена сан̇гахава̄ре ‘‘навиндрийа̄ни, ат̣т̣хан̇гико магго’’ти вуттам̣. сун̃н̃атава̄ро па̄катикойева̄ти. айам̣ та̄ва суддхикапат̣ипада̄йа висесо.
343. ито парам̣ суддхикасун̃н̃ата̄ сун̃н̃атапат̣ипада̄ суддхикааппан̣ихита̄ аппан̣ихитапат̣ипада̄ти айам̣ десана̄бхедо хоти. таттха сун̃н̃атанти локуттарамаггасса на̄мам̣. со хи а̄гаманато сагун̣ато а̄рамман̣атоти тӣхи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ лабхати. катхам̣? идха бхиккху анаттато абхинивиситва̄ анаттато сан̇кха̄ре пассати. йасма̄ пана анаттато дит̣т̣хаматтенева маггавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, аниччатопи дуккхатопи дат̣т̣хумева ват̣т̣ати, тасма̄ ‘аниччам̣ дуккхаманатта̄’ти тивидхам̣ анупассанам̣ а̄ропетва̄ саммасанто чарати. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ панасса тебхӯмакепи сан̇кха̄ре сун̃н̃атова пассати. айам̣ випассана̄ сун̃н̃ата̄ на̄ма хоти. са̄ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса ‘сун̃н̃ата’нти на̄мам̣ дети. евам̣ магго ‘а̄гаманато’ сун̃н̃атана̄мам̣ лабхати. йасма̄ пана со ра̄га̄дӣхи сун̃н̃о тасма̄ ‘сагун̣енева’ сун̃н̃атана̄мам̣ лабхати. нибба̄нампи ра̄га̄дӣхи сун̃н̃атта̄ сун̃н̃атанти вуччати. там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннатта̄ магго ‘а̄рамман̣ато’ сун̃н̃атана̄мам̣ лабхати.
таттха суттантикапарийа̄йена сагун̣атопи а̄рамман̣атопи на̄мам̣ лабхати. парийа̄йадесана̄ хеса̄. абхидхаммакатха̄ пана ниппарийа̄йадесана̄. тасма̄ идха сагун̣ато ва̄ а̄рамман̣ато ва̄ на̄мам̣ на лабхати, а̄гаманатова лабхати. а̄гаманамева хи дхурам̣. там̣ дувидхам̣ хоти – випассана̄гаманам̣ магга̄гамананти. таттха маггасса а̄гатат̣т̣ха̄не випассана̄гаманам̣ дхурам̣, пхаласса а̄гатат̣т̣ха̄не магга̄гаманам̣ дхурам̣. идха маггасса а̄гататта̄ випассана̄гаманамева дхурам̣ джа̄там̣.
350. аппан̣ихитанти, еттха̄пи аппан̣ихитанти маггассева на̄мам̣. идампи на̄мам̣ магго тӣхева ка̄ран̣ехи лабхати. катхам̣? идха бхиккху а̄дитова дуккхато абхинивиситва̄ дуккхатова сан̇кха̄ре пассати. йасма̄ пана дуккхато дит̣т̣хаматтенева маггавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, аниччатопи анаттатопи дат̣т̣хумева ват̣т̣ати, тасма̄ аниччам̣ дуккхаманатта̄’ти тивидхам̣ анупассанам̣ а̄ропетва̄ саммасанто чарати. вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ панасса тебхӯмакасан̇кха̄ресу пан̣идхим̣ сосетва̄ парийа̄дийитва̄ виссаджджети. айам̣ випассана̄ аппан̣ихита̄ на̄ма хоти. са̄ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса ‘аппан̣ихита’нти на̄мам̣ дети. евам̣ магго ‘а̄гаманато’ аппан̣ихитана̄мам̣ лабхати. йасма̄ пана таттха ра̄гадосамохапан̣идхайо наттхи, тасма̄ ‘сагун̣енева’ аппан̣ихитана̄мам̣ лабхати. нибба̄нампи тесам̣ пан̣идхӣнам̣ абха̄ва̄ аппан̣ихитанти вуччати. там̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннатта̄ магго аппан̣ихитана̄мам̣ лабхати.
таттха суттантикапарийа̄йена сагун̣атопи а̄рамман̣атопи на̄мам̣ лабхати. парийа̄йадесана̄ хеса̄. абхидхаммакатха̄ пана ниппарийа̄йадесана̄. тасма̄ идха сагун̣ато ва̄ а̄рамман̣ато ва̄ на̄мам̣ на лабхати, а̄гаманатова лабхати. а̄гаманамева хи дхурам̣. там̣ дувидхам̣ хоти – випассана̄гаманам̣ магга̄гамананти. таттха маггасса а̄гатат̣т̣ха̄не випассана̄гаманам̣ дхурам̣, пхаласса а̄гатат̣т̣ха̄не магга̄гаманам̣ дхурам̣. идха маггасса а̄гататта̄ випассана̄гаманамева дхурам̣ джа̄там̣.
нану ча сун̃н̃ато анимитто аппан̣ихитоти тӣн̣и маггасса на̄ма̄ни? йатха̄ха – ‘‘тайоме, бхиккхаве, вимоккха̄ – сун̃н̃ато вимоккхо, анимитто вимоккхо, аппан̣ихито вимоккхо’’ти (пат̣и. ма. 1.209). тесу идха две магге гахетва̄ анимитто касма̄ на гахитоти? а̄гамана̄бха̄вато. анимиттавипассана̄ хи сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса на̄мам̣ да̄тум̣ на саккоти. самма̄самбуддхо пана аттано путтасса ра̄хулаттхерасса.
‘‘анимиттан̃ча бха̄вехи, ма̄на̄нусайамуджджаха;
тато ма̄на̄бхисамайа̄, упасанто чариссасӣ’’ти. (су. ни. 344);
анимиттавипассанам̣ катхеси. випассана̄ хи ниччанимиттам̣ дхуванимиттам̣ сукханимиттам̣ аттанимиттан̃ча уггха̄т̣ети. тасма̄ анимитта̄ти катхита̄. са̄ ча кин̃ча̄пи там̣ нимиттам̣ уггха̄т̣ети, сайам̣ пана нимиттадхаммесу чаратӣти санимитта̄ва хоти. тасма̄ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса на̄мам̣ да̄тум̣ на саккоти.
апаро найо – абхидхаммо на̄ма параматтхадесана̄. анимиттамаггасса ча параматтхато хетувекалламева хоти. катхам̣? аничча̄нупассана̄йа хи васена анимиттавимоккхо катхито. тена ча вимоккхена саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти. там̣ арийамагге екан̇гампи на хоти, амагган̇гатта̄ аттано маггасса параматтхато на̄мам̣ да̄тум̣ на саккоти. итаресу пана двӣсу анатта̄нупассана̄йа та̄ва васена сун̃н̃атавимоккхо, дуккха̄нупассана̄йа васена аппан̣ихитавимоккхо катхито. тесу сун̃н̃атавимоккхена пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, аппан̣ихитавимоккхена сама̄дхиндрийам̣. та̄ни арийамаггасса ан̇гатта̄ аттано маггасса параматтхато на̄мам̣ да̄тум̣ сакконти. магга̄рамман̣аттикепи хи магга̄дхипатидхаммавибхаджане чхандачитта̄нам̣ адхипатика̄ле тесам̣ дхамма̄нам̣ амагган̇гатта̄ва магга̄дхипатибха̄во на вутто. евам̣сампадамидам̣ ведитаббанти. айаметтха ат̣т̣хакатха̄муттако екасса а̄чарийасса мативиниччхайо.
евам̣ саббатха̄пи анимиттавипассана̄ сайам̣ а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса на̄мам̣ да̄тум̣ на саккотӣти анимиттамагго на гахито. кечи пана ‘анимиттамагго а̄гаманато на̄мам̣ алабхантопи суттантапарийа̄йена сагун̣ато ча а̄рамман̣ато ча на̄мам̣ лабхатӣ’ти а̄хам̣су. те идам̣ ватва̄ пат̣иккхитта̄ – анимиттамагге сагун̣ато ча а̄рамман̣ато ча на̄мам̣ лабханте сун̃н̃атааппан̣ихитамагга̄пи сагун̣атойева а̄рамман̣атойева ча идха на̄мам̣ лабхеййум̣. на пана лабханти. ким̣ ка̄ран̣а̄? айан̃хи магго на̄ма двӣхи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ лабхати – сарасато ча паччанӣкато ча; сабха̄вато ча пат̣ипаккхато ча̄ти аттхо. таттха сун̃н̃атааппан̣ихитамагга̄ сарасатопи паччанӣкатопи на̄мам̣ лабханти. сун̃н̃атааппан̣ихитамагга̄ хи ра̄га̄дӣхи сун̃н̃а̄, ра̄гапан̣идхиа̄дӣхи ча аппан̣ихита̄ти евам̣ ‘сарасато’ на̄мам̣ лабханти. сун̃н̃ато ча атта̄бхинивесасса пат̣ипаккхо, аппан̣ихито пан̣идхисса̄ти евам̣ ‘паччанӣкато’ на̄мам̣ лабханти. анимиттамагго пана ра̄га̄динимитта̄нам̣ ниччанимитта̄дӣнан̃ча абха̄вена сарасатова на̄мам̣ лабхати, но паччанӣкато. на хи со сан̇кха̄ранимитта̄рамман̣а̄йа аничча̄нупассана̄йа пат̣ипаккхо. аничча̄нупассана̄ панасса ануломабха̄ве т̣хита̄ти. саббатха̄пи абхидхаммапарийа̄йена анимиттамагго на̄ма наттхӣти.
суттантикапарийа̄йена панеса евам̣ а̄харитва̄ дӣпито – йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, тӣн̣и лаккхан̣а̄ни ека̄ваджджанена вийа а̄па̄тхама̄гаччханти, тин̣н̣ан̃ча екато а̄па̄тхагаманам̣ на̄ма наттхи. каммат̣т̣ха̄насса пана вибхӯтабха̄вадӣпанаттхам̣ евам̣ вуттам̣. а̄дито хи йаттха каттхачи абхинивесо хоту, вут̣т̣ха̄нага̄минӣ пана випассана̄ йам̣ йам̣ саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти тасса тассева васена а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса на̄мам̣ дети. катхам̣? аничча̄дӣсу хи йаттха каттхачи абхинивиситва̄ итарампи лаккхан̣адвайам̣ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣ати ева. екалаккхан̣адассанаматтенева хи маггавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на хоти, тасма̄ аниччато абхинивит̣т̣хо бхиккху на кевалам̣ аниччатова вут̣т̣ха̄ти, дуккхатопи анаттатопи вут̣т̣ха̄тийева. дуккхато анаттато абхинивит̣т̣хепи есева найо. ити а̄дито йаттха каттхачи абхинивесо хоту, вут̣т̣ха̄нага̄минӣ пана випассана̄ йам̣ йам̣ саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти тасса тассева васена а̄гаманӣйат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ аттано маггасса на̄мам̣ дети. таттха аниччато вут̣т̣хахантасса магго анимитто на̄ма хоти, дуккхато вут̣т̣хахантасса аппан̣ихито, анаттато вут̣т̣хахантасса сун̃н̃атоти. евам̣ суттантапарийа̄йена а̄харитва̄ дӣпито.
вут̣т̣ха̄нага̄минӣ пана випассана̄ кима̄рамман̣а̄ти? лаккхан̣а̄рамман̣а̄ти. лаккхан̣ам̣ на̄ма пан̃н̃аттигатикам̣ на ваттаббадхаммабхӯтам̣. йо пана аниччам̣ дуккхаманатта̄ти тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхети, тасса пан̃чаккхандха̄ кан̣т̣хе баддхакун̣апам̣ вийа хонти. сан̇кха̄ра̄рамман̣амева н̃а̄н̣ам̣ сан̇кха̄рато вут̣т̣ха̄ти. йатха̄ хи еко бхиккху паттам̣ кин̣итука̄мо паттава̄н̣иджена паттам̣ а̄бхатам̣ дисва̄ хат̣т̣хапахат̣т̣хо ган̣хисса̄мӣти чинтетва̄ вӣмам̣сама̄но тӣн̣и чхидда̄ни пассеййа, со на чхиддесу нира̄лайо хоти, патте пана нира̄лайо хоти; евамева тӣн̣и лаккхан̣а̄ни саллаккхетва̄ сан̇кха̄ресу нира̄лайо хоти. сан̇кха̄ра̄рамман̣енева н̃а̄н̣ена сан̇кха̄рато вут̣т̣ха̄тӣти ведитаббам̣. дуссопама̄йапи есева найо.
ити бхагава̄ локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄дженто суддхикапат̣ипада̄йа чатукканайам̣ пан̃чаканайанти двепи найе а̄хари. татха̄ суддхикасун̃н̃ата̄йа сун̃н̃атапат̣ипада̄йа суддхикааппан̣ихита̄йа аппан̣ихитапат̣ипада̄йа̄ти. касма̄ евам̣ а̄харӣти? пуггаладжджха̄сайена чева десана̄вила̄сена ча. тадубхайампи хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣. евам̣ локуттарам̣ джха̄нам̣ бха̄ветӣти еттха суддхикапат̣ипада̄йа чатуккапан̃чакавасена две найа̄, татха̄ сесесӯти саббесупи пан̃часу кот̣т̣ха̄сесу даса найа̄ бха̄джита̄.
локуттаракусалам̣ пакин̣н̣акакатха̄
татридам̣ пакин̣н̣акам̣ –
аджджхаттан̃ча бахиддха̄ ча, рӯпа̄рӯпесу пан̃часу;
саттат̣т̣хан̇гапарин̣а̄мам̣, нимиттам̣ пат̣ипада̄патӣти.
локуттарамагго хи аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄ти, аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ бахиддха̄ вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ абхинивиситва̄ бахиддха̄ вут̣т̣ха̄ти, бахиддха̄ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄ти. рӯпе абхинивиситва̄ рӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти, рӯпе абхинивиситва̄ арӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти. арӯпе абхинивиситва̄ арӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти, арӯпе абхинивиситва̄ рӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти, екаппаха̄ренева пан̃чахи кхандхехи вут̣т̣ха̄ти.
‘саттат̣т̣хан̇гапарин̣а̄ма’нти со панеса магго ат̣т̣хан̇гикопи хоти саттан̇гикопи. боджджхан̇га̄пи сатта ва̄ хонти чха ва̄. джха̄нам̣ пана пан̃чан̇гикам̣ ва̄ хоти чатуран̇гикам̣ ва̄; тиван̇гикам̣ ва̄ дуван̇гикам̣ ва̄. евам̣ саттаат̣т̣ха̄дӣнам̣ ан̇га̄нам̣ парин̣а̄мо ведитабботи аттхо.
‘нимиттам̣ пат̣ипада̄патӣ’ти нимиттанти йато вут̣т̣ха̄нам̣ хоти; ‘пат̣ипада̄патӣ’ти пат̣ипада̄йа ча адхипатино ча чалана̄чаланам̣ ведитаббам̣.
таттха аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄тӣтиа̄дӣсу та̄ва идхекаччо а̄дитова аджджхаттам̣ пан̃часу кхандхесу абхинивисати, абхинивиситва̄ те аничча̄дито пассати, йасма̄ пана на суддхааджджхаттадассанаматтенева маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, бахиддха̄пи дат̣т̣хаббамева, тасма̄ парасса кхандхепи анупа̄диннасан̇кха̄репи аниччам̣ дуккхаманатта̄ти пассати. со ка̄лена аджджхаттам̣ саммасати ка̄лена бахиддха̄ти. тассевам̣ саммасато аджджхаттам̣ саммасанака̄ле випассана̄ маггена саддхим̣ гхат̣ийати. евам̣ аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ аджджхаттам̣ вут̣т̣ха̄ти на̄ма. саче панасса бахиддха̄ саммасанака̄ле випассана̄ маггена саддхим̣ гхат̣ийати, евам̣ аджджхаттам̣ абхинивиситва̄ бахиддха̄ вут̣т̣ха̄ти на̄ма. есева найо бахиддха̄ абхинивиситва̄ бахиддха̄ ча аджджхаттан̃ча вут̣т̣ха̄непи.
апаро а̄дитова рӯпе абхинивисати абхинивиситва̄ бхӯтарӯпан̃ча упа̄да̄рӯпан̃ча париччхиндитва̄ аничча̄дито пассати, йасма̄ пана на суддхарӯпадассанаматтенева вут̣т̣ха̄нам̣ хоти арӯпампи дат̣т̣хаббамева, тасма̄ там̣ рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннам̣ веданам̣ сан̃н̃ам̣ сан̇кха̄ре вин̃н̃а̄н̣ан̃ча идам̣ арӯпанти париччхиндитва̄ аничча̄дито пассати. со ка̄лена рӯпам̣ саммасати ка̄лена арӯпам̣. тассевам̣ саммасато рӯпасаммасанака̄ле випассана̄ маггена саддхим̣ гхат̣ийати. евам̣ рӯпе абхинивиситва̄ рӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти на̄ма. саче панасса арӯпасаммасанака̄ле випассана̄ маггена саддхим̣ гхат̣ийати, евам̣ рӯпе абхинивиситва̄ арӯпа̄ вут̣т̣ха̄ти на̄ма. еса найо арӯпе абхинивиситва̄ арӯпа̄ ча рӯпа̄ ча вут̣т̣ха̄непи.
‘‘йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти (маха̄ва. 16; дӣ. ни. 1.298) евам̣ абхинивиситва̄ евамева вут̣т̣ха̄нака̄ле пана екаппаха̄рена пан̃чахи кхандхехи вут̣т̣ха̄ти на̄ма̄ти. айам̣ тиккхавипассакасса маха̄пан̃н̃асса бхиккхуно випассана̄.
йатха̄ хи чха̄таджджхаттасса пурисасса маджджхе гӯтхапин̣д̣ам̣ т̣хапетва̄ на̄наггарасабходжанапун̣н̣ам̣ па̄тим̣ упанеййум̣, со бйан̃джанам̣ хаттхена вийӯханто там̣ гӯтхапин̣д̣ам̣ дисва̄ ‘кимида’нти пуччхитва̄ гӯтхапин̣д̣оти вутте ‘дхи дхи, апанетха̄’ти бхаттепи па̄тийампи нира̄лайо хоти. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.
бходжанапа̄тидассанасмин̃хи тасса аттаманака̄ло вийа имасса бхиккхуно ба̄лапутхуджджанака̄ле пан̃чаккхандхе ‘ахам̣ мама̄’ти гахитака̄ло. гӯтхапин̣д̣асса дит̣т̣хака̄ло вийа тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ саллаккхитака̄ло. бхаттепи па̄тийампи нира̄лайака̄ло вийа тиккхавипассакасса маха̄пан̃н̃асса бхиккхуно ‘‘йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти пан̃чахи кхандхехи екаппаха̄рена вут̣т̣хитака̄ло ведитаббо.
‘саттат̣т̣хан̇гапарин̣а̄ма’нти еттха айам̣ вуттаппабхедо ан̇гапарин̣а̄мо йатха̄ хоти татха̄ ведитаббо. сан̇кха̄рупеккха̄н̃а̄н̣амева хи арийамаггасса боджджхан̇гамагган̇гаджха̄нан̇гависесам̣ нийамети. кечи пана тхера̄ ‘боджджхан̇гамагган̇гаджха̄нан̇гависесам̣ па̄дакаджджха̄нам̣ нийаметӣ’ти ваданти. кечи ‘випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ нийаментӣ’ти ваданти. кечи ‘пуггаладжджха̄сайо нийаметӣ’ти ваданти. тесампи ва̄десу айам̣ сан̇кха̄рупеккха̄сан̇кха̄та̄ пуббабха̄га̄ вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ва нийаметӣти ведитабба̄.
татра̄йам̣ анупуббӣкатха̄ – випассана̄нийамена хи суккхавипассакасса уппаннамаггопи сама̄паттила̄бхино джха̄нам̣ па̄дакам̣ акатва̄ уппаннамаггопи пат̣хамаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ пакин̣н̣акасан̇кха̄ре саммаситва̄ уппа̄дитамаггопи пат̣хамаджджха̄никова хоти. саббесу сатта боджджхан̇га̄ни ат̣т̣ха магган̇га̄ни пан̃ча джха̄нан̇га̄ни хонти. тесан̃хи пуббабха̄гавипассана̄ соманассасахагата̄пи упеккха̄сахагата̄пи хутва̄ вут̣т̣ха̄нака̄ле сан̇кха̄рупеккха̄бха̄вам̣ патта̄ соманассасахагата̄ва хоти.
пан̃чаканайе дутийататийачатуттхаджджха̄на̄ни па̄дака̄ни катва̄ уппа̄дитамаггесу йатха̄ккаменева джха̄нам̣ чатуран̇гикам̣ тиван̇гикам̣ дуван̇гикан̃ча хоти. саббесу пана сатта магган̇га̄ни хонти, чатуттхе чха боджджхан̇га̄ни. айам̣ висесо па̄дакаджджха̄нанийамена чева випассана̄нийамена ча хоти. тесампи хи пуббабха̄гавипассана̄ соманассасахагата̄пи упеккха̄сахагата̄пи хоти. вут̣т̣ха̄нага̄минӣ соманассасахагата̄ва.
пан̃чамаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ ниббаттитамагге пана упеккха̄читтекаггата̄васена две джха̄нан̇га̄ни боджджхан̇гамагган̇га̄ни чха сатта чева. айампи висесо убхайанийамавасена хоти. имасмин̃хи найе пуббабха̄гавипассана̄ соманассасахагата̄ ва̄ упеккха̄сахагата̄ ва̄ хоти, вут̣т̣ха̄нага̄минӣ упеккха̄сахагата̄ва. арӯпаджджха̄на̄ни па̄дака̄ни катва̄ уппа̄дитамаггепи есева найо. евам̣ па̄дакаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа йе кечи сан̇кха̄ре саммаситва̄ ниббаттитамаггасса а̄саннападесе вут̣т̣хита̄ сама̄патти аттана̄ садисабха̄вам̣ кароти, бхӯмиван̣н̣о вийа годха̄ван̣н̣асса.
дутийаттхерава̄де пана йато йато сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа йе йе сама̄паттидхамме саммаситва̄ магго ниббаттито хоти там̣там̣сама̄паттисадисова хоти, саммаситасама̄паттисадисоти аттхо. саче пана ка̄ма̄вачарадхамме саммасати пат̣хамаджджха̄никова хоти. татра̄пи випассана̄нийамо вуттанайенева ведитаббо.
татийаттхерава̄де ‘ахо вата̄хам̣ саттан̇гикам̣ маггам̣ па̄пун̣еййам̣, ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ па̄пун̣еййа’нти аттано аджджха̄сайа̄нурӯпена йам̣ йам̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ йе ва̄ йе ва̄ джха̄надхамме саммаситва̄ магго ниббаттито там̣там̣джха̄насадисова хоти. па̄дакаджджха̄нам̣ пана саммаситаджджха̄нам̣ ва̄ вина̄, аджджха̄сайаматтенева там̣ на иджджхати. сва̄йаматтхо нандакова̄дасуттена дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, тадахупосатхе паннарасе на хоти бахуно джанасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ ‘ӯно ну кхо чандо пун̣н̣о ну кхо чандо’ти, атха кхо пун̣н̣о чандотвева хоти, евамева кхо, бхиккхаве, та̄ бхиккхунийо нандакасса дхаммадесана̄йа аттамана̄ чева парипун̣н̣асан̇каппа̄ ча. та̄сам̣, бхиккхаве, пан̃чаннам̣ бхиккхунисата̄нам̣ йа̄ паччхимика̄ бхиккхунӣ са̄ сота̄панна̄ авинипа̄тадхамма̄ нийата̄ самбодхипара̄йан̣а̄’’ти (ма. ни. 3.415).
та̄су хи йасса̄ бхиккхунийа̄ сота̄паттипхаласса упаниссайо, са̄ сота̄паттипхаленева парипун̣н̣асан̇каппа̄ ахоси…пе… йасса̄ арахаттасса упаниссайо са̄ арахаттенева. евамева аттано аджджха̄сайа̄нурӯпена йам̣ йам̣ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ йе ва̄ йе ва̄ джха̄надхамме саммаситва̄ магго ниббаттито там̣там̣джха̄насадисова со хоти. па̄дакаджджха̄нам̣ пана саммаситаджджха̄нам̣ ва̄ вина̄, аджджха̄сайаматтенева там̣ на иджджхатӣти. еттха̄пи ча випассана̄нийамо вуттанайенева ведитаббо.
таттха ‘па̄дакаджджха̄намева нийаметӣ’ти евам̣ва̄дим̣ типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерам̣ антева̄сика̄ а̄хам̣су – ‘бханте, йаттха та̄ва па̄дакаджджха̄нам̣ аттхи таттха там̣ нийамету; йасмим̣ пана па̄дакаджджха̄нам̣ наттхи, тасмим̣ арӯпабхаве ким̣ нийаметӣ’ти? ‘а̄вусо, таттхапи па̄дакаджджха̄намева нийамети. йо хи бхиккху ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ пат̣хамаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ сота̄паттимаггапхала̄ни ниббаттетва̄ апарихӣнаджджха̄но ка̄лам̣ катва̄ арӯпабхаве ниббатто, пат̣хамаджджха̄ника̄йа сота̄паттипхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ упари тӣн̣и маггапхала̄ни ниббаттети, тасса та̄ни пат̣хамаджджха̄ника̄нева хонти. дутийаджджха̄ника̄дӣсупи есева найо. арӯпе тикачатуккаджджха̄нам̣ уппаджджати, тан̃ча кхо локуттарам̣ на локийам̣. евам̣ таттха̄пи па̄дакаджджха̄намева нийамети а̄вусо’ти. ‘сукатхито, бханте, пан̃хо’ти.
‘випассана̄йа а̄рамман̣абхӯта̄ кхандха̄ нийаменти; йам̣ йам̣ хи пан̃чаккхандхам̣ саммаситва̄ вут̣т̣ха̄ти там̣там̣садисова магго хотӣ’ти ва̄дим̣ морава̄пива̄симаха̄даттаттхерампи антева̄сика̄ а̄хам̣су ‘бханте, тумха̄кам̣ ва̄де досо пан̃н̃а̄йати – рӯпам̣ саммаситва̄ вут̣т̣хитабхиккхуно хи рӯпасадисена абйа̄катена маггена бхавитаббам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ найато париггахетва̄ вут̣т̣хитасса там̣садисенева невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄бха̄ваппаттена маггена бхавитабба’нти. ‘на, а̄вусо, евам̣ хоти. локуттарамагго хи аппанам̣ аппатто на̄ма наттхи, тасма̄ рӯпам̣ саммаситва̄ вут̣т̣хитасса ат̣т̣хан̇гико соманассасахагатамагго хоти, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ саммаситва̄ вут̣т̣хитассапи на сабба̄ка̄рена та̄дисо хоти, саттан̇гико пана упеккха̄сахагатамагго хотӣ’ти.
‘пуггаладжджха̄сайо нийаметӣ’тива̄дино чӯл̣а̄бхайаттхерасса̄пи ва̄дам̣ а̄харитва̄ типит̣акачӯл̣ана̄гаттхерасса катхайим̣су. со а̄ха – ‘йасса та̄ва па̄дакаджджха̄нам̣ аттхи тасса пуггаладжджха̄сайо нийамету, йасса там̣ наттхи тасса катараджджха̄сайо нийамессати ниддханасса вуд̣д̣хигавесанака̄ло вийа хотӣ’ти.
там̣ катхам̣ а̄харитва̄ типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерасса пуна катхайим̣су. со ‘па̄дакаджджха̄навато идам̣ катхитам̣ а̄вусо’ти а̄ха. йатха̄ пана па̄дакаджджха̄навато, саммаситаджджха̄наватопи татхева ведитаббам̣. пан̃чамаджджха̄нато вут̣т̣ха̄йа хи пат̣хама̄дӣни саммасато уппаннамагго пат̣хаматтхерава̄дена пан̃чамаджджха̄нико. дутийава̄дена пат̣хама̄диджджха̄нико а̄паджджатӣти двепи ва̄да̄ вируджджханти. татийава̄дена панеттха ‘йам̣ иччхати таджджха̄нико хотӣ’ти те ча ва̄да̄ на вируджджханти, аджджха̄сайо ча са̄ттхако хотӣти. евам̣ тайопи тхера̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ буддхисампанна̄ва. тена тесам̣ ва̄дам̣ тантим̣ катва̄ т̣хапайим̣су. идха пана аттхамева уддхаритва̄ тайопете ва̄де випассана̄ва нийаметӣти дасситам̣.
ида̄ни ‘нимиттам̣ пат̣ипада̄патӣ’ти еттха евам̣ ан̇гапарин̣а̄мавато маггасса уппа̄дака̄ле готрабху куто вут̣т̣ха̄ти? магго кутоти? готрабху та̄ва нимиттато вут̣т̣ха̄ти, паваттам̣ чхеттум̣ на саккоти, екатовут̣т̣ха̄но хеса. магго нимиттато вут̣т̣ха̄ти, паваттампи чхиндати убхатовут̣т̣ха̄но хеса. тесам̣ айам̣ уппаттинайо – йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасмим̣ ануломам̣ нева екам̣ хоти, на пан̃чамам̣. екан̃хи а̄севанам̣ на лабхати, пан̃чамам̣ бхаван̇гасса а̄саннатта̄ паведхати. тада̄ хи джаванам̣ патитам̣ на̄ма хоти. тасма̄ нева екам̣ хоти на пан̃чамам̣. маха̄пан̃н̃асса пана две анулома̄ни хонти, татийам̣ готрабху, чатуттхам̣ маггачиттам̣, тӣн̣и пхала̄ни, тато бхаван̇готаран̣ам̣. маджджхимапан̃н̃асса тӣн̣и анулома̄ни хонти, чатуттхам̣ готрабху, пан̃чамам̣ маггачиттам̣, две пхала̄ни, тато бхаван̇готаран̣ам̣. мандапан̃н̃асса чатта̄ри анулома̄ни, хонти пан̃чамам̣ готрабху, чхат̣т̣хам̣ маггачиттам̣, саттамам̣ пхалам̣, тато бхаван̇готаран̣ам̣. татра маха̄пан̃н̃амандапан̃н̃а̄нам̣ васена акатхетва̄ маджджхимапан̃н̃асса васена катхетаббам̣.
йасмин̃хи ва̄ре маггавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, тасмим̣ кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту упеккха̄сахагата̄ манодва̄ра̄ваджджанам̣ хутва̄ випассана̄гочаре кхандхе а̄рамман̣ам̣ катва̄ бхаван̇гам̣ а̄ват̣т̣ети. таданантарам̣ тенева а̄ваджджанена гахитаккхандхе гахетва̄ уппаджджати пат̣хамам̣ джаванам̣ ануломан̃а̄н̣ам̣. там̣ тесу кхандхесу аничча̄ти ва̄ дуккха̄ти ва̄ анатта̄ти ва̄ паваттитва̄ ол̣а̄рикам̣ ол̣а̄рикам̣ саччапат̣иччха̄дакатамам̣ винодетва̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни бхиййо бхиййо па̄кат̣а̄ни катва̄ нируджджхати. таданантарам̣ уппаджджати дутийа̄нуломам̣. тесу пуримам̣ ана̄севанам̣. дутийасса пуримам̣ а̄севанам̣ хоти. тампи ладдха̄севанатта̄ тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ тасмим̣йева̄рамман̣е тенева̄ка̄рена паваттитва̄ маджджхимаппама̄н̣ам̣ саччапат̣иччха̄дакатамам̣ винодетва̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни бхиййо бхиййо па̄кат̣а̄ни катва̄ нируджджхати. таданантарам̣ уппаджджати татийа̄нуломам̣. тасса дутийам̣ а̄севанам̣ хоти. тампи ладдха̄севанатта̄ тиккхам̣ сӯрам̣ пасаннам̣ хутва̄ тасмим̣йева̄рамман̣е тенева̄ка̄рена паваттитва̄ тадавасесам̣ ан̣усахагатам̣ саччапат̣иччха̄дакатамам̣ винодетва̄ ниравасесам̣ катва̄ тӣн̣и лаккхан̣а̄ни бхиййо бхиййо па̄кат̣а̄ни катва̄ нируджджхати. евам̣ тӣхи ануломехи саччапат̣иччха̄дакатаме винодите таданантарам̣ уппаджджати готрабхун̃н̃а̄н̣ам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ курума̄нам̣.
татра̄йам̣ упама̄ – еко кира чаккхума̄ пурисо наккхаттайогам̣ джа̄нисса̄мӣти раттибха̄ге никкхамитва̄ чандам̣ пасситум̣ уддхам̣ уллокеси. тасса вала̄хакехи пат̣иччханнатта̄ чандо на пан̃н̃а̄йиттха. атхеко ва̄то ут̣т̣хахитва̄ тхӯлатхӯле вала̄хаке виддхам̣сеси. апаро маджджхиме. апаро сукхуме. тато со пурисо вигатавала̄хаке набхе чандам̣ дисва̄ наккхаттайогам̣ ан̃н̃а̄си.
таттха тайо вала̄хака̄ вийа саччапат̣иччха̄дакатхӯламаджджхимасукхумакилесандхака̄ра̄. тайо ва̄та̄ вийа тӣн̣и ануломачитта̄ни. чаккхума̄ пурисо вийа готрабхун̃н̃а̄н̣ам̣. чандо вийа нибба̄нам̣. екекасса ва̄тасса йатха̄ккамена вала̄хакаттайавиддхам̣санам̣ вийа екекасса ануломачиттасса саччапат̣иччха̄дакатамавиноданам̣. вигатавала̄хаке набхе тасса пурисасса висуддхачандадассанам̣ вийа вигате саччапат̣иччха̄даке таме готрабхун̃н̃а̄н̣асса сувисуддханибба̄на̄рамман̣акаран̣ам̣.
йатхева хи тайо ва̄та̄ чандапат̣иччха̄даке вала̄хакейева виддхам̣сетум̣ сакконти, на чандам̣ дат̣т̣хум̣, евам̣ анулома̄ни саччапат̣иччха̄дакатамейева винодетум̣ сакконти, на нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣. йатха̄ со пурисо чандамева дат̣т̣хум̣ саккоти на вала̄хаке виддхам̣сетум̣, евам̣ готрабхун̃н̃а̄н̣ам̣ нибба̄намева а̄рамман̣ам̣ ка̄тум̣ саккоти на килесатамам̣ винодетум̣. евам̣ ануломам̣ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ хоти, готрабху нибба̄на̄рамман̣ам̣.
йади хи готрабху ануломена гахита̄рамман̣ам̣ ган̣хеййа пуна ануломам̣ там̣ анубандхеййа̄ти маггавут̣т̣ха̄намева на бхавеййа. готрабхун̃н̃а̄н̣ам̣ пана ануломасса а̄рамман̣ам̣ аггахетва̄ там̣ апаччхатопаваттикам̣ катва̄ сайам̣ ана̄ваджджанампи сама̄нам̣ а̄ваджджанат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ евам̣ ниббатта̄хӣти маггасса сан̃н̃ам̣ датва̄ вийа нируджджхати. маггопи тена диннасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва авӣчисантативасена там̣ н̃а̄н̣ам̣ анубандхама̄но аниббиддхапуббам̣ апада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ досаккхандхам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхама̄нова пада̄лайама̄нова ниббаттати.
татра̄йам̣ упама̄ – еко кира исса̄со дханусатаматтхаке пхалакасатам̣ т̣хапа̄петва̄ ваттхена мукхам̣ вет̣хетва̄ сарам̣ саннайхитва̄ чаккайанте ат̣т̣ха̄си. ан̃н̃о пурисо чаккайантам̣ а̄ван̃чхитва̄ йада̄ исса̄сасса пхалакасатам̣ абхимукхам̣ хоти тада̄ таттха дан̣д̣акена сан̃н̃ам̣ дети, исса̄со дан̣д̣акасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва сарам̣ кхипитва̄ пхалакасатам̣ ниббиджджхати. таттха дан̣д̣акасан̃н̃а̄ вийа готрабхун̃н̃а̄н̣ам̣. исса̄со вийа магган̃а̄н̣ам̣. исса̄сасса дан̣д̣акасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва пхалакасатаниббиджджханам̣ вийа магган̃а̄н̣асса готрабхун̃н̃а̄н̣ена диннасан̃н̃ам̣ амун̃читва̄ва нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ аниббиддхапуббаапада̄литапубба̄нам̣ лобхаккхандха̄дӣнам̣ ниббиджджханапада̄ланам̣. бхӯмиладдхават̣т̣асетусамуггха̄такаран̣антипи етадева. маггасса хи екамева киччам̣ анусайаппаджаханам̣. ити со анусайе паджаханто нимитта̄ вут̣т̣ха̄ти на̄ма, паваттам̣ чхиндати на̄ма. ‘нимитта’нти рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣анимиттам̣. ‘паватта’мпи рӯпаведана̄сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣апаваттамева. там̣ дувидхам̣ хоти – упа̄диннакам̣ анупа̄диннаканти. тесу маггасса анупа̄диннакато вут̣т̣ха̄наччха̄йа̄ диссатӣти ватва̄ анупа̄диннакато вут̣т̣ха̄тӣти вадим̣су.
сота̄паттимаггена хи чатта̄ри дит̣т̣хигатасампайутта̄ни вичикиччха̄сахагатанти пан̃ча читта̄ни пахӣйанти. та̄ни рӯпам̣ самут̣т̣ха̄пенти. там̣ анупа̄диннакарӯпаккхандхо. та̄ни читта̄ни вин̃н̃а̄н̣аккхандхо. там̣сампайутта̄ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ тайо арӯпаккхандха̄. таттха саче сота̄паннасса сота̄паттимагго абха̄вито абхависса та̄ни пан̃ча читта̄ни чхасу а̄рамман̣есу парийут̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣еййум̣. сота̄паттимагго пана тесам̣ парийут̣т̣ха̄ненаппаттим̣ ва̄райама̄но сетусамуггха̄там̣ абхаббуппаттикабха̄вам̣ курума̄но анупа̄диннакато вут̣т̣ха̄ти на̄ма.
сакада̄га̄мимаггена чатта̄ри дит̣т̣хигатавиппайутта̄ни две доманассасахагата̄нӣти ол̣а̄рикака̄мара̄габйа̄па̄давасена чха читта̄ни пахӣйанти. ана̄га̄мимаггена ан̣усахагатака̄мара̄габйа̄па̄давасена та̄ни ева чха читта̄ни пахӣйанти. арахаттамаггена чатта̄ри дит̣т̣хигатавиппайутта̄ни уддхаччасахагатан̃ча̄ти пан̃ча акусалачитта̄ни пахӣйанти. таттха саче тесам̣ арийа̄нам̣ те магга̄ абха̄вита̄ ассу, та̄ни читта̄ни чхасу а̄рамман̣есу парийут̣т̣ха̄нам̣ па̄пун̣еййум̣. те пана тесам̣ магга̄ парийут̣т̣ха̄наппаттим̣ ва̄райама̄на̄ сетусамуггха̄там̣ абхаббуппаттикабха̄вам̣ курума̄на̄ анупа̄диннакато вут̣т̣хаханти на̄ма.
упа̄диннакато вут̣т̣ха̄наччха̄йа̄ диссатӣти ватва̄ упа̄диннакато вут̣т̣ха̄тӣтипи вадим̣су. саче хи сота̄паннасса сота̄паттимагго абха̄вито абхависса, т̣хапетва̄ сатта бхаве анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е упа̄диннакаппаваттам̣ паваттеййа. касма̄? тасса паваттийа̄ хетӯнам̣ аттхита̄йа. тӣн̣и сам̣йоджана̄ни дит̣т̣ха̄нусайо вичикиччха̄нусайоти име пана пан̃ча килесе сота̄паттимагго уппаджджама̄нова самуггха̄тети. ида̄ни куто сота̄паннасса сатта бхаве т̣хапетва̄ анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е упа̄диннакаппаваттам̣ паваттиссати? евам̣ сота̄паттимагго упа̄диннакаппаваттам̣ аппаваттам̣ курума̄но упа̄диннакато вут̣т̣ха̄ти на̄ма.
саче сакада̄га̄мисса сакада̄га̄мимагго абха̄вито абхависса, т̣хапетва̄ две бхаве пан̃часу бхавесу упа̄диннакапаваттам̣ паваттеййа. касма̄? тасса паваттийа̄ хетӯнам̣ аттхита̄йа. ол̣а̄рика̄ни ка̄мара̄гапат̣игхасам̣йоджана̄ни ол̣а̄рико ка̄мара̄га̄нусайо пат̣игха̄нусайоти име пана чатта̄ро килесе со магго уппаджджама̄нова самуггха̄тети. ида̄ни куто сакада̄га̄мисса две бхаве т̣хапетва̄ пан̃часу бхавесу упа̄диннакаппаваттам̣ паваттиссати? евам̣ сакада̄га̄мимагго упа̄диннакаппаваттам̣ аппаваттам̣ курума̄но упа̄диннакато вут̣т̣ха̄ти на̄ма.
саче ана̄га̄мисса ана̄га̄мимагго абха̄вито абхависса, т̣хапетва̄ екам̣ бхавам̣ дутийабхаве упа̄диннакаппаваттам̣ паваттеййа. касма̄? тасса паваттийа̄ хетӯнам̣ аттхита̄йа. ан̣усахагата̄ни ка̄мара̄гапат̣игхасам̣йоджана̄ни ан̣усахагато ка̄мара̄га̄нусайо пат̣игха̄нусайоти име пана чатта̄ро килесе со магго уппаджджама̄нова самуггха̄тети. ида̄ни куто ана̄га̄мисса екам̣ бхавам̣ т̣хапетва̄ дутийабхаве упа̄диннакаппаваттам̣ паваттиссати? евам̣ ана̄га̄мимагго упа̄диннакаппаваттам̣ аппаваттам̣ курума̄но упа̄диннакато вут̣т̣ха̄ти на̄ма.
саче арахато арахаттамагго абха̄вито абхависса, рӯпа̄рӯпабхавесу упа̄диннакаппаваттам̣ паваттеййа. касма̄? тасса паваттийа̄ хетӯнам̣ аттхита̄йа. рӯпара̄го арӯпара̄го ма̄но уддхаччам̣ авиджджа̄ ма̄на̄нусайо бхавара̄га̄нусайо авиджджа̄нусайоти име пана ат̣т̣ха килесе со магго уппаджджама̄нова самуггха̄тети. ида̄ни куто кхӣн̣а̄савасса пунаббхаве упа̄диннакаппаваттам̣ паваттиссати? евам̣ арахаттамагго упа̄диннакаппаваттам̣ аппаваттам̣ курума̄но упа̄диннакато вут̣т̣ха̄ти на̄ма.
сота̄паттимагго четтха апа̄йабхавато вут̣т̣ха̄ти, сакада̄га̄мимагго сугатика̄мабхавекадесато, ана̄га̄мимагго ка̄мабхавато, арахаттамагго рӯпа̄рӯпабхавато саббабхавехипи вут̣т̣ха̄ти ева̄ти ваданти.
имасса панаттхасса вибха̄ванаттхам̣ айам̣ па̄л̣и – ‘‘сота̄паттимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сатта бхаве т̣хапетва̄ анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е йе уппаджджеййум̣, на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбханти.
‘сакада̄га̄мимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена две бхаве т̣хапетва̄ пан̃часу бхавесу йе уппаджджеййум̣, на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбханти.
‘ана̄га̄мимагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена екам̣ бхавам̣ т̣хапетва̄ ка̄мадха̄туйа̄ двӣсу бхавесу йе уппаджджеййум̣, на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбханти.
‘арахаттамагган̃а̄н̣ена абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асса ниродхена рӯпадха̄туйа̄ ва̄ арӯпадха̄туйа̄ ва̄ йе уппаджджеййум̣, на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбханти. арахато анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йантасса чаримавин̃н̃а̄н̣асса ниродхена пан̃н̃а̄ ча сати ча на̄ман̃ча рӯпан̃ча еттхете нируджджханти вӯпасаманти аттхам̣ гаччханти пат̣иппассамбхантӣ’’ти (чӯл̣ани. аджитама̄н̣авапуччха̄ниддеса 6). айам̣ та̄ва нимитте виниччхайо.
‘пат̣ипада̄патӣ’ти – еттха пана пат̣ипада̄ чалати на чалатӣти? чалати. татха̄гатасса хи са̄рипуттаттхерасса ча чатта̄ропи магга̄ сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄ ахесум̣. маха̄моггалла̄наттхерасса пат̣хамамагго сукхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о, упари тайо магга̄ дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. касма̄? нидда̄бхибхӯтатта̄. самма̄самбуддхо кира сатта̄хам̣ дахаракума̄ракам̣ вийа тхерам̣ парихари. тхеропи екадивасам̣ нидда̄йама̄но нисӣди. атха нам̣ саттха̄ а̄ха – ‘‘пачала̄йаси но твам̣, моггалла̄на, пачала̄йаси но твам̣ моггалла̄на̄’’ти (а. ни. 7.61). еварӯпассапи маха̄бхин̃н̃аппаттасса са̄вакасса пат̣ипада̄ чалати, сеса̄нам̣ ким̣ на чалиссати? екаччасса хи бхиккхуно чатта̄ропи магга̄ дуккхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ хонти, екаччасса дуккхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄, екаччасса сукхапат̣ипада̄ дандха̄бхин̃н̃а̄, екаччасса сукхапат̣ипада̄ кхиппа̄бхин̃н̃а̄. екаччасса пат̣хамамагго дуккхапат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃о хоти, дутийамагго дуккхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃о, татийамагго сукхапат̣ипадо дандха̄бхин̃н̃о, чатуттхамагго сукхапат̣ипадо кхиппа̄бхин̃н̃оти.
йатха̄ ча пат̣ипада̄ евам̣ адхипатипи чалати ева. екаччасса хи бхиккхуно чатта̄ропи магга̄ чханда̄дхипатеййа̄ хонти, екаччасса вӣрийа̄дхипатеййа̄, екаччасса читта̄дхипатеййа̄, екаччасса вӣмам̣са̄дхипатеййа̄. екаччасса пана пат̣хамамагго чханда̄дхипатеййо хоти, дутийо вӣрийа̄дхипатеййо, татийо читта̄дхипатеййо, чатуттхо вӣмам̣са̄дхипатеййоти.
пакин̣н̣акакатха̄ нит̣т̣хита̄.
пат̣хамамаггавӣсатимаха̄найо
357. ида̄ни йасма̄ локуттаракусалам̣ бха̄венто на кевалам̣ упаниджджха̄йанат̣т̣хена джха̄нам̣йева бха̄вети, ниййа̄нат̣т̣хена пана маггампи бха̄вети, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена сатипат̣т̣ха̄нампи, падаханат̣т̣хена саммаппадха̄нампи, иджджханат̣т̣хена иддхипа̄дампи, адхипатийат̣т̣хена индрийампи, акампийат̣т̣хена балампи, буджджханат̣т̣хена боджджхан̇гампи, татхат̣т̣хена саччампи, авиккхепат̣т̣хена саматхампи, сун̃н̃атат̣т̣хена дхаммампи, ра̄сат̣т̣хена кхандхампи, а̄йатанат̣т̣хена а̄йатанампи, сун̃н̃асабха̄ваниссаттат̣т̣хена дха̄тумпи, паччайат̣т̣хена а̄ха̄рампи, пхусанат̣т̣хена пхассампи, ведайитат̣т̣хена веданампи, сан̃джа̄нанат̣т̣хена сан̃н̃ампи, четайитат̣т̣хена четанампи, виджа̄нанат̣т̣хена читтампи бха̄вети, тасма̄ етесам̣ екӯнавӣсатийа̄ пада̄нам̣ дассанаттхам̣ пуна катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди вуттам̣. евам̣ ‘идампи бха̄вети, идампи бха̄ветӣ’ти пуггаладжджха̄сайена чева десана̄вила̄сена ча вӣсати найа̄ десита̄ хонти. дхаммам̣ сотум̣ нисиннадевапариса̄йа хи йе упаниджджха̄йанат̣т̣хена локуттарам̣ ‘джха̄на’нти катхите буджджханти, тесам̣ саппа̄йавасена джха̄нанти катхитам̣…пе… йе виджа̄нанат̣т̣хена ‘читта’нти вутте буджджханти, тесам̣ саппа̄йавасена читтанти катхитам̣. айаметтха ‘пуггаладжджха̄сайо’.
самма̄самбуддхо пана аттано буддхасубодхита̄йа дасабалачатувеса̄раджджачатупат̣исамбхидата̄йа чхааса̄дха̄ран̣ан̃а̄н̣айогена ча десанам̣ йадиччхакам̣ нийаметва̄ дассети. иччханто упаниджджха̄йанат̣т̣хена локуттарам̣ джха̄нанти дассети, иччханто ниййа̄нат̣т̣хена…пе… виджа̄нанат̣т̣хена локуттарам̣ читтанти. айам̣ ‘десана̄вила̄со’ на̄ма. таттха йатхева локуттарам̣ джха̄нанти вуттат̣т̣ха̄не даса найа̄ вибхатта̄, евам̣ магга̄дӣсупи тейева ведитабба̄. ити вӣсатийа̄ т̣ха̄несу даса даса катва̄ две найасата̄ни вибхатта̄ни хонти.
358. ида̄ни адхипатибхедам̣ дассетум̣ пуна катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха чхандам̣ дхурам̣ джет̣т̣хакам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ ниббаттитам̣ локуттарам̣ джха̄нам̣ чханда̄дхипатеййам̣ на̄ма. сесесупи есева найо. ити пуримасмим̣ суддхике двенайасата̄ни чханда̄дхипатеййа̄дӣсупи две двети найасахассена бха̄джетва̄ пат̣хамамаггам̣ дассеси дхаммара̄джа̄.
пат̣хамамагго нит̣т̣хито.
дутийамагго
361. ида̄ни дутийамагга̄дӣнам̣ дассанаттхам̣ пуна катаме дхамма̄ кусала̄тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха ка̄мара̄габйа̄па̄да̄нам̣ танубха̄ва̄йа̄ти етесам̣ килеса̄нам̣ танубха̄ваттха̄йа. таттха двӣхи ка̄ран̣ехи танубха̄во ведитаббо – адхиччуппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча. сакада̄га̄мисса хи, ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанассева, килеса̄ абхин̣хам̣ нуппаджджанти, када̄чи када̄чи уппаджджанти; уппаджджанта̄пи вирал̣а̄ка̄ра̄ хутва̄ уппаджджанти, вирал̣ава̄питакхетте ан̇кура̄ вийа. уппаджджама̄на̄пи, ча ват̣т̣а̄нуса̄римаха̄джанассева, мадданта̄ пхаранта̄ чха̄дента̄ андхака̄рам̣ каронта̄ нуппаджджанти. двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ манда̄ манда̄ уппаджджанти. танука̄ка̄ра̄ хутва̄ уппаджджанти, аббхапат̣алам̣ вийа маккхика̄паттам̣ вийа ча.
таттха кечи тхера̄ ваданти – ‘сакада̄га̄мисса килеса̄ кин̃ча̄пи чирена уппаджджанти, бахала̄ва пана хутва̄ уппаджджанти, татха̄ хисса путта̄ ча дхӣтаро ча диссантӣ’ти. етам̣ пана аппама̄н̣ам̣. путтадхӣтаро хи ан̇гапаччан̇гапара̄масанаматтенапи хонти. двӣхи пана маггехи пахӣнатта̄ наттхи килеса̄нам̣ бахалата̄ти. двӣхи ева ка̄ран̣ехисса килеса̄нам̣ танубха̄во ведитаббо – адхиччуппаттийа̄ ча парийут̣т̣ха̄намандата̄йа ча̄ти.
дутийа̄йа̄ти ган̣анавасена̄пи дутийуппаттивасена̄пи дутийа̄йа. бхӯмийа̄ паттийа̄ти са̄ман̃н̃апхаласса пат̣ила̄бхаттха̄йа. татийачатуттхесупи есева найо. висесаматтам̣йева пана ваккха̄ма.
ан̃н̃индрийанти а̄джа̄нанакам̣ индрийам̣. пат̣хамамаггена н̃а̄тамарийа̄дам̣ анатиккамитва̄ тесам̣йева тена маггена н̃а̄та̄нам̣ чатусаччадхамма̄нам̣ джа̄нанакам̣ индрийанти вуттам̣ хоти. ниддесава̄реписса имина̄ва найена аттхо ведитаббо. кот̣т̣ха̄сава̄репи имина̄ва саддхим̣ навиндрийа̄ни хонти. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.
дутийамагго нит̣т̣хито.
татийачатуттхамагга̄
362. татийе анавасесаппаха̄на̄йа̄ти тесам̣йева сакада̄га̄мимаггена танубхӯта̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ ниссесападжаханаттха̄йа.
чатуттхе рӯпара̄гаарӯпара̄гама̄науддхаччаавиджджа̄йа анавасесаппаха̄на̄йа̄ти етесам̣ пан̃чаннам̣ уддхамбха̄гийасам̣йоджана̄нам̣ ниссесападжаханаттха̄йа. таттха рӯпара̄готи рӯпабхаве чхандара̄го. арӯпара̄готи арӯпабхаве чхандара̄го. ма̄ноти арахаттамаггаваджджхако ма̄но ева. татха̄ уддхачча̄виджджа̄. имесупи двӣсу маггесу навамам̣ ан̃н̃индрийамева хоти.
чатумагганайасахассам̣
саббамаггесу падапат̣ипа̄т̣ийа̄ самасат̣т̣хипада̄ни, чатӯхи апан̣н̣акан̇гехи саддхим̣ чатусат̣т̣хи хонти. асамбхиннато пана теттим̣са. кот̣т̣ха̄сава̄расун̃н̃атава̄ра̄ па̄катика̄ ева. йатха̄ ча пана пат̣хамамагге евам̣ дутийа̄дӣсупи найасахассамева̄ти чатта̄ро магге чатӯхи найасахассехи бха̄джетва̄ дассеси дхаммара̄джа̄.
саччавибхан̇ге пана сат̣т̣хи найасахасса̄ни локуттара̄ни имесам̣ ева васена никкхитта̄ни. сатипат̣т̣ха̄навибхан̇ге вӣсати найасахасса̄ни локуттара̄ни, саммаппадха̄навибхан̇ге вӣсати, иддхипа̄давибхан̇ге дваттим̣са, боджджхан̇гавибхан̇ге дваттим̣са, магган̇гавибхан̇ге ат̣т̣хавӣсати найасахасса̄ни локуттара̄ни имесам̣ ева васена никкхитта̄ни.
идха пана чатӯсу маггесу чатта̄рийева найасахасса̄ни. тесу пат̣хамаджджха̄нике пат̣хамамагге ат̣т̣хан̇га̄ни бха̄джита̄ни; татха̄ дутийа̄дӣсу. таттха пат̣хамамагге самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. самма̄сан̇каппа̄дайопи миччха̄сан̇каппа̄дӣнам̣ паджаханат̣т̣хенева ведитабба̄. евам̣ санте ‘пат̣хамамаггенева два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хигата̄нам̣ пахӣнатта̄ упаримаггаттайена паха̄табба̄ дит̣т̣хи на̄ма наттхи. таттха самма̄дит̣т̣хӣти на̄мам̣ катхам̣ хотӣ’ти? ‘йатха̄ висам̣ аттхи ва̄, хоту ма̄ ва̄, агадо агадо твева вуччати, евам̣ миччха̄дит̣т̣хи аттхи ва̄, хоту ма̄ ва̄, айам̣ самма̄дит̣т̣хи ева на̄ма’.
‘йади евам̣ на̄маматтамеветам̣ хоти, упаримаггаттайе пана самма̄дит̣т̣хийа̄ кичча̄бха̄во а̄паджджати, магган̇га̄ни на парипӯренти, тасма̄ самма̄дит̣т̣хи сакиччака̄ ка̄табба̄ магган̇га̄ни пӯретабба̄нӣ’ти. сакиччака̄ четтха самма̄дит̣т̣хи йатха̄ла̄бханийамена дӣпетабба̄. упаримаггаттайаваджджхо хи еко ма̄но аттхи, со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. са̄ там̣ ма̄нам̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. сота̄паттимаггасмин̃хи самма̄дит̣т̣хи миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахати. сота̄паннасса пана сакада̄га̄мимаггаваджджхо ма̄но аттхи, со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати са̄ там̣ ма̄нам̣ паджахатӣти самма̄дит̣т̣хи. тассева саттаакусалачиттасахаджа̄то сан̇каппо аттхи. техева читтехи ва̄чан̇гачопанам̣ аттхи, ка̄йан̇гачопанам̣ аттхи, паччайапарибхого аттхи, сахаджа̄тава̄йа̄мо аттхи, асатибха̄во аттхи, сахаджа̄тачиттекаггата̄ аттхи. ете миччха̄сан̇каппа̄дайо на̄ма сакада̄га̄мимагге самма̄сан̇каппа̄дайо. тесам̣ паха̄нена самма̄сан̇каппа̄дайоти ведитабба̄. евам̣ сакада̄га̄мимагге ат̣т̣хан̇га̄ни сакиччака̄ни катва̄ а̄гата̄ни. сакада̄га̄мисса ана̄га̄мимаггаваджджхо ма̄но аттхи. со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. тассева саттахи читтехи сахаджа̄та̄ сан̇каппа̄дайо. тесам̣ паха̄нена ана̄га̄мимагге ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ сакиччаката̄ ведитабба̄. ана̄га̄мисса арахаттамаггаваджджхо ма̄но аттхи. со дит̣т̣хит̣т̣ха̄не тит̣т̣хати. йа̄ни панасса пан̃ча акусалачитта̄ни, техи сахаджа̄та̄ сан̇каппа̄дайо. тесам̣ паха̄нена арахаттамагге ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ сакиччаката̄ ведитабба̄.
имесу чатӯсу маггесу пат̣хамамаггена чатта̄ри сачча̄ни дит̣т̣ха̄ни. ‘упаримаггаттайам̣ дит̣т̣хакамева пассати, адит̣т̣хакам̣ пассатӣ’ти дит̣т̣хакамева пассатӣти айам̣ а̄чарийа̄нам̣ сама̄наттхакатха̄. витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха ‘адит̣т̣хам̣ пассатӣ’ти. со ваттаббо – ‘пат̣хамамагге катамам̣ индрийам̣ бха̄джесӣ’ти? джа̄нама̄но ‘анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийа’нти ваккхати. ‘упаримаггесу катара’нти? вуттепи ‘ан̃н̃индрийа’нти ваккхати. со ваттаббо – ‘адит̣т̣хасаччадассане сати упаримаггесупи анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийамева бха̄джехи. евам̣ те пан̃хо самессатӣ’ти. ‘килесе пана ан̃н̃е ан̃н̃о паджахати; пахӣне ева паджахатӣ’ти? ‘ан̃н̃е ан̃н̃о паджахатӣ’ти. ‘йади ан̃н̃е ан̃н̃о, аппахӣне килесе паджахати. сачча̄нипи адит̣т̣ха̄нева пассатӣ’ти евам̣ва̄дӣ пуггало пуччхитаббо – ‘сачча̄ни на̄ма катӣ’ти? джа̄нанто ‘чатта̄рӣ’ти ваккхати. со ваттаббо – ‘тава ва̄де сол̣аса сачча̄ни а̄паджджанти. твам̣ буддхехипи адит̣т̣хам̣ пассаси. бахусаччако на̄ма твам̣. евам̣ ма̄ ган̣ха. саччадассанам̣ на̄ма апуббам̣ наттхи, килесе пана аппахӣне паджахатӣ’ти.
таттха саччадассанасса апубба̄бха̄ве пел̣опамам̣ на̄ма гахитам̣ – екасса кира чатта̄ро ратанапел̣а̄ са̄рагаббхе т̣хапита̄. со раттибха̄ге пел̣а̄су уппаннакиччо два̄рам̣ виваритва̄, дӣпам̣ джа̄летва̄, дӣпена вихате андхака̄ре, пел̣а̄су па̄кат̣абха̄вам̣ гата̄су, та̄су киччам̣ катва̄ два̄рам̣ пидахитва̄ гато. пуна андхака̄рам̣ аваттхари. дутийава̄репи татийава̄репи татхева ака̄си. чатуттхава̄ре два̄ре виват̣е андхака̄ре пел̣а̄ на пан̃н̃а̄йантӣти вӣмам̣сантассева сӯрийо угган̃чхи, сӯрийобха̄сена вихате андхака̄ре пел̣а̄су киччам̣ катва̄ пакка̄ми.
таттха чатта̄ро пел̣а̄ вийа чатта̄ри сачча̄ни. та̄су кичче уппанне два̄равиваран̣ака̄ло вийа сота̄паттимаггасса випассана̄бхинӣхаран̣ака̄ло. андхака̄рам̣ вийа саччапат̣иччха̄дакатамам̣. дӣпо бха̄со вийа сота̄паттимаггобха̄со. вихате андхака̄ре тасса пурисасса пел̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄во вийа магган̃а̄н̣асса сачча̄нам̣ па̄кат̣абха̄во. магган̃а̄н̣асса па̄кат̣а̄ни пана маггасаман̇гисса пуггаласса па̄кат̣а̄нева хонти. пел̣а̄су киччам̣ катва̄ гатака̄ло вийа сота̄паттимаггасса аттана̄ паха̄таббакилесе паджахитва̄ нируддхака̄ло. пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа упаримаггаттайаваджджхасаччапат̣иччха̄дакатамам̣.
дутийава̄ре два̄равиваран̣ака̄ло вийа сакада̄га̄мимаггасса випассана̄бхинӣхаран̣ака̄ло. дӣпобха̄со вийа сакада̄га̄мимаггобха̄со. пел̣а̄су киччам̣ катва̄ гатака̄ло вийа сакада̄га̄мимаггасса аттана̄ паха̄таббакилесе паджахитва̄ нируддхака̄ло. пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа упаримаггадвайаваджджхасаччапат̣иччха̄дакатамам̣.
татийава̄ре два̄равиваран̣ака̄ло вийа ана̄га̄мимаггасса випассана̄бхинӣхаран̣ака̄ло. дӣпобха̄со вийа ана̄га̄мимаггобха̄со. пел̣а̄су киччам̣ катва̄ гатака̄ло вийа ана̄га̄мимаггасса аттана̄ паха̄таббакилесе паджахитва̄ нируддхака̄ло. пуна андхака̄ра̄ваттхаран̣ам̣ вийа упариарахаттамаггаваджджхасаччапат̣иччха̄дакатамам̣.
чатуттхава̄ре два̄равиваран̣ака̄ло вийа арахаттамаггасса випассана̄бхинӣхаран̣ака̄ло. сӯрийуггаманам̣ вийа арахаттамаггуппа̄до. андхака̄равидхаманам̣ вийа арахаттамаггасса саччапат̣иччха̄дакатамавиноданам̣. вихате андхака̄ре тасса пел̣а̄нам̣ па̄кат̣абха̄во вийа арахаттамагган̃а̄н̣асса чатуннам̣ сачча̄нам̣ па̄кат̣абха̄во. н̃а̄н̣асса па̄кат̣а̄ни пана пуггаласса па̄кат̣а̄нева хонти. пел̣а̄су киччам̣ катва̄ гатака̄ло вийа арахаттамаггасса саббакилесакхепанам̣. сӯрийуггаманато пат̣т̣ха̄йа а̄локассева паваттика̄ло вийа арахаттамаггасса уппаннака̄лато пат̣т̣ха̄йа пуна саччапат̣иччха̄дакатама̄бха̄во. идам̣ та̄ва саччадассанасса апубба̄бха̄ве опаммам̣.
дит̣т̣хакамева хи пассати. ‘килесе пана ан̃н̃е ан̃н̃о паджахатӣ’ти еттха кха̄ропамам̣ на̄ма гахитам̣. еко пурисо килит̣т̣хам̣ ваттхам̣ раджакасса ада̄си. раджако ӯсакха̄рам̣ чха̄рикакха̄рам̣ гомайакха̄ранти тайо кха̄ре датва̄ кха̄рехи кха̄дитабха̄вам̣ н̃атва̄ удаке виккха̄летва̄ ол̣а̄рикол̣а̄рикам̣ малам̣ пава̄хеси. тато на та̄ва парисуддханти дутийампи татхева кха̄ре датва̄, удаке виккха̄летва̄, тато на̄тисан̣хатарам̣ малам̣ пава̄хеси. тато на та̄ва парисуддханти татийампи те кха̄ре датва̄ удаке виккха̄летва̄ тато сан̣хатарам̣ малам̣ пава̄хеси. тато на та̄ва парисуддханти чатуттхампи те кха̄ре датва̄, удаке виккха̄летва̄ ам̣суаббхантарагатампи ниссесам̣ малам̣ пава̄хетва̄ са̄микасса ада̄си. со гандхакаран̣д̣аке паккхипитва̄ иччхитиччхитака̄ле паридахати.
таттха килит̣т̣хаваттхам̣ вийа килеса̄нугатам̣ читтам̣. тивидхакха̄рада̄нака̄ло вийа тӣсу анупассана̄су каммасса паваттанака̄ло. удаке виккха̄летва̄ ол̣а̄рикол̣а̄рикамалаппава̄ханам̣ вийа сота̄паттимаггена пан̃чакилесакхепанам̣. дутийампи тесам̣ кха̄ра̄нам̣ ануппада̄нам̣ вийа ‘на та̄ва парисуддхам̣ идам̣ читта’нти та̄суйева тӣсу анупассана̄су каммаппаваттанам̣. тато на̄тисан̣хатарамалаппава̄ханам̣ вийа сакада̄га̄мимаггена ол̣а̄рикасам̣йоджанадвайакхепанам̣. тато ‘на та̄ва парисуддхам̣ ваттха’нти пуна кха̄раттайада̄нам̣ вийа ‘на та̄ва парисуддхам̣ идам̣ читта’нти та̄суйева тӣсу анупассана̄су каммаппаваттанам̣. тато сан̣хатарамалаппава̄ханам̣ вийа ана̄га̄мимаггена ан̣усахагатасам̣йоджанадвайакхепанам̣. ‘на та̄ва парисуддхам̣ ваттха’нти пуна кха̄раттайада̄нам̣ вийа ‘на та̄ва парисуддхам̣ идам̣ читта’нти та̄суйева тӣсу анупассана̄су каммаппаваттанам̣. тато виккха̄ланена ам̣суаббхантарагате мале пава̄хетва̄ парисуддхасса раджатапат̣т̣асадисасса гандхакаран̣д̣аке никкхиттасса ваттхасса иччхитиччхитаккхан̣е паридаханам̣ вийа арахаттамаггена ат̣т̣ханнам̣ килеса̄нам̣ кхепитатта̄ парисуддхасса кхӣн̣а̄савачиттасса иччхитиччхитаккхан̣е пхаласама̄паттивиха̄рена вӣтина̄манам̣. идам̣ ‘ан̃н̃е ан̃н̃о килесе паджахатӣ’ти еттха опаммам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, ваттхам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ малаггахитам̣, таменам̣ са̄мика̄ раджакасса анупададжджеййум̣. таменам̣ раджако ӯсе ва̄ кха̄ре ва̄ гомайе ва̄ саммаддитва̄ аччхе удаке виккха̄лети. кин̃ча̄пи там̣ хоти ваттхам̣ парисуддхам̣ парийода̄там̣, атха кхвасса хотийева ‘ан̣усахагато ӯсагандхо ва̄ кха̄рагандхо ва̄ гомайагандхо ва̄ асамӯхато’. таменам̣ раджако са̄мика̄нам̣ дети. таменам̣ са̄мика̄ гандхапарибха̄вите каран̣д̣аке никкхипанти. йописса хоти ан̣усахагато ӯсагандхо ва̄ кха̄рагандхо ва̄ гомайагандхо ва̄ асамӯхато, сопи самуггха̄там̣ гаччхати. евамева кхо, а̄вусо, кин̃ча̄пи арийаса̄вакасса пан̃чорамбха̄гийа̄ни сам̣йоджана̄ни пахӣна̄ни бхаванти, атха кхвасса хотийева пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу ан̣усахагато ‘асмӣ’ти ма̄но, ‘асмӣ’ти чхандо, ‘асмӣ’ти анусайо асамӯхато, со апарена самайена пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассӣ вихарати – ‘ити рӯпам̣, ити рӯпасса самудайо, ити рӯпасса аттхан̇гамо; ити ведана̄ ити сан̃н̃а̄ ити сан̇кха̄ра̄ ити вин̃н̃а̄н̣ам̣, ити вин̃н̃а̄н̣асса самудайо, ити вин̃н̃а̄н̣асса аттхан̇гамо’ти. тассимесу пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу удайаббайа̄нупассино вихарато йописса хоти пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу ан̣усахагато ‘асмӣ’ти ма̄но, ‘асмӣ’ти чхандо, ‘асмӣ’ти анусайо асамӯхато, сопи самуггха̄там̣ гаччхатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.89).
таттха сота̄паттимаггена пан̃ча акусалачитта̄ни пахӣйанти саддхим̣ читтан̇гавасена уппаджджанакапа̄падхаммехи. сакада̄га̄мимаггена две доманассасахагатачитта̄ни танука̄ни бхаванти саддхим̣ читтан̇гавасена уппаджджанакапа̄падхаммехи. ана̄га̄мимаггена та̄нийева пахӣйанти саддхим̣ сампайуттадхаммехи. арахаттамаггена пан̃ча акусалачитта̄ни пахӣйанти саддхим̣ читтан̇гавасена уппаджджанакапа̄падхаммехи. имесам̣ два̄дасаннам̣ акусалачитта̄нам̣ пахӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа кхӣн̣а̄савасса читтан̇гавасена пуна паччхатопаваттанакакилесо на̄ма на хоти.
татридам̣ опаммам̣ – еко кира маха̄ра̄джа̄ паччанте а̄раккхам̣ датва̄ маха̄нагаре иссарийам̣ анубхаванто васати. атхасса паччанто куппи. тасмим̣ самайе два̄даса чораджет̣т̣хака̄ анекехи пурисасахассехи саддхим̣ рат̣т̣хам̣ вилумпанти. паччантава̄сино маха̄матта̄ ‘паччанто купито’ти ран̃н̃о пахин̣им̣су. ра̄джа̄ ‘виссат̣т̣ха̄ ган̣хатха, ахам̣ тумха̄кам̣ каттаббам̣ карисса̄мӣ’ти са̄санам̣ пахин̣и. те пат̣хамасампаха̄ренева анекехи пурисасахассехи саддхим̣ пан̃ча чораджет̣т̣хаке гха̄тайим̣су. сеса̄ сатта джана̄ аттано аттано парива̄ре гахетва̄ паббатам̣ пависим̣су. амачча̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о песайим̣су.
ра̄джа̄ ‘тумха̄кам̣ каттаббайуттам̣ ахам̣ джа̄нисса̄ми, тепи ган̣хатха̄’ти дханам̣ пахин̣и. те дутийасампаха̄рена две чораджет̣т̣хаке пахарим̣су, парива̄репи тесам̣ дуббале акам̣су. те саббепи пала̄йитва̄ паббатам̣ пависим̣су. тампи паваттим̣ амачча̄ ран̃н̃о песайим̣су.
пуна ра̄джа̄ ‘виссат̣т̣ха̄ ган̣хантӯ’ти дханам̣ пахин̣и. те татийасампаха̄рена саддхим̣ саха̄йапурисехи две чораджет̣т̣хаке гха̄тайитва̄ там̣ паваттим̣ ран̃н̃о песайим̣су.
пуна ра̄джа̄ ‘авасесе виссат̣т̣ха̄ ган̣хантӯ’ти дханам̣ пахин̣и. те чатуттхасампаха̄рена сапарива̄ре пан̃ча чораджет̣т̣хаке гха̄тайим̣су. два̄дасаннам̣ чораджет̣т̣хака̄нам̣ гха̄титака̄лато пат̣т̣ха̄йа кочи чоро на̄ма наттхи. кхема̄ джанапада̄ уре путте наччента̄ ман̃н̃е вихаранти. ра̄джа̄ виджитасан̇га̄мехи йодхехи паривуто варапа̄са̄дагато маха̄сампаттим̣ анубхави.
таттха маханто ра̄джа̄ вийа дхаммара̄джа̄. паччантава̄сино амачча̄ вийа йога̄вачара̄ кулапутта̄. два̄даса чораджет̣т̣хака̄ вийа два̄даса акусалачитта̄ни. тесам̣ саха̄йа̄ анекасахассапуриса̄ вийа читтан̇гавасена уппаджджанакапа̄падхамма̄. ран̃н̃о паччанто купитоти пахитака̄ло вийа а̄рамман̣е килесесу уппаннесу ‘бханте, килесо ме уппанно’ти саттху а̄рочанака̄ло. ‘виссат̣т̣ха̄ ган̣хантӯ’ти дханада̄нам̣ вийа ‘килесе нигган̣ха бхиккхӯ’ти дхаммаран̃н̃о каммат̣т̣ха̄на̄чиккханам̣. сапарива̄ра̄нам̣ пан̃чаннам̣ чораджет̣т̣хака̄нам̣ гха̄титака̄ло вийа сота̄паттимаггена сампайутта̄нам̣ пан̃чаннам̣ акусалачитта̄нам̣ паха̄нам̣.
пуна ран̃н̃о паваттипесанам̣ вийа самма̄самбуддхасса пат̣иладдхагун̣а̄рочанам̣. ‘сесаке ча ган̣хантӯ’ти пуна дханада̄нам̣ вийа бхагавато сакада̄га̄мимаггасса випассана̄чиккханам̣. дутийасампаха̄рена сапарива̄ра̄нам̣ двиннам̣ чораджет̣т̣хака̄нам̣ дуббалӣкаран̣ам̣ вийа сакада̄га̄мимаггена сасампайутта̄нам̣ двиннам̣ доманассачитта̄нам̣ танубха̄вакаран̣ам̣.
пуна ран̃н̃о паваттипесанам̣ вийа саттху пат̣иладдхагун̣а̄рочанам̣. ‘виссат̣т̣ха̄ ган̣хантӯ’ти пуна дханада̄нам̣ вийа бхагавато ана̄га̄мимаггасса випассана̄чиккханам̣. татийасампаха̄рена сапарива̄ра̄нам̣ двиннам̣ чораджет̣т̣хака̄нам̣ гха̄танам̣ вийа ана̄га̄мимаггена сасампайутта̄нам̣ двиннам̣ доманассачитта̄нам̣ паха̄нам̣.
пуна ран̃н̃о паваттипесанам̣ вийа татха̄гатасса пат̣иладдхагун̣а̄рочанам̣. ‘виссат̣т̣ха̄ ган̣хантӯ’ти пуна дханада̄нам̣ вийа бхагавато арахаттамаггасса випассана̄чиккханам̣. чатуттхасампаха̄рена сапарива̄ра̄нам̣ пан̃чаннам̣ чораджет̣т̣хака̄нам̣ гха̄титака̄лато пат̣т̣ха̄йа джанападасса кхемака̄ло вийа арахаттамаггена сасампайуттесу пан̃часу акусалачиттесу пахӣнесу два̄дасаннам̣ акусалачитта̄нам̣ пахӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа пуна читтан̇гавасена уппаджджанакасса акусаладхаммасса абха̄во. ран̃н̃о виджитасан̇га̄масса амаччаган̣апаривутасса варапа̄са̄де маха̄сампаттианубхаванам̣ вийа кхӣн̣а̄савапаривутасса дхаммаран̃н̃о сун̃н̃атаанимиттааппан̣ихитабхедесу сама̄паттисукхесу иччхитиччхитапхаласама̄паттисукха̄нубхаванам̣ ведитаббанти.
кусала̄ дхамма̄типадасса ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.