16. екадхаммапа̄л̣и

(16) 3. екадхаммапа̄л̣и-татийаваггаван̣н̣ана̄

308. татийасса пат̣хаме миччха̄дит̣т̣хикоти айа̄тха̄вадит̣т̣хико. випарӣтадассаноти та̄йева миччха̄дит̣т̣хийа̄ випарӣтадассано. саддхамма̄ вут̣т̣ха̄петва̄ти дасакусалакаммапатхадхаммато вут̣т̣ха̄петва̄. асаддхамме патит̣т̣ха̄петӣти дасаакусалакаммапатхасан̇кха̄те асаддхамме патит̣т̣ха̄пети. екапуггалоти четтха чхахи саттха̄рехи саддхим̣ девадатто ча ан̃н̃е ча еварӯпа̄ ведитабба̄.

309. дутийе самма̄дит̣т̣хикоти йа̄тха̄вадит̣т̣хико. авипарӣтадассаноти та̄йева самма̄дит̣т̣хийа̄ авипарӣтадассано. асаддхамма̄ти дасаакусалакаммапатхато. саддхаммети дасакусалакаммапатхасан̇кха̄те саддхамме. екапуггалоти четтха ануппанне буддхе чаккаваттӣ ра̄джа̄ саббан̃н̃убодхисаттоти евама̄дайо лаббханти, уппанне буддхе буддхо чева буддхаса̄вака̄ ча.

310. татийе миччха̄дит̣т̣хипарама̄нӣти миччха̄дит̣т̣хи парама̄ етесанти миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни. пан̃ча хи а̄нантарийакамма̄ни маха̄са̄ваджджа̄ни на̄ма, техипи миччха̄дит̣т̣хийева маха̄са̄ваджджатара̄ти адхиппа̄йо. касма̄? тесан̃хи париччхедо аттхи. чатта̄ри хи а̄нантарийакамма̄ни нирайе ниббатта̄пентӣти вутта̄ни. сан̇гхабхедакаммампи нирайе каппат̣т̣хитикамева хоти. еваметесам̣ париччхедо аттхи, кот̣и пан̃н̃а̄йати. нийатамиччха̄дит̣т̣хийа̄ пана париччхедо наттхи. са̄ хи ват̣т̣асса мӯлам̣, та̄йа саманна̄гатасса бхавато вут̣т̣ха̄нам̣ наттхи. йе тасса сотаббам̣ ман̃н̃анти, тепи виппат̣ипа̄дети. та̄йа ча саманна̄гатасса нева сагго аттхи на магго. каппавина̄се маха̄джане брахмалоке ниббаттепи нийатамиччха̄дит̣т̣хико таттха аниббаттитва̄ пит̣т̣хичаккава̄л̣е ниббаттати. ким̣ пана пит̣т̣хичаккава̄л̣ам̣ на джха̄йатӣти? джха̄йати, тасмим̣ джха̄йама̄непи еса а̄ка̄се екасмим̣ ока̄се паччатийева̄ти ваданти.

311. чатуттхе маккхалӣти ‘‘ма̄ кхалӣ’’ти вачанам̣ упа̄да̄йа евам̣ладдхана̄мо титтхакаро. надӣмукхети двиннам̣ надӣнам̣ сама̄гатат̣т̣ха̄не. десана̄маттамеветам̣, двиннам̣ кандара̄нам̣, двиннам̣ удака̄нам̣, самуддасса ча, лон̣ийа̄ ча, самуддасса ча надийа̄ ча̄ти етесампи йасса кассачи сама̄гатат̣т̣ха̄нам̣, ан̃н̃ампи татха̄рӯпам̣ удакам̣. кхипанти куминам̣. уд̣д̣еййа̄ти од̣д̣еййа. манусса̄ хи нал̣ехи ва̄ уччхӯхи ва̄ вел̣ӯхи ва̄ пала̄сантисала̄ка̄йа ва̄ екам̣ две тайо ва̄ кумбхе ган̣ханаппама̄н̣акуминам̣ катва̄ мукхават̣т̣ийа̄ йоттена бандхитва̄ надӣмукхам̣ нетва̄ двӣсу пассесу кха̄н̣уке кот̣т̣етва̄ йоттехи таттха бандханти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. тасмин̃хи павит̣т̣хасса кхуддакасса маччхасса̄пи моккхо наттхи. анайа̄йа̄ти авад̣д̣хийа̄. бйа̄сана̄йа̄ти вина̄са̄йа. маккхали могхапурисоти айам̣ маккхали госа̄ло туччхапурисо. мануссакхиппам̣ ман̃н̃е локе уппанноти маха̄джанасса саггамоккхагаманамагге таттха гамананива̄ран̣аттхам̣ мануссакуминам̣ вийа локе уппанно.

312. пан̃чама̄дӣсу дураккха̄те, бхиккхаве, дхаммавинайети дураккха̄тадхаммавинайо на̄ма ба̄хиракаса̄санам̣. таттха хи саттха̄пи асаббан̃н̃ӯ хоти, дхаммопи дураккха̄то, ган̣опи дуппат̣ипанно. йо ча сама̄дапетӣти йо а̄чарийапуггало сама̄дапети. йан̃ча сама̄дапетӣти йам̣ антева̄сикам̣ сама̄дапети. йо ча сама̄дапито татхатта̄йа пат̣ипаджджатӣти йо антева̄сико а̄чарийена сама̄дапито тасса вачанам̣ каронто татха̄бха̄ва̄йа пат̣ипаджджати. бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавантӣти сама̄дапако хи па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу джан̇гхасатам̣ сама̄дапенто тесам̣ саббесампи акусалена самакамева акусалам̣ па̄пун̣а̄ти. тена̄ха – ‘‘саббе те бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавантӣ’’ти.

313. сва̄ккха̄тети сут̣т̣ху аккха̄те судесите. еварӯпе хи дхаммавинайе саттха̄ ча саббан̃н̃ӯ хоти, дхаммо ча сва̄ккха̄то, ган̣о ча суппат̣ипанно. саббе те бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавантӣти сама̄дапако хи бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хе дисва̄ йа̄губхатта̄дӣни сама̄дапенто саббесампи да̄йака̄нам̣ кусалена самакам̣ кусалам̣ па̄пун̣а̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасавантӣ’’ти.

314. да̄йакена матта̄ джа̄нитабба̄ти да̄йакапуггалена пама̄н̣ам̣ джа̄нитаббам̣, пама̄н̣ена да̄таббам̣, пӯретва̄ атирекам̣ на да̄таббам̣. на да̄таббанти хи аватва̄ пама̄н̣авасена тхокам̣ да̄таббанти вуттам̣. касма̄? пӯретва̄ атиреке диннепи хи атирека̄ мануссасампатти ва̄ диббасампатти ва̄ нибба̄насампатти ва̄ наттхи. но пат̣игга̄хакена̄ти пат̣игга̄хакасса пана маттам̣ джа̄нитва̄ пат̣иггахан̣акиччам̣ на̄ма наттхи. касма̄? тасса хи маттам̣ н̃атва̄ пӯретабба̄ маттапат̣иггахан̣амӯлика̄ аппиччхапат̣ипада̄ на̄ма наттхи. йаттакам̣ пана лабхати, таттакам̣ гахетаббам̣. атирекаггахан̣амӯлам̣ хисса путтада̄рабхаран̣ам̣ бхависсати.

315. пат̣игга̄хакена матта̄ джа̄нитабба̄ти пат̣игга̄хакапуггалена пама̄н̣ам̣ джа̄нитаббам̣. катхам̣? тена хи да̄йакасса васо ведитаббо, деййадхаммасса васо ведитаббо, аттано тха̄мо ведитаббо. йади хи деййадхаммо баху хоти, да̄йако аппам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппам̣ ган̣хитаббам̣. деййадхаммо аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппам̣ ган̣хитаббам̣. деййадхаммопи баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣енева ган̣хитаббам̣. евам̣ маттам̣ н̃атва̄ пат̣игган̣ханто хи аппиччхапат̣ипадам̣ пӯрети. ануппаннасса ла̄бхо уппаджджати, уппанно ла̄бхо тха̄варова хоти. аппасанна̄ пасӣданти, пасанна̄пи бхиййо паса̄дама̄паджджанти, маха̄джанасса чаккхубхӯто хоти, са̄санам̣ чират̣т̣хитикам̣ кароти.

татрима̄ни ваттхӯни – рохан̣аджанападе кира кут̣имбийавиха̄ре еко дахаро дуббхиккхасамайе тасмим̣ га̄ме екасса каммака̄расса гехе бхун̃джанаттха̄йа кат̣аччхубхаттам̣ гахетва̄ гаманаттха̄йа ча кат̣аччхубхаттамева лабхати. со екадивасам̣ тасмим̣ гехе екам̣ а̄гантукам̣ дисва̄ екамева кат̣аччхубхаттам̣ ган̣хи. атхасса ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти вутте таматтхам̣ ватва̄ со кулапутто пасӣдитва̄ ‘‘амха̄кам̣ кулӯпакабхаданто еварӯпо на̄ма̄’’ти ра̄джадва̄ре митта̄мачча̄нам̣ катхеси. те саббепи тасса аппиччхагун̣е пасанна̄ екадивасенева сат̣т̣хи дхурабхатта̄ни т̣хапесум̣. евам̣ аппиччхо ануппаннала̄бхам̣ уппа̄дети.

саддха̄тиссамаха̄ра̄джа̄пи чӯл̣упат̣т̣ха̄кам̣ тисса̄маччам̣ вӣмам̣ситва̄ тена екам̣ титтирам̣ пача̄петва̄ а̄хара̄песи. атха парибхогасамайе ‘‘аггам̣ датва̄ парибхун̃джисса̄мӣ’’ти ат̣т̣хакаса̄лапаривен̣е маха̄тхерасса бхан̣д̣агга̄хаса̄ман̣ерасса титтирамам̣сам̣ денто тасмим̣ тхокам̣йева пат̣игган̣ханте тасса аппиччхагун̣е пасӣдитва̄ ‘‘пасанносми, та̄та, ат̣т̣ха те дхурабхатта̄ни демӣ’’ти а̄ха. маха̄ра̄джа, упаджджха̄йасса демӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. та̄ни амха̄кам̣ а̄чарийасса демӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха даммӣти. та̄ни сама̄нупаджджха̄йа̄нам̣ даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха даммӣти. та̄ни бхиккхусан̇гхасса даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха даммӣти. са̄ман̣еро адхива̄сеси. евамасса уппанно ла̄бхо тха̄варо хоти.

аппасанна̄ пасӣдантӣти еттхапи – дӣгхабра̄хман̣о кира бра̄хман̣е бходженто пан̃ча пан̃ча бхаттасарака̄ни датва̄ сантаппетум̣ на̄саккхи. атхекадивасам̣ ‘‘саман̣а̄ кира на̄ма аппиччха̄’’ти катхам̣ сутва̄ вӣмам̣санаттха̄йа бхаттам̣ га̄ха̄петва̄ бхиккхусан̇гхасса бхаттакиччакаран̣авела̄йа виха̄рам̣ гантва̄ тим̣саматте бхиккхӯ бходжанаса̄ла̄йам̣ бхун̃джанте дисва̄ екам̣ бхаттасаракам̣ гахетва̄ сан̇гхаттхерасса сантикам̣ агама̄си. тхеро ан̇гулим̣ ча̄летва̄ тхокамева аггахеси. етенева нийа̄мена екам̣ бхаттасаракам̣ саббесам̣ сампа̄пун̣и. тато бра̄хман̣о ‘‘саччойева етесам̣ саман̣а̄нам̣ гун̣о’’ти аппиччхата̄йа пасанно сахассам̣ виссаджджетва̄ тасмим̣йева виха̄ре четийам̣ ка̄реси. евам̣ аппасанна̄ пасӣданти.

пасанна̄ бхиййо пасӣдантӣти еттха ваттхуна̄ киччам̣ наттхи. пасанна̄нан̃хи аппиччхам̣ дисва̄ паса̄до бхиййо вад̣д̣хатийева.

маджджхантикатиссаттхерасадисе пана аппиччхе дисва̄ маха̄джано аппиччхо бхавитум̣ ман̃н̃атӣти аппиччхо маха̄джанасса чаккхубхӯто на̄ма хоти.

‘‘аппиччхата̄, бхиккхаве, саддхаммасса т̣хитийа̄ асаммоса̄йа анантарадха̄на̄йа сам̣ваттатӣ’’ти (а. ни. 1.116-129) вачанато пана аппиччхо са̄санам̣ чират̣т̣хитикам̣ кароти на̄ма.

но да̄йакена̄ти сва̄ккха̄те дхаммавинайе пана да̄йакасса пама̄н̣ам̣ н̃атва̄ да̄таббакиччам̣ на̄ма наттхи. йаттако деййадхаммо аттхи, таттакам̣ аваттхаритва̄ да̄тум̣ ват̣т̣ати. аваттхаритва̄ диннака̄ран̣а̄ хи еса мануссасампаттим̣, диббасампаттим̣, нибба̄насампаттин̃ча аваттхаритва̄ уттаруттари пан̣ӣтапан̣ӣтамева лабхати.

316. йо а̄раддхавӣрийо, со дуккхам̣ вихаратӣти пан̃ча̄тапатаппанамаруппапа̄тапатана̄дичча̄нупариваттана-уккут̣икаппадха̄на̄дӣни ануйун̃джанто дит̣т̣хе чева дхамме дуккхам̣ вихарати, тассева ба̄хирасамайе сама̄диннасса тапачаран̣асса випа̄кена нирайе уппаджджитва̄ сампара̄йепи дуккхам̣ вихарати.

317. йо кусӣто, со дуккхам̣ вихаратӣти айампи дит̣т̣хе дхамме чева сампара̄йе ча дуккхам̣ вихарати. катхам̣? йасса хи паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа йонисо манасика̄ро наттхи, буддхавачанам̣ на угган̣ха̄ти, а̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ на кароти, четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аваттам̣ на кароти. джанасса пана саддха̄деййам̣ апаччавеккхитапарибхогена парибхун̃джитва̄ дивасам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ ануйун̃джитва̄ пабуддхака̄ле тайо витакке витаккети. со катипа̄хенева бхиккхубха̄ва̄ чавати? евам̣ дит̣т̣хадхамме ча дуккхам̣ вихарати. паббаджитва̄ пана саман̣адхаммасса самма̄ акататта̄ ча –

‘‘кусо йатха̄ дуггахито, хаттхамева̄нукантати;

са̄ман̃н̃ам̣ дуппара̄мат̣т̣хам̣, нирайа̄йупакад̣д̣хатӣ’’ти. (дха. па. 311) –

апа̄йасмим̣йева пат̣исандхим̣ ган̣хати. евам̣ сампара̄йепи дуккхам̣ вихарати.

318. йо кусӣто, со сукхам̣ вихаратӣти ка̄лена ка̄лам̣ вуттаппака̄ре тапачаран̣е кин̃чи кин̃чи тапачаран̣ам̣ катва̄ ка̄лена ка̄лам̣ ода̄таваттхавасано ма̄ла̄гандхавилепанадхаро мадхурабходжанам̣ бхун̃джанто мудука̄су сеййа̄су сайанто дит̣т̣хе дхамме чева сукхам̣ вихарати сампара̄йе ча. со хи тасса тапачаран̣асса га̄л̣хам̣ аггахитатта̄ на̄тибахум̣ нирайе дуккхам̣ анубхавати. тасма̄ сампара̄йе сукхам̣ вихарати на̄ма.

319. йо а̄раддхавӣрийо, со сукхам̣ вихаратӣти а̄раддхавӣрийо хи паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа ваттесу парипӯрака̄рӣ хоти, буддхавачанам̣ угган̣ха̄ти, йонисо манасика̄ре каммам̣ кароти. атхасса ваттапӯран̣ан̃чева уггахитабуддхавачанан̃ча саман̣адхаммакирийан̃ча а̄ваджджентасса читтам̣ пасӣдати. евам̣ дит̣т̣хева дхамме сукхам̣ вихарати. дит̣т̣хадхамме пана арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ асакконто ниббаттабхаве кхиппа̄бхин̃н̃о хотӣти сампара̄йепи сукхам̣ вихарати на̄ма.

320. сеййатха̄пи, бхиккхаве, аппаматтакопи гӯтхо дуггандхо хотӣти идам̣ суттам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ вуттам̣. катараат̣т̣хуппаттийанти? наваканипа̄те (а. ни. 9.12) саттуппа̄дасутта ат̣т̣хуппаттийам̣. татха̄гато хи там̣ аттхам̣ катхенто – ‘‘нава пуггала̄ нирайато мутта̄, тираччха̄найонито мутта̄, петтивисайато мутта̄’’ти катхеси. атхасса етадахоси – ‘‘саче кхо пана ме путта̄ имам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ кхӣн̣анирайамха̄ кхӣн̣атираччха̄найоника̄ кхӣн̣апеттивисайа̄ кхӣн̣а̄па̄йадуггативинипа̄та̄ти ман̃н̃ама̄на̄ упаримаггапхалаттха̄йа ва̄йамитум̣ на ман̃н̃еййум̣, тесам̣ сам̣вегам̣ джанесса̄мӣ’’ти сам̣вегаджананаттхам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве’’ти имам̣ суттама̄рабхи. таттха аппаматтакоти тхокаматтако париттаппама̄н̣о, антамасо кусаггенапи гахетва̄ упасин̇гхийама̄но дуггандхова хоти. аппаматтакампи бхавам̣ на ван̣н̣емӣти аппаматтакампи ка̄лам̣ бхаве пат̣исандхим̣ на ван̣н̣айа̄ми. ида̄нисса упамам̣ дассенто а̄ха – антамасо аччхара̄сан̇гха̄таматтампӣти. саббантимена париччхедена две ан̇гулийо екато катва̄ пахаран̣аматтампи ка̄ланти вуттам̣ хоти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

татийаваггаван̣н̣ана̄.