(15) 2. ат̣т̣ха̄напа̄л̣и-дутийаваггаван̣н̣ана̄
278. апуббам̣ ачариманти еттха чаккаратанапа̄тубха̄вато пуббе пуббам̣, тассева антарадха̄нато паччха̄ чаримам̣. таттха двидха̄ чаккаратанасса антарадха̄нам̣ хоти чаккаваттино ка̄лакирийа̄йа ва̄ паббаджджа̄йа ва̄. антарадха̄йама̄нан̃ча пана там̣ ка̄лакирийато ва̄ паббаджджато ва̄ саттаме дивасе антарадха̄йати, тато парам̣ чаккаваттино па̄тубха̄во ава̄рито.
касма̄ пана екачаккава̄л̣е две чаккаваттино на уппаджджантӣти? вива̄дупаччхедато, аччхарийабха̄вато, чаккаратанасса маха̄нубха̄вато ча. двӣсу хи уппаджджантесу ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ маханто, амха̄кам̣ ра̄джа̄ маханто’’ти вива̄до уппаджджеййа, ‘‘екасмим̣ дӣпе чаккаваттӣ, екасмим̣ дӣпе чаккаваттӣ’’ти ча аначчхарийо бхавеййа. йо ча̄йам̣ чаккаратанасса двисахассадӣпапарива̄ресу чатӯсу маха̄дӣпесу иссарийа̄нуппада̄насаматтхо маха̄нубха̄во, сопи париха̄йетха. ити вива̄дупаччхедато аччхарийабха̄вато чаккаратанасса маха̄нубха̄вато ча на екачаккава̄л̣е две уппаджджанти.
279. йам̣ иттхӣ арахам̣ асса самма̄самбуддхоти еттха тит̣т̣хату та̄ва саббан̃н̃угун̣е ниббаттетва̄ локаниттхаран̣асаматтхо буддхабха̄во, пан̣идха̄наматтампи иттхийа̄ на сампаджджати.
‘‘мануссаттам̣ лин̇гасампатти, хету саттха̄радассанам̣;
паббаджджа̄ гун̣асампатти, адхика̄ро ча чхандата̄;
ат̣т̣ха дхаммасамодха̄на̄, абхинӣха̄ро самиджджхатӣ’’ти. (бу. вам̣. 2.59) –
има̄ни хи пан̣идха̄насампаттика̄ран̣а̄ни. ити пан̣идха̄нампи сампа̄детум̣ асаматтха̄йа иттхийа̄ куто буддхабха̄воти. ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ иттхӣ арахам̣ асса самма̄самбуддхо’’ти вуттам̣. сабба̄ка̄рапарипӯрова пун̃н̃уссайо сабба̄ка̄рапарипӯрамева аттабха̄вам̣ ниббаттетӣти пурисова арахам̣ хоти самма̄самбуддхо, на иттхӣ.
280. ра̄джа̄ асса чаккаваттӣтиа̄дӣсупи йасма̄ иттхийа̄ косохитаваттхагуйхата̄дӣнам̣ абха̄вена лаккхан̣а̄ни на парипӯранти, иттхиратана̄бха̄вена саттаратанасаман̇гита̄ на сампаджджати, саббамануссехи ча адхико аттабха̄во на хоти. тасма̄ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со йам̣ иттхӣ ра̄джа̄ асса чаккаваттӣ’’ти вуттам̣.
281. йасма̄ ча саккатта̄дӣни тӣн̣и т̣ха̄на̄ни уттама̄ни, иттхилин̇ган̃ча хӣнам̣, тасма̄ часса̄ саккатта̄дӣнипи пат̣исиддха̄ни.
нану ча йатха̄ иттхилин̇гам̣, евам̣ пурисалин̇гампи брахмалоке наттхи. тасма̄ ‘‘йам̣ пурисо брахматтам̣ ка̄реййа, т̣ха̄наметам̣ виджджатӣ’’типи на ваттаббам̣ сийа̄ти. но на ваттаббам̣. касма̄? идха пурисасса таттха ниббаттанато. брахматтанти хи маха̄брахматтам̣ адхиппетам̣. иттхӣ ча идха джха̄нам̣ бха̄ветва̄ ка̄лам̣ катва̄ брахмапа̄рисаджджа̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджати, на маха̄брахма̄нам̣. пурисо пана таттха нуппаджджатӣти на ваттаббо. сама̄непи четтха убхайалин̇га̄бха̄ве пурисасан̣т̣ха̄на̄ва брахма̄но, на иттхисан̣т̣ха̄на̄. тасма̄ сувуттамеветам̣.
284. ка̄йадуччаритасса̄тиа̄дӣсу йатха̄ нимбабӣджакоса̄такибӣджа̄дӣни мадхурам̣ пхалам̣ на ниббаттенти, аса̄там̣ амадхурамева ниббаттенти, евам̣ ка̄йадуччарита̄дӣни мадхурам̣ випа̄кам̣ на ниббаттенти, амадхурамева ниббаттенти. йатха̄ ча уччхубӣджаса̄либӣджа̄дӣни мадхурам̣ са̄дурасамева пхалам̣ ниббаттенти, на аса̄там̣ кат̣укам̣. евам̣ ка̄йасучарита̄дӣни мадхурамева випа̄кам̣ ниббаттенти, на амадхурам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘йа̄дисам̣ вапате бӣджам̣, та̄дисам̣ харате пхалам̣;
калйа̄н̣ака̄рӣ калйа̄н̣ам̣, па̄пака̄рӣ ча па̄пака’’нти. (сам̣. ни. 1.256);
тасма̄ ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ ка̄йадуччаритасса̄’’тиа̄ди вуттам̣.
290-295. ка̄йадуччаритасаман̇гӣтиа̄дӣсу саман̇гӣти пан̃чавидха̄ саман̇гита̄ – а̄йӯханасаман̇гита̄, четана̄саман̇гита̄, каммасаман̇гита̄, випа̄касаман̇гита̄, упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄ти. таттха кусала̄кусалакамма̄йӯханаккхан̣е а̄йӯханасаман̇гита̄ти вуччати. татха̄ четана̄саман̇гита̄. йа̄ва пана сатта̄ арахаттам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва саббепи сатта̄ пуббе упачитачетана̄йа саман̇гита̄йа четана̄саман̇гиноти вуччанти. еса̄ четана̄саман̇гита̄. йа̄ва арахаттам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва саббепи сатта̄ пуббе упачитам̣ випа̄ка̄рахам̣ каммам̣ сандха̄йа ‘‘каммасаман̇гино’’ти вуччанти. еса̄ каммасаман̇гита̄. випа̄касаман̇гита̄ випа̄каккхан̣ейева ведитабба̄. йа̄ва пана сатта̄ арахаттам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва тесам̣ тато тато чавитва̄ нирайе уппаджджама̄на̄нам̣ аггиджа̄ла̄лохакумбхиа̄дӣхи упат̣т̣ха̄на̄ка̄рехи нирайо, габбхасеййакаттам̣ а̄паджджама̄на̄нам̣ ма̄тукуччхи, девесу уппаджджама̄на̄нам̣ каппаруккхавима̄на̄дӣхи упат̣т̣ха̄на̄ка̄рехи девалокоти евам̣ упапаттинимиттам̣ упат̣т̣ха̄ти. ити несам̣ имина̄ упапаттинимиттаупат̣т̣ха̄нена апаримуттата̄ упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄ на̄ма. са̄ чалати, сеса̄ ниччала̄. нирайе хи упат̣т̣хитепи девалоко упат̣т̣ха̄ти, девалоке упат̣т̣хитепи нирайо упат̣т̣ха̄ти, мануссалоке упат̣т̣хитепи тираччха̄найони упат̣т̣ха̄ти, тираччха̄найонийа̄ ча упат̣т̣хита̄йапи мануссалоко упат̣т̣ха̄тийева.
татридам̣ ваттху – сон̣агирипа̄де кира ачелавиха̄ре сон̣аттхеро на̄ма еко дхаммакатхико. тасса пита̄ сунакхава̄джико на̄ма ахоси, тхеро там̣ пат̣иба̄хантопи сам̣варе т̣хапетум̣ асакконто ‘‘ма̄ насси вара̄ко’’ти махаллакака̄ле ака̄макам̣ нам̣ пабба̄джеси. тасса гила̄насеййа̄йа нипаннасса нирайо упат̣т̣ха̄си. сон̣агирипа̄дато маханта̄ сунакха̄ а̄гантва̄ кха̄дитука̄ма̄ вийа сампарива̄ресум̣. со маха̄бхайабхӣто ‘‘ва̄рехи, та̄та сон̣а, ва̄рехи, та̄та сон̣а̄’’ти а̄ха. ким̣ маха̄тхера̄ти? на пассаси, та̄та̄ти там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. сон̣аттхеро ‘‘катхан̃хи на̄ма ма̄дисасса пита̄ нирайе ниббаттиссати, патит̣т̣ха̄сса бхависса̄мӣ’’ти са̄ман̣ерехи на̄на̄пуппха̄ни а̄хара̄петва̄ четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣есу таласантхаран̣апӯджам̣ а̄санапӯджан̃ча ка̄ретва̄ питарам̣ ман̃чакена четийан̇ган̣ам̣ харитва̄ ман̃че нисӣда̄петва̄ ‘‘айам̣, маха̄тхера, пӯджа̄ тумха̄кам̣ аттха̄йа ката̄, ‘айам̣ ме бхагава̄ дуггатапан̣н̣а̄ка̄ро’ти ватва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ читтам̣ паса̄дехӣ’’ти а̄ха. са̄ маха̄тхеро пӯджам̣ дисва̄ татха̄ каронто читтам̣ паса̄деси. та̄вадевасса девалоко упат̣т̣ха̄си. нанданавана-читталата̄вана-миссакавана-пха̄русакавана-вима̄на̄ни чева девана̄т̣ака̄ни ча парива̄ретва̄ т̣хита̄ни вийа ахесум̣. со ‘‘апетха, сон̣а, апетха, сон̣а̄’’ти тхерам̣ а̄ха. кимидам̣, маха̄тхера̄ти? ета̄ те ма̄таро а̄гаччхантӣти. тхеро ‘‘сагго упат̣т̣хито маха̄тхерасса̄’’ти чинтеси. евам̣ упат̣т̣ха̄насаман̇гита̄ чалатӣти ведитабба̄. ета̄су саман̇гита̄су идха а̄йӯханачетана̄камма-саман̇гита̄васена ‘‘ка̄йадуччаритасаман̇гӣ’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха еке а̄чарийа̄ ‘‘йасмим̣ кхан̣е каммам̣ а̄йӯхати, тасмим̣йева кхан̣е тасса сагго ва̄рито’’ти ваданти. апаре пана ‘‘а̄йӯхитакаммам̣ на̄ма випа̄кава̄рам̣ лабхантампи аттхи алабхантампи. таттха йада̄ каммам̣ випа̄кава̄рам̣ лабхати, тасмим̣йева ка̄ле тасса сагго ва̄рито’’ти ваданти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
ат̣т̣ха̄напа̄л̣иван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.