(14) 7. саттамаетадаггавагго
суджа̄та̄ваттху
258. упа̄сика̄па̄л̣ийа̄ пат̣хаме пат̣хамам̣ саран̣ам̣ гаччхантӣнанти саббапат̣хамам̣ саран̣есу патит̣т̣хита̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, суджа̄та̄ на̄ма, сенийадхӣта̄ агга̄ти дассети. са̄пи падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ апарабха̄ге саттху дхаммакатхам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ пат̣хамам̣ саран̣ам̣ гаччхантӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄рам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ амха̄кам̣ саттху ниббаттито пуретарамева урувела̄йам̣ сена̄нигаме сенийакут̣умбикасса гехе ниббаттитва̄ вайаппатта̄ екасмим̣ нигродхамӯле паттханам̣ ака̄си – ‘‘саче самаджа̄тикам̣ кулагхарам̣ гантва̄ пат̣хамагаббхе путтам̣ лабхисса̄ми, анусам̣ваччхарам̣ баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. тасса̄ са̄ паттхана̄ самиджджхи.
са̄ маха̄саттасса дуккарака̄рикам̣ каронтасса чхат̣т̣хе вассе парипун̣н̣е виса̄кхапун̣н̣амадивасе ‘‘па̄това баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа дхенуйо духа̄песи. ваччхака̄ дхенӯнам̣ тханамӯлам̣ на а̄гамам̣су, тханамӯле навабха̄джанамхи упанӣтаматте аттанова дхаммата̄йа кхӣрадха̄ра̄ патим̣су. там̣ аччхарийам̣ дисва̄, суджа̄та̄, сахаттхенева кхӣрам̣ ган̣хитва̄ навабха̄джане паккхипитва̄ сахаттхенева аггим̣ катва̄ пачитум̣ а̄рабхи. тасмим̣ па̄йа̄се паччама̄не махантамаханта̄ буббул̣а̄ ут̣т̣хахитва̄ даккхин̣а̄ватта̄ хутва̄ сан̃чаранти, екапхуситампи бахи на ниггаччхати. маха̄брахма̄ чхаттам̣ дха̄реси, чатта̄ро локапа̄ла̄ кхаггахаттха̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су, сакко ала̄та̄ни сама̄ненто аггим̣ джа̄леси. девата̄ чатӯсу дӣпесу оджам̣ сам̣харитва̄ таттха паккхипим̣су. суджа̄та̄, екадивасейева има̄ни аччхарийа̄ни дисва̄ пун̣н̣а̄да̄сим̣ а̄мантеси – ‘‘амма, пун̣н̣е аджджа амха̄кам̣ девата̄ ативийа пасанна̄, майа̄ еттакам̣ ка̄лам̣ еварӯпам̣ аччхарийам̣ на̄ма на дит̣т̣хапуббам̣, вегена гантва̄ деват̣т̣ха̄нам̣ пат̣иджагга̄хӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дху, аййе’’ти тасса̄ вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ туритатурита̄ руккхамӯлам̣ агама̄си.
бодхисаттопи кхо бхиккха̄ча̄рака̄лам̣ а̄гамайама̄но па̄това гантва̄ руккхамӯле нисӣди. руккхамӯлам̣ содханаттха̄йа гата̄ пун̣н̣а̄ а̄гантва̄ суджа̄та̄йа а̄рочеси – ‘‘девата̄ руккхамӯле нисинна̄’’ти. суджа̄та̄, ‘‘саче дже саччам̣ бхан̣аси, ада̄сим̣ каромӣ’’ти ватва̄ саббапаса̄дханам̣ паса̄дхетва̄ сатасахассаггханаке суван̣н̣атха̄ле па̄йа̄сам̣ вад̣д̣хетва̄ апара̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ пидахитва̄ сетаваттхена сампаливет̣хетва̄ саманта̄ гандхада̄мама̄ла̄да̄ма̄ни оса̄ретва̄ уккхипитва̄ гантва̄ маха̄пурисам̣ дисва̄ балавапӣтим̣ уппа̄детва̄ дит̣т̣хат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа он̣атон̣ата̄ гантва̄ сӣсато тха̄лам̣ ота̄ретва̄ виваритва̄ сахева па̄тийа̄ па̄йа̄сам̣ маха̄пурисасса хаттхе т̣хапетва̄ вандитва̄ ‘‘йатха̄ майхам̣ маноратхо ниппханно, евам̣ тумха̄кампи ниппхаджджатӯ’’ти ватва̄ пакка̄ми. бодхисатто неран̃джара̄йа надийа̄ тӣрам̣ гантва̄ суван̣н̣атха̄лам̣ тӣре т̣хапетва̄ нхатва̄ паччуттаритва̄ екӯнапан̣н̣а̄са пин̣д̣е каронто па̄йа̄сам̣ парибхун̃джитва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ надийа̄ сампава̄хетва̄ ануккамена бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха саббан̃н̃утам̣ патва̄ саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е атиккамитва̄ исипатане мигада̄йе паваттитаварадхаммачакко суджа̄та̄йа путтасса йасада̄ракасса упаниссайам̣ дисва̄ гантва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди.
йасопи кулапутто раттибха̄гасаманантаре виват̣ам̣ иттха̄га̄рам̣ дисва̄ сан̃джа̄тасам̣вего ‘‘упаддутам̣ вата, бхо, упасат̣т̣хам̣ вата, бхо’’ти ватва̄ нивесанато никкхамитва̄ва бахинагаре саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ тӣн̣и маггапхала̄ни пат̣ивиджджхи. атхасса пита̄ пада̄нупадикам̣ гантва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ йасасса паваттим̣ пуччхи. саттха̄ йасам̣ кулапуттам̣ пат̣иччха̄детва̄ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не со сет̣т̣хигахапати сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, йасо арахаттапхалам̣ па̄пун̣и. там̣ бхагава̄ ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти а̄ха, та̄вадевасса гихилин̇гам̣ антарадха̄йи, иддхимайапаттачӣварадхаро ахоси. пита̄писса саттха̄рам̣ нимантеси. саттха̄ йасам̣ кулапуттам̣ паччха̄саман̣ам̣ катва̄ тасса гхарам̣ гантва̄ катабхаттакиччо дхаммам̣ десеси, десана̄парийоса̄не йасасса ма̄та̄, суджа̄та̄, пура̄н̣адутийика̄ ча сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. там̣дивасам̣ айам̣, суджа̄та̄, тева̄чикасаран̣е патит̣т̣ха̄си саддхим̣ сун̣иса̄йа. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панетам̣ ваттху кхандхаке (маха̄ва. 25-28) а̄гатамева. саттха̄ апарабха̄ге пат̣ипа̄т̣ийа̄ упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто имам̣ упа̄сикам̣ пат̣хамам̣ саран̣ам̣ гаччхантӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
виса̄кха̄ваттху
259. дутийе да̄йика̄нанти да̄на̄бхирата̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄, агга̄ти дассети. са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ апарабха̄ге саттху дхаммадесанам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ да̄йика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ кассапабуддхака̄ле кикисса ка̄сиран̃н̃о гехе саттаннам̣ бхагинӣнам̣ саббаканит̣т̣ха̄ хутва̄ ниббатти. тада̄ кира –
‘‘саман̣ӣ саман̣агутта̄ ча, бхиккхунӣ бхиккхуда̄йика̄;
дхамма̄ чева судхамма̄ ча, сан̇гхада̄сӣ ча саттама̄’’ти.
има̄ сатта бхагинийо ахесум̣. та̄ етарахи –
‘‘кхема̄ уппалаван̣н̣а̄ ча, пат̣а̄ча̄ра̄ ча готамӣ;
дхаммадинна̄ маха̄ма̄йа̄, виса̄кха̄ чева саттамӣ’’ти. –
евам̣на̄ма̄ хутва̄ ниббатта̄. татра̄йам̣ сан̇гхада̄сӣ екам̣ буддхантарам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ан̇гарат̣т̣хе бхаддийанагаре мен̣д̣акасет̣т̣хипуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино аггамахесийа̄ суманадевийа̄ на̄ма куччхисмим̣ ниббатти, виса̄кха̄тисса̄ на̄мам̣ акам̣су. тасса̄ саттавассикака̄ле дасабало селабра̄хман̣асса ча ан̃н̃есан̃ча бодханеййабандхава̄нам̣ упаниссайасампаттим̣ дисва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ча̄рикам̣ чарама̄но тасмим̣ рат̣т̣хе там̣ нагарам̣ па̄пун̣и.
тасмин̃ча самайе мен̣д̣ако гахапати тасмим̣ нагаре пан̃чаннам̣ маха̄пун̃н̃а̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ка̄реси. пан̃ча маха̄пун̃н̃а̄ на̄ма мен̣д̣ако сет̣т̣хи, чандападума̄ на̄ма тассева аггамахесӣ, тасса ча путто дханан̃чайо на̄ма, тасса бхарийа̄ суманадевӣ на̄ма, мен̣д̣акасет̣т̣хисса да̄со пун̣н̣о на̄ма̄ти. на кевалан̃ча мен̣д̣акасет̣т̣хийева, бимбиса̄рамаха̄ра̄джасса пана а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не пан̃ча амитабхога̄ на̄ма ахесум̣ джотико джат̣ило мен̣д̣ако пун̣н̣о ка̄кавалийоти. тесу айам̣ мен̣д̣акасет̣т̣хи дасабаласса аттано нагарам̣ сампаттабха̄вам̣ сутва̄ путтасса дханан̃чайасет̣т̣хино дхӣтарам̣ виса̄кха̄да̄рикам̣ паккоситва̄ евама̄ха – ‘‘амма, туйхампи ман̇галам̣ амха̄кампи ман̇галам̣, тава парича̄рика̄хи пан̃чада̄рика̄сатехи саддхим̣ пан̃ча ратхасата̄ни а̄руйха пан̃чахи да̄сисатехи паривута̄ дасабаласса паччуггаманам̣ карохӣ’’ти. са̄ пита̄махасса вачанам̣ сутва̄ татха̄ ака̄си. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣есу пана кусалатта̄ йа̄ватика̄ йа̄насса бхӯми, йа̄нена гантва̄ йа̄на̄ паччорохитва̄ паттика̄ва саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ чаритавасена саттха̄ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. мен̣д̣акасет̣т̣хипи кхо саттху сантикам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха саттха̄ тассапи чаритавасена дхаммам̣ десеси. со десана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ сва̄тана̄йа нимантетва̄ пунадивасе аттано нивесане пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиситва̄ етенупа̄йена ад̣д̣хама̄сам̣ маха̄да̄нам̣ ада̄си. саттха̄ бхаддийанагаре йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ пакка̄ми.
ито парам̣ ан̃н̃ам̣ катха̄маггам̣ виссаджджетва̄ виса̄кха̄йа уппаттикатха̄ва катхетабба̄. са̄ваттхийан̃хи косалара̄джа̄ бимбиса̄расса сантикам̣ песеси – ‘‘мама а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не амитабхогавинданакулам̣ на̄ма наттхи, амха̄кам̣ амитабхогавинданакулам̣ песетӯ’’ти. ра̄джа̄ амаччехи саддхим̣ мантеси. амачча̄ ‘‘маха̄кулам̣ песетум̣ на сакка̄, екам̣ пана сет̣т̣хипуттам̣ песесса̄ма̄’’ти мен̣д̣акасет̣т̣хино путтам̣ дханан̃чайасет̣т̣хим̣ а̄йа̄чим̣су. ра̄джа̄ тесам̣ вачанам̣ сутва̄ там̣ песеси. атха нам̣ косалара̄джа̄ са̄ваттхито саттайоджанаматтхаке са̄кетанагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ датва̄ ва̄сеси.
са̄ваттхийан̃ча мига̄расет̣т̣хино путто пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄ро на̄ма вайаппатто ахоси. атхасса пита̄ ‘‘путто ме вайаппатто, гхара̄ва̄сенасса а̄бандханасамайо’’ти н̃атва̄ ‘‘амха̄кам̣ сама̄наджа̄тике куле да̄рикам̣ парийесатха̄’’ти ка̄ран̣а̄ка̄ран̣акусале пурисе песеси. те са̄ваттхийам̣ аттано ручитам̣ да̄рикам̣ адисва̄ са̄кетам̣ агамам̣су. там̣дивасан̃ча, виса̄кха̄, аттано сама̄навайехи пан̃чахи кума̄рика̄сатехи парива̄рита̄ наккхаттакӣл̣анаттха̄йа екам̣ маха̄га̄мам̣ агама̄си. тепи пуриса̄ антонагаре чаритва̄ аттано ручитам̣ да̄рикам̣ адисва̄ бахинагарадва̄ре ат̣т̣хам̣су. тасмим̣ самайе дево васситум̣ а̄рабхи. атха та̄ виса̄кха̄йа саддхим̣ никкханта̄ да̄рика̄ теманабхайена вегена са̄лам̣ пависим̣су. те пуриса̄ та̄сампи антаре йатха̄ручитам̣ да̄рикам̣ на пассим̣су. та̄сам̣ пана саббапаччхато, виса̄кха̄, девам̣ вассантампи аган̣етва̄ атуритагаманена темайама̄на̄ва са̄лам̣ па̄виси. те пуриса̄ там̣ дисва̄ чинтайим̣су – ‘‘рӯпаватӣ та̄ва кан̃н̃а̄ етапарама̄ бхавеййа, рӯпам̣ панетам̣ екачча̄йа ка̄ритапаттам̣ вийа хоти, катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ катхента̄ джа̄нисса̄ма мадхуравачана̄ ва̄ но ва̄’’ти. тато нам̣ а̄хам̣су – ‘‘ативийа парин̣атавайа̄ иттхӣ вийа йа̄си, амма̄’’ти. ким̣ дисва̄ катхетха, та̄та̄ти? ан̃н̃а̄ тайа̄ саддхим̣ кӣл̣анакума̄рийо теманабхайена вегена а̄гантва̄ са̄лам̣ павит̣т̣ха̄, твам̣ пана махаллика̄ вийа падава̄рам̣ атиккамма на̄гаччхаси, са̄т̣акасса теманабха̄вампи на ган̣еси. саче там̣ хаттхӣ ва̄ ассо ва̄ анубандхеййа, ким̣ евамевам̣ кареййа̄сӣти? та̄та̄, са̄т̣ака̄ на̄ма на дуллабха̄, сулабха̄ майхам̣ куле са̄т̣ака̄. вайаппатта̄ ма̄туга̄ма̄ пана пан̣ийабхан̣д̣асадиса̄, хаттхе ва̄ па̄де ва̄ бхагге ан̇гавикалам̣ ма̄туга̄мам̣ джигуччханта̄ нит̣т̣хубхитва̄ гаччханти, тасма̄ сан̣икам̣ а̄гата̄мхӣти.
те чинтайим̣су – ‘‘има̄йа садиса̄ имасмим̣ джамбудӣпе иттхӣ на̄ма наттхи, йа̄диса̄ рӯпена, катха̄йапи та̄диса̄ва. ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ катхетӣ’’ти тасса̄ упари ма̄ла̄гул̣ам̣ кхипим̣су. атха, виса̄кха̄, чинтеси – ‘‘ахам̣ пуббе апариггахита̄, ида̄ни пана париггахита̄мхӣ’’ти винӣтена̄ка̄рена бхӯмийам̣ нисӣди. атха нам̣ таттхева са̄н̣ийа̄ париккхипим̣су. са̄ пат̣иччханнабха̄вам̣ н̃атва̄ да̄сиган̣апаривута̄ гехам̣ агама̄си. тепи мига̄расет̣т̣хино пуриса̄ та̄йа саддхим̣йева дханан̃чайасет̣т̣хисса сантикам̣ агамам̣су. ‘‘катарага̄мава̄сино, та̄та̄, тумхе’’ти пуччхита̄ ‘‘са̄ваттхинагаре мига̄расет̣т̣хино пурисамха̄’’ти ватва̄ ‘‘майам̣ амха̄кам̣ сет̣т̣хина̄ тумха̄кам̣ гехе вайаппатта̄ да̄рика̄ аттхӣти сутва̄ песита̄’’ти. са̄дху, та̄та̄, тумха̄кам̣ сет̣т̣хи кин̃ча̄пи бхогена амхехи асадисо, джа̄тийа̄ пана садисо. сабба̄ка̄расампанно на̄ма дуллабхо гаччхатха тумхе сет̣т̣хисса амхехи сампат̣иччхитабха̄вам̣ а̄рочетха̄ти.
те тасса вачанам̣ сутва̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ мига̄расет̣т̣хисса тут̣т̣хим̣ вад̣д̣хим̣ ча паведетва̄ ‘‘ладдха̄ но са̄ми са̄кете дханан̃чайасет̣т̣хисса гехе да̄рика̄’’ти а̄хам̣су. там̣ сутва̄ мига̄расет̣т̣хи ‘‘маха̄кулагехе кира но да̄рика̄ ладдха̄’’ти тут̣т̣хама̄насо хутва̄ та̄вадева дханан̃чайасет̣т̣хисса са̄санам̣ пахин̣и ‘‘ида̄нева да̄рикам̣ а̄найисса̄ма, каттаббакиччам̣ каронтӯ’’ти. сописса пат̣иса̄санам̣ песеси – ‘‘найидам̣ амха̄кам̣ бха̄рийам̣, сет̣т̣хи пана аттано каттаббакиччам̣ каротӯ’’ти. со косаларан̃н̃о сантикам̣ гантва̄ а̄рочеси – ‘‘дева, ека̄ ме ман̇галакирийа̄ аттхи, да̄сасса те пун̣н̣авад̣д̣ханасса дханан̃чайасет̣т̣хино дхӣтарам̣ виса̄кхам̣ на̄ма да̄рикам̣ а̄несса̄ми, са̄кетагаманам̣ ме ануджа̄на̄тха̄’’ти. са̄дху, маха̄сет̣т̣хи, ким̣ пана амхехипи а̄гантаббанти? дева тумха̄диса̄нам̣ гаманам̣ ладдхум̣ сакка̄ти? ра̄джа̄ маха̄куласса сан̇гахам̣ ка̄тука̄мо ‘‘хоту сет̣т̣хи, а̄гамисса̄мӣ’’ти сампат̣иччхитва̄ мига̄расет̣т̣хина̄ саддхим̣ са̄кетанагарам̣ агама̄си. дханан̃чайасет̣т̣хи ‘‘мига̄расет̣т̣хи кира косалара̄джа̄нам̣ гахетва̄ а̄гато’’ти сутва̄ паччуггаманам̣ катва̄ ра̄джа̄нам̣ гахетва̄ аттано нивесанам̣ агама̄си. та̄вадева ран̃н̃о ча ра̄джабаласса ча мига̄расет̣т̣хино ча васанат̣т̣ха̄нам̣ чева ма̄ла̄гандхабхатта̄дӣни ча сабба̄ни пат̣ийа̄деси. ‘‘идам̣ имасса ладдхум̣ ват̣т̣ати, идам̣ имасса̄’’ти саббам̣ аттана̄ва джа̄на̄ти. те те джана̄ чинтайим̣су – ‘‘сет̣т̣хи амха̄камева сакка̄рам̣ каротӣ’’ти.
атхекадивасам̣ ра̄джа̄ дханан̃чайасет̣т̣хисса са̄санам̣ пахин̣и ‘‘на сакка̄ сет̣т̣хина̄ чирака̄лам̣ амха̄кам̣ бхаран̣апосанам̣ ка̄тум̣, да̄рика̄йа гаманака̄лам̣ джа̄на̄тӯ’’ти. сопи ран̃н̃о са̄санам̣ песеси – ‘‘ида̄ни вассака̄ло а̄гато, на сакка̄ чатума̄сам̣ вичаритум̣, тумха̄кам̣ балака̄йасса йам̣ йам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, саббам̣ там̣ мама бха̄ро. кевалам̣ дево майа̄ песитака̄ле гаччхатӯ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа са̄кетанагарам̣ ниччанаккхаттага̄мо вийа ахоси. евам̣ тайо ма̄са̄ атикканта̄. дханан̃чайасет̣т̣хино пана дхӣта̄йа маха̄лата̄паса̄дханам̣ на та̄ва нит̣т̣хам̣ гаччхати. атхасса камманта̄дхит̣т̣ха̄йака̄ а̄гантва̄ а̄рочайим̣су – ‘‘сесам̣ асантам̣ на̄ма наттхи, балака̄йасса пана бхаттапачанада̄рӯни наппахонтӣ’’ти. ‘‘гаччхатха, та̄та̄, хаттхиса̄ла̄ ассаса̄ла̄ вийоджетва̄ бхаттам̣ пачатха̄’’ти. евам̣ пачанта̄нампи ад̣д̣хама̄со атикканто. тато пуна а̄рочайим̣су – ‘‘да̄рӯни са̄ми наппахонтӣ’’ти. ‘‘та̄та̄, имасмим̣ ка̄ле да̄рӯни ладдхум̣ на сакка̄, дуссакот̣т̣ха̄га̄рам̣ пана виваритва̄ тхӯласа̄т̣аке гахетва̄ ват̣т̣ийо катва̄ телача̄т̣ийам̣ теметва̄ бхаттам̣ пачатха̄’’ти. имина̄ нийа̄мена пачанта̄нам̣ чатта̄ро ма̄са̄ пӯрайим̣су.
тато дханан̃чайасет̣т̣хи дхӣтуйа̄ маха̄лата̄паса̄дханасса нит̣т̣хитабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘све да̄рикам̣ песесса̄мӣ’’ти дхӣтарам̣ самӣпе нисӣда̄петва̄ ‘‘амма патикуле васантийа̄ на̄ма иман̃чиман̃ча а̄ча̄рам̣ сиккхитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ова̄дам̣ ада̄си. айам̣ мига̄расет̣т̣хи анантарагаббхе нисинно дханан̃чайасет̣т̣хино ова̄дам̣ ассоси. сопи сет̣т̣хи дхӣтарам̣ евам̣ овади –
‘‘амма сасуракуле васантийа̄ на̄ма антоагги бахи на нӣхаритаббо, бахиагги анто на павесетаббо, дадантассева да̄таббам̣, ададантасса на да̄таббам̣, дадантассапи ададантассапи да̄таббам̣, сукхам̣ нисӣдитаббам̣, сукхам̣ парибхун̃джитаббам̣, сукхам̣ нипаджджитаббам̣, агги паричаритаббо, антодевата̄ намасситабба̄’’ти.
имам̣ дасавидхам̣ ова̄дам̣ датва̄ пунадивасе сабба̄ сенийо саннипа̄тетва̄ ра̄джасена̄йа маджджхе ат̣т̣ха кут̣умбике па̄т̣ибхоге гахетва̄ ‘‘саче ме дхӣту гатат̣т̣ха̄не досо уппаджджати, тумхехи содхетаббо’’ти ватва̄ навакот̣иаггханакена маха̄лата̄паса̄дханена дхӣтарам̣ паса̄дхетва̄ нха̄начун̣н̣амӯлам̣ чатупан̣н̣а̄сасакат̣асатам̣ дханам̣ датва̄ дхӣта̄йа саддхим̣ нибаддхам̣ гаманача̄ринийо пан̃часата̄ да̄сийо пан̃ча а̄джан̃н̃аратхасата̄ни саббӯпака̄ран̃ча сатам̣ сатам̣ датва̄ косалара̄джа̄нан̃ча мига̄расет̣т̣хин̃ча, виссаджджетва̄ дхӣту гаманавела̄йам̣ ваджа̄дхит̣т̣ха̄йаке пурисе паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та̄, мама дхӣта̄йа гатат̣т̣ха̄не кхӣрапа̄наттхам̣ дхенӯхи, йа̄найоджанаттхам̣ усабхехи ча аттхо хоти, тасма̄ мама дхӣту гаманамагге ваджадва̄рам̣ виваритва̄ путхулато ат̣т̣ха усабха̄ни гоган̣ена пӯретва̄ тига̄вутаматтхаке асука̄ на̄ма кандара̄ аттхи, аггагойӯтхе там̣ т̣ха̄нам̣ патте бхерисан̃н̃а̄йа ваджадва̄рам̣ пидахеййа̄тха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сет̣т̣хисса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ татха̄ акам̣су. ваджадва̄ре виват̣е ул̣а̄рул̣а̄ра̄йева га̄вийо никкхамим̣су. два̄ре пидахите пана виса̄кха̄йа пун̃н̃абалена балавага̄во ча даммага̄во ча бахи лан̇гхитва̄ маггам̣ пат̣ипаджджим̣су. атха, виса̄кха̄, са̄ваттхинагарадва̄рам̣ паттака̄ле чинтеси – ‘‘пат̣иччханнайа̄насмим̣ ну кхо нисӣдитва̄ пависа̄ми, уда̄ху ратхе т̣хатва̄’’ти. атхасса̄ етадахоси – ‘‘пат̣иччханнайа̄нена ме пависантийа̄ маха̄лата̄паса̄дханасса висесо на пан̃н̃а̄йиссатӣ’’ти. са̄ сакаланагарасса атта̄нам̣ дассентӣ ратхе т̣хатва̄ нагарам̣ па̄виси. са̄ваттхива̄сино виса̄кха̄йа сампаттим̣ дисва̄ ‘‘еса̄ кира, виса̄кха̄, на̄ма еварӯпа̄, айан̃ча сампатти етисса̄ва ануччхавика̄’’ти а̄хам̣су. ити са̄ маха̄сампаттийа̄ мига̄расет̣т̣хино гехам̣ па̄виси. а̄гатадивасе часса̄ сакаланагарава̄сино ‘‘амха̄кам̣, дханан̃чайасет̣т̣хи, аттано нагарам̣ сампатта̄нам̣ маха̄сакка̄рам̣ ака̄сӣ’’ти йатха̄балам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ пахин̣им̣су. виса̄кха̄, пахитапахитам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ тасмим̣йева нагаре ан̃н̃аман̃н̃есу кулесу саббаттхакамева да̄песи. атхасса̄ раттибха̄гасаманантаре екисса̄ а̄джан̃н̃авал̣ава̄йа габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. са̄ да̄сӣхи дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ таттха гантва̄ вал̣авам̣ ун̣ходакена нха̄петва̄ телена маккха̄петва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄си.
мига̄расет̣т̣хипи сатта̄хам̣ путтасса а̄ва̄хасакка̄рам̣ каронто дхуравиха̄ре васантампи татха̄гатам̣ аманасикатва̄ саттаме дивасе сакаланивесанам̣ пӯренто наггасаман̣аке нисӣда̄петва̄ ‘‘а̄гаччхату ме дхӣта̄, араханте вандатӯ’’ти виса̄кха̄йа са̄санам̣ пахин̣и. са̄ ‘‘араханта̄’’ти вачанам̣ сутва̄ сота̄панна̄ арийаса̄вика̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ хутва̄ тесам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ те олокетва̄ ‘‘на еварӯпа̄ на̄ма араханта̄ хонти, хироттаппавиваджджита̄нам̣ на̄ма сантикам̣ касма̄ мам̣ сасуро паккоса̄петӣ’’ти ‘‘дхӣ, дхӣ’’ти гарахитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева гата̄. наггасаман̣а̄ там̣ дисва̄ саббе екаппаха̄ренева сет̣т̣хим̣ гарахим̣су – ‘‘ким̣ твам̣, гахапати, ан̃н̃ам̣ на̄латтха, саман̣асса готамасса са̄викам̣ маха̄ка̄л̣акан̣н̣им̣ касма̄ имам̣ гехам̣ павесеси, вегена нам̣ имасма̄ геха̄ нӣхара̄хӣ’’ти. тато сет̣т̣хи ‘‘на сакка̄ майа̄ имесам̣ вачанена имам̣ геха̄ нӣхаритум̣, маха̄куласса дхӣта̄ айа’’нти чинтетва̄ – ‘‘а̄чарийа̄ дахара̄ на̄ма джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ кареййум̣, тумхе тун̣хӣ хотха̄’’ти нагге уййоджетва̄ маха̄паллан̇ке нисӣда̄петва̄ суван̣н̣акат̣аччхум̣ гахетва̄ виса̄кха̄йа паривисийама̄но суван̣н̣апа̄тийам̣ апподакамадхупа̄йа̄сам̣ парибхун̃джи.
тасмим̣ самайе еко пин̣д̣ача̄рико тхеро пин̣д̣а̄йа чаранто сет̣т̣хисса гхарадва̄рам̣ па̄пун̣и. виса̄кха̄, там̣ дисва̄ ‘‘сасурасса а̄чиккхитум̣ на йутта’’нти йатха̄ со тхерам̣ пассати, евам̣ апагантва̄ ат̣т̣ха̄си. со пана ба̄ло тхерам̣ дисва̄пи апассанто вийа хутва̄ адхомукхо па̄йа̄самева бхун̃джати. виса̄кха̄, ‘‘тхерам̣ дисва̄пи ме сасуро сан̃н̃ам̣ на каротӣ’’ти н̃атва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти а̄ха. со ниган̣т̣хехи та̄ва катхитака̄ле адхива̄сеси, ‘‘пура̄н̣ам̣ кха̄датӣ’’ти вуттаккхан̣ейева пана хаттхам̣ апанетва̄ ‘‘имам̣ па̄йа̄сам̣ ито харатха, етан̃ча имасма̄ геха̄ нӣхаратха. айан̃хи мам̣ еварӯпе ман̇галагехе асучикха̄дакам̣ на̄ма каротӣ’’ти а̄ха. тасмим̣ кхо пана нивесане саббепи да̄сакаммакара̄ виса̄кха̄йа сантака̄ва, ко нам̣ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ ган̣хиссати, мукхена катхетум̣ саматтхопи на̄ма наттхи. тато, виса̄кха̄, сасурасса катхам̣ сутва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, на еттакена вачанена майам̣ никкхама̄ма, на̄хам̣ тумхехи удакатиттхато кумбхада̄сика̄ вийа а̄нӣта̄. дхарама̄накама̄та̄питӯнам̣ дхӣтаро на̄ма на еттакенева никкхаманти, етенева ме ка̄ран̣ена пита̄ идха̄гаманадивасе ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄ ‘саче ме дхӣтарам̣ упа̄да̄йа досо уппаджджати, содхеййа̄тха̄’ти ватва̄ тесам̣ хаттхе т̣хапеси. те паккоса̄петва̄ майхам̣ доса̄досам̣ содха̄петха̄’’ти.
тато сет̣т̣хи ‘‘калйа̄н̣ам̣ еса̄ катхетӣ’’ти ат̣т̣ха кут̣умбике паккоса̄петва̄ ‘‘айам̣ да̄рика̄ саттаме дивасе апарипун̣н̣ейева ман̇галагехе нисиннам̣ мам̣ ‘асучикха̄дако’ти вадатӣ’’ти а̄ха. евам̣ кира, амма̄ти? ‘‘та̄та̄, майхам̣ сасуро асучим̣ кха̄дитука̄мо бхависсати, ахам̣ пана евам̣ катва̄ на катхеми. екасмим̣ пана пин̣д̣апа̄тикаттхере гхарадва̄ре т̣хите айам̣ апподакамадхупа̄йа̄сам̣ бхун̃джанто на там̣ манаси кароти, ахам̣ имина̄ ка̄ран̣ена ‘атиччхатха, бханте, майхам̣ сасуро имасмим̣ аттабха̄ве пун̃н̃ам̣ на кароти, пура̄н̣апун̃н̃ам̣ кха̄датӣ’ти еттакам̣ катхайинти а̄ха. аййа, идха досо наттхи, амха̄кам̣ дхӣта̄ ка̄ран̣ам̣ катхети, твам̣ касма̄ куджджхасӣти? аййа̄, еса та̄ва досо ма̄ хоту, айам̣ пана да̄рика̄ а̄гатадивасейева мама путте сан̃н̃ам̣ акатва̄ аттано иччхитат̣т̣ха̄нам̣ агама̄сӣти. евам̣ кира, амма̄ти? та̄та̄, на̄хам̣ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ми, имасмим̣ пана гехе а̄джа̄нӣйавал̣ава̄йа виджа̄та̄йа сан̃н̃ампи акатва̄ нисӣданам̣ на̄ма айуттанти дан̣д̣адӣпика̄ га̄ха̄петва̄ да̄сӣхи паривута̄ таттха гантва̄ вал̣ава̄йа виджа̄тапариха̄рам̣ ка̄ра̄песинти. аййа, амха̄кам̣ дхӣта̄ тава гехе да̄сӣхипи акаттаббакаммам̣ ака̄си, твам̣ еттха ким̣ досам̣ пассасӣти?
аййа̄, еса та̄ва гун̣о хоту, имисса̄ пана пита̄ идха̄гаманадивасе ова̄дам̣ денто ‘‘антоагги бахи на нӣхаритаббо’’ти а̄ха, ким̣ пана сакка̄ амхехи убхато пат̣ивиссакагеха̄нам̣ аггим̣ адатва̄ васитунти? евам̣ кира, амма̄ти? та̄та̄, на майхам̣ пита̄ етам̣ аггим̣ упа̄да̄йа катхеси, йа̄ пана антонивесане сассуа̄дӣнам̣ рахассакатха̄ уппаджджати, са̄ да̄сида̄са̄нам̣ на катхетабба̄. еварӯпа̄ хи катха̄ вад̣д̣хама̄на̄ калаха̄йа сам̣ваттати, идам̣ сандха̄йа майхам̣ пита̄ катхеси, та̄та̄ти.
аййа̄, етам̣ та̄ва евам̣ хоту, имисса̄ пита̄ ‘‘ба̄хирато агги на анто павесетаббо’’ти а̄ха, ким̣ сакка̄ амхехи антоаггимхи ниббуте ба̄хирато аггим̣ ана̄харитунти? евам̣ кира, амма̄ти? та̄та̄, майхам̣ пита̄ етам̣ аггим̣ сандха̄йа на катхеси, йам̣ пана досам̣ да̄сакаммака̄рехи катхитам̣ хоти, там̣ антома̄нусака̄нам̣ на катхетаббам̣…пе….
йампи тена ‘‘йе даданти, тесам̣йева да̄табба’’нти вуттам̣, там̣ ‘‘йа̄читакам̣ упакаран̣ам̣ гахетва̄ йе пат̣идаданти, тесам̣йева да̄табба’’нти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘йе на дадантӣ’’ти идампи йа̄читакам̣ упакаран̣ам̣ гахетва̄ йе на пат̣идаданти, тесам̣ на да̄таббанти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘дадантассапи ададантассапи да̄табба’’нти, идам̣ пана дуггатесу н̃а̄тимиттесу сампаттесу пат̣ида̄тум̣ сакконту ва̄ ма̄ ва̄, да̄тумева ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ нисӣдитабба’’нти идампи сассусасуре дисва̄ ут̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄не нисӣдитум̣ на ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ бхун̃джитабба’’нти идам̣ пана сассусасураса̄микехи пуретарам̣ абхун̃джитва̄ те паривиситва̄ саббехи ладдха̄ладдхам̣ н̃атва̄ паччха̄ сайам̣ бхун̃джитум̣ ват̣т̣атӣти сандха̄йа вуттам̣.
‘‘сукхам̣ нипаджджитабба’’нти идампи сассусасураса̄микехи пуретарамева сайанам̣ а̄руйха на нипаджджитаббам̣, тесам̣ каттаббайуттакам̣ ваттапат̣иваттам̣ катва̄ паччха̄ сайам̣ нипаджджитум̣ йуттанти идам̣ сандха̄йа вуттам̣.
‘‘агги паричаритаббо’’ти идам̣ пана сассумпи сасурампи са̄микампи аггиккхандхам̣ вийа урагара̄джа̄нам̣ вийа ча катва̄ пасситум̣ ват̣т̣атӣти идам̣ сандха̄йа вуттанти.
ете та̄ва еттака̄ гун̣а̄ хонту, имисса̄ пана пита̄ антодевата̄ намасса̄пети, имасса ко аттхоти? евам̣ кира, амма̄ти? а̄ма, та̄та̄, етампи хи ме питара̄ идам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘а̄вен̣икагхара̄ва̄сам̣ васанака̄лато пат̣т̣ха̄йа аттано гхарадва̄рам̣ сампаттапаббаджитам̣ дисва̄ йам̣ гхаре кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ аттхи, тато паббаджита̄нам̣ датва̄ва кха̄дитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. атха нам̣ те а̄хам̣су – ‘‘туйхам̣ пана маха̄сет̣т̣хи паббаджите дисва̄ ада̄намева руччати ман̃н̃ети. со ан̃н̃ам̣ пат̣ивачанам̣ апассанто адхомукхо нисӣди’’.
атха нам̣ кут̣умбика̄ ‘‘ким̣ сет̣т̣хи ан̃н̃опи амха̄кам̣ дхӣту досо аттхӣ’’ти пуччхим̣су. наттхи, аййа̄ти. касма̄ пана нам̣ ниддосам̣ ака̄ран̣а̄ гехато нӣхара̄песӣти? тасмим̣ кхан̣е, виса̄кха̄, а̄ха – ‘‘пат̣хамам̣ та̄ва майхам̣ мама сасурасса вачанена гаманам̣ на йуттам̣, майхам̣ пана а̄гаманадивасе мама доса̄досам̣ содханаттха̄йа мама пита̄ тумха̄кам̣ хаттхе т̣хапетва̄ ада̄си, ида̄ни майхам̣ гантум̣ сукха’’нти да̄сида̄се ‘‘йа̄на̄дӣни саджджа̄ни каротха̄’’ти а̄н̣а̄песи. атха нам̣ сет̣т̣хи те кут̣умбике гахетва̄, ‘‘амма, майа̄ аджа̄нитва̄ катхитам̣, кхама̄хи майха’’нти а̄ха. ‘‘та̄та̄, тумха̄кам̣ кхамитаббам̣ та̄ва кхама̄ми, ахам̣ пана буддхаса̄сане авеччаппасаннасса куласса дхӣта̄, на майам̣ вина̄ бхиккхусан̇гхена ватта̄ма. саче мама ручийа̄ бхиккхусан̇гхам̣ пат̣иджаггитум̣ лабха̄ми, васисса̄мӣ’’ти. ‘‘амма, твам̣ йатха̄ручийа̄ тава саман̣е пат̣иджагга̄хӣ’’ти.
тато, виса̄кха̄, дасабалам̣ ниманта̄петва̄ пунадивасе нивесанам̣ пӯрентӣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ нисӣда̄песи. наггапариса̄пи саттху мига̄расет̣т̣хино гехам̣ гатабха̄вам̣ сутва̄ таттха гантва̄ гехам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. виса̄кха̄, даккхин̣одакам̣ датва̄ ‘‘саббо сакка̄ро пат̣ийа̄дито, сасуро ме а̄гантва̄ дасабалам̣ паривисатӯ’’ти са̄санам̣ песеси. со ниган̣т̣ха̄нам̣ вачанам̣ сутва̄ ‘‘мама дхӣта̄ самма̄самбуддхам̣ паривисатӯ’’ти а̄ха. виса̄кха̄, на̄наггарасехи дасабалам̣ паривиситва̄ нит̣т̣хите бхаттакичче пуна са̄санам̣ пахин̣и – ‘‘сасуро ме а̄гантва̄ дасабаласса дхаммакатхам̣ сун̣а̄тӯ’’ти. атха нам̣ ‘‘ида̄ни агаманам̣ на̄ма ативийа ака̄ран̣а’’нти дхаммакатхам̣ сотукамйата̄йа гаччхантам̣ наггасаман̣а̄ а̄хам̣су – ‘‘саман̣асса готамасса дхаммам̣ сун̣анто бахиса̄н̣ийам̣ нисӣдитва̄ сун̣а̄хӣ’’ти. пуретарамева ча гантва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипим̣су. мига̄расет̣т̣хи гантва̄ бахиса̄н̣ийам̣ нисӣди. татха̄гато ‘‘твам̣ бахиса̄н̣ийам̣ ва̄ нисӣда, паракут̣т̣е ва̄ параселе ва̄ парачаккава̄л̣е ва̄ нисӣда. ахам̣ буддхо на̄ма саккоми там̣ мама саддам̣ са̄вету’’нти суван̣н̣аван̣н̣апхалам̣ амбаруккхам̣ кхандхе гахетва̄ ча̄ленто вийа дхаммакатхам̣ катхеси, десана̄парийоса̄не сет̣т̣хи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа са̄н̣им̣ уккхипитва̄ саттху па̄де пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ саттху сантикейева ча ‘‘твам̣, амма, аджджа а̄дим̣ катва̄ мама ма̄та̄’’ти виса̄кхам̣ аттано ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапеси. тато пат̣т̣ха̄йа, виса̄кха̄ мига̄рама̄та̄, на̄ма джа̄та̄.
са̄ екадивасам̣ наккхаттасамайе ваттанте ‘‘антонагаре гун̣о наттхӣ’’ти да̄сӣхи паривута̄ саттху дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхантӣ ‘‘буддха̄нам̣ сантикам̣ уддхатавесена гантум̣ айутта’’нти маха̄лата̄паса̄дханам̣ омун̃читва̄ да̄сийа̄ хаттхе датва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди, саттха̄ дхаммакатхам̣ катхеси. са̄ дхаммадесана̄парийоса̄не дасабалам̣ вандитва̄ нагара̄бхимукха̄ па̄йа̄си. са̄пи да̄сӣ аттана̄ гахитапаса̄дханасса т̣хапитат̣т̣ха̄нам̣ асаллаккхетва̄ гаччхантӣ паса̄дханаттха̄йа пат̣иниватти. атха нам̣, виса̄кха̄, ‘‘кахам̣ пана те там̣ т̣хапита’’нти пат̣ипуччхи. гандхакут̣ипаривен̣е, аййети. хоту дже гантва̄ а̄хара, гандхакут̣ипаривен̣е т̣хапитака̄лато пат̣т̣ха̄йа а̄хара̄панам̣ на̄ма амха̄кам̣ айуттам̣. тасма̄ там̣ виссаджджетва̄ дан̣д̣акаммам̣ карисса̄ма. таттха пана т̣хапите аййа̄нам̣ палибодхо хотӣти.
пунадивасе саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро виса̄кха̄йа нивесанадва̄рам̣ сампа̄пун̣и. нивесане ча нибаддхапан̃н̃атта̄ни а̄сана̄ни. виса̄кха̄, саттху паттам̣ ган̣хитва̄ саттха̄рам̣ гехам̣ павесетва̄ пан̃н̃атта̄санесуйева нисӣда̄петва̄ катабхаттакичче саттхари там̣ паса̄дханам̣ а̄харитва̄ саттху па̄дамӯле никкхипитва̄ ‘‘идам̣, бханте, тумха̄кам̣ даммӣ’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘алан̇ка̄ро на̄ма паббаджита̄нам̣ на ват̣т̣атӣ’’ти пат̣иккхипи. джа̄на̄ми, бханте, ахам̣ пана имам̣ аггха̄петва̄ дханам̣ гахетва̄ тумха̄кам̣ васанагандхакут̣им̣ ка̄ресса̄мӣти. тада̄ саттха̄ адхива̄сеси. са̄пи там̣ аггха̄петва̄ навакот̣идханам̣ гахетва̄ габбхасахассапат̣иман̣д̣ите пубба̄ра̄мавиха̄ре татха̄гатасса васанагандхакут̣им̣ ка̄реси. виса̄кха̄йа пана нивесанам̣ пуббан̣хасамайе ка̄са̄вападжджотам̣ исива̄тапат̣ива̄тамева хоти ана̄тхапин̣д̣икасса гехам̣ вийа. тасса̄пи гехе саббабхатта̄ни пат̣ийатта̄нева ахесум̣. са̄ пуббан̣хасамайе бхиккхусан̇гхасса а̄мисасан̇гахам̣ катва̄ паччха̄бхатте бхесаджджа̄ни чева ат̣т̣хавидхапа̄на̄ни ча ган̣ха̄петва̄ виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхусан̇гхасса датва̄ паччха̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ а̄гаччхати. саттха̄ апарабха̄ге упа̄сика̄йо пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣ха̄нантаресу т̣хапенто виса̄кхам̣ мига̄рама̄тарам̣ да̄йика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
кхуджджуттара̄-са̄ма̄ватӣваттху
260-261. татийачатуттхесу бахуссута̄нам̣ йадидам̣, кхуджджуттара̄, метта̄виха̄рӣнам̣ йадидам̣, са̄ма̄ватӣти бахуссута̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ кхуджджуттара̄, метта̄виха̄рӣнам̣ са̄ма̄ватӣ агга̄ти дассети. та̄ кира двепи падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе пат̣исандхим̣ ган̣хитва̄ апарабха̄ге ‘‘саттху дхаммакатхам̣ сосса̄ма̄’’ти виха̄рам̣ агамам̣су. таттха, кхуджджуттара̄, саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ бахуссута̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ма̄ватӣпи екам̣ упа̄сикам̣ метта̄виха̄рӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. та̄сам̣ двиннампи йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ девамануссесу сам̣сарантӣнам̣йева каппасатасахассам̣ атиккантам̣.
атха амха̄кам̣ саттху ниббаттито пуретарамева аллакаппарат̣т̣хе ахива̄такарого на̄ма удапа̄ди. екекасмим̣ гехе екаппаха̄ренева дасапи вӣсампи тим̣сампи джана̄ маранти, тирорат̣т̣хам̣ гата̄ пана джӣвитам̣ лабханти. там̣ н̃атва̄ еко пурисо аттано путтада̄рам̣ а̄да̄йа ‘‘ан̃н̃ам̣ рат̣т̣хам̣ гамисса̄мӣ’’ти тато никкхами. атхасса гхаре гахитапа̄тхеййам̣ антара̄магге канта̄ре ануттин̣н̣ейева париккхайам̣ агама̄си. тесам̣ сарӣрабалам̣ париха̄йи, саким̣ ма̄та̄ путтам̣ уккхипати, саким̣ пита̄. атхасса пита̄ чинтеси – ‘‘амха̄кам̣ сарӣрабалам̣ парихӣнам̣, путтам̣ уккхипитва̄ гаччханта̄ канта̄рам̣ ниттхаритум̣ на саккхисса̄ма̄’’ти. со тасса ма̄тарам̣ аджа̄на̄петва̄ва удакакиччена охӣно вийа путтам̣ магге нисӣда̄петва̄ екакова маггам̣ пат̣ипаджджи. ‘‘атхасса бхарийа̄ а̄гаманам̣ олокайама̄на̄ т̣хита̄ хаттхе путтам̣ адисва̄ виравама̄на̄ гантва̄ кахам̣ ме са̄ми путто’’ти а̄ха. ко те путтена аттхо? джӣвама̄на̄ путтам̣ лабхисса̄ма̄ти. са̄ ‘‘атиса̄хасико вата̄йам̣ пурисо’’ти ватва̄ ‘‘гаччха твам̣, на̄хам̣ та̄дисена саддхим̣ гамисса̄мӣ’’ти а̄ха. со ‘‘анупадха̄ретва̄ ме бхадде катам̣, кхаметам̣ майха’’нти ватва̄ путтам̣ а̄да̄йа̄гато.
те там̣ канта̄рам̣ саматиккамитва̄ са̄йам̣ екам̣ гопа̄лакакулам̣ сампа̄пун̣им̣су. там̣ дивасан̃ча гопа̄лакакулава̄сино нирудакапа̄йа̄сам̣ пачим̣су. те те дисва̄ ‘‘име ативийа чха̄така̄’’ти па̄йа̄сасса маха̄бха̄джанам̣ пӯретва̄ ул̣ун̇капӯрам̣ саппим̣ а̄син̃читва̄ адам̣су. тесу там̣ па̄йа̄сам̣ бхун̃джантесу са̄ иттхӣ пама̄н̣енева бхун̃джи, пурисо пана пама̄н̣а̄тиккантам̣ бхун̃джитва̄ джӣра̄петум̣ асакконто раттибха̄гасаманантаре ка̄ламака̄си. со ка̄лам̣ каронто тесу са̄лайабха̄вена гопа̄лака̄нам̣ гехе сунакхийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. сунакхӣ начирассева виджа̄та̄. гопа̄лако там̣ куккурам̣ сассирикам̣ дисва̄ пин̣д̣ена палобхетва̄ аттани уппаннасинехам̣ гахетва̄ саддхимева чарати.
атхекадивасам̣ еко паччекабуддхо бхиккха̄ча̄равела̄йа гопа̄лакасса гхарадва̄рам̣ сампатто. сопи там̣ дисва̄ бхиккхам̣ датва̄ атта̄нам̣ нисса̄йа васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ ган̣хи. паччекабуддхо гопа̄лакакуласса авидӯре т̣ха̄не екасмим̣ ванасан̣д̣е ва̄сам̣ упагато. гопа̄лако тасса сантикам̣ гаччханто там̣ куккурам̣ гахетва̄ва гаччхати, антара̄магге ча ва̄л̣амигат̣т̣ха̄не ва̄л̣амига̄нам̣ пала̄йанаттхам̣ руккхе ва̄ па̄са̄н̣е ва̄ паха̄рам̣ дети, сопи куккуро тасса каран̣авидха̄нам̣ ваваттхапети. атхекадивасам̣ со гопа̄лако паччекабуддхасса сантике нисӣдитва̄, ‘‘бханте, амха̄кам̣ саббака̄лам̣ а̄гаманам̣ на̄ма на хоти. айам̣ пана куккуро чхеко, имасса а̄гатасан̃н̃а̄йа амха̄кам̣ гехадва̄рам̣ а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти а̄ха. со екадивасам̣ ‘‘паччекабуддхам̣ ган̣хитва̄ ехӣ’’ти куккурам̣ песеси. куккуро тасса вачанам̣ сутва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа гантва̄ паччекабуддхасса па̄дамӯле урена нипаджджи. паччекабуддхо ‘‘айам̣ мама сантикам̣ а̄гато’’ти н̃атва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа маггам̣ пат̣ипаджджи. со тасса вӣмам̣санаттха̄йа уккамитва̄ ан̃н̃ам̣ маггам̣ ган̣хи, куккуро пурато т̣хатва̄ гопа̄лакамаггам̣ пат̣ипаннака̄ле апасакки. йасмим̣ ча йасмим̣ ча т̣ха̄не ва̄л̣амига̄нам̣ пала̄йанаттхам̣ гопа̄лако руккхам̣ ва̄ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ пахари, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣ патва̄ куккуро маха̄виравам̣ вирави. тасса саддена ва̄л̣амига̄ пала̄йанти. паччекабуддхопи бхаттакиччавела̄йа махантам̣ синиддхапин̣д̣ам̣ тасса дети. сопи пин̣д̣ала̄бхена паччекабуддхе уттаритарам̣ синехам̣ кароти.
гопа̄лако тема̄сам̣ вуттхасса паччекабуддхасса тичӣвараппахонакам̣ са̄т̣акам̣ датва̄, ‘‘бханте, саче во руччати, идхева васатха. но че руччати, йатха̄сукхам̣ гаччхатха̄’’ти а̄ха. паччекабуддхо гамана̄ка̄рам̣ дассети. со гопа̄лако паччекабуддхам̣ анугантва̄ ниваттати. куккуро паччекабуддхасса ан̃н̃аттха гаманабха̄вам̣ н̃атва̄ атисинехена уппаннабалавасоко хадайапха̄ланам̣ патва̄ ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сапуре ниббатти. атхасса паччекабуддхена саддхим̣ гаманака̄ле учча̄саддам̣ катва̄ ва̄л̣амига̄нам̣ пала̄питабха̄вена девата̄хи саддхим̣ катхентасса саддо сакаладевапурам̣ чха̄детва̄ ат̣т̣ха̄си. со тенева на̄мадхеййам̣ лабхитва̄ гхосакадевапутто на̄ма джа̄то. атхасса тасмим̣ сампаттим̣ анубхавантасса мануссапатхе косамбинагаре удено на̄ма ра̄джа̄ раджджам̣ пат̣ипаджджи. тасса ваттху маджджхимапан̣н̣а̄саке бодхира̄джакума̄расуттаван̣н̣ана̄йам̣ (ма. ни. ат̣т̣ха. 2.324 а̄дайо) вуттанайенева ведитаббам̣.
тасмим̣ пана раджджам̣ ка̄райама̄не гхосакадевапутто чавитва̄ косамбийам̣ екисса̄ рӯпӯпаджӣвинийа̄ куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄ дасама̄саччайена виджа̄йитва̄ путтабха̄вам̣ н̃атва̄ сан̇ка̄ракӯт̣е чхад̣д̣а̄песи. тасмим̣ кхан̣е косамбисет̣т̣хино каммантико па̄това сет̣т̣хигхарам̣ гаччханто ‘‘ким̣ ну кхо имам̣ ка̄кехи сампарикин̣н̣а’’нти гантва̄ да̄ракам̣ дисва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃ава̄ еса да̄рако бхависсатӣ’’ти екасса пурисасса хаттхе гехам̣ песетва̄ сет̣т̣хигхарам̣ агама̄си. сет̣т̣хипи ра̄джӯпат̣т̣ха̄навела̄йа ра̄джакулам̣ гаччханто антара̄магге пурохитам̣ дисва̄ ‘‘аджджа ким̣ наккхатта’’нти пуччхи. со таттхева т̣хито ган̣етва̄ ‘‘асукам̣ на̄ма наккхаттам̣, аджджа имина̄ наккхаттена джа̄тада̄рако имасмим̣ нагаре сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ лабхиссатӣ’’ти а̄ха. со тасса катхам̣ сутва̄ вегена гхарам̣ песеси – ‘‘имасса пурохитасса две катха̄ на̄ма наттхи, гхаран̣ӣ ча ме гаругаббха̄, джа̄на̄тха та̄ва нам̣ виджа̄та̄ ва̄ но ва̄’’ти. те гантва̄ джа̄нитва̄, ‘‘аййа, на та̄ва виджа̄та̄’’ти а̄хам̣су. тена хи гаччхатха, имасмим̣ нагаре аджджа джа̄тада̄ракам̣ парийесатха̄ти. те парийесанта̄ тасса сет̣т̣хино каммантикасса гехе там̣ да̄ракам̣ дисва̄ сет̣т̣хино а̄рочайим̣су. тена хи гаччхатха бхан̣е, там̣ каммантикам̣ паккосатха̄ти. те там̣ паккосим̣су. атха нам̣ сет̣т̣хи ‘‘гехе кира те да̄рако аттхӣ’’ти пуччхи. ‘‘а̄ма, аййа̄’’ти. ‘‘там̣ да̄ракам̣ амха̄кам̣ дехӣ’’ти. ‘‘на деми, аййа̄’’ти. ‘‘ханда сахассам̣ ган̣хитва̄ дехӣ’’ти. со ‘‘айам̣ джӣвеййа ва̄ мареййа ва̄, дуджджа̄намида’’нти сахассам̣ ган̣хитва̄ ада̄си.
тато сет̣т̣хи чинтеси – ‘‘саче ме бхарийа̄ дхӣтарам̣ виджа̄йиссати, имамева путтам̣ карисса̄ми. саче путтам̣ виджа̄йиссати, ма̄ресса̄мӣ’’ти. чинтетва̄ гехе посеси. атхасса бхарийа̄ катипа̄хаччайена путтам̣ виджа̄йи. тато сет̣т̣хи ‘‘евам̣ там̣ га̄во маддитва̄ ма̄рессантӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘имам̣ да̄ракам̣ ваджадва̄ре нипаджджа̄петха̄’’ти а̄ха. там̣ таттха нипаджджа̄песум̣. атха нам̣ йӯтхапати усабхо пат̣хамам̣ никкхаманто дисва̄ ‘‘евам̣ там̣ ан̃н̃е на маддиссантӣ’’ти чатуннам̣ па̄да̄нам̣ антаре катва̄ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ гопа̄лака̄ дисва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃о еса да̄рако бхависсати, йасса тираччха̄нагата̄пи гун̣ам̣ джа̄нанти, пат̣иджаггисса̄ма на’’нти аттано гехам̣ найим̣су.
сопи сет̣т̣хи тасса матабха̄вам̣ анувиджджанто ‘‘гопа̄лакехи нӣто’’ти сутва̄ пуна сахассам̣ датва̄ а̄н̣а̄петва̄ а̄макасуса̄не чхад̣д̣а̄песи. тасмим̣ ча ка̄ле сет̣т̣хисса гхаре аджапа̄лако суса̄нам̣ нисса̄йа аджика̄ ча̄рети. атхека̄ дхену аджика̄ да̄ракасса пун̃н̃ена магга̄ оккамма гантва̄ да̄ракасса кхӣрам̣ датва̄ гата̄. тато ниваттама̄на̄пи татхева гантва̄ кхӣрамада̄си. аджапа̄лако чинтеси – ‘‘айам̣ аджика̄ па̄топи имасма̄ т̣ха̄на̄ оккамитва̄ гата̄, ким̣ ну кхо ета’’нти гантва̄ олокенто там̣ да̄ракам̣ дисва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃о еса да̄рако, тираччха̄нагата̄писса гун̣ам̣ джа̄нанти, пат̣иджаггисса̄ми на’’нти гахетва̄ гехам̣ гато.
пунадивасе сет̣т̣хи ‘‘мато ну кхо да̄рако, на мато’’ти олока̄пенто аджапа̄лакена гахитабха̄вам̣ н̃атва̄ сахассам̣ датва̄ а̄н̣а̄петва̄ ‘‘све имам̣ нагарам̣ еко саттхава̄хапутто пависиссати, имам̣ да̄ракам̣ нетва̄ чаккамагге т̣хапетха, евам̣ там̣ сакат̣ачаккам̣ чхиндантам̣ гамиссатӣ’’ти а̄ха. там̣ таттха никкхиттам̣ саттхава̄хапуттасса пуримасакат̣е гон̣а̄ дисва̄ чатта̄ро па̄де тхамбхе вийа ота̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су. саттхава̄хо ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти тесам̣ т̣хитака̄ран̣ам̣ олокенто да̄ракам̣ дисва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃о да̄рако, патиджаггитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ган̣хитва̄ агама̄си.
сет̣т̣хипи тасса чаккапатхе матабха̄вам̣ ва̄ аматабха̄вам̣ ва̄ олока̄пенто саттхава̄хена гахитабха̄вам̣ н̃атва̄ тассапи сахассам̣ датва̄ а̄н̣а̄петва̄ нагарато авидӯре т̣ха̄не папа̄те па̄та̄песи. со таттха папатанто нал̣ака̄ра̄нам̣ каммакаран̣ат̣т̣ха̄не екаса̄ла̄йа патито. са̄ тасса пун̃н̃а̄нубха̄вена сатавихатакаппа̄сапичусампхассасадиса̄ ахоси. атха нам̣ нал̣ака̄раджет̣т̣хако ‘‘пун̃н̃ава̄ еса да̄рако, пат̣иджаггитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ган̣хитва̄ гехам̣ гато. сет̣т̣хи да̄ракасса папа̄тато патитат̣т̣ха̄не матабха̄вам̣ ва̄ аматабха̄вам̣ ва̄ парийеса̄пенто нал̣ака̄раджет̣т̣хакена гахитабха̄вам̣ н̃атва̄ тассапи сахассам̣ датва̄ а̄н̣а̄песи.
апарабха̄ге сет̣т̣хисса сакапуттопи сопи убхо вайаппатта̄ ахесум̣. сет̣т̣хи пуна гхосакада̄ракасса ма̄ран̣упа̄йам̣ чинтенто аттано кумбхака̄расса гехам̣ гантва̄ ‘‘амбхо майхам̣ гехе еварӯпо еко аваджа̄тада̄рако аттхи, там̣ да̄ракам̣ йам̣кин̃чи катва̄ ма̄ретум̣ ват̣т̣ати рахассена̄’’ти а̄ха. со убхопи кан̣н̣е пидахитва̄ ‘‘еварӯпам̣ на̄ма бха̄рийам̣ катхам̣ катхетум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти а̄ха. тато сет̣т̣хи ‘‘айам̣ мудха̄ на кариссатӣ’’ти чинтетва̄ – ‘‘ханда, бхо, сахассам̣ ган̣хитва̄ етам̣ каммам̣ ниппха̄дехӣ’’ти а̄ха. лан̃джам̣ на̄ма абхиннам̣ бхиндати, тасма̄ со сахассам̣ лабхитва̄ сампат̣иччхитва̄ ‘‘ахам̣, аййа, асукадивасе на̄ма а̄ва̄пам̣ а̄лимпесса̄ми, тада̄ там̣ да̄ракам̣ асукавела̄йа на̄ма песехӣ’’ти а̄ха. сет̣т̣хипи кхо тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ тато пат̣т̣ха̄йа дивасе ган̣енто кумбхака̄рена вуттадивасасса сампаттабха̄вам̣ н̃атва̄ гхосакакума̄рам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘амха̄кам̣, та̄та, асукадивасе на̄ма бахӯхи бха̄джанехи аттхо, твам̣ амха̄кам̣ кумбхака̄расса сантикам̣ гантва̄ ‘питара̄ кира ме тумха̄кам̣ екам̣ катхитам̣ аттхи, там̣ аджджа ниппха̄дехӣ’ти вадехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘са̄дхӯ’’ти тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄ никкхами.
атха нам̣ антара̄магге сет̣т̣хисса сакапутто гул̣акӣл̣ам̣ кӣл̣анто дисва̄ вегена гантва̄ ‘‘ахам̣ бха̄тика да̄ракехи саддхим̣ кӣл̣анто еттакам̣ на̄ма джито, там̣ ме пат̣иджинитва̄ дехӣ’’ти а̄ха. со ‘‘майхам̣ ида̄ни ока̄со наттхи, пита̄ мам̣ ачча̄йикакаммена кумбхака̄расса сантикам̣ пахин̣ӣ’’ти а̄ха. итаро ‘‘ахам̣ бха̄тика таттха гамисса̄ми, твам̣ имехи саддхим̣ кӣл̣итва̄ майхам̣ лаккхам̣ пачча̄харитва̄ дехӣ’’ти а̄ха. ‘‘тена хи гаччха̄’’ти аттано катхитаса̄санам̣ тасса катхетва̄ да̄ракехи саддхим̣ кӣл̣и. сопи кума̄ро кумбхака̄расса сантикам̣ гантва̄ там̣ са̄санам̣ а̄рочеси. со ‘‘са̄дху, та̄та, ниппха̄десса̄мӣ’’ти там̣ кума̄рам̣ габбхам̣ павесетва̄ тикхин̣а̄йа ва̄сийа̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиндитва̄ ча̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ ча̄т̣имукхам̣ пидахитва̄ бха̄джанантаре т̣хапетва̄ а̄ва̄пам̣ а̄лимпеси. гхосакакума̄ро бахӯ джинитва̄ канит̣т̣хасса а̄гаманам̣ олокенто нисӣди. со там̣ чира̄йама̄нам̣ н̃атва̄ ‘‘ким̣ ну кхо чира̄йатӣ’’ти кумбхака̄рагехасабха̄гам̣ гантва̄ каттхачи адисва̄ ‘‘гехам̣ гато бхависсатӣ’’ти ниваттитва̄ гехам̣ агама̄си.
сет̣т̣хи нам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ка̄ран̣ам̣ бхависсати, майа̄ еса ма̄ран̣аттха̄йа кумбхака̄расса сантикам̣ пахито, со да̄ни пуна идхева̄гаччхатӣ’’ти а̄гаччхантам̣йева нам̣ ‘‘ким̣, та̄та, кумбхака̄расса сантикам̣ на гатосӣ’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма, та̄та, на гатомхӣ’’ти. ‘‘касма̄, та̄та̄’’ти? со аттано ниваттака̄ран̣ан̃ча канит̣т̣хабха̄тикасса таттха гатака̄ран̣ан̃ча а̄рочеси. сет̣т̣хи тасса вачанасса сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа маха̄патхавийа̄ аджджхоттхат̣о вийа хутва̄ ‘‘ким̣ на̄метам̣ твам̣ вадасӣ’’ти виппхандачитто вегена кумбхака̄расса сантикам̣ гантва̄ ан̃н̃есам̣ сантике акатханӣйабха̄вена ‘‘пеккха, бхо, пеккха, бхо’’ти а̄ха. ‘‘ким̣ пеккха̄песи твам̣’’? нит̣т̣хитам̣ етам̣ камманти. со татова ниваттитва̄ гехам̣ агама̄си. тато пат̣т̣ха̄йа часса четасикарого уппаджджи.
со тасмим̣ ка̄ле тена саддхим̣ абхун̃джитва̄ а̄сам̣ бхиндитва̄ ‘‘йена кеначи упа̄йена мама путтасса саттуно антарамева пасситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти екам̣ пан̣н̣ам̣ ликхитва̄ гхосакакума̄рам̣ паккоситва̄ ‘‘твам̣ имам̣ пан̣н̣ам̣ а̄да̄йа асукага̄ме на̄ма амха̄кам̣ каммантико аттхи, тасса сантикам̣ гантва̄ имам̣ пан̣н̣ам̣ датва̄ ‘имасмим̣ кира пан̣н̣е са̄санам̣ сӣгхам̣ карохӣ’ти вада. антара̄магге амха̄кам̣ саха̄йако га̄макасет̣т̣хи на̄ма еко сет̣т̣хи аттхи, тасса гхарам̣ гантва̄ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ гаччхеййа̄сӣ’’ти ча мукхаса̄санам̣ ада̄си. со сет̣т̣хим̣ вандитва̄ пан̣н̣ам̣ гахетва̄ никкханто антара̄магге га̄макасет̣т̣хисса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ тасса гехам̣ пуччхитва̄ там̣ бахидва̄ракот̣т̣хаке нисӣдитва̄ массупарикаммам̣ каронтам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ‘‘куто а̄гаччхаси, та̄та̄’’ти ча вутте ‘‘косамбисет̣т̣хино путтомхи, та̄та̄’’ти а̄ха. со ‘‘амха̄кам̣ саха̄йасет̣т̣хино путто’’ти хат̣т̣хатут̣т̣хо ахоси.
тасмим̣ ча кхан̣е тасса сет̣т̣хино дхӣта̄йа ека̄ да̄сӣ сет̣т̣хидхӣту пуппха̄ни а̄харитум̣ гаччхати. атха нам̣ сет̣т̣хи а̄ха – ‘‘твам̣, амма, етам̣ каммам̣ т̣хапетва̄ гхосакакума̄расса па̄де дховитва̄ сайанам̣ аттхаритва̄ дехӣ’’ти. са̄ татха̄ катва̄ а̄пан̣ам̣ гантва̄ сет̣т̣хидхӣту пуппха̄ни а̄хари. сет̣т̣хидхӣта̄ там̣ дисва̄ ‘‘твам̣ аджджа чирам̣ бахи папан̃чесӣ’’ти тасса̄ куджджхитва̄ ‘‘ким̣ те еттакам̣ ка̄лам̣ еттха ката’’нти а̄ха. ‘‘ма̄ катхеси, аййе, майа̄ еварӯпо надит̣т̣хапуббо, туйхам̣ кира питу саха̄йакасет̣т̣хино путто еко, на сакка̄ тасса рӯпасампаттим̣ катхетум̣. сет̣т̣хи мам̣ пуппха̄нам̣ аттха̄йа гаччхантим̣ ‘тасса кума̄расса па̄де дховитва̄ сайанам̣ аттхаритва̄ дехӣ’ти а̄ха, тена̄хам̣ бахи чирам̣ папан̃чеси’’нти. са̄пи кхо сет̣т̣хидхӣта̄ тасса кума̄расса чатуттхе аттабха̄ве гхараса̄минӣ ахоси, тасма̄ тасса̄ вачанасса сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа нева аттано т̣хитабха̄вам̣, на нисиннабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. са̄ тамева да̄сим̣ гахетва̄ тасса нипаннат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ там̣ нидда̄йама̄нам̣ олокетва̄ дуссанте пан̣н̣ам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ну кхо етам̣ пан̣н̣а’’нти кума̄рам̣ анут̣т̣ха̄петва̄ва пан̣н̣ам̣ гахетва̄ ва̄четва̄ ‘‘айам̣ аттано маран̣апан̣н̣ам̣ сайамева гахетва̄ а̄гаччхатӣ’’ти там̣ пан̣н̣ам̣ пха̄летва̄ тасмим̣ аппабуддхейева ‘‘майа̄ тава сантикам̣ путто песито, саха̄йакасса ме га̄макасет̣т̣хисса вайаппатта̄ да̄рика̄ аттхи, твам̣ сӣгхам̣ амха̄кам̣ а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не уппа̄дам̣ дханам̣ ган̣хитва̄ саббасатена мама путтасса га̄макасет̣т̣хино дхӣтарам̣ гахетва̄ ман̇галам̣ карохи. ман̇гале ча нит̣т̣хите ‘имина̄ ме видха̄нена ката’нти майхам̣ са̄санам̣ песехи. ахам̣ тава идха каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти пан̣н̣ам̣ ликхитва̄ тамева лан̃чханам̣ датва̄ пат̣хамам̣ баддханийа̄менева дуссанте бандхи.
сопи кхо кума̄ро там̣дивасам̣ таттха васитва̄ пунадивасе сет̣т̣хим̣ а̄пуччхитва̄ каммантикасса га̄мам̣ гантва̄ пан̣н̣ам̣ ада̄си. каммантико пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ га̄мике саннипа̄тетва̄ ‘‘тумхева мам̣ на ган̣етха, мама са̄мӣ аттано джет̣т̣хапуттасса саббасатена да̄рикам̣ а̄нетум̣ майхам̣ сантикам̣ песеси, вегена имасмим̣ т̣ха̄не уппа̄дам̣ сампин̣д̣етха̄’’ти саббам̣ ман̇галасакка̄рам̣ саджджетва̄ га̄макасет̣т̣хисса са̄санам̣ песетва̄ сампат̣иччха̄петва̄ саббасатена ман̇галакирийам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ косамбисет̣т̣хисса пан̣н̣ам̣ пахин̣и ‘‘майа̄ тумхехи пахитапан̣н̣е са̄санам̣ сутва̄ идан̃чидан̃ча ката’’нти.
сет̣т̣хи там̣ са̄санам̣ сутва̄ аггидад̣д̣хо вийа ‘‘ида̄ни нат̣т̣хомхӣ’’ти чинтанавасена лохитапаккхандикарогам̣ патва̄ ‘‘йена кеначи там̣ упа̄йена паккоситва̄ мама сантакасса асса̄микам̣ карисса̄мӣ’’ти ‘‘ман̇галасса нит̣т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа касма̄ майхам̣ путто бахи хоти, сӣгхам̣ а̄гаччхатӯ’’ти са̄санам̣ песеси. са̄санам̣ сутва̄ кума̄ре гантум̣ а̄раддхе сет̣т̣хидхӣта̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ба̄ло мам̣ нисса̄йа имам̣ сампаттим̣ алаттханти на джа̄на̄ти, йам̣кин̃чи катва̄ имасса гаманапат̣иба̄ханупа̄йо ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тато нам̣ а̄ха – ‘‘кума̄ра, ма̄ ативегена гаччха̄хи, кулага̄мам̣ гаччхантена на̄ма аттано париваччхам̣ катва̄ гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.
косамбакасет̣т̣хипи тасса чира̄йанабха̄вам̣ н̃атва̄ пуна са̄санам̣ пахин̣и ‘‘касма̄ ме путто чира̄йати, ахам̣ лохитапаккхандикарогам̣ патто, джӣвантамева мам̣ а̄гантва̄ дат̣т̣хум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тасмим̣ ка̄ле сет̣т̣хидхӣта̄ тасса а̄рочеси – ‘‘на есо тава пита̄, твам̣ пана ‘пита̄’ти сан̃н̃ам̣ кароси. еса тава ма̄ран̣аттха̄йа каммантикасса пан̣н̣ам̣ пахин̣и, ахам̣ там̣ пан̣н̣ам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ са̄санам̣ ликхитва̄ тава етам̣ сампаттим̣ уппа̄дайим̣. еса там̣ ‘апуттам̣ карисса̄мӣ’ти паккосати, етасса ка̄лакирийам̣ а̄гамехӣ’’ти. атхасса дхарама̄накассева ка̄лакатабха̄вам̣ сутва̄ косамбинагарам̣ агама̄си. сет̣т̣хидхӣта̄пи тасса бахийева сан̃н̃ам̣ ада̄си ‘‘твам̣ пависанто сакалагехе тава а̄раккхам̣ т̣хапентова пависа̄хӣ’’ти. сайампи сет̣т̣хипуттена саддхимева пависитва̄ убхо хаттхе уккхипитва̄ родантӣ вийа хутва̄ андхака̄рат̣т̣ха̄не нипаннакасса сет̣т̣хисса сантикам̣ гантва̄ сӣсенева хадайам̣ пахари. со дуббалата̄йа тенева паха̄рена ка̄ламака̄си.
кума̄ропи питу сарӣракиччам̣ катва̄ ‘‘тумхе маха̄сет̣т̣хисса мам̣ сакапуттоти вадатха̄’’ти па̄дамӯлика̄нам̣ лан̃джам̣ ада̄си. тато саттаме дивасе ра̄джа̄ ‘‘сет̣т̣хит̣т̣ха̄на̄рахам̣ екам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ‘‘сет̣т̣хисса сапуттаканипуттакабха̄вам̣ джа̄на̄тха̄’’ти песеси. сет̣т̣хипа̄дамӯлика̄ ран̃н̃о сет̣т̣хисса сапуттабха̄вам̣ катхайим̣су. ра̄джа̄ ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ тасса сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со гхосакасет̣т̣хи на̄ма джа̄то. атха нам̣ бхарийа̄ а̄ха – ‘‘аййапутта, твампи аваджа̄то, ахампи дуггатакуле ниббатта̄. пуббе катакусалавасена пана еварӯпам̣ сампаттим̣ алабхимха, адхуна̄пи кусалам̣ карисса̄ма̄’’ти. со ‘‘са̄дху бхадде’’ти сампат̣иччхитва̄ девасикам̣ сахассам̣ виссаджджетва̄ да̄нам̣ пат̣т̣хапеси.
тасмим̣ самайе та̄сам̣ двиннам̣ джана̄нам̣ кхуджджуттара̄ девалокато чавитва̄ гхосакасет̣т̣хисса гехе дха̄тийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. са̄ джа̄така̄ле кхуджджа̄ ахосӣти кхуджджуттара̄тевасса̄ на̄мам̣ акам̣су. са̄ма̄ватӣпи девалокато чавитва̄ бхаддаватийарат̣т̣хе бхаддийанагаре бхаддаватийасет̣т̣хисса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи, са̄ма̄тисса̄ на̄мам̣ акам̣су. апарабха̄ге тасмим̣ нагаре чха̄такабхайам̣ уппаджджи, манусса̄ чха̄такабхайабхӣта̄ йена ва̄ тена ва̄ гаччханти. тада̄ айам̣ бхаддаватийасет̣т̣хи бхарийа̄йа саддхим̣ мантеси – ‘‘бхадде имасмим̣ чха̄такабхайасса анто на пан̃н̃а̄йати, косамбинагаре амха̄кам̣ саха̄йакасса гхосакасет̣т̣хисса сантикам̣ гаччха̄ма, на со амхе дисва̄ памаджджиссатӣ’’ти. тасса кира со сет̣т̣хи адит̣т̣хасаха̄йако ахоси, тасма̄ евама̄ха. со сесаджанам̣ ниватта̄петва̄ бхарийан̃ча дхӣтаран̃ча ган̣хитва̄ косамбинагарасса маггам̣ пат̣ипаджджи. те тайопи антара̄магге маха̄дуккхам̣ анубхаванта̄ анупуббена косамбим̣ патва̄ ека̄йа са̄ла̄йа нива̄сам̣ акам̣су.
гхосакасет̣т̣хипи кхо аттано гхарадва̄ре капан̣аддхикаваниббакайа̄чака̄нам̣ маха̄да̄нам̣ да̄песи. атха̄йам̣ бхаддаватийасет̣т̣хи чинтеси – ‘‘на сакка̄ амхехи имина̄ва капан̣авесена саха̄йакасса атта̄нам̣ дассетум̣, сарӣре па̄катике джа̄те суниваттха̄ супа̄рута̄ сет̣т̣хим̣ пассисса̄ма̄’’ти. те убхопи дхӣтарам̣ гхосакасет̣т̣хисса да̄наггам̣ пахин̣им̣су. са̄ аттано бхаттам̣ а̄харан̣аттха̄йа бха̄джанам̣ гахетва̄ да̄наггам̣ гантва̄ екасмим̣ ока̄се ладжджама̄нарӯпа̄ ат̣т̣ха̄си. там̣ дисва̄ да̄накаммико чинтеси – ‘‘сесаджана̄ саммукхасаммукхат̣т̣ха̄не кеват̣т̣а̄ маччхавилопе вийа маха̄саддам̣ катва̄ ган̣хитва̄ гаччханти, айам̣ пана да̄рика̄ куладхӣта̄ бхависсати, упадхисампада̄писса̄ аттхӣ’’ти.
тато нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣, амма, касма̄ сесаджано вийа ган̣хитва̄ на гаччхасӣ’’ти? та̄та, еварӯпам̣ самба̄дхат̣т̣ха̄нам̣ кинти катва̄ пависа̄мӣти. амма, кати пана джана̄ тумхети? тайо джана̄, та̄та̄ти. со тайо бхаттапин̣д̣е ада̄си. са̄ там̣ бхаттам̣ ма̄та̄питӯнам̣ ада̄си, пита̄ дӣгхараттам̣ чха̄такатта̄ атирекам̣ бхун̃джитва̄ ка̄ламака̄си. са̄ пунадивасе гантва̄ двейева бхаттапин̣д̣е ган̣хи. там̣дивасам̣ сет̣т̣хибхарийа̄ бхаттена ча килантата̄йа сет̣т̣хино ча маран̣асокена раттибха̄гасаманантаре ка̄ламака̄си. са̄ пунадивасе сет̣т̣хидхӣта̄ екамева бхаттапин̣д̣ам̣ ган̣хи. да̄накаммико тасса̄ кирийам̣ упадха̄ретва̄, ‘‘амма, тайа̄ пат̣хамадивасе тайо пин̣д̣а̄ гахита̄, пунадивасе две, аджджа екамева ган̣хаси. ким̣ ну кхо ка̄ран̣а’’нти пуччхи. са̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ катхеси. катарага̄мава̄сино пана, амма, тумхети. са̄ тампи ка̄ран̣ам̣ ниппадесато катхеси. ‘‘амма, евам̣ санте твам̣ амха̄кам̣ сет̣т̣хидхӣта̄ на̄ма ахоси, майхан̃ча ан̃н̃а̄ да̄рика̄ наттхи, твам̣ ито пат̣т̣ха̄йа мама дхӣта̄, амма̄’’ти там̣ дхӣтарам̣ катва̄ ган̣хи.
са̄ ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа да̄нагге маха̄саддам̣ сутва̄ ‘‘касма̄ айам̣, та̄та, учча̄саддамаха̄саддо’’ти а̄ха. амма, маха̄джанасса антаре на̄ма аппасаддам̣ ка̄тум̣ на сакка̄ти. ахаметтха упа̄йам̣ джа̄на̄ми, та̄та̄ти. ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, амма̄ти? саманта̄ ватим̣ катва̄ две два̄ра̄ни йоджетва̄ анто бха̄джана̄ни т̣хапа̄петва̄ екена два̄рена пависитва̄ бхаттам̣ ган̣хитва̄ екена два̄рена никкхаманам̣ каротха, та̄та̄ти. са̄дху, амма̄ти пунадивасато пат̣т̣ха̄йа татха̄ ка̄реси. тато пат̣т̣ха̄йа да̄наггам̣ падумассарам̣ вийа саннисиннасаддам̣ ахоси.
тато гхосакасет̣т̣хи пуббе да̄наггасмим̣ учча̄саддамаха̄саддам̣ сутва̄ тада̄ там̣ асун̣анто да̄накаммикам̣ паккоса̄петва̄ пуччхи – ‘‘твам̣ аджджа да̄нам̣ на да̄песӣ’’ти. диннам̣, аййа̄ти. атха касма̄ пуббе вийа да̄нагге саддо на суййатӣти? а̄ма, аййа, ека̄ ме дхӣта̄ аттхи, ахам̣ та̄йа катхитаупа̄йе т̣хатва̄ да̄наггам̣ ниссаддамака̄синти. тава дхӣта̄ на̄ма наттхи, куто те дхӣта̄ ладдха̄ти? со ван̃четум̣ асаккун̣еййабха̄вена сет̣т̣хисса саббам̣ дхӣту а̄гаманавидха̄нам̣ катхеси. касма̄ пана бхо твам̣ еварӯпам̣ бха̄рийам̣ каммамака̄си? твам̣ еттакам̣ аддха̄нам̣ мама дхӣтарам̣ аттано сантике васама̄нам̣ на̄рочеси, вегена там̣ амха̄кам̣ гехам̣ а̄н̣а̄пехӣти. со тасса вачанам̣ сутва̄ ака̄мако а̄н̣а̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хи там̣ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ ‘‘дхӣту сакка̄рам̣ каромӣ’’ти аттано сама̄наджа̄тикехи кулехи дхӣту сама̄навайа̄ни пан̃ча кума̄рикасата̄ни тасса̄ парива̄рамака̄си.
атхекадивасам̣ удено ра̄джа̄ нагаре анусан̃чаранто там̣ са̄ма̄ватим̣ та̄хи кума̄рӣхи парива̄ритам̣ кӣл̣ама̄нам̣ дисва̄ ‘‘касса̄йам̣ да̄рика̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘гхосакасет̣т̣хисса дхӣта̄’’ти сутва̄ сасса̄микаасса̄микабха̄вам̣ пуччхи. тато асса̄микабха̄ве катхите ‘‘гаччхатха сет̣т̣хино катхетха ‘тумха̄кам̣ дхӣтарам̣ ра̄джа̄ иччхатӣ’’’ти. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи ‘‘амха̄кам̣ ан̃н̃а̄ да̄рика̄ наттхи, екадхӣтикам̣ сапаттива̄се да̄тум̣ на саккома̄’’ти. ра̄джа̄ там̣ катхам̣ сутва̄ сет̣т̣хим̣ ча сет̣т̣хибхарийан̃ча бахи катва̄ сакалагехам̣ лан̃чха̄песи. са̄ма̄ватӣ бахи кӣл̣итва̄ а̄гаччхантӣ ма̄та̄питаро бахи нисиннаке дисва̄ ‘‘аммата̄та̄, касма̄ идха нисиннаттха̄’’ти? те там̣ ка̄ран̣ам̣ катхайим̣су. аммата̄та̄, касма̄ тумхе имам̣ пат̣ивачанам̣ на джа̄на̄тха ‘‘мама дхӣта̄ сапаттива̄се васантӣ екика̄ васитум̣ на саккхиссати, сачасса̄ парива̄ра̄ пан̃часата̄ кума̄рийо васа̄петха, евам̣ васиссатӣ’’ти. ида̄ни евам̣ катха̄петха, та̄та̄ти. ‘‘са̄дху, амма, майам̣ тава читтам̣ на джа̄нимха̄’’ти ватва̄ те татха̄ катхайим̣су. ра̄джа̄ уттаритарам̣ пасӣдитва̄ ‘‘сахассампи хоту, сабба̄ а̄нетха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ бхаддакена наккхаттамухуттакена пан̃чама̄туга̄масатапарива̄рам̣ ра̄джагехам̣ найим̣су. ра̄джа̄ та̄ пан̃часата̄пи тасса̄йева парива̄рам̣ катва̄ абхисекам̣ катва̄ висум̣ екасмим̣ па̄са̄де васа̄песи.
тена ча самайена косамбийам̣ гхосакасет̣т̣хи куккут̣асет̣т̣хи пава̄рикасет̣т̣хӣти тайо джана̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саха̄йака̄ хонти. те тайопи джана̄ пан̃часате та̄пасе пат̣иджагганти. та̄паса̄пи чатта̄ро ма̄се тесам̣ сантике васитва̄ ат̣т̣ха ма̄се химаванте васанти. атхекадивасам̣ те та̄паса̄ химавантато а̄гаччханта̄ маха̄канта̄ре тасита̄ киланта̄ екам̣ махантам̣ ват̣аруккхам̣ патва̄ таттха адхиваттха̄йа девата̄йа сантика̄ сан̇гахам̣ пачча̄сӣсанта̄ нисӣдим̣су. девата̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯситам̣ хаттхам̣ паса̄ретва̄ тесам̣ па̄нӣйапа̄нака̄дӣни датва̄ киламатхам̣ пат̣ивинодеси. те девата̄йа а̄нубха̄вена вимхита̄ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ ну кхо девате каммам̣ катва̄ тайа̄ айам̣ сампатти ладдха̄’’ти? девата̄ а̄ха – локе буддхо на̄ма бхагава̄ уппанно, со етарахи са̄ваттхийам̣ вихарати. ана̄тхапин̣д̣ико гахапати там̣ упат̣т̣ха̄ти. со упосатхадивасесу аттано бхатака̄нам̣ пакатибхаттаветанамева датва̄ упосатхам̣ ка̄ра̄песи. атха̄хам̣ екадивасам̣ маджджханхике па̄тара̄саттха̄йа а̄гато кан̃чи бхатакам̣ каммам̣ каронтам̣ адисва̄ ‘‘аджджа манусса̄ касма̄ каммам̣ на каронтӣ’’ти пуччхим̣. тасса ме етаматтхам̣ а̄рочесум̣. атха̄хам̣ етадавочам̣ – ‘‘ида̄ни упад̣д̣хадивасо гато, сакка̄ ну кхо упад̣д̣хаупосатхам̣ ка̄ту’’нти. тато сет̣т̣хисса пат̣иведетва̄ ‘‘сакка̄ ка̄ту’’нти а̄ха. сва̄хам̣ упад̣д̣хадивасам̣ упосатхам̣ сама̄дийитва̄ тадахева ка̄лам̣ катва̄ имам̣ сампаттим̣ пат̣илабхинти.
атха те та̄паса̄ ‘‘буддхо кира уппанно’’ти сан̃джа̄тапӣтипа̄моджджа̄ тато са̄ваттхим̣ гантука̄ма̄ хутва̄пи ‘‘бахӯпака̄ра̄ но упат̣т̣ха̄касет̣т̣хино, тесампи имаматтхам̣ а̄рочесса̄ма̄’’ти косамбим̣ гантва̄ сет̣т̣хӣхи катасакка̄рабахума̄на̄ ‘‘тадахева майам̣ гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘ким̣, бханте, туритаттха, нану тумхе пуббе чатта̄ро пан̃ча ма̄се васитва̄ гаччхатха̄’’ти вутта̄ там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. ‘‘тена хи, бханте, сахева гаччха̄ма̄’’ти ча вутте – ‘‘гаччха̄ма майам̣, тумхе сан̣икам̣ а̄гаччхатха̄’’ти са̄ваттхим̣ гантва̄ бхагавато сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.
тепи сет̣т̣хино паччха̄ пан̃часатапан̃часатасакат̣апарива̄ра̄ са̄ваттхим̣ гантва̄ джетаванато авидӯре т̣ха̄не кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. саттха̄ тесам̣ чарийа̄васена дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не тайопи сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа сва̄тана̄йа нимантетва̄ пунадивасе буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ тенева нийа̄мена аджджатана̄йа сва̄тана̄йа̄ти нимантетва̄ аддхама̄сам̣ кхандха̄ва̄рабхаттам̣ на̄ма датва̄ саттха̄рам̣ аттано нагарам̣ а̄гаманаттха̄йа йа̄чим̣су. саттха̄ ‘‘сун̃н̃а̄га̄ре татха̄гата̄ абхирамантӣ’’ти катхеси. те ‘‘ан̃н̃а̄там̣, бханте’’ти ватва̄ ‘‘тумхе амхехи пахитаса̄санена а̄гаччхеййа̄тха̄’’ти ватва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ аттано нагарамева а̄гантва̄ тайопи джана̄ саке саке уййа̄не виха̄ре ка̄ра̄песум̣. гхосакасет̣т̣хина̄ ка̄рито гхосита̄ра̄мо на̄ма джа̄то, куккут̣асет̣т̣хина̄ ка̄рито куккут̣а̄ра̄мо на̄ма джа̄то, па̄ва̄рикасет̣т̣хина̄ ка̄ритам̣ па̄ва̄рикамбаванам̣ на̄ма джа̄там̣. те виха̄ре ка̄ра̄петва̄ саттху дӯтам̣ пахин̣им̣су – ‘‘саттха̄ амха̄кам̣ сан̇гахам̣ ка̄тум̣ имам̣ нагарам̣ а̄гаччхатӯ’’ти. саттха̄ ‘‘косамбим̣ гамисса̄мӣ’’ти маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро ча̄рикам̣ никкхаманто антара̄магге ма̄ган̣д̣ийабра̄хман̣асса арахаттӯпаниссайам̣ дисва̄ гаманам̣ виччхиндитва̄ курурат̣т̣хе камма̄садаммам̣ на̄ма нигамам̣ агама̄си.
тасмим̣ самайе ма̄ган̣д̣ийо саббараттим̣ бахига̄ме аггим̣ джухитва̄ па̄това антога̄мам̣ пависати. саттха̄пи пунадивасе антога̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто пат̣ипатхе ма̄ган̣д̣ийабра̄хман̣асса атта̄нам̣ дассеси. со дасабалам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ мама дхӣту рӯпасампаттийа̄ садисам̣ да̄ракам̣ парийесанто чара̄ми, рӯпасампаттийа̄ ча сатипи еварӯпам̣ гахитапаббаджджамева паттхесим̣. айам̣ кхо пана паббаджито абхирӯпо дассанӣйо мама дхӣтуйева ануччхавико’’ти вегена гехам̣ агама̄си. тасса кира бра̄хман̣асса пуббе еко паббаджитавам̣со аттхи, тенасса паббаджитамева дисва̄ читтам̣ намати. со бра̄хман̣им̣ а̄мантеси – ‘‘бхадде майа̄ еварӯпо паббаджито на̄ма надит̣т̣хапуббо суван̣н̣аван̣н̣о брахмаван̣н̣о мама дхӣтуйева ануччхавико, сӣгхам̣ ме дхӣтарам̣ алан̇карохӣ’’ти. бра̄хман̣ийа̄ дхӣтарам̣ алан̇каронтийа̄ва саттха̄ аттано т̣хитат̣т̣ха̄не падачетийа̄ни дассетва̄ антонагарам̣ па̄виси.
атха бра̄хман̣о бра̄хман̣ийа̄ саддхим̣ дхӣтарам̣ гахетва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ а̄гаччханто антога̄мам̣ павит̣т̣хака̄ле а̄гататта̄ ито чито ча олокенто дасабалам̣ адисва̄ бра̄хман̣им̣ парибха̄сати – ‘‘тава ка̄ран̣ам̣ бхаддакам̣ на̄ма наттхи, тайи папан̃чам̣ каронтийа̄ва со паббаджито никкхамитва̄ гато’’ти. бра̄хман̣а, гато та̄ва хоту, катарадиса̄бха̄гена гатоти? имина̄ диса̄бха̄гена̄ти саттху гатат̣т̣ха̄нам̣ олокентова падачетийа̄ни дисва̄ ‘‘бхадде има̄ни тасса пурисасса пада̄ни, ито гато бхависсатӣ’’ти а̄ха. атха, бра̄хман̣ӣ, саттху падачетийам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘ба̄ло вата̄йам̣ бра̄хман̣о аттано гантхаматтасса̄пи аттхам̣ на джа̄на̄тӣ’’ти тена саддхим̣ париха̄сам̣ каронтӣ а̄ха – ‘‘йа̄ва ба̄ло ча̄си, бра̄хман̣а, еварӯпасса на̄ма пурисасса дхӣтарам̣ дасса̄мӣти вадаси. ра̄гена хи раттасса досена дут̣т̣хасса мохена мӯл̣хасса пурисасса падам̣ на̄ма еварӯпам̣ на хоти. локе пана виват̣аччхадасса саббан̃н̃убуддхасса етам̣ падам̣’’ пасса, бра̄хман̣а –
‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве,
дут̣т̣хасса хоти авакад̣д̣хитам̣ падам̣;
мӯл̣хасса хоти сахаса̄нупӣл̣итам̣,
виват̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти.
со бра̄хман̣ийа̄ еттакам̣ катхентийа̄пи асутва̄ ‘‘твам̣ на̄ма чан̣д̣а̄ мукхара̄’’ти а̄ха. тесам̣ двиннампи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дам̣ каронта̄нам̣йева саттха̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена катабхаттакиччо бра̄хман̣асса дассанӯпача̄ренева никкхами. бра̄хман̣о саттха̄рам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ бра̄хман̣им̣ апаса̄детва̄ ‘‘айам̣ со пурисо’’ти хат̣т̣хапахат̣т̣хо дасабаласса пурато т̣хатва̄ ‘‘бхо паббаджита, ахам̣ па̄това пат̣т̣ха̄йа там̣ парийесанто чара̄ми, имасмим̣ джамбудӣпе мама дхӣта̄йа сама̄нарӯпа̄ иттхӣ на̄ма наттхи, пурисопи тайа̄ саддхим̣ сама̄нарӯпо на̄ма наттхи, мама дхӣтарам̣ туйхам̣ посанаттха̄йа дамми, ган̣ха̄хи на’’нти а̄ха. атха нам̣ саттха̄ ‘‘ахам̣, бра̄хман̣а, ка̄маггава̄синийо уттамарӯпадхара̄ на̄на̄ван̣н̣ам̣ катхам̣ катхентийо мама палобханаттхамева а̄гантва̄ сантике т̣хита̄ девадхӣта̄пи на иччхим̣, киман̇гам̣ пана имам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча,
на̄хоси чхандо апи метхунасмим̣;
ким̣мевидам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣,
па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе’’ти. (су. ни. 841);
ма̄ган̣д̣ийа̄ чинтеси – ‘‘анаттхикена на̄ма ‘ала’нти ваттумева ват̣т̣ати. айам̣ пана мама сарӣрам̣ муттакарӣсапун̣н̣ам̣ на̄ма катва̄ ‘па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе’ти авоча, екам̣ иссарийат̣т̣ха̄нам̣ лабхантӣ антарамевасса пассисса̄мӣ’’ти а̄гха̄там̣ бандхи. саттха̄ там̣ аманасикатва̄ чарийавасена бра̄хман̣асса дхаммадесанам̣ а̄рабхи. десана̄парийоса̄не убхопи джа̄йампатика̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄йа ‘‘ида̄ни амха̄кам̣ гхара̄ва̄сена аттхо наттхӣ’’ти дхӣтарам̣ ма̄ган̣д̣ийам̣ чӯл̣апитарам̣ сампат̣иччха̄петва̄ убхопи паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. атха ра̄джа̄ удено чӯл̣ама̄ган̣д̣ийена саддхим̣ воха̄рам̣ катва̄ ма̄ган̣д̣ийада̄рикам̣ ра̄джа̄нубха̄вена гехам̣ а̄нетва̄ абхисекам̣ катва̄ тасса̄ пан̃чама̄туга̄масатапарива̄ра̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ висум̣ па̄са̄дам̣ ада̄си.
саттха̄пи кхо анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но косамбинагарам̣ сампа̄пун̣и. сет̣т̣хино саттху а̄гаманам̣ сутва̄ паччуггаманам̣ катва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ екамантам̣ нисинна̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘име, бханте, тайо виха̄ра̄ тумхе уддисса ката̄, пат̣игган̣хатха, бханте, виха̄ре ча̄туддисасса сан̇гхасса сан̇гахаттха̄йа̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ виха̄ре. тепи сет̣т̣хино саттха̄рам̣ сва̄тана̄йа нимантетва̄ абхива̄детва̄ гхарам̣ агамам̣су.
ма̄ган̣д̣ийа̄пи кхо саттху а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ чхиннабхиннаке дхутте паккоса̄петва̄ тесам̣ лан̃джам̣ датва̄ ‘‘тумхе саман̣ам̣ готамам̣ имина̄ имина̄ ча нийа̄мена аккосатха̄’’ти ватва̄ уййоджеси. те саттху антога̄мам̣ пависанавела̄йа сапарива̄рам̣ саттха̄рам̣ на̄на̄видхехи аккосехи аккосим̣су. а̄йасма̄ а̄нандо саттха̄рам̣ а̄ха – ‘‘бханте, еварӯпе аккосанат̣т̣ха̄не на васисса̄ма, ан̃н̃ам̣ нагарам̣ гаччха̄ма̄’’ти. саттха̄, ‘‘а̄нанда, татха̄гата̄ на̄ма ат̣т̣хахи локадхаммехи на кампанти, айампи саддо сатта̄хам̣ на̄тиккамиссати, аккосака̄нам̣йева упари патиссати, твам̣ ма̄ витаккайиттха̄’’ти. тепи тайо нагарасет̣т̣хино маха̄сакка̄рена бхагавантам̣ павесетва̄ маха̄да̄нам̣ адам̣су. тесам̣ апара̄парам̣ да̄нам̣ даданта̄нам̣йева ма̄со атикками, атха несам̣ етадахоси – ‘‘буддха̄ на̄ма саббалокам̣ анукампама̄на̄ уппаджджанти, ан̃н̃есампи ока̄сам̣ дасса̄ма̄’’ти. тато те косамбинагарава̄синопи джанасса ока̄сам̣ акам̣су. тато пат̣т̣ха̄йа на̄гара̄пи вӣтхисабха̄гена ган̣асабха̄гена маха̄да̄нам̣ денти.
атхекадивасам̣ саттха̄ бхиккхусан̇гхапаривуто ма̄ла̄ка̄ракаджет̣т̣хакасса гехе нисӣди. тасмим̣ кхан̣е са̄ма̄ватийа̄ упат̣т̣ха̄йика̄ кхуджджуттара̄ ат̣т̣ха каха̄пан̣е а̄да̄йа ма̄латтха̄йа там̣ гехам̣ агама̄си. ма̄ла̄ка̄раджет̣т̣хако там̣ дисва̄, ‘‘амма уттаре, аджджа туйхам̣ пуппха̄ни да̄тум̣ кхан̣о наттхи, ахам̣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ паривиса̄ми. твампи паривесана̄йа саха̄йика̄ хохи, евам̣ ито паресам̣ веййа̄ваччакаран̣ато муччиссатӣ’’ти а̄ха. тато кхуджджуттара̄ аттана̄ ладдхам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄ буддха̄нам̣ бхаттагге веййа̄ваччам̣ ака̄си. са̄ саттха̄ра̄ упанисиннакатха̄васена катхитам̣ дхаммам̣ саббамева угган̣хи. анумоданам̣ пана сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.
са̄ ан̃н̃есу дивасесу чатта̄рова каха̄пан̣е датва̄ пуппха̄ни гахетва̄ гаччхати, тасмим̣ пана дивасе дит̣т̣хасаччабха̄вена парасантаке читтам̣ ануппа̄детва̄ саббева ат̣т̣ха каха̄пан̣е датва̄ паччхим̣ пӯретва̄ пуппха̄ни а̄да̄йа са̄ма̄ватийа̄ сантикам̣ агама̄си. атха нам̣ са̄ пуччхи – ‘‘амма уттаре, твам̣ ан̃н̃есу дивасесу на бахӯни пуппха̄ни а̄хараси, аджджа пана бахука̄ни, ким̣ но ра̄джа̄ уттаритарам̣ пасанно’’ти? са̄ муса̄ва̄де абхаббата̄йа атӣте аттана̄ катам̣ анигухитва̄ саббам̣ катхеси. ‘‘атха касма̄ аджджа бахӯни пуппха̄ни а̄харасӣ’’ти вутта̄ ча евама̄ха – ‘‘ахам̣ аджджа дасабаласса дхаммам̣ сутва̄ аматам̣ саччха̄ка̄сим̣, тасма̄ тумхе на ван̃чемӣ’’ти. там̣ сутва̄, ‘‘амма уттаре, тайа̄ ладдхам̣ аматадхаммам̣ амха̄кампи дехӣ’’ти сабба̄ва хаттхам̣ паса̄райим̣су. аййе, евам̣ да̄тум̣ на сакка̄, ахам̣ пана саттха̄ра̄ катхитанийа̄мена тумха̄кам̣ дхаммам̣ десесса̄ми, тумхе аттано хетумхи сати там̣ дхаммам̣ лабхиссатха̄ти. тена хи, амма уттаре, катхехӣти. ‘‘евам̣ катхетум̣ на сакка̄, майхам̣ уччам̣ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ тумхе нӣча̄санесу нисӣдатха̄’’ти а̄ха. та̄ пан̃часата̄пи иттхийо кхуджджуттара̄йа учча̄санам̣ датва̄ сайам̣ нӣча̄сана̄ни гахетва̄ нисӣдим̣су. кхуджджуттара̄пи секкхапат̣исамбхида̄су т̣хатва̄ та̄сам̣ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не са̄ма̄ватим̣ джет̣т̣хикам̣ катва̄ сабба̄ва сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су. тато пат̣т̣ха̄йа кхуджджуттарам̣ веййа̄ваччакаран̣ато апанетва̄ ‘‘твам̣ саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ а̄харитва̄ амхе са̄вехӣ’’ти а̄хам̣су. кхуджджуттара̄пи тато пат̣т̣ха̄йа татха̄ ака̄си.
касма̄ панеса̄ да̄сӣ хутва̄ ниббатта̄ти? са̄ кира кассападасабаласса са̄сане ека̄йа са̄ман̣ерийа̄ аттано веййа̄ваччам̣ ка̄реси. тена каммена пан̃ча джа̄тисата̄ни паресам̣ да̄сӣйева хутва̄ ниббатти. касма̄ пана кхуджджа̄ ахосӣти? ануппанне кира буддхе айам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о гехе васантӣ екам̣ ра̄джакулӯпакам̣ паччекабуддхам̣ кхуджджадха̄тукам̣ дисва̄ аттана̄ сахава̄сӣнам̣ ма̄туга̄ма̄нам̣ пурато париха̄сам̣ каронтӣ кхуджджа̄ка̄рена вичари. тасма̄ кхуджджа̄ хутва̄ ниббатти. ким̣ пана катва̄ са̄ пан̃н̃авантӣ джа̄та̄ти? ануппанне буддхе айам̣ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о гехе васантӣ ат̣т̣ха паччекабуддхе ра̄джагехато ун̣хапа̄йа̄сасса пӯрите патте гахетва̄ гаччханте дисва̄ ‘‘еттха т̣хапетва̄ гаччхатха, бханте’’ти ат̣т̣ха суван̣н̣акат̣аке омун̃читва̄ ада̄си. тасса каммасса ниссандена пан̃н̃авантӣ хутва̄ ниббатти.
атха кхо та̄ са̄ма̄ватийа̄ парива̄ра̄ пан̃часата̄ иттхийо пат̣ивиддхасачча̄пи сама̄на̄ ран̃н̃о ассаддхабха̄вена ка̄лена ка̄лам̣ саттху сантикам̣ гантва̄ буддхадассанам̣ на лабханти. тасма̄ дасабале антаравӣтхим̣ пат̣ипанне ва̄тапа̄несу наппахонтесу аттано аттано габбхесу чхиддам̣ катва̄ техи олокенти. атхекадивасам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄ аттано па̄са̄даталато никкхамитва̄ чан̇камама̄на̄ та̄сам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ габбхаччхиддам̣ дисва̄ ‘‘кимида’’нти пуччхи. та̄хи тасса̄ саттхари баддха̄гха̄татам̣ аджа̄нантӣхи – ‘‘саттха̄ имам̣ нагарам̣ а̄гато, майам̣ еттха т̣хатва̄ саттха̄рам̣ пасса̄ма чева пӯджема ча̄’’ти вутте ‘‘ида̄нисса каттаббам̣ джа̄нисса̄ми, има̄пи тасса упат̣т̣ха̄йика̄, има̄сампи каттаббам̣ джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ гантва̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ рахогатака̄ле, ‘‘маха̄ра̄джа, са̄ма̄ватимиссака̄нам̣ бахиддха̄ паттхана̄ аттхи, катипа̄хенева те джӣвитам̣ ма̄рессанти, са̄ма̄ватӣ, сапарива̄ра̄ тумхесу синехам̣ ва̄ пемам̣ ва̄ на кароти, саман̣ам̣ пана готамам̣ антаравӣтхийа̄ гаччхантам̣ дисва̄ ва̄тапа̄несу аппахонтесу та̄ни кхан̣д̣итва̄пи ока̄сам̣ катва̄ олокентӣ’’ти а̄ха. ра̄джа̄ ‘‘на та̄ еварӯпам̣ кариссантӣ’’ти на саддахати. пуна вуттепи на саддахатийева. атха нам̣ тиккхаттум̣ вуттепи ассаддахантам̣ ‘‘саче ме вачанам̣ на саддахаси, та̄сам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ упадха̄рехи, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ гантва̄ габбхесу чхиддам̣ дисва̄ ‘‘идам̣ ки’’нти пуччхитва̄ тасмим̣ аттхе а̄рочите та̄сам̣ аккуджджхитва̄ кин̃чи аватва̄ чхидда̄ни пидаха̄песи. ра̄джа̄ тато пат̣т̣ха̄йа та̄сам̣ па̄са̄де уддхаччхиддакаджа̄лава̄тапа̄на̄ни ка̄реси.
са̄ тена ка̄ран̣ена ра̄джа̄нам̣ копетум̣ асакконтӣ, ‘‘дева, ета̄сам̣ тумхесу пемам̣ аттхи ва̄ наттхи ва̄ти джа̄нисса̄ма, ат̣т̣ха куккут̣е песетва̄ тумха̄кам̣ аттха̄йа пача̄петха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ тасса̄ вачанам̣ сутва̄ ‘‘име пачитва̄ песетӯ’’ти са̄ма̄ватийа̄ ат̣т̣ха куккут̣е пахин̣и. сота̄панна̄ арийаса̄вика̄ джӣвама̄не куккут̣е ким̣ пачиссати, аланти ватва̄ пана хаттхенапи пхуситум̣ на иччхи. ма̄ган̣д̣ийа̄ ‘‘хоту, маха̄ра̄джа, етейева ча куккут̣е саман̣асса готамасса пачанаттха̄йа песехӣ’’ти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. ма̄ган̣д̣ийа̄ антара̄маггейева куккут̣е ма̄ра̄петва̄ ‘‘име куккут̣е пача̄петва̄ саман̣асса готамасса детӯ’’ти пахин̣и. са̄ тесам̣ матабха̄вена дасабалан̃ча уддисса пахитабха̄вена пачитва̄ дасабаласса песеси. ма̄ган̣д̣ийа̄ ‘‘пасса, маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ еттакенапи ра̄джа̄нам̣ копетум̣ на̄саккхи.
айам̣ пана удено та̄су екекисса̄ васанат̣т̣ха̄не сатта сатта диваса̄ни васи. атха̄йам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄ екам̣ кан̣хасаппапотакам̣ вел̣упаббе паккхипа̄петва̄ аттано васанат̣т̣ха̄не т̣хапеси. ран̃н̃о ча йаттха каттхачи гаччхантасса хаттхикантавӣн̣ам̣ а̄да̄йайева гаманам̣ а̄чин̣н̣ам̣, ма̄ган̣д̣ийа̄ ран̃н̃о аттано сантикам̣ а̄гаманака̄ле там̣ саппапотакам̣ антовӣн̣а̄йа паккхипитва̄ чхиддам̣ пидаха̄песи. атха нам̣ са̄ма̄ватийа̄ сантикам̣ гаманака̄ле, ‘‘маха̄ра̄джа, са̄ма̄ватӣ на̄ма саман̣асса готамасса паккха̄, тумхе на ган̣ети. йам̣ кин̃чи катва̄ тумха̄кам̣ досамева чинтети, аппаматта̄ хотха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ са̄ма̄ватийа̄ васанат̣т̣ха̄не сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ пуна сатта̄хе ма̄ган̣д̣ийа̄йа нивесанам̣ агама̄си. са̄ тасмим̣ а̄гаччхантейева ‘‘каччи те, маха̄ра̄джа, са̄ма̄ватӣ ота̄рам̣ на гавесатӣ’’ти катхентӣ вийа ран̃н̃о хаттхато вӣн̣ам̣ гахетва̄ ча̄летва̄ ‘‘ким̣ ну кхо, маха̄ра̄джа, еттха аббхантаре вичаратӣ’’ти ватва̄ саппасса никкхаманока̄сам̣ катва̄ ‘‘аббхумме анто саппо’’ти вӣн̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄йи. тасмим̣ ка̄ле ра̄джа̄ падиттам̣ вен̣уванам̣ вийа паккхитталон̣ам̣ уддханам̣ вийа ча досена тат̣атат̣а̄йанто ‘‘вегена сапарива̄рам̣ са̄ма̄ватим̣ паккосатха̄’’ти а̄ха. ра̄джапуриса̄ гантва̄ паккосим̣су.
са̄ ран̃н̃о куддхабха̄вам̣ н̃атва̄ сесама̄туга̄ма̄нам̣ сан̃н̃амада̄си. ‘‘ра̄джа̄ тумхе гха̄тетука̄мо паккосати, аджджа дивасам̣ одиссакена метта̄пхаран̣ена ра̄джа̄нам̣ пхаратха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ та̄ иттхийо паккоса̄петва̄ сабба̄ва пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапетва̄ маха̄дханум̣ а̄да̄йа висапӣтакан̣д̣ам̣ саннайхитва̄ дханум̣ пӯретва̄ ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е сабба̄ва та̄ са̄ма̄ватиппамукха̄ иттхийо одхисо меттам̣ пхарим̣су. ра̄джа̄ кан̣д̣ам̣ нева кхипитум̣ на апанетум̣ саккоти, гаттехи седа̄ муччанти, сарӣрам̣ ведхати, мукхато кхел̣о патати, гахетаббагахан̣ам̣ на пассати. атха нам̣ са̄ма̄ватӣ ‘‘ким̣, маха̄ра̄джа, киламасӣ’’ти а̄ха. а̄ма, деви, килама̄ми, авассайо ме хохӣти. са̄дху, маха̄ра̄джа, кан̣д̣ам̣ маха̄патхавимукхам̣ карохӣти. ра̄джа̄ татха̄ ака̄си. са̄ ‘‘ран̃н̃о хаттхато кан̣д̣ам̣ муччатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е кан̣д̣ам̣ муччи. ра̄джа̄ там̣кхан̣ам̣йева удаке нимуджджитва̄ а̄гамма аллакесо аллаваттхо са̄ма̄ватийа̄ па̄десу патитва̄ ‘‘кхама, деви, майхам̣, бхедака̄нам̣ ме вачанена анупадха̄ретва̄ етам̣ ката’’нти а̄ха. кхама̄ми, дева̄ти. ‘‘са̄дху, деви, евам̣ тайа̄ майхам̣ кхамитам̣ на̄ма хоти. ито пат̣т̣ха̄йа тумха̄кам̣ йатха̄ручийа̄ дасабаласса да̄нам̣ детха, паччха̄бхаттам̣ виха̄рам̣ гантва̄ дхаммакатхам̣ сун̣а̄тха, аджджа во пат̣т̣ха̄йа париха̄рам̣ даммӣти. тена хи, дева, аджджа пат̣т̣ха̄йа екам̣ бхиккхум̣ йа̄читва̄ а̄нетха, йо но дхаммам̣ ва̄чессатӣти. ра̄джа̄ саттху сантикам̣ гантва̄ йа̄чанто а̄нандаттхерам̣ лабхи. тато пат̣т̣ха̄йа та̄ пан̃часата̄ иттхийо тхерам̣ паккоса̄петва̄ сакка̄расамма̄нам̣ катва̄ катабхаттакиччасса тхерасса сантике дхаммам̣ парийа̄пун̣анти.
та̄ екадивасам̣ тхерасса анумодана̄йа пасанна̄ тхерасса пан̃ча уттара̄сан̇гасата̄ни адам̣су. тхеро кира пуббе туннава̄йака̄ле екасса паччекабуддхасса ека̄йа сӯчийа̄ саддхим̣ хаттхаталаматтам̣ чол̣акхан̣д̣ам̣ ада̄си. со сӯчийа̄ пхалена имасмим̣ аттабха̄ве маха̄пан̃н̃о ахоси, чол̣акхан̣д̣асса пхалена имина̄ва нийа̄мена пан̃часатаккхаттум̣ дусса̄ни пат̣илабхи.
тато ма̄ган̣д̣ийа̄ ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ апассантӣ ‘‘уййа̄нам̣ гаччха̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти а̄ха. са̄дху, девӣти. са̄ ран̃н̃о сампат̣иччхитабха̄вам̣ н̃атва̄ чӯл̣апитарам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘амха̄кам̣ уййа̄нам̣ гатака̄ле са̄ма̄ватийа̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ са̄ма̄ватим̣ сапарива̄рам̣ антокаритва̄ ‘ран̃н̃о а̄н̣а̄’ти ватва̄ два̄рам̣ пидахитва̄ пала̄лена паливет̣хетва̄ гехе аггим̣ детха̄’’ти. ма̄ган̣д̣ийо тасса̄ вачанам̣ сутва̄ татха̄ ака̄си. тасмим̣ дивасе сабба̄пи та̄ иттхийо пуббе катасса упапӣл̣акакаммасса̄нубха̄вена сама̄паттим̣ аппетум̣ на̄саккхим̣су, екаппаха̄ренева бхусамут̣т̣хи вийа джха̄йим̣су. та̄сам̣ а̄раккхапуриса̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄, ‘‘дева, идам̣ на̄ма карим̣сӯ’’ти а̄чиккхим̣су.
ра̄джа̄ ‘‘кена ката’’нти парийесанто ма̄ган̣д̣ийа̄йа ка̄ритабха̄вам̣ н̃атва̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘бхадде, бхаддакам̣ тайа̄ каммам̣ катам̣ майа̄ ка̄таббам̣ каронтийа̄, ‘‘ут̣т̣ха̄йа самут̣т̣ха̄йа майхам̣ вадха̄йа парисаккама̄на̄ гха̄тита̄, пасанносми, туйхам̣ сампаттим̣ дасса̄мӣти тава н̃а̄таке паккоса̄пехӣ’’ти а̄ха. са̄ ран̃н̃о катхам̣ сутва̄ ан̃н̃а̄такепи н̃а̄таке катва̄ паккоса̄песи. ра̄джа̄ саббесам̣ саннипатитабха̄вам̣ н̃атва̄ ра̄джан̇ган̣е галаппама̄н̣есу а̄ва̄т̣есу никханитва̄ упари т̣хита̄ни сӣса̄ни бхинда̄пенто махантехи айанан̇галехи каса̄песи. ма̄ган̣д̣ийампи кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхинда̄петва̄ пӯвапачанакат̣а̄хе пача̄песи.
ким̣ пана са̄ма̄ватийа̄ сапарива̄ра̄йа аггина̄ джха̄панакамманти? са̄ кира ануппанне буддхе техева пан̃чахи ма̄туга̄масатехи саддхим̣ ган̇га̄йам̣ кӣл̣итва̄ бахититтхе т̣хита̄ сӣте джа̄те авидӯрат̣т̣ха̄не паччекабуддхасса пан̣н̣аса̄лам̣ дисва̄ анто асодхетва̄ва бахи аггим̣ датва̄ висиббесум̣. антопан̣н̣аса̄ла̄йа паччекабуддхо ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ нисинно. та̄ джа̄ла̄су паччхинна̄су паччекабуддхам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ амхехи катам̣, айам̣ паччекабуддхо ран̃н̃о кулӯпако, имам̣ дисва̄ ра̄джа̄ амха̄кам̣ куджджхиссати, ида̄ни нам̣ суджджха̄питам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти ан̃н̃а̄нипи да̄рӯни паккхипитва̄ аггим̣ адам̣су. пуна джа̄ла̄йа паччхинна̄йа паччекабуддхо сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа та̄сам̣ пассантӣнам̣йева чӣвара̄ни паппхот̣етва̄ веха̄сам̣ уппатитва̄ гато. тена каммена нирайе паччитва̄ пакка̄васесена имам̣ бйасанам̣ па̄пун̣им̣су. чатупарисамаджджхе пана катха̄ удапа̄ди – ‘‘бахуссута̄ вата кхуджджуттара̄, ма̄туга̄мааттабха̄ве т̣хатва̄ пан̃чаннам̣ ма̄туга̄масата̄нам̣ дхаммам̣ катхетва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄песи. са̄ма̄ватӣпи ран̃н̃а̄ аттано аппитам̣ кан̣д̣ам̣ метта̄пхаран̣ена пхаритва̄ пат̣иба̄хӣ’’ти тасса̄пи маха̄джано гун̣ам̣ катхеси. еваметам̣ ваттху самут̣т̣хитам̣. атха саттха̄ апарабха̄ге джетаване нисинно тадева ка̄ран̣ам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ кхуджджуттарам̣ бахуссута̄нам̣, са̄ма̄ватим̣ метта̄виха̄рӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
уттара̄нандама̄та̄ваттху
262. пан̃чаме джха̄йӣнанти джха̄на̄бхирата̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, уттара̄ нандама̄та̄, агга̄ти дассети. са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ саттху дхаммакатхам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ джха̄на̄бхирата̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагаханагаре суманасет̣т̣хим̣ нисса̄йа васантасса пун̣н̣асӣхасса на̄ма бхарийа̄йа куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи, уттара̄тисса̄ на̄мам̣ акам̣су.
атхекасмим̣ наккхаттамахадивасе ра̄джагахасет̣т̣хи пун̣н̣ам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘та̄та пун̣н̣а, наккхаттам̣ ва̄ упосатхо ва̄ дуггатасса ким̣ кариссати, евам̣ сантепи вадехи ‘ким̣ наккхаттапариббайам̣ гахетва̄ наккхаттам̣ кӣл̣иссаси, балавагон̣е ча пха̄лан̃ча нан̇галан̃ча гахетва̄ касиссасӣ’’’ти. ‘‘мама бхарийа̄йа саддхим̣ мантетва̄ джа̄нисса̄ми, аййа̄’’ти там̣ катхам̣ бхарийа̄йа а̄рочеси. ‘‘сет̣т̣хи на̄ма аййо иссаро, тасса тайа̄ саддхим̣ катхентасса катха̄ собхати, твам̣ пана аттано касикаммам̣ ма̄ виссаджджесӣ’’ти а̄ха. со тасса̄ вачанам̣ сутва̄ касибхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа каситум̣ гато.
там̣дивасан̃ча са̄рипуттаттхеро ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘касса аджджа майа̄ сан̇гахам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄вадждженто имасса пун̣н̣асса упаниссайам̣ дисва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа паттачӣварама̄да̄йа пун̣н̣асса касанат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто авидӯре атта̄нам̣ дассеси. пун̣н̣о тхерам̣ дисва̄ касим̣ т̣хапетва̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена ванди. тхеро там̣ олокетва̄ удакасабха̄гам̣ пуччхи. тасса етадахоси – ‘‘аййо мукхам̣ дховитука̄мо бхависсатӣ’’ти. тато вегена гантва̄ дантакат̣т̣хам̣ а̄харитва̄ каппийам̣ катва̄ тхерасса ада̄си. тхере дантакат̣т̣хам̣ кха̄данте паттена саддхим̣ дхаммакаран̣ам̣ нӣхаритва̄ удакасса пӯретва̄ а̄хари. тхеро мукхам̣ дховитва̄ бхиккха̄ча̄рамаггам̣ пат̣ипаджджи. пун̣н̣о чинтеси – ‘‘тхеро ан̃н̃есу дивасесу имам̣ маггам̣ на пат̣ипаджджати, аджджа пана майхам̣ сан̇гахаттха̄йа пат̣ипанно бхависсати. ахо вата ме бхарийа̄ маматтха̄йа а̄харан̣акам̣ а̄ха̄рам̣ тхерасса патте патит̣т̣хапеййа̄’’ти.
атхасса бхарийа̄ ‘‘аджджа наккхаттадивасо’’ти па̄това аттано лабханаканийа̄мена кха̄данӣйабходжанӣйам̣ сам̣видха̄йа гахетва̄ са̄микасса касанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаччхантӣ антара̄магге тхерам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘ан̃н̃есу дивасесу майхам̣ тхерам̣ дисва̄ деййадхаммо на хоти, деййадхамме сантепи мама аййам̣ на пасса̄ми, аджджа пана двиннампи саммукхӣбха̄во джа̄то. мама са̄микасса пуна сампа̄детва̄ а̄харисса̄ми, имам̣ та̄ва а̄ха̄рам̣ тхерасса дасса̄мӣ’’ти тӣхи четана̄хи сампайуттам̣ катва̄ там̣ бходжанам̣ са̄рипуттаттхерасса патте патит̣т̣хапетва̄ ‘‘евам̣видха̄ дуггатаджӣвита̄ мучча̄мӣ’’ти а̄ха. тхеропи ‘‘тава аджджха̄сайо пӯратӯ’’ти тасса̄нумоданам̣ катва̄ тато ниваттитва̄ виха̄рам̣ агама̄си.
са̄пи пуна аттано гехам̣ гантва̄ са̄микасса а̄ха̄рам̣ сампа̄детва̄ а̄да̄йа касанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ са̄микасса куджджханабха̄вато бхӣта̄ ‘‘са̄ми, аджджа екадивасам̣ тава манам̣ сандха̄рехӣ’’ти а̄ха. ким̣ ка̄ран̣а̄ти? ахам̣ аджджа та̄ва а̄ха̄рам̣ а̄харантӣ антара̄магге тхерам̣ дисва̄ тава бха̄габхаттам̣ тхерасса патте патит̣т̣хапетва̄ пуна гехам̣ гантва̄ а̄ха̄рам̣ пачитва̄ а̄да̄йа а̄гата̄мхӣти. мана̄пам̣ те, бхадде, катам̣, майа̄пи па̄това тхерасса дантакат̣т̣хан̃ча мукходакан̃ча диннам̣. аджджа амха̄кам̣ суппабха̄там̣, саббампи тхерасса амха̄кам̣ сантакамева джа̄танти двиннампи джана̄нам̣ екасадисамева читтам̣ ахоси. атха пун̣н̣о а̄ха̄ракиччам̣ катва̄ бхарийа̄йа ӯрумхи сӣсам̣ катва̄ мухуттам̣ нипаджджи. атхасса нидда̄ окками. со тхокам̣ нидда̄йитва̄ пабуддхо каситат̣т̣ха̄нам̣ олокеси, олокитолокитат̣т̣ха̄нам̣ маха̄коса̄такипуппхехи сампарикин̣н̣ам̣ вийа ахоси. со бхарийам̣ а̄ха – ‘‘бхадде, кинна̄метам̣ аджджа идам̣ каситат̣т̣ха̄нам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ хутва̄ кха̄йатӣ’’ти. аййа, аджджа те сакаладивасам̣ килантата̄йа аккхӣни ман̃н̃е бхамантӣти. бхадде, майхам̣ ассаддахантӣ сайам̣ олокехӣти. тасмим̣ ка̄ле са̄ олокетва̄ сабха̄вам̣ аййа, катхеси, еваметам̣ бхависсатӣти.
пун̣н̣о ут̣т̣ха̄йа екам̣ кат̣т̣хим̣ гахетва̄ нан̇галасӣсе пахари, гул̣апин̣д̣о вийа нан̇галасӣсе аллӣйитва̄ ат̣т̣ха̄си. со бхарийам̣ паккоситва̄ а̄ха – ‘‘бхадде, ан̃н̃есам̣ вапитабӣджам̣ на̄ма тӣхи ва̄ чатӯхи ва̄ ма̄сехи пхалам̣ дети, амха̄кам̣ пана аййасса са̄рипуттаттхерасса антаре ропитена саддха̄бӣджена аджджева авассам̣ пхалам̣ диннам̣. имасмим̣ карӣсаматте падесе а̄малакаматтопи пам̣супин̣д̣о асуван̣н̣о на̄ма наттхӣ’’ти. ида̄ни ким̣ карисса̄ма, аййа̄ти? ‘‘бхадде, имам̣ еттакам̣ суван̣н̣ам̣ тхенетва̄ кха̄дитум̣ на̄ма на сакка̄’’ти бхарийам̣ тасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ бхаттасса пӯретва̄ а̄бхатам̣ па̄тим̣ суван̣н̣асса пӯретва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄роча̄песи – ‘‘еко мануссо суван̣н̣апа̄тим̣ гахетва̄ т̣хито’’ти. ра̄джа̄ там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘кахам̣ те, та̄та, ладдха’’нти пуччхи. ‘‘дева, майхам̣ екам̣ каситат̣т̣ха̄нам̣ саббам̣ суван̣н̣амева джа̄там̣, пахин̣итва̄ а̄хара̄петха̄’’ти а̄ха. твам̣ кинна̄мосӣти? пун̣н̣о на̄ма ахам̣, дева̄ти. гаччхатха, бхан̣е, сакат̣а̄ни йоджетва̄ пун̣н̣асса каситат̣т̣ха̄нато суван̣н̣ама̄харатха̄ти.
сакат̣ехи саддхим̣ гатара̄джапуриса̄ ‘‘ран̃н̃о пун̃н̃а’’нти ватва̄ суван̣н̣апин̣д̣е ган̣ханти, гахитагахитампи каситалед̣д̣уйева хоти. те гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. тена хи бхан̣е гантва̄ ‘‘пун̣н̣асса пун̃н̃а’’нти ватва̄ ган̣хатха̄ти. гахитагахитам̣ суван̣н̣амева хоти. те саббампи там̣ суван̣н̣ам̣ а̄харитва̄ ра̄джан̇ган̣е ра̄сим̣ акам̣су. ра̄си уббедхена та̄лаппама̄н̣о ахоси. ра̄джа̄ ва̄н̣идже паккоса̄петва̄ ‘‘касса гехе еттакам̣ суван̣н̣ам̣ аттхӣ’’ти пуччхи. наттхи, дева, кассачӣти. еттакасса пана дханасса са̄мино ким̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти? дханасет̣т̣хим̣ на̄ма нам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, дева̄ти? тена хи пун̣н̣ам̣ имасмим̣ нагаре дханасет̣т̣хим̣ на̄ма каротха̄ти саббам̣ там̣ суван̣н̣ам̣ тассева датва̄ там̣дивасам̣йевасса сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со сет̣т̣хи ман̇галам̣ каронто сатта̄хам̣ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ ада̄си. саттаме дивасе дасабаласса бхатта̄нумодана̄йа пун̣н̣асет̣т̣хипи бхарийа̄пи дхӣта̄пи саббе сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су.
апарабха̄ге ра̄джагахасет̣т̣хи ‘‘пун̣н̣асет̣т̣хино вайаппатта̄ да̄рика̄ аттхӣ’’ти сутва̄ аттано путтасса ка̄ран̣а̄ тасса гехам̣ песеси. со тасса са̄санам̣ сутва̄ ‘‘на̄хам̣ дхӣтарам̣ дасса̄мӣ’’ти пат̣иса̄санам̣ песеси. суманасет̣т̣хипи пуна песеси – ‘‘твам̣ мама гехам̣ нисса̄йа васитва̄ ида̄ни екаппаха̄ренева иссаро хутва̄ майхам̣ да̄рикам̣ на десӣ’’ти. тато пун̣н̣асет̣т̣хи а̄ха – ‘‘имам̣ та̄ва тумха̄кам̣ сет̣т̣хи сабха̄вамева катхеси, пурисо на̄ма саббака̄ле евам̣видхойева̄ти на саллаккхетаббо. ахан̃хи ида̄ни та̄дисе пурисе да̄се катва̄ гахетум̣ саккоми, туйхам̣ пана джа̄тим̣ ва̄ готтам̣ ва̄ на копеми. апича кхо мама дхӣта̄ сота̄панна̄ арийаса̄вика̄ девасикам̣ каха̄пан̣аггханакехи пуппхехи пӯджам̣ кароти, тамахам̣ тумха̄дисасса миччха̄дит̣т̣хикасса гехам̣ на песесса̄мӣ’’ти. евам̣ пун̣н̣асет̣т̣хисса пат̣иба̄хакабха̄вам̣ н̃атва̄ ра̄джагахасет̣т̣хи пуна са̄санам̣ песеси – ‘‘пора̄н̣акам̣ висса̄сам̣ ма̄ бхиндату, ахам̣ майхам̣ сун̣иса̄йа девасикам̣ двиннам̣ каха̄пан̣а̄нам̣ андханака̄ни пуппха̄ни саджджа̄песса̄мӣ’’ти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ дхӣтарам̣ тасса гхарам̣ песеси.
атхекадивасам̣ са̄ пун̣н̣асет̣т̣хино дхӣта̄ уттара̄ аттано са̄микам̣ евама̄ха – ‘‘ахам̣ аттано кулагехе ма̄сасса ат̣т̣ха диваса̄ни нибаддхам̣ упосатхакаммам̣ кароми, ида̄нипи тумхесу сампат̣иччхантесу упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣хахеййа’’нти. со ‘‘на сакка̄’’ти там̣ на сампат̣иччхи. са̄ там̣ сан̃н̃а̄петум̣ асакконтӣ тун̣хӣ ахоси. пуна антовассе ‘‘упосатхика̄ бхависса̄мӣ’’ти тада̄пи ока̄сам̣ ка̄рентӣ нева алаттха. са̄ антовассе ад̣д̣хатийесу ма̄сесу атиккантесу ад̣д̣хама̄се авасит̣т̣хе ма̄та̄питӯнам̣ са̄санам̣ песеси – ‘‘ахам̣ тумхехи ча̄раке паккхитта̄ еттаке аддха̄не екадивасампи упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄тум̣ на лабха̄ми, пан̃чадаса ме каха̄пан̣асахасса̄ни песетха̄’’ти. те дхӣту са̄санам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ка̄ран̣а̄’’ти апуччхитва̄ва пахин̣им̣су. уттара̄ те каха̄пан̣е ган̣хитва̄ тасмим̣ нагаре сирима̄ на̄ма ган̣ика̄ аттхи, там̣ паккоса̄петва̄ ‘‘амма сириме, ахам̣ имам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣хахисса̄ми, твам̣ има̄ни пан̃чадаса каха̄пан̣асахасса̄ни гахетва̄ имам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ сет̣т̣хипуттам̣ паричара̄хӣ’’ти. са̄ ‘‘са̄дху, аййе’’ти сампат̣иччхи. тато пат̣т̣ха̄йа сет̣т̣хипутто ‘‘ахам̣ сирима̄йа саддхим̣ модисса̄мӣ’’ти уттара̄йа ад̣д̣хама̄сам̣ упосатхакаммам̣ сампат̣иччхи.
са̄ тена сампат̣иччхитабха̄вам̣ н̃атва̄ дивасе дивасе па̄това да̄сиган̣апаривута̄ саттху сахаттха̄ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ сам̣видахитва̄ саттхари бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гате упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа па̄са̄даварам̣ а̄руйха аттано сӣла̄ни а̄ваджджама̄на̄ нисӣдати. евам̣ ад̣д̣хама̄сам̣ вӣтина̄метва̄ упосатхам̣ виссаджджанадивасе па̄това йа̄гукхаджджака̄дӣни сам̣видахантӣ вичарати. тасмим̣ самайе сет̣т̣хипутто сирима̄йа саддхим̣ упарипа̄са̄даварагато джа̄лава̄тапа̄нам̣ виваритва̄ антараваттхум̣ олокенто ат̣т̣ха̄си. уттара̄, ва̄тапа̄наччхиддена уддхам̣ олокеси. сет̣т̣хипутто уттарам̣ олокетва̄ ‘‘нерайикаджа̄тика̄ вата̄йам̣ евам̣видхам̣ на̄ма сампаттим̣ паха̄йа уккхаликамасимаккхита̄ хутва̄ никка̄ран̣а̄ да̄сӣнам̣ антаре вичаратӣ’’ти ситам̣ ака̄си. уттара̄, тасса пама̄дабха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘айам̣ ба̄ло на̄ма аттано сампатти саббака̄лам̣ тха̄вара̄ти сан̃н̃ӣ бхависсатӣ’’ти сайампи ситам̣ ака̄си. тато сирима̄ ‘‘айам̣ чет̣ика̄ майи т̣хита̄йа евам̣ мама са̄микена саддхим̣ ситам̣ каротӣ’’ти купита̄ вегена отари. уттара̄, тасса̄ а̄гамана̄каппенева ‘‘айам̣ ба̄ла̄ ад̣д̣хама̄саматтам̣ имасмим̣ гехе васитва̄ майхамеветам̣ гехантисан̃н̃ӣ джа̄та̄’’ти н̃атва̄ тан̇кхан̣ан̃н̃ева метта̄джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ ат̣т̣ха̄си. сирима̄пи да̄сӣнам̣ антарена а̄гантва̄ ул̣ун̇кам̣ гахетва̄ пӯвапачанат̣т̣ха̄не паккутхитателасса пӯретва̄ уттара̄йа маттхаке а̄син̃чи, метта̄джха̄насса виппха̄рена уттара̄йа маттхаке а̄ситтам̣ паккутхитателам̣ падумапатте а̄ситтаудакам̣ вийа виниваттитва̄ гатам̣.
тасмим̣ кхан̣е сирима̄йа самӣпе т̣хита̄ да̄сийо там̣ олокетва̄, ‘‘бхо дже, твам̣ амха̄кам̣ аййа̄йа хаттхато мӯлам̣ гахетва̄ а̄гата̄ имасмим̣ гехе васама̄на̄ амха̄кам̣ аййа̄йа садиса̄ бхавитум̣ ва̄йамасӣ’’ти саммукхат̣т̣ха̄не там̣ парибха̄сим̣су. тасмим̣ кхан̣е сирима̄ аттано а̄гантукабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. са̄ татова гантва̄ уттара̄йа па̄десу патитва̄, ‘‘аййе, анупадха̄ретва̄ ме катам̣, кхаматха майха’’нти а̄ха. амма сириме, на̄хам̣ тава имасмим̣ т̣ха̄не кхамисса̄ми, ахам̣ сапитика̄ дхӣта̄, дасабале кхамантейева кхамисса̄мӣти.
саттха̄пи кхо бхиккхусан̇гхапарива̄ро а̄гантва̄ уттара̄йа нивесане пан̃н̃атта̄сане нисӣди. сирима̄ гантва̄ саттху па̄десу патитва̄, ‘‘бханте, майа̄ аййа̄йа уттара̄йа антаре еко досо като, тумхесу кхамантесу кхамисса̄мӣти вадати, кхаматха майхам̣ бхагава̄’’ти. кхама̄ми те сиримети. са̄ тасмим̣ ка̄ле гантва̄ уттарам̣ кхама̄песи. там̣дивасан̃ча сирима̄ дасабаласса бхатта̄нумоданам̣ сутва̄ –
‘‘аккодхена джине кодхам̣, аса̄дхум̣ са̄дхуна̄ джине;
джине кадарийам̣ да̄нена, саччена̄ликава̄дина’’нти. (дха. па. 223) –
га̄тха̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хита̄ дасабалам̣ нимантетва̄ пунадивасе маха̄да̄нам̣ ада̄си. еваметам̣ ваттху самут̣т̣хитам̣. апарабха̄ге пана саттха̄ джетаване нисӣдитва̄ упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто уттарам̣ нандама̄тарам̣ джха̄йӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
суппава̄са̄ваттху
263. чхат̣т̣хе пан̣ӣтада̄йика̄нанти пан̣ӣтарасада̄йика̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, суппава̄са̄ колийадхӣта̄, агга̄ти дассети. са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ саттху дхаммадесанам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ пан̣ӣтада̄йика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де колийанагаре кхаттийакуле ниббатти, суппава̄са̄тисса̄ на̄мам̣ акам̣су. са̄ вайаппатта̄ екасса сакйакума̄расса гехам̣ гата̄, пат̣хамадассанейева саттху дхаммакатхам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. са̄ апарабха̄ге сӣвалим̣ на̄ма да̄ракам̣ виджа̄йи. тасса ваттху хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева.
са̄ екасмим̣ самайе буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса на̄наггарасапан̣ӣтабходжанам̣ ада̄си. саттха̄ катабхаттакиччо анумоданам̣ каронто суппава̄са̄йа имам̣ дхаммам̣ десеси ‘‘бходжанам̣ суппава̄се дентӣ арийаса̄вика̄ пат̣игга̄хака̄нам̣ пан̃ча т̣ха̄на̄ни дети. а̄йум̣ дети, ван̣н̣ам̣ дети, сукхам̣ дети, балам̣ дети, пат̣ибха̄нам̣ дети. а̄йум̣ кхо пана датва̄ а̄йусса бха̄гинӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄…пе… пат̣ибха̄нам̣ датва̄ пат̣ибха̄насса бха̄гинӣ хоти диббасса ва̄ ма̄нусасса ва̄’’ти. еваметам̣ ваттху самут̣т̣хитам̣. атха апарабха̄ге саттха̄ джетаване нисӣдитва̄ упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто суппава̄сам̣ колийадхӣтарам̣ пан̣ӣтада̄йика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
суппийа̄ваттху
264. саттаме гила̄нупат̣т̣ха̄кӣнанти гила̄нупат̣т̣ха̄кӣнам̣ упа̄сика̄нам̣, суппийа̄ упа̄сика̄, агга̄ти дассети. айам̣ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ апарабха̄ге саттху дхаммадесанам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ гила̄нупат̣т̣ха̄кӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагехе ниббатти, суппийа̄тисса̄ на̄мам̣ акам̣су. апарабха̄ге саттха̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро ба̄ра̄н̣асим̣ агама̄си. са̄ татха̄гатасса пат̣хамадассанейева дхаммам̣ сутва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.
атхекадивасам̣ дхаммассаванаттха̄йа виха̄рам̣ гата̄. виха̄рача̄рикам̣ чарама̄на̄ екам̣ бхиккхум̣ гила̄нам̣ дисва̄ абхива̄детва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘аййасса ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти пуччхи. расам̣ ладдхум̣ ват̣т̣ати, упа̄сикети. ‘‘хоту, бханте, ахам̣ пахин̣исса̄мӣ’’ти тхерам̣ абхива̄детва̄ антонагарам̣ гантва̄ пунадивасе паваттамам̣саттха̄йа да̄сим̣ антара̄пан̣ам̣ песеси. са̄ сакаланагаре паваттамам̣сам̣ алабхитва̄ аладдхабха̄вам̣ катхеси. упа̄сика̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ аййасса расам̣ пахин̣исса̄мӣти ватва̄ саче на песесса̄ми, аййо ан̃н̃атопи алабханто киламиссати, йам̣кин̃чи катва̄ песетум̣ ват̣т̣атӣ’’ти габбхам̣ пависитва̄ ӯрумам̣сам̣ чхиндитва̄ да̄сийа̄ ада̄си ‘‘идам̣ мам̣сам̣ гахетва̄ самбха̄рехи йоджетва̄ расам̣ катва̄ виха̄рам̣ нетва̄ аййасса дехи. со че мам̣ пуччхати, гила̄на̄ти вадехӣ’’ти. са̄ татха̄ ака̄си.
саттха̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ н̃атва̄ пунадивасе бхиккха̄ча̄равела̄йа бхиккхусан̇гхапаривуто упа̄сика̄йа гехам̣ агама̄си. са̄ татха̄гатасса а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ са̄микам̣ а̄мантеси – ‘‘аййапутта, ахам̣ саттху сантикам̣ гантум̣ на саккоми, гаччха твам̣ саттха̄рам̣ антогехам̣ павесетва̄ нисӣда̄пехӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. саттха̄ ‘‘кахам̣ суппийа̄’’ти пуччхи. гила̄на̄, бхантети. паккосатха, нанти. атха те гантва̄ ‘‘саттха̄ там̣ паккосатӣ’’ти а̄хам̣су. са̄ чинтеси – ‘‘саббалокасса хита̄нукампако саттха̄ на имам̣ ка̄ран̣ам̣ адисва̄ паккоса̄пессатӣ’’ти сахаса̄ ман̃чамха̄ вут̣т̣ха̄си. атхасса̄ буддха̄нубха̄вена там̣кхан̣ам̣йева ван̣о рухитва̄ суччхави ахоси сесат̣т̣ха̄нато атирекатарам̣ виппасаннаван̣н̣о. тасмим̣ кхан̣е упа̄сика̄ ситам̣ катва̄ дасабалам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ ‘‘имисса̄ упа̄сика̄йа ким̣ апха̄сука’’нти пуччхи. са̄ аттана̄ катака̄ран̣ам̣ саббам̣ катхеси. саттха̄ катабхаттакиччо виха̄рам̣ гантва̄ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ там̣ бхиккхум̣ анекапарийа̄йена вигарахитва̄ сиккха̄падам̣ (маха̄ва. 280) пан̃н̃апеси. еваметам̣ ваттху самут̣т̣хитам̣. апарабха̄ге саттха̄ джетаване нисинно упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто суппийам̣ упа̄сикам̣ гила̄нупат̣т̣ха̄кӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
ка̄тийа̄нӣваттху
265. ат̣т̣хаме авеччаппасанна̄нанти адхигатена ачалаппаса̄дена саманна̄гата̄нам̣ упа̄сика̄нам̣, ка̄тийа̄нӣ, агга̄ти дассети. са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ кулагехе ниббатта̄ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ авеччаппасанна̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де курарагхаранагаре ниббатти, ка̄тийа̄нӣтисса̄ на̄мам̣ акам̣су.
са̄ апарабха̄ге вайаппатта̄ курарагхарика̄йа, ка̄л̣ийа̄ саха̄йика̄, дал̣хамитта̄ ахоси. йада̄ пана кут̣икан̣н̣асон̣аттхеро ‘‘дасабаласса катхитанийа̄мена майхампи дхаммам̣ катхехӣ’’ти ма̄тара̄ йа̄чито раттибха̄ге антонагаре алан̇катадхамма̄сане нисӣдитва̄ ма̄тарам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ дхаммадесанам̣ а̄рабхи, тада̄ айам̣ ка̄тийа̄нӣ упа̄сика̄ ка̄л̣ийа̄ саддхим̣ гантва̄ парисапарийанте дхаммам̣ сун̣антӣ ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ самайе пан̃чаматта̄ни чорасата̄ни антонагаре дива̄ катасан̃н̃а̄йа кот̣ито пат̣т̣ха̄йа умман̇гам̣ кханитва̄ имисса̄ ка̄тийа̄нийа̄ гхарам̣ сампа̄пун̣им̣су. тесам̣ чораджет̣т̣хако техи саддхим̣ апависитва̄ ‘‘ким̣ ну кхо айам̣ париса̄ саннипатита̄’’ти вӣмам̣санаттха̄йа сон̣аттхерасса дхаммакатханат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ парисапарийанте тит̣т̣хама̄но имисса̄ ка̄тийа̄нийа̄ пит̣т̣хипассе ат̣т̣ха̄си.
тасмим̣ самайе, ка̄тийа̄нӣ, да̄сим̣ а̄мантеси – ‘‘гаччха дже, гехам̣ пависитва̄ дӣпателам̣ а̄хара, майам̣ дӣпе джа̄летва̄ дхаммам̣ сосса̄ма̄’’ти. са̄ гхарам̣ гантва̄ умман̇ге чоре дисва̄ дӣпателам̣ аган̣хитва̄ва а̄гантва̄ аттано аййа̄йа а̄рочеси – ‘‘аййе, гехе чора̄ умман̇гам̣ кханантӣ’’ти. там̣ сутва̄ чораджет̣т̣хако чинтеси – ‘‘сача̄йам̣ имисса̄ катхам̣ ган̣хитва̄ гехам̣ гамиссати, еттхева нам̣ асина̄ дведха̄ чхиндисса̄ми. саче пана гахитанимиттенева дхаммам̣ сун̣иссати, чорехи гахитабхан̣д̣акампи пуна да̄песса̄мӣ’’ти. ка̄тийа̄нӣпи кхо да̄сийа̄ катхам̣ сутва̄, ‘‘амма, ма̄ саддам̣ кари, чора̄ на̄ма харанта̄ аттана̄ дит̣т̣хамева хариссанти, ахам̣ пана аджджа дуллабхассаванам̣ сун̣а̄ми, ма̄ дхаммасса антара̄йам̣ карохӣ’’ти а̄ха. чораджет̣т̣хако тасса̄ вачанам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘имина̄ аджджха̄сайена т̣хита̄йа на̄ма гехе бхан̣д̣ам̣ харантехи амхехи маха̄патхавӣ пависитабба̄ бхавеййа̄’’ти. со та̄вадева гантва̄ чорехи гахитабхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ чорехи саддхим̣ а̄гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто парисапарийанте ат̣т̣ха̄си. ка̄тийа̄нӣпи упа̄сика̄ тхерасса десана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си.
атха арун̣е уггате чораджет̣т̣хако гантва̄ упа̄сика̄йа па̄десу патитва̄, ‘‘аййе, саббесам̣йева но кхама̄хӣ’’ти а̄ха. ким̣ пана тумхехи майхам̣ катанти? со саббам̣ аттана̄ катадосам̣ а̄рочеси. тена хи, та̄та̄, кхама̄ми тумха̄канти. аййе, амха̄кам̣ евам̣ кхамитам̣ на̄ма на хоти, тумха̄кам̣ пана путтаттхерасса сантике саббесам̣йева но паббаджджам̣ да̄пехӣти. са̄ саббепи те гахетва̄ кут̣икан̣н̣асон̣аттхерасса сантике пабба̄джеси. тепи кхо чора̄ тхерасса сантике паббаджита̄ саббева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. еваметам̣ ваттху самут̣т̣хитам̣. апарабха̄ге саттха̄ джетаване вихаранто упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто ка̄тийа̄ним̣ упа̄сикам̣ авеччаппасанна̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
накулама̄та̄ваттху
266. наваме висса̄сика̄нанти висса̄сакатхам̣ катхентӣнам̣ упа̄сика̄нам̣, накулама̄та̄ гахапата̄нӣ, агга̄ти дассети. йам̣ панеттха ваттаббам̣, там̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ упа̄сакапа̄л̣ийам̣ вуттамева. кевалам̣ идха накулама̄тарам̣ дхурам̣ катва̄ ведитаббанти.
ка̄л̣ӣкурарагхарика̄ваттху
267. дасаме ануссаваппасанна̄нанти ануссавенева уппаннена паса̄дена саманна̄гата̄нам̣ упа̄сика̄нам̣ антаре, ка̄л̣ӣ упа̄сика̄, курарагхарика̄ агга̄ти дассети. са̄ кира падумуттарабуддхака̄ле хам̣саватийам̣ курарагхаранагаре ниббатта̄ саттху дхаммакатхам̣ сун̣антӣ саттха̄рам̣ екам̣ упа̄сикам̣ ануссаваппасанна̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. са̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагаханагаре кулагехе ниббатти, ка̄л̣ӣтисса̄ на̄мам̣ акам̣су.
са̄ вайаппатта̄ курарагхаранагаре кулагехам̣ гата̄. атхасса̄ сам̣ва̄сена габбхо патит̣т̣хахи. са̄ парипун̣н̣агаббха̄ ‘‘паресам̣ гехе габбхавут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аппатирӯпа’’нти аттано куланагарамева а̄гантва̄ раттибха̄гасаманантаре аттано па̄са̄дасса упари а̄ка̄се т̣хита̄нам̣ са̄та̄гирахемавата̄нам̣ ратанаттайасса ван̣н̣ам̣ катхента̄нам̣ катхам̣ сутва̄ ануссавикаппаса̄дам̣ уппа̄детва̄ саттху адассаненева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си, апарабха̄ге панасса̄ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахосӣти саббам̣ ваттху хет̣т̣ха̄ виттха̄ритамева. апарабха̄ге пана саттха̄ джетаване бхиккхусан̇гхамаджджхе нисӣдитва̄ упа̄сика̄йо т̣ха̄нантаресу т̣хапенто имам̣ упа̄сикам̣ ануссаваппасанна̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапесӣти.
дасасуттапарима̄н̣а̄йа упа̄сика̄па̄л̣ийа̄ ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
етта̄вата̄ ча маноратхапӯран̣ийа̄
ан̇гуттараника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа
сабба̄пи етадаггапа̄л̣иван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.