14. етадаггавагго
(14) 1. пат̣хамаетадаггавагго
етадаггападаван̣н̣ана̄
188. етадаггесу пат̣хамаваггасса пат̣хаме етадагганти етам̣ аггам̣. еттха ча айам̣ аггасаддо а̄дикот̣икот̣т̣ха̄сасет̣т̣хесу диссати. ‘‘аджджатагге, самма дова̄рика, а̄вара̄ми два̄рам̣ ниган̣т̣ха̄нам̣ ниган̣т̣хӣна’’нтиа̄дӣсу (ма. ни. 2.70) хи а̄димхи диссати. ‘‘тенева ан̇гулаггена там̣ ан̇гулаггам̣ пара̄масеййа (катха̄. 441), уччхаггам̣ вел̣агга’’нтиа̄дӣсу кот̣ийам̣. ‘‘амбилаггам̣ ва̄ мадхураггам̣ ва̄ титтакаггам̣ ва̄ (сам̣. ни. 5.374), ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, виха̄раггена ва̄ паривен̣аггена ва̄ бха̄джету’’нтиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 318) кот̣т̣ха̄се. ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сатта̄ апада̄ ва̄…пе… татха̄гато тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’тиа̄дӣсу (а. ни. 4.34; итиву. 90) сет̣т̣хе. сва̄йамидха кот̣ийампи ват̣т̣ати сет̣т̣хепи. те хи тхера̄ аттано аттано т̣ха̄не кот̣ибхӯта̄типи агга̄, сет̣т̣хабхӯта̄типи. тасма̄ етадагганти еса̄ кот̣и есо сет̣т̣хоти айаметтха аттхо. есева найо саббасуттесу.
айан̃ча етадаггасанниккхепо на̄ма чатӯхи ка̄ран̣ехи лаббхати ат̣т̣хуппаттито а̄гаманато чин̣н̣авасито гун̣а̄тирекатоти. таттха кочи тхеро екена ка̄ран̣ена етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхати, кочи двӣхи, кочи тӣхи, кочи саббехева чатӯхипи а̄йасма̄ са̄рипуттаттхеро вийа. со хи ат̣т̣хуппаттитопи маха̄пан̃н̃ата̄йа етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи а̄гамана̄дӣхипи. катхам̣? екасмим̣ хи самайе саттха̄ джетаванамаха̄виха̄ре вихаранто кан̣д̣амбаруккхамӯле титтхийамадданам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ ‘‘кахам̣ ну кхо пуримабуддха̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ вассам̣ упагаччхантӣ’’ти а̄вадждженто ‘‘та̄ватим̣сабхаване’’ти н̃атва̄ две падантара̄ни дассетва̄ татийена падена та̄ватим̣сабхаване паччут̣т̣ха̄си. сакко девара̄джа̄ бхагавантам̣ дисва̄ пан̣д̣укамбаласила̄то ут̣т̣ха̄йа саддхим̣ деваган̣ена паччуггаманам̣ агама̄си. дева̄ чинтайим̣су – ‘‘сакко девара̄джа̄ деваган̣апаривуто сат̣т̣хийоджана̄йа̄ма̄йа пан̣д̣укамбаласила̄йа нисӣдитва̄ сампаттим̣ анубхавати, буддха̄нам̣ на̄ма нисиннака̄лато пат̣т̣ха̄йа на сакка̄ ан̃н̃ена еттха хаттхампи т̣хапету’’нти. саттха̄пи таттха нисинно тесам̣ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ маха̄пам̣сукӯлико вийа мун̣д̣апӣт̣хакам̣ саббамева пан̣д̣укамбаласилам̣ аваттхаритва̄ нисӣди. евам̣ нисӣданто пана аттано ва̄ сарӣрам̣ махантам̣ катва̄ ма̄песи, пан̣д̣укамбаласилам̣ ва̄ кхуддакам̣ ака̄сӣти на саллаккхетаббам̣. ачинтеййо хи буддхависайо. евам̣ нисинно пана ма̄тарам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ ‘‘кусала̄ дхамма̄ акусала̄ дхамма̄ абйа̄ката̄ дхамма̄’’ти абхидхаммапит̣акам̣ десеси.
па̄т̣иха̄рийат̣т̣ха̄непи сабба̄пи два̄дасайоджаника̄ париса̄ ануруддхаттхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘кахам̣, бханте, дасабало гато’’ти пуччхи. та̄ватим̣сабхаване пан̣д̣укамбаласила̄йам̣ вассам̣ упагантва̄ абхидхаммакатхам̣ десетум̣ гатоти. бханте, на майам̣ саттха̄рам̣ адисва̄ гамисса̄ма. када̄ саттха̄ а̄гамиссатӣти саттху а̄гаманака̄лам̣ джа̄на̄тха̄ти? маха̄моггалла̄наттхерасса бха̄рам̣ каротха, со буддха̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ са̄санам̣ а̄хариссатӣти. ким̣ пана тхерасса таттха гантум̣ балам̣ наттхӣти? аттхи, висесаванта̄нам̣ пана висесам̣ пассантӯти евама̄ха. маха̄джано маха̄моггалла̄наттхерам̣ упасан̇камитва̄ саттху са̄санам̣ гахетва̄ а̄гаманаттха̄йа йа̄чи. тхеро пассантейева маха̄джане патхавийам̣ нимуджджитва̄ антосинеруна̄ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘бханте, маха̄джано тумха̄кам̣ дассанака̄мо, а̄гаманадивасам̣ во джа̄нитум̣ иччхатӣ’’ти. тена хи ‘‘ито тема̄саччайена сан̇кассанагарадва̄ре пассатха̄’’тисса вадехӣти. тхеро бхагавато са̄санам̣ а̄харитва̄ маха̄джанасса катхеси. маха̄джано таттхева тема̄сам̣ кхандха̄ва̄рам̣ бандхитва̄ васи. чӯл̣аана̄тхапин̣д̣ико два̄дасайоджана̄йа париса̄йа тема̄сам̣ йа̄губхаттам̣ а̄да̄си.
саттха̄пи саттаппакаран̣а̄ни десетва̄ мануссалокам̣ а̄гаманаттха̄йа а̄каппам̣ дассеси. сакко девара̄джа̄ виссакаммам̣ а̄мантетва̄ татха̄гатасса отаран̣аттха̄йа сопа̄нам̣ ма̄петум̣ а̄н̣а̄песи. со екато сован̣н̣амайам̣ екато раджатамайам̣ сопа̄нам̣ ма̄петва̄ маджджхе ман̣имайам̣ ма̄песи. саттха̄ ман̣имайе сопа̄не т̣хатва̄ ‘‘маха̄джано мам̣ пассатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. аттано а̄нубха̄венева ‘‘маха̄джано авӣчимаха̄нирайам̣ пассатӯ’’типи адхит̣т̣ха̄си. нирайадассанена часса уппаннасам̣вегатам̣ н̃атва̄ девалокам̣ дассеси. атхасса отарантасса маха̄брахма̄ чхаттам̣ дха̄реси, сакко девара̄джа̄ паттам̣ ган̣хи, суйа̄мо девара̄джа̄ диббам̣ ва̄л̣абӣджаним̣ бӣджи, пан̃часикхо гандхаббадевапутто белувапан̣д̣увӣн̣ам̣ самапан̃н̃а̄са̄йа муччхана̄хи муччхитва̄ ва̄денто пурато отари. буддха̄нам̣ патхавийам̣ патит̣т̣хитака̄ле ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣ вандисса̄ми, ахам̣ пат̣хамам̣ вандисса̄мӣ’’ти маха̄джано ат̣т̣ха̄си. саха маха̄патхавӣаккаманена пана бхагавато нева маха̄джано на асӣтимаха̄са̄вака̄ пат̣хамакаванданам̣ сампа̄пун̣им̣су, дхаммасена̄пати са̄рипуттаттхеройева пана сампа̄пун̣и.
атха саттха̄ два̄дасайоджана̄йа париса̄йа антаре ‘‘тхерасса пан̃н̃а̄нубха̄вам̣ джа̄нантӯ’’ти путхуджджанапан̃чакам̣ пан̃хам̣ а̄рабхи. пат̣хамам̣ локийамаха̄джано саллаккхессатӣти путхуджджанапан̃хам̣ пуччхи. йе йе саллаккхим̣су, те те катхайим̣су. дутийам̣ путхуджджанависайам̣ атиккамитва̄ сота̄паттимагге пан̃хам̣ пуччхи. путхуджджана̄ тун̣хӣ ахесум̣, сота̄панна̄ва катхайим̣су. тато сота̄панна̄нам̣ висайам̣ атиккамитва̄ сакада̄га̄мимагге пан̃хам̣ пуччхи. сота̄панна̄ тун̣хӣ ахесум̣, сакада̄га̄минова катхайим̣су. тесампи висайам̣ атиккамитва̄ ана̄га̄мимагге пан̃хам̣ пуччхи. сакада̄га̄мино тун̣хӣ ахесум̣, ана̄га̄минова катхайим̣су. тесампи висайам̣ атиккамитва̄ арахаттамагге пан̃хам̣ пуччхи. ана̄га̄мино тун̣хӣ ахесум̣, араханта̄ва катхайим̣су. тато хет̣т̣химакот̣ито пат̣т̣ха̄йа абхин̃н̃а̄те абхин̃н̃а̄те са̄ваке пуччхи, те аттано аттано пат̣исамбхида̄висайе т̣хатва̄ катхайим̣су. атха маха̄моггалла̄нам̣ пуччхи, сесаса̄вака̄ тун̣хӣ ахесум̣, тхерова катхеси. тасса̄пи висайам̣ атиккамитва̄ са̄рипуттаттхерасса висайе пан̃хам̣ пуччхи. маха̄моггалла̄но тун̣хӣ ахоси, са̄рипуттаттхерова катхеси. тхерасса̄пи висайам̣ атиккамитва̄ буддхависайе пан̃хам̣ пуччхи. дхаммасена̄пати а̄ваджджентопи пасситум̣ на саккоти, пураттхимапаччхимуттарадаккхин̣а̄ чатассо диса̄ чатассо анудиса̄ти ито чито ча олокенто пан̃хуппаттит̣т̣ха̄нам̣ саллаккхетум̣ на̄саккхи.
саттха̄ тхерасса киламанабха̄вам̣ джа̄нитва̄ ‘‘са̄рипутто киламати, найамукхамасса дассесса̄мӣ’’ти ‘‘а̄гамехи твам̣, са̄рипутта̄’’ти ватва̄ ‘‘на̄йам̣ туйхам̣ висайо пан̃хо, буддха̄нам̣ еса висайо саббан̃н̃ӯнам̣ йасассӣна’’нти буддхависайабха̄вам̣ а̄чиккхитва̄ ‘‘бхӯтамиданти, са̄рипутта, саманупассасӣ’’ти а̄ха. тхеро ‘‘чатумаха̄бхӯтикака̄йапариггахам̣ ме бхагава̄ а̄чиккхатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘ан̃н̃а̄там̣ бхагава̄, ан̃н̃а̄там̣ сугата̄’’ти а̄ха. етасмим̣ т̣ха̄не айам̣ катха̄ удапа̄ди – маха̄пан̃н̃о вата, бхо, са̄рипуттаттхеро, йатра хи на̄ма саббехи анан̃н̃а̄там̣ пан̃хам̣ катхеси, буддхехи ча диннанайе т̣хатва̄ буддхависайе пан̃хам̣ катхеси, ити тхерасса пан̃н̃а̄нубха̄во йаттакам̣ т̣ха̄нам̣ буддха̄нам̣ киттисаддена оттхат̣ам̣, саббам̣ аджджхоттхаритва̄ гатоти евам̣ та̄ва тхеро ат̣т̣хуппаттито маха̄пан̃н̃ата̄йа етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи.
катхам̣ а̄гаманато? имисса̄йева хи ат̣т̣хуппаттийа̄ саттха̄ а̄ха – са̄рипутто на ида̄нева пан̃н̃ава̄, атӣте пан̃ча джа̄тисата̄ни исипаббаджджам̣ паббаджитва̄пи маха̄пан̃н̃ова ахоси –
‘‘йо паббаджӣ джа̄тисата̄ни пан̃ча,
паха̄йа ка̄ма̄ни манорама̄ни;
там̣ вӣтара̄гам̣ сусама̄хитиндрийам̣,
париниббутам̣ вандатха са̄рипутта’’нти.
евам̣ паббаджджам̣ упабрӯхайама̄но екасмим̣ самайе ба̄ра̄н̣асийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатто. тайо веде угган̣хитва̄ таттха са̄рам̣ апассанто ‘‘паббаджитва̄ екам̣ моккхадхаммам̣ гавеситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти читтам̣ уппа̄деси. тасмим̣ ка̄ле бодхисаттопи ка̄сират̣т̣хе удиччабра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатто вуддхиманва̄йа уггахитасиппо ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа химавантам̣ пависитва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ пан̃ча абхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ ванамӯлапхала̄ха̄ро химавантаппадесе васати. сопи ма̄н̣аво никкхамитва̄ тассева сантике паббаджи. парива̄ро маха̄ ахоси пан̃часатаматта̄ исайо.
атхасса со джет̣т̣хантева̄сико екадесам̣ парисам̣ гахетва̄ лон̣амбиласеванаттхам̣ мануссапатхам̣ агама̄си. тасмим̣ самайе бодхисатто тасмим̣йева химавантаппадесе ка̄лам̣ ака̄си. ка̄лакирийасамайева нам̣ антева̄сика̄ саннипатитва̄ пуччхим̣су – ‘‘аттхи тумхехи кочи висесо адхигато’’ти. бодхисатто ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти ватва̄ апарихӣнаджджха̄но а̄бхассарабрахмалоке ниббатто. со кин̃ча̄пи а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса ла̄бхӣ, бодхисатта̄нам̣ пана арӯпа̄вачаре пат̣исандхи на̄ма на хоти. касма̄? абхаббат̣т̣ха̄натта̄. ити со арӯпасама̄паттила̄бхӣ сама̄нопи рӯпа̄вачаре ниббатти. антева̄сика̄писса ‘‘а̄чарийо ‘наттхи кин̃чӣ’ти а̄ха, могха̄ тасса ка̄лакирийа̄’’ти на кин̃чи сакка̄расамма̄нам̣ акам̣су. атха со джет̣т̣хантева̄сико атикканте васса̄ва̄се а̄гантва̄ ‘‘кахам̣ а̄чарийо’’ти пуччхи. ка̄лам̣ катоти. апи ну а̄чарийена ладдхагун̣ам̣ пуччхиттха̄ти? а̄ма пуччхимха̄ти. ким̣ вадетӣти? наттхи кин̃чӣти. майампи ‘‘а̄чарийена ладдхагун̣о на̄ма наттхӣ’’ти на̄сса сакка̄расамма̄нам̣ каримха̄ти. тумхе бха̄ситасса аттхам̣ на джа̄ниттха, а̄чарийо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасса ла̄бхӣти.
атха те джет̣т̣хантева̄сикасса катхам̣ на саддахим̣су. со пунаппунам̣ катхентопи саддаха̄петум̣ на̄саккхи. атха бодхисатто а̄ваджджама̄но ‘‘андхаба̄ло маха̄джано майхам̣ джет̣т̣хантева̄сикасса катхам̣ на ган̣ха̄ти, имам̣ ка̄ран̣ам̣ па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти брахмалокато отаритва̄ ассамападаматтхаке т̣хито а̄ка̄сагатова джет̣т̣хантева̄сикасса пан̃н̃а̄нубха̄вам̣ ван̣н̣етва̄ имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘паросахассампи сама̄гата̄нам̣,
кандеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄;
екова сеййо пурисо сапан̃н̃о,
йо бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттха’’нти. (джа̄. 1.1.101);
евам̣ исиган̣ам̣ сан̃н̃а̄петва̄ бодхисатто брахмалокамева гато. сесаисиган̣опи апарихӣнаджджха̄но хутва̄ ка̄лам̣ катва̄ брахмалокапара̄йан̣о джа̄то. таттха бодхисатто саббан̃н̃утам̣ патто, джет̣т̣хантева̄сико са̄рипуттаттхеро джа̄то, сеса̄ исайо буддхапариса̄ джа̄та̄ти евам̣ атӣтепи са̄рипутто маха̄пан̃н̃ова сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ джа̄нитум̣ саматтхоти ведитаббо.
идамева ча путхуджджанапан̃чакам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ –
‘‘паросатан̃чепи сама̄гата̄нам̣,
джха̄йеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄;
екова сеййо пурисо сапан̃н̃о,
со бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттха’’нти. (джа̄. 1.1.101) –
имампи джа̄такам̣ катхеси. тасса пуримаджа̄таке вуттанайенева аттхо ведитаббо.
апарампи идамева путхуджджанапан̃чакам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ –
‘‘йе сан̃н̃ино тепи дуггата̄, йепи асан̃н̃ино тепи дуггата̄;
етам̣ убхайам̣ виваджджайа, там̣ сама̄паттисукхам̣ анан̇ган̣а’’нти. (джа̄. 1.1.134) –
имам̣ анан̇ган̣аджа̄такам̣ катхеси. еттха ча а̄чарийо ка̄лам̣ каронто антева̄сикехи пуччхито ‘‘невасан̃н̃ӣ на̄сан̃н̃ӣ’’ти а̄ха. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.
апарампи идамева путхуджджанапан̃чакам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ –
‘‘чанда̄бхам̣ сӯрийа̄бхан̃ча, йодха пан̃н̃а̄йа га̄дхати;
авитаккена джха̄нена, хоти а̄бхассарӯпаго’’ти. (джа̄. 1.1.135) –
идам̣ чанда̄бхаджа̄такам̣ катхеси. еттха̄пи а̄чарийо ка̄лам̣ каронто антева̄сикехи пуччхито ‘‘ода̄такасин̣ам̣ чанда̄бхам̣ на̄ма, пӣтакасин̣ам̣ сӯрийа̄бхам̣ на̄ма̄ти там̣ убхайам̣ йо пан̃н̃а̄йа га̄дхати пависати паккхандати, со авитаккена дутийаджджха̄нена а̄бхассарӯпаго хоти, та̄дисо аха’’нти сандха̄йа – ‘‘чанда̄бхам̣ сӯрийа̄бха’’нти а̄ха. сесам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.
идамева ча путхуджджанапан̃чакам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ –
‘‘а̄сӣсетхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, йатха̄ иччхим̣ татха̄ аху.
‘‘а̄сӣсетхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, удака̄ тхаламуббхатам̣.
‘‘ва̄йаметхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, йатха̄ иччхим̣ татха̄ аху.
‘‘ва̄йаметхева пурисо, на ниббиндеййа пан̣д̣ито;
пасса̄ми вохам̣ атта̄нам̣, удака̄ тхаламуббхатам̣.
‘‘дуккхӯпанӣтопи наро сапан̃н̃о,
а̄сам̣ на чхиндеййа сукха̄гама̄йа;
бахӯ хи пхасса̄ ахита̄ хита̄ ча,
авитаккита̄ маччамупаббаджанти.
‘‘ачинтитампи бхавати, чинтитампи винассати;
на хи чинта̄майа̄ бхога̄, иттхийа̄ пурисасса ва̄.
‘‘сарабхам̣ гиридуггасмим̣, йам̣ твам̣ анусарӣ пуре;
алӣначиттасса тувам̣, виккантамануджӣваси.
‘‘йо там̣ видугга̄ нарака̄ самуддхари,
сила̄йа йоггам̣ сарабхо каритва̄;
дуккхӯпанӣтам̣ маччумукха̄ памочайи,
алӣначиттам̣ та мигам̣ вадеси.
‘‘ким̣ твам̣ ну таттхева тада̄ ахоси,
уда̄ху те кочи нам̣ етадаккха̄;
виват̣т̣аччхаддо нуси саббадассӣ,
н̃а̄н̣ам̣ ну те бра̄хман̣а бхим̣сарӯпам̣.
‘‘на чевахам̣ таттха тада̄ ахосим̣,
на ча̄пи ме кочи нам̣ етадаккха̄;
га̄тха̄пада̄нан̃ча субха̄сита̄нам̣,
аттхам̣ тада̄ненти джанинда дхӣра̄’’ти. (джа̄. 1.13.134-143) –
имам̣ терасанипа̄те сарабхаджа̄такан̃ча катхеси. има̄ни пана пан̃чапи джа̄така̄ни атӣтепи сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ майхам̣ путто джа̄на̄тӣти саттха̄ра̄ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса пан̃н̃а̄нубха̄ваппака̄санаттхамева катхита̄нӣти евам̣ а̄гаманатопи тхеро маха̄пан̃н̃ата̄йа етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи.
катхам̣ чин̣н̣аваситоти? чин̣н̣ам̣ киретам̣ тхерасса чатупарисамаджджхе дхаммам̣ катхенто чатта̄ри сачча̄ни амун̃читва̄ катхетӣти евам̣ чин̣н̣аваситопи тхеро маха̄пан̃н̃ата̄йа етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи.
катхам̣ гун̣а̄тирекатоти? т̣хапетва̄ хи дасабалам̣ ан̃н̃о кочи екаса̄вакопи маха̄пан̃н̃ата̄йа дхаммасена̄патина̄ садисо на̄ма наттхӣти евам̣ гун̣а̄тирекатопи тхеро маха̄пан̃н̃ата̄йа етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи.
йатха̄ ча са̄рипуттаттхеро, евам̣ маха̄моггалла̄наттхеропи саббехева чатӯхипи имехи ка̄ран̣ехи етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи. катхам̣? тхеро хи махиддхико маха̄нубха̄во нандопанандасадисампи на̄гара̄джа̄нам̣ дамесӣти евам̣ та̄ва ат̣т̣хуппаттито лабхи. на панеса ида̄нева махиддхико маха̄нубха̄во, атӣте пан̃ча джа̄тисата̄ни исипаббаджджам̣ паббаджитопи махиддхико маха̄нубха̄во ахосӣти.
‘‘йо паббаджӣ джа̄тисата̄ни пан̃ча,
паха̄йа ка̄ма̄ни манорама̄ни;
там̣ вӣтара̄гам̣ сусама̄хитиндрийам̣,
париниббутам̣ вандатха моггалла̄на’’нти. –
евам̣ а̄гаманатопи лабхи. чин̣н̣ам̣ четам̣ тхерасса нирайам̣ гантва̄ аттано иддхибалена нирайасатта̄нам̣ асса̄саджананаттхам̣ сӣтам̣ адхит̣т̣ха̄йа чаккаматтам̣ падумам̣ ма̄петва̄ падумакан̣н̣ика̄йам̣ нисӣдитва̄ дхаммакатхам̣ катхети, девалокам̣ гантва̄ девасан̇гхам̣ каммагатим̣ джа̄на̄петва̄ саччакатхам̣ катхетӣти евам̣ чин̣н̣авасито лабхи. т̣хапетва̄ ча самма̄самбуддхам̣ ан̃н̃о са̄вако маха̄моггалла̄но вийа махиддхико маха̄нубха̄во наттхӣти евам̣ гун̣а̄тирекато лабхи.
йатха̄ чеса, евам̣ маха̄кассапаттхеропи саббехевимехи ка̄ран̣ехи етадаггат̣т̣ха̄нам̣ лабхи. катхам̣? самма̄самбуддхо хи тхерасса тига̄вутам̣ маггам̣ паччуггаманам̣ катва̄ тӣхи ова̄дехи упасампа̄детва̄ чӣварам̣ париваттетва̄ ада̄си. тасмим̣ самайе маха̄патхавӣ удакапарийантам̣ катва̄ кампи, маха̄джанасса аббхантаре тхерасса киттисаддо аджджхоттхаритва̄ гато. евам̣ ат̣т̣хуппаттито лабхи. на чеса ида̄нева дхутадхаро, атӣте пан̃ча джа̄тисата̄ни исипаббаджджам̣ паббаджитопи дхутадхарова ахоси.
‘‘йо паббаджӣ джа̄тисата̄ни пан̃ча,
паха̄йа ка̄ма̄ни манорама̄ни;
там̣ вӣтара̄гам̣ сусама̄хитиндрийам̣,
париниббутам̣ вандатха маха̄кассапа’’нти. –
евам̣ а̄гаманатопи лабхи. чин̣н̣ам̣ четам̣ тхерасса чатупарисамаджджхагато дхаммам̣ катхенто даса катха̄ваттхӯни авиджахитва̄ва катхетӣти евам̣ чин̣н̣авасито лабхи. т̣хапетва̄ ча самма̄самбуддхам̣ ан̃н̃о са̄вако терасахи дхутагун̣ехи маха̄кассапасадисо наттхӣти евам̣ гун̣а̄тирекато лабхи. имина̄ва нийа̄мена тесам̣ тесам̣ тхера̄нам̣ йатха̄ла̄бхато гун̣е киттетум̣ ват̣т̣ати.
гун̣авасенева хи самма̄самбуддхо йатха̄ на̄ма ра̄джа̄ чаккаваттӣ чаккаратана̄нубха̄вена чаккава̄л̣агаббхе раджджасирим̣ патва̄ ‘‘паттаббам̣ ме паттам̣, ким̣ ме ида̄ни маха̄джанена олокитена̄’’ти на аппоссукко хутва̄ раджджасирим̣йева анубхоти, ка̄лена пана ка̄лам̣ виниччхайат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ ниггахетаббе нигган̣ха̄ти, паггахетаббе пагган̣ха̄ти, т̣ха̄нантаресу ча т̣хапетаббайуттаке т̣ха̄нантаресу т̣хапети, евамевам̣ маха̄бодхиман̣д̣е адхигатасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса а̄нубха̄вена ануппаттадхаммараджджо дхаммара̄джа̄пи ‘‘ким̣ ме ида̄ни локена олокитена, ануттарам̣ пхаласама̄паттисукхам̣ анубхависса̄мӣ’’ти аппоссуккатам̣ ана̄паджджитва̄ чатупарисамаджджхе пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ брахмассарам̣ ниччха̄ретва̄ дхаммам̣ десайама̄но ниггахетаббайутте кан̣хадхамме пуггале синерупа̄де паккхипанто вийа апа̄йабхайасантаджджанена ниггахетва̄ паггахетаббайутте калйа̄н̣адхамме пуггале уккхипитва̄ бхавагге нисӣда̄пенто вийа пагган̣хитва̄ т̣ха̄нантаресу т̣хапетаббайуттаке ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхера̄дайо са̄ваке йа̄тха̄васарасагун̣авасенева т̣ха̄нантаресу т̣хапенто етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ раттан̃н̃ӯнам̣, йадидам̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃отиа̄дима̄ха.
ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхераваттху
таттха етадагганти падам̣ вуттаттхамева. раттан̃н̃ӯнанти раттийо джа̄нанта̄нам̣. т̣хапетва̄ хи самма̄самбуддхам̣ ан̃н̃о са̄вако ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерато пат̣хаматарам̣ паббаджито на̄ма наттхӣти паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа тхеро чирака̄лам̣ раттийо джа̄на̄тӣти раттан̃н̃ӯ. саббапат̣хамам̣ дхаммасса пат̣ивиддхатта̄ йада̄ тена дхаммо пат̣ивиддхо, чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа там̣ раттим̣ джа̄на̄тӣтипи раттан̃н̃ӯ. апича кхӣн̣а̄сава̄нам̣ раттидивасапариччхедо па̄кат̣ова хоти, айан̃ча пат̣хамакхӣн̣а̄савоти евампи раттан̃н̃ӯнам̣ са̄вака̄нам̣ айамева агго пуримакот̣ибхӯто сет̣т̣хо. тена вуттам̣ – ‘‘раттан̃н̃ӯнам̣ йадидам̣ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о’’ти.
еттха ча йадиданти нипа̄то, тасса тхерам̣ авеккхитва̄ йо есоти, аггасаддам̣ авеккхитва̄ йам̣ етанти аттхо. ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃оти н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃о пат̣ивиддхакон̣д̣ан̃н̃о. тенева̄ха – ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о, ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃оти. ити хидам̣ а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о твева на̄мам̣ ахосӣ’’ти (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 17).
айам̣ пана тхеро катарабуддхака̄ле пуббапаттханам̣ абхинӣха̄рам̣ ака̄си, када̄ паббаджито, када̄нена пат̣хамам̣ дхаммо адхигато, када̄ т̣ха̄нантаре т̣хапитоти имина̄ найена саббесупи етадаггесу пан̃хакаммам̣ ведитаббам̣.
таттха имасса та̄ва тхерасса пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – ито каппасатасахассаматтхаке падумуттаро на̄ма буддхо локе удапа̄ди, тасса пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса маха̄бодхипаллан̇като ут̣т̣хахантасса маха̄патхавийам̣ т̣хапетум̣ па̄де уккхиттаматте па̄дасампат̣иччханаттхам̣ махантам̣ падумапуппхам̣ угган̃чхи, тасса дхурапатта̄ни навутихаттха̄ни хонти, кесарам̣ тим̣сахаттхам̣, кан̣н̣ика̄ два̄дасахаттха̄, па̄дена патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ека̄дасахаттхам̣. тасса пана бхагавато сарӣрам̣ ат̣т̣хапан̣н̣а̄сахаттхуббедхам̣ ахоси. тасса падумакан̣н̣ика̄йа даккхин̣апа̄де патит̣т̣хаханте маха̄тумбаматта̄ рен̣у уггантва̄ сарӣрам̣ окирама̄на̄ отари, ва̄мапа̄дасса т̣хапанака̄лепи татха̄рӯпам̣йева падумам̣ уггантва̄ па̄дам̣ сампат̣иччхи. татопи уггантва̄ вуттаппама̄н̣а̄ва рен̣у сарӣрам̣ окири. там̣ пана рен̣ум̣ абхибхавама̄на̄ тасса бхагавато сарӣраппабха̄ никкхамитва̄ йантана̄л̣ика̄йа виссат̣т̣хасуван̣н̣арасадха̄ра̄ вийа саманта̄ два̄дасайоджанат̣т̣ха̄нам̣ екобха̄сам̣ ака̄си. татийапа̄дуддхаран̣ака̄ле патхамуггатам̣ падумам̣ антарадха̄йи, па̄дасампат̣иччханаттхам̣ ан̃н̃ам̣ навам̣ падумам̣ угган̃чхи. имина̄ва нийа̄мена йаттха йаттха гантука̄мо хоти, таттха таттха̄пи маха̄падумам̣ уггаччхати. теневасса ‘‘падумуттарасамма̄самбуддхо’’ти на̄мам̣ ахоси.
евам̣ со бхагава̄ локе уппаджджитва̄ бхиккхусатасахассапарива̄ро маха̄джанасса сан̇гахаттха̄йа га̄манигамара̄джадха̄нӣсу бхиккха̄йа чаранто хам̣саватӣнагарам̣ сампа̄пун̣и. тасса а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ пита̄ маха̄ра̄джа̄ паччуггаманам̣ ака̄си. саттха̄ тасса дхаммакатхам̣ катхеси. десана̄парийоса̄не кечи сота̄панна̄ кечи сакада̄га̄мӣ кечи ана̄га̄мӣ кечи арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. ра̄джа̄ сва̄тана̄йа дасабалам̣ нимантетва̄ пунадивасе ка̄лам̣ а̄роча̄петва̄ бхиккхусатасахассапарива̄расса бхагавато саканивесане маха̄да̄нам̣ ада̄си. саттха̄ бхатта̄нумоданам̣ катва̄ виха̄рамева гато. тенева нийа̄мена пунадивасе на̄гара̄, пунадивасе ра̄джа̄ти дӣгхамаддха̄нам̣ да̄нам̣ адам̣су.
тасмим̣ ка̄ле айам̣ тхеро хам̣саватӣнагаре гахапатимаха̄са̄лакуле ниббатто. екадивасам̣ буддха̄нам̣ дхаммадесана̄ка̄ле хам̣саватӣнагарава̄сино гандхама̄ла̄дихаттхе йена буддхо, йена дхаммо, йена сан̇гхо, таннинне таппон̣е таппаббха̄ре гаччханте дисва̄ тена маха̄джанена саддхим̣ дхаммадесанат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. тасмин̃ча самайе падумуттаро бхагава̄ аттано са̄сане пат̣хамам̣ пат̣ивиддхадхаммам̣ екам̣ бхиккхум̣ етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со кулапутто там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ ‘‘маха̄ вата̄йам̣ бхиккху, т̣хапетва̄ кира буддхам̣ ан̃н̃о имина̄ пат̣хаматарам̣ пат̣ивиддхадхаммо на̄ма наттхи. ахо вата̄хампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане пат̣хамам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджханасаматтхо бхавеййа’’нти чинтетва̄ десана̄парийоса̄не бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘све майхам̣ бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантеси. саттха̄ адхива̄сеси.
со бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ саканивесанам̣ гантва̄ саббараттим̣ буддха̄нам̣ нисаджджанат̣т̣ха̄нам̣ гандхада̄мама̄ла̄да̄ма̄дӣхи алан̇каритва̄ пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена саканивесане бхиккхусатасахассапарива̄расса бхагавато вичитрайа̄гукхаджджакапарива̄рам̣ на̄на̄расасӯпабйан̃джанам̣ гандхаса̄либходжанам̣ датва̄ бхаттакиччапарийоса̄не тичӣварапахонаке ван̇гапат̣т̣е татха̄гатасса па̄дамӯле т̣хапетва̄ чинтеси – ‘‘на̄хам̣ париттакасса т̣ха̄нассаттха̄йа чара̄ми, махантам̣ т̣ха̄нам̣ паттхенто чара̄ми, на кхо пана сакка̄ екамева дивасам̣ да̄нам̣ датва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхету’’нти ‘‘анупат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта диваса̄ни маха̄да̄нам̣ датва̄ паттхесса̄мӣ’’ти. со тенева нийа̄мена сатта диваса̄ни маха̄да̄нам̣ датва̄ бхаттакиччапарийоса̄не дуссакот̣т̣ха̄га̄рам̣ вивара̄петва̄ уттамасукхумаваттхам̣ буддха̄нам̣ па̄дамӯле т̣хапетва̄ бхиккхусатасахассам̣ тичӣварена аччха̄детва̄ татха̄гатам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, йо тумхехи ито саттадивасаматтхаке бхиккху етадагге т̣хапито, ахампи со бхиккху вийа ана̄гате уппаджджанакабуддхасса са̄сане паббаджитва̄ пат̣хамам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтхо бхавеййа’’нти ватва̄ саттху па̄дамӯле сӣсам̣ катва̄ нипаджджи.
саттха̄ тасса вачанам̣ сутва̄ ‘‘имина̄ кулапуттена маха̄адхика̄ро като, самиджджхиссати ну кхо етасса айам̣ паттхана̄ но’’ти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ песетва̄ а̄вадждженто ‘‘самиджджхиссатӣ’’ти пасси. буддха̄нан̃хи атӣтам̣ ва̄ ана̄гатам̣ ва̄ паччуппаннам̣ ва̄ а̄раббха а̄ваджджента̄нам̣ а̄варан̣ам̣ на̄ма наттхи, анекакаппакот̣исатасахассантарампи ча атӣтам̣ ва̄ ана̄гатам̣ ва̄ чаккава̄л̣асахассантарампи ча паччуппаннам̣ ва̄ а̄ваджджанапат̣ибаддхамева манасика̄рапат̣ибаддхамева хоти. евам̣ аппат̣иваттийена н̃а̄н̣ена со бхагава̄ идам̣ аддаса – ‘‘ана̄гате сатасахассакаппапарийоса̄не готамо на̄ма буддхо локе уппаджджиссати, тада̄ имасса паттхана̄ самиджджхиссатӣ’’ти. атха нам̣ евама̄ха – ‘‘амбхо, кулапутта, ана̄гате сатасахассакаппапарийоса̄не готамо на̄ма буддхо локе уппаджджиссати, твам̣ тасса пат̣хамакадхаммадесана̄йа тепариват̣т̣адхаммачаккаппаваттанасуттантапарийоса̄не ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сахассанайасампанне сота̄паттипхале патит̣т̣хахиссасӣ’’ти.
ити саттха̄ там̣ кулапуттам̣ бйа̄каритва̄ чатура̄сӣти дхаммаккхандхасахасса̄ни десетва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. тасса париниббутасса сарӣрам̣ суван̣н̣аккхандхо вийа екаггханам̣ ахоси, сарӣрачетийам̣ панассуббедхена саттайоджаникам̣ акам̣су. ит̣т̣хака̄ суван̣н̣амайа̄ ахесум̣, харита̄ламаносила̄йа маттика̄киччам̣, телена удакакиччам̣ са̄дхайим̣су. буддха̄нам̣ дхарама̄нака̄ле сарӣраппабха̄ два̄дасайоджаникам̣ пхари, париниббута̄нам̣ пана тесам̣ расми никкхамитва̄ саманта̄ йоджанасатам̣ аваттхари.
айам̣ сет̣т̣хи буддха̄нам̣ сарӣрачетийам̣ парива̄ретва̄ сахассаратанаггхийа̄ни ка̄реси. четийапатит̣т̣ха̄панадивасе анточетийе ратанагхарам̣ ка̄реси. со вассасатасахассам̣ махантам̣ да̄на̄димайам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ тато чуто девапуре ниббатти. тасса девесу ча мануссесу ча сам̣сарантассева наванавути каппасахасса̄ни нава каппасата̄ни нава ча каппа̄ саматикканта̄. еттакасса ка̄ласса аччайена ито еканавутикаппаматтхаке айам̣ кулапутто бандхуматӣнагарасса два̄расамӣпе га̄ме кут̣умбийагехе ниббатто. тасса маха̄ка̄лоти на̄мам̣ ахоси, канит̣т̣хабха̄та̄ панасса чӯл̣ака̄ло на̄ма.
тасмим̣ самайе випассӣ бодхисатто туситапура̄ чавитва̄ бандхуматӣнагаре бандхумасса ран̃н̃о аггамахесийа̄ куччхисмим̣ ниббатто. ануккамена саббан̃н̃утам̣ патва̄ дхаммадесанаттха̄йа маха̄брахмуна̄ а̄йа̄чито ‘‘касса ну кхо пат̣хамам̣ дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ аттано канит̣т̣хам̣ кхан̣д̣ам̣ на̄ма ра̄джакума̄рам̣ тиссан̃ча пурохитапуттам̣ ‘‘пат̣хамам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄’’ти дисва̄ ‘‘тесан̃ча дхаммам̣ десесса̄ми, питу ча сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти бодхиман̣д̣ато а̄ка̄сенева а̄гантва̄ кхеме мигада̄йе отин̣н̣о те паккоса̄петва̄ дхаммам̣ десеси. десана̄парийоса̄не те двепи джана̄ чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахассехи саддхим̣ арахаттапхале патит̣т̣хахим̣су.
атха̄парепи бодхисаттака̄ле анупаббаджита̄ чатура̄сӣтисахасса̄ кулапутта̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ саттху сантикам̣ а̄гантва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ арахаттапхале патит̣т̣хахим̣су. саттха̄ там̣ таттхева кхан̣д̣аттхерам̣ аггаса̄вакат̣т̣ха̄не, тиссаттхерам̣ дутийаса̄вакат̣т̣ха̄не т̣хапеси. ра̄джа̄пи там̣ паваттим̣ сутва̄ ‘‘путтам̣ пассисса̄мӣ’’ти уййа̄нам̣ гантва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ тӣсу саран̣есу патит̣т̣ха̄йа саттха̄рам̣ сва̄тана̄йа нимантетва̄ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
со па̄са̄даварагато нисӣдитва̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ джет̣т̣хапутто никкхамитва̄ буддхо джа̄то, дутийапутто ме аггаса̄вако, пурохитапутто дутийаса̄вако. име ча авасесабхиккхӯ гихика̄лепи майхам̣ путтамева парива̄ретва̄ вичарим̣су, име пуббепи да̄нипи майхамева бха̄ра̄, ахамева те чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахисса̄ми, ан̃н̃есам̣ ока̄сам̣ на дасса̄мӣ’’ти. виха̄радва̄ракот̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва ра̄джагехадва̄ра̄ убхосу пассесу кхадирапа̄ка̄рам̣ ка̄ретва̄ ваттхехи пат̣иччха̄да̄петва̄ упари суван̣н̣ата̄ракавичиттам̣ самоламбитата̄лаккхандхаматтавивидхапуппхада̄мавита̄нам̣ ка̄ретва̄ хет̣т̣ха̄бхӯмим̣ вичиттаттхаран̣ехи сантхара̄петва̄ анто убхосу пассесу ма̄ла̄гаччхакесу пун̣н̣агхат̣е сакаламаггава̄саттха̄йа ча гандхантаресу пуппха̄ни пуппхантаресу гандхе ча т̣хапа̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи. бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто антоса̄н̣ийа̄ва ра̄джагехам̣ гантва̄ бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ пачча̄гаччхати. ан̃н̃о кочи дат̣т̣хумпи на лабхати, куто пана бхиккхам̣ ва̄ да̄тум̣ пӯджам̣ ва̄ ка̄тум̣.
на̄гара̄ чинтесум̣ – ‘‘аджджа саттху локе уппаннасса саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни, майан̃ча дат̣т̣хумпи на лабха̄ма, пагева бхиккхам̣ ва̄ да̄тум̣ пӯджам̣ ва̄ ка̄тум̣ дхаммам̣ ва̄ сотум̣. ра̄джа̄ ‘майхам̣ ева буддхо, майхам̣ дхаммо, майхам̣ сан̇гхо’ти мама̄йитва̄ сайамева упат̣т̣хахати. саттха̄ ча уппаджджама̄но садевакасса локасса аттха̄йа уппанно, на ран̃н̃ойева аттха̄йа. на хи ран̃н̃ойева нирайо ун̣хо, ан̃н̃есам̣ нӣлуппалаванасадисо. тасма̄ ра̄джа̄нам̣ евам̣ вада̄ма ‘саче но саттха̄рам̣ дети, иччетам̣ кусалам̣. но че дети, ран̃н̃а̄ саддхим̣ йуджджхитва̄ сан̇гхам̣ гахетва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни карома. на сакка̄ кхо пана суддхана̄гарехева евам̣ ка̄тум̣, екам̣ джет̣т̣хакапурисампи ган̣ха̄ма̄’’’ти сена̄патим̣ упасан̇камитва̄ тасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘са̄ми ким̣ амха̄кам̣ паккхо хохиси, уда̄ху ран̃н̃о’’ти а̄хам̣су. со а̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ паккхо хоми, апича кхо пана пат̣хамадивасо майхам̣ да̄таббо’’ти. те сампат̣иччхим̣су.
со ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘на̄гара̄, дева, тумха̄кам̣ купита̄’’ти а̄ха. киматтхам̣ та̄та̄ти? саттха̄рам̣ кира тумхева упат̣т̣хахатха, амхе на лабха̄ма̄ти. саче ида̄нипи лабханти, на куппанти. алабханта̄ тумхехи саддхим̣ йуджджхитука̄ма̄, дева̄ти. йуджджха̄ми, та̄та, на бхиккхусан̇гхам̣ демӣти. дева, тумха̄кам̣ да̄са̄ тумхехи саддхим̣ йуджджха̄ма̄ти ваданти, тумхе кам̣ ган̣хитва̄ йуджджхиссатха̄ти? нану твам̣ сена̄патӣти? на̄гарехи вина̄ асаматтхо ахам̣, дева̄ти. тато ра̄джа̄ ‘‘балаванто на̄гара̄, сена̄патипи тесам̣йева паккхо’’ти н̃атва̄ ‘‘ан̃н̃а̄ни саттама̄са̄дхика̄ни сатта сам̣ваччхара̄ни майхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ дентӯ’’ти а̄ха. на̄гара̄ на сампат̣иччхим̣су. ра̄джа̄ ‘‘чхаббасса̄ни пан̃чавасса̄нӣ’’ти евам̣ ха̄петва̄ ан̃н̃е сатта дивасе йа̄чи. на̄гара̄ ‘‘атикаккхал̣ам̣ да̄ни ран̃н̃а̄ саддхим̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣атӣ’’ти ануджа̄ним̣су. ра̄джа̄ саттама̄са̄дхика̄нам̣ саттаннам̣ сам̣ваччхара̄нам̣ саджджитам̣ да̄намукхам̣ саттаннамева диваса̄нам̣ саджджетва̄ чха дивасе кесан̃чи апассанта̄нам̣йева да̄нам̣ датва̄ саттаме дивасе на̄гаре паккоса̄петва̄ ‘‘саккхиссатха, та̄та̄, еварӯпам̣ да̄нам̣ да̄ту’’нти а̄ха. тепи ‘‘нану амхейева нисса̄йетам̣ девасса уппанна’’нти ватва̄ ‘‘саккхисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ пит̣т̣хихаттхена ассӯни пун̃чхама̄но бхагавантам̣ вандитва̄, ‘‘бханте, ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусатасахассам̣ ан̃н̃ассу бха̄рам̣ акатва̄ йа̄ваджӣвам̣ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахисса̄мӣти чинтесим̣, на̄гара̄нам̣ да̄ни ме анун̃н̃а̄там̣, на̄гара̄ хи ‘майам̣ да̄нам̣ да̄тум̣ на лабха̄ма̄’ти бхагава̄ куппанти. свева пат̣т̣ха̄йа тесам̣ ануггахам̣ каротха̄’’ти а̄ха.
атха дутийадивасе сена̄пати маха̄да̄нам̣ ада̄си. тато на̄гара̄ ран̃н̃а̄ катасакка̄рато уттаритарам̣ сакка̄расамма̄нам̣ катва̄ да̄нам̣ адам̣су. етенева нийа̄мена сакаланагарасса пат̣ипа̄т̣ийа̄ гата̄йа два̄рага̄мава̄сино сакка̄расамма̄нам̣ саджджайим̣су. маха̄ка̄лакут̣умбико чӯл̣ака̄лам̣ а̄ха – ‘‘дасабаласса сакка̄расамма̄нам̣ свева амха̄кам̣ па̄пун̣а̄ти, ким̣ сакка̄рам̣ карисса̄ма̄’’ти? твамева бха̄тика джа̄на̄хӣти. саче майхам̣ ручийа̄ кароси, амха̄кам̣ сол̣асакарӣсаматтесу кхеттесу гахитагаббха̄ са̄лийо аттхи. са̄лигаббхам̣ пха̄летва̄ а̄да̄йа буддха̄нам̣ ануччхавикам̣ пача̄пема̄ти. евам̣ кайирама̄не кассачи упака̄ро на хоти, тасма̄ нетам̣ майхам̣ руччатӣти. саче твам̣ евам̣ на кароси, ахам̣ майхам̣ сантакам̣ мама̄йитум̣ лабха̄мӣти сол̣асакарӣсаматтам̣ кхеттам̣ маджджхе бхиндитва̄ ат̣т̣хакарӣсат̣т̣ха̄не сӣмам̣ т̣хапетва̄ са̄лигаббхам̣ пха̄летва̄ а̄да̄йа асамбхинне кхӣре пача̄петва̄ чатумадхурам̣ паккхипитва̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса ада̄си. кут̣умбикасса кхо габбхам̣ пха̄летва̄ гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ пуна пӯрати. путхукака̄ле путхукаггам̣ на̄ма ада̄си, га̄мава̄сӣхи саддхим̣ аггасассам̣ на̄ма ада̄си, ла̄йане ла̄йанаггам̣, вен̣икаран̣е вен̣аггам̣, кала̄па̄дӣсу кала̄паггам̣ кхалаггам̣ кхалабхан̣д̣аггам̣ кот̣т̣хагганти. евам̣ со екасассева нава ва̄ре аггада̄нам̣ ада̄си. тампи сассам̣ атирекам̣ ут̣т̣ха̄насампаннам̣ ахоси.
йа̄ва буддха̄ дхарати, йа̄ва ча сан̇гхо дхарати, етенева нийа̄мена калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ тато чуто девалоке ниббаттитва̄ девесу чева мануссесу ча сам̣саранто еканавутикаппе сампаттим̣ анубхавитва̄ амха̄кам̣ саттху локе уппаннака̄ле капилаваттхунагарасса авидӯре дон̣аваттхубра̄хман̣ага̄ме бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе кон̣д̣ан̃н̃ама̄н̣авоти на̄мам̣ акам̣су. со вуд̣д̣химанва̄йа тайо веде уггахетва̄ лаккхан̣аманта̄нам̣ па̄рам̣ агама̄си. тена самайена амха̄кам̣ бодхисатто туситапура̄ чавитва̄ капилаваттхупуре ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ат̣т̣хуттарам̣ бра̄хман̣асатам̣ ахатаваттхехи аччха̄детва̄ апподакам̣ мадхупа̄йа̄сам̣ па̄йетва̄ тесам̣ антаре ат̣т̣ха джане уччинитва̄ маха̄тале нисӣда̄петва̄ алан̇катапат̣ийаттам̣ бодхисаттам̣ дукӯлачумбат̣аке нипаджджа̄петва̄ лаккхан̣апариггахан̣аттхам̣ тесам̣ сантикам̣ а̄найим̣су. дхура̄сане нисиннабра̄хман̣о маха̄пурисасса сарӣрасампаттим̣ олокетва̄ две ан̇гулийо уккхипи. евам̣ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта джана̄ уккхипим̣су. тесам̣ пана саббанавако кон̣д̣ан̃н̃ама̄н̣аво, со бодхисаттасса лаккхан̣авараниппхаттим̣ олокетва̄ ‘‘ага̄рамаджджхе т̣ха̄нака̄ран̣ам̣ наттхи, екантенеса виват̣т̣аччхадо буддхо бхависсатӣ’’ти екамева ан̇гулим̣ уккхипи. итаре пана сатта джана̄ ‘‘саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссати, ра̄джа̄ бхависсати чаккаваттӣ. саче паббаджиссати, буддхо бхависсатӣ’’ти две гатийо дисва̄ две ан̇гулийо уккхипим̣су. айам̣ пана кон̣д̣ан̃н̃о ката̄дхика̄ро паччхимабхавикасатто пан̃н̃а̄йа итаре сатта джане абхибхавитва̄ ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гатасса ага̄рамаджджхе т̣ха̄накаран̣ам̣ на̄ма наттхи, ниссам̣сайам̣ буддхо бхависсатӣ’’ти екамева гатим̣ аддаса, тасма̄ екам̣ ан̇гулим̣ уккхипи. тато бра̄хман̣а̄ аттано гхара̄ни гантва̄ путте а̄мантайим̣су – ‘‘та̄та̄, амхе махаллака̄, суддходанамаха̄ра̄джасса путтам̣ саббан̃н̃утаппаттам̣ майам̣ самбха̄веййа̄ма ва̄ но ва̄. тумхе тасмим̣ кума̄ре саббан̃н̃утам̣ патте тасса са̄сане паббаджеййа̄тха̄’’ти.
суддходанамаха̄ра̄джа̄пи бодхисаттасса дха̄тийо а̄дим̣ катва̄ париха̄рам̣ упат̣т̣хапенто бодхисаттам̣ вуддхим̣ а̄па̄деси. маха̄саттопи вуддхиппатто дево вийа сампаттим̣ анубхавитва̄ парипакке н̃а̄н̣е ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ ра̄хулакума̄расса джа̄тадивасе чханнасаха̄йо кан̣д̣акам̣ а̄руйха девата̄хи виват̣ена два̄рена маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄ тенева раттибха̄гена тӣн̣и раджджа̄ни атиккамитва̄ анома̄надӣтӣре паббаджитва̄ гхат̣ика̄рамаха̄брахмуна̄ а̄бхате арахаддхадже гахитаматтейева вассасат̣т̣хикаттхеро вийа па̄са̄дикена ирийа̄патхена ра̄джагахам̣ патва̄ таттха пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пан̣д̣авапаббатаччха̄йа̄йа пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ ран̃н̃а̄ ма̄гадхена раджджасирийа̄ нимантийама̄нопи там̣ пат̣иккхипитва̄ ануккамена урувелам̣ гантва̄ ‘‘раман̣ӣйо вата айам̣ бхӯмибха̄го, алам̣ ватидам̣ кулапуттасса падха̄наттхикасса падха̄на̄йа̄’’ти падха̄на̄бхимукхам̣ читтам̣ уппа̄детва̄ таттха ва̄сам̣ упагато.
тена самайена итаре сатта бра̄хман̣а̄ йатха̄каммам̣ гата̄, саббадахаро пана лаккхан̣апаригга̄хако кон̣д̣ан̃н̃ама̄н̣аво арого. со ‘‘маха̄пурисо паббаджито’’ти сутва̄ тесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ путте упасан̇камитва̄ евама̄ха – ‘‘сиддхаттхакума̄ро кира паббаджито. со хи ниссам̣сайам̣ буддхо бхависсати. саче тумха̄кам̣ питаро арога̄ ассу, аджджа никкхамитва̄ паббаджеййум̣. саче тумхепи иччхатха, етха майам̣ там̣ маха̄пурисаманупаббаджисса̄ма̄’’ти. те саббе екаччханда̄ бхавитум̣ на̄саккхим̣су. тайо джана̄ на паббаджим̣су, кон̣д̣ан̃н̃абра̄хман̣ам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ итаре чатта̄ро паббаджим̣су. име пан̃ча паббаджитва̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу бхиккха̄йа чаранта̄ бодхисаттасса сантикам̣ агамим̣су. те чхаббасса̄ни бодхисатте маха̄падха̄нам̣ падаханте ‘‘ида̄ни буддхо бхависсати ида̄ни буддхо бхависсатӣ’’ти маха̄саттам̣ упат̣т̣хахама̄на̄ сантика̄вачара̄васса ахесум̣. йада̄ пана бодхисатто екатилатан̣д̣ула̄дӣхи вӣтина̄ментопи дуккарака̄рика̄йа арийадхаммапат̣иведхасса абха̄вам̣ н̃атва̄ ол̣а̄рикам̣ а̄ха̄рам̣ а̄хари, тада̄ те паккамитва̄ исипатанам̣ агамам̣су.
атха бодхисатто ол̣а̄рика̄ха̄рапарибхогена чхавимам̣салохитапа̄рипӯрим̣ катва̄ виса̄кхапун̣н̣амадивасе суджа̄та̄йа диннам̣ варабходжанам̣ бхун̃джитва̄ суван̣н̣апа̄тим̣ надийа̄ пат̣исотам̣ кхипитва̄ ‘‘аджджа буддхо бхависса̄мӣ’’ти катасаннит̣т̣ха̄но са̄йанхасамайе ка̄лена на̄гара̄джена анекехи тхутисатехи абхиттхавийама̄но маха̄бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха ачалат̣т̣ха̄не па̄чӣналокадха̄туабхимукхо паллан̇кена нисӣдитва̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ вӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа сӯрийе дхарама̄нейева ма̄рабалам̣ видхамитва̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччӯсака̄ласаманантаре пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ ануломапат̣иломам̣ паччайа̄ка̄рават̣т̣ам̣ саммасанто саббабуддхехи пат̣ивиддхам̣ аса̄дха̄ран̣ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ нибба̄на̄рамман̣а̄йа пхаласама̄паттийа̄ таттхева сатта̄хам̣ вӣтина̄меси.
етенева упа̄йена саттасатта̄хам̣ бодхиман̣д̣е вихаритва̄ ра̄джа̄йатанамӯле мадхупин̣д̣икабходжанам̣ парибхун̃джитва̄ пуна аджапа̄ланигродхамӯлам̣ а̄гантва̄ таттха нисинно дхаммагамбхӣратам̣ паччавеккхитва̄ аппоссукката̄йа читте наманте маха̄брахмуна̄ йа̄чито буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто тиккхиндрийа̄дибхеде сатте дисва̄ маха̄брахмуно дхаммадесана̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти а̄л̣а̄рудака̄нам̣ ка̄лакатабха̄вам̣ н̃атва̄ пуна чинтенто ‘‘бахӯпака̄ра̄ кхо пана ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ, йе мам̣ падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣су. йам̣нӯна̄хам̣ пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти читтам̣ уппа̄деси. идам̣ пана саббамева буддха̄нам̣ паривитаккаматтамева, т̣хапетва̄ пана кон̣д̣ан̃н̃абра̄хман̣ам̣ ан̃н̃о кочи пат̣хамам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтхо на̄ма наттхи. сопи етадаттхамева каппасатасахассам̣ адхика̄ракаммам̣ ака̄си, буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса нава ва̄ре аггасассада̄нам̣ ада̄си.
атха саттха̄ паттачӣварама̄да̄йа анупуббена исипатанам̣ гантва̄ йена пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ, тенупасан̇ками. те татха̄гатам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ва аттано катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхим̣су. еко паттачӣварам̣ пат̣иггахеси, еко а̄санам̣ пан̃н̃а̄песи, еко па̄додакам̣ паччупат̣т̣ха̄песи, еко па̄де дхови, еко та̄лаван̣т̣ам̣ гахетва̄ бӣджама̄но т̣хито. евам̣ тесу ваттам̣ дассетва̄ сантике нисиннесу кон̣д̣ан̃н̃аттхерам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ саттха̄ ануттарам̣ тепариват̣т̣ам̣ дхаммачаккаппаваттанасуттантам̣ а̄рабхи. мануссапариса̄ пан̃ча джана̄ва ахесум̣, девапариса̄ апариччхинна̄. десана̄парийоса̄не кон̣д̣ан̃н̃аттхеро ат̣т̣ха̄расахи маха̄брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хито. атха саттха̄ ‘‘майа̄ дуккарасата̄бхатам̣ дхаммам̣ пат̣хамамева ан̃н̃а̄сӣти ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о на̄ма айа’’нти тхерам̣ а̄лапанто ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о, ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃о’’ти а̄ха. тасса тадева на̄мам̣ джа̄там̣. тена вуттам̣ – ‘‘ити хидам̣ а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃отвева на̄мам̣ ахосӣ’’ти.
ити тхеро а̄са̄л̣хипун̣н̣ама̄йам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣хито, па̄т̣ипададивасе бхаддийаттхеро, дутийапаккхадивасе ваппаттхеро, татийапаккхадивасе маха̄на̄маттхеро, паккхасса чатуттхийам̣ ассаджиттхеро сота̄паттипхале патит̣т̣хито. пан̃чамийа̄ пана паккхасса анатталаккхан̣асуттантадесана̄парийоса̄не саббепи арахатте патит̣т̣хита̄.
тена кхо пана самайена чха локе араханто хонти. тато пат̣т̣ха̄йа саттха̄ йасада̄ракаппамукхе пан̃чапан̃н̃а̄са пурисе, каппа̄сийаванасан̣д̣е тим̣саматте бхаддаваггийе, гайа̄сӣсе пит̣т̣хипа̄са̄н̣е сахассаматте пура̄н̣аджат̣илети евам̣ маха̄джанам̣ арийабхӯмим̣ ота̄ретва̄ бимбиса̄раппамукха̄ни ека̄дасанахута̄ни сота̄паттипхале, екам̣ нахутам̣ саран̣аттайе патит̣т̣ха̄петва̄ джамбудӣпатале са̄санам̣ пуппхитапхалитам̣ катва̄ сакаладжамбудӣпаман̣д̣алам̣ ка̄са̄вападжджотам̣ исива̄тапат̣ива̄там̣ каронто екасмим̣ самайе джетаванамаха̄виха̄рам̣ патва̄ таттха васанто бхиккхусан̇гхамаджджхе пан̃н̃аттаварабуддха̄санагато дхаммам̣ десенто ‘‘пат̣хамам̣ дхаммам̣ пат̣ивиддхабхиккхӯнам̣ антаре мама путто кон̣д̣ан̃н̃о агго’’ти дассетум̣ етадаггат̣т̣ха̄не т̣хапеси.
тхеропи две аггаса̄ваке аттано нипаччака̄рам̣ каронте дисва̄ буддха̄нам̣ сантика̄ апаккамитука̄мо хутва̄ ‘‘пун̣н̣ама̄н̣аво паббаджитва̄ са̄сане аггадхаммакатхико бхависсатӣ’’ти дисва̄ дон̣аваттхубра̄хман̣ага̄мам̣ гантва̄ аттано бха̄гинеййам̣ пун̣н̣ама̄н̣авам̣ пабба̄джетва̄ ‘‘айам̣ буддха̄нам̣ сантике васиссатӣ’’ти тасса буддха̄нам̣ антева̄сикабха̄вам̣ катва̄ сайам̣ дасабалам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бхагава̄ майхам̣ га̄мантасена̄санам̣ асаппа̄йам̣, а̄кин̣н̣о вихаритум̣ на саккоми, чхаддантадахам̣ гантва̄ васисса̄мӣ’’ти бхагавантам̣ ануджа̄на̄петва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ чхаддантадахам̣ гантва̄ чхаддантахаттхикулам̣ нисса̄йа два̄даса васса̄ни вӣтина̄метва̄ таттхева анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.
са̄рипутта-моггалла̄наттхераваттху
189-190. дутийататийесу маха̄пан̃н̃а̄нанти махатийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄нам̣. иддхиманта̄нанти иддхийа̄ сампанна̄нам̣. са̄рипутто моггалла̄ноти тесам̣ тхера̄нам̣ на̄мам̣.
имесампи пан̃хакамме айаманупуббикатха̄ – ито сатасахассакаппа̄дхике асан̇кхйеййакаппаматтхаке са̄рипутто бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти, на̄мена сарадама̄н̣аво на̄ма ахоси. моггалла̄но гахапатимаха̄са̄лакуле ниббатти, на̄мена сиривад̣д̣ханакут̣умбийо на̄ма ахоси. те убхопи сахапам̣сукӣл̣ита̄ва саха̄йака̄ ахесум̣. сарадама̄н̣аво питу аччайена куласантакам̣ маха̄дханам̣ пат̣ипаджджитва̄ екадивасам̣ рахогато чинтеси – ‘‘ахам̣ идхалокаттабха̄вамева джа̄на̄ми, но паралокаттабха̄вам̣, джа̄тасатта̄нан̃ча маран̣ам̣ на̄ма дхувам̣, майа̄ екам̣ паббаджджам̣ паббаджитва̄ моккхадхаммагавесанам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со саха̄йакам̣ упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘самма сиривад̣д̣хана, ахам̣ паббаджитва̄ моккхадхаммам̣ гавесисса̄ми, твам̣ майа̄ саддхим̣ паббаджитум̣ саккхиссасӣ’’ти. на саккхисса̄ми, самма, твам̣йева паббаджа̄хӣти. со чинтеси – ‘‘паралокам̣ гаччханта̄ саха̄йе ва̄ н̃а̄тимитте ва̄ гахетва̄ гата̄ на̄ма наттхи, аттана̄ катам̣ аттанова хотӣ’’ти. тато ратанакот̣т̣ха̄га̄рам̣ вивара̄петва̄ капан̣аддхикаван̣иббакайа̄чака̄нам̣ маха̄да̄нам̣ датва̄ паббатапа̄дам̣ пависитва̄ исипаббаджджам̣ паббаджи. тасса еко две тайоти евам̣ анупаббаджджам̣ паббаджита̄ чатусаттатисахассаматта̄ джат̣ила̄ ахесум̣. со пан̃ча̄бхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха ча сама̄паттийо ниббаттетва̄ тесампи джат̣ила̄нам̣ касин̣апарикаммам̣ а̄чиккхи. тепи саббе пан̃ча абхин̃н̃а̄ ат̣т̣ха ча сама̄паттийо ниббаттесум̣.
тена самайена аномадассӣ на̄ма буддхо локе удапа̄ди. нагарам̣ чандаватӣ на̄ма ахоси, пита̄ йасаванто на̄ма кхаттийо, ма̄та̄ йасодхара̄ на̄ма девӣ, бодхи аджджунаруккхо, нисабхаттхеро ча аноматтхеро ча̄ти две аггаса̄вака̄, варун̣аттхеро на̄ма упат̣т̣ха̄ко, сундара̄ ча сумана̄ ча̄ти две аггаса̄вика̄, а̄йу вассасатасахассам̣ ахоси, сарӣрам̣ ат̣т̣хапан̃н̃а̄сахаттхуббедхам̣, сарӣраппабха̄ два̄дасайоджанам̣ пхари, бхиккхусатасахассапарива̄ро ахоси.
атхекадивасам̣ паччӯсака̄ле маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто сарадата̄пасам̣ дисва̄ ‘‘аджджа майхам̣ сарадата̄пасасса сантикам̣ гатапаччайена дхаммадесана̄ ча махатӣ бхависсати, со ча аггаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхессати, тасса саха̄йако сиривад̣д̣ханакут̣умбийо дутийаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣, десана̄парийоса̄не часса парива̄ра̄ чатусаттатисахассаджат̣ила̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссанти, майа̄ таттха гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти аттано паттачӣварама̄да̄йа ан̃н̃ам̣ кан̃чи ана̄мантетва̄ сӣхо вийа екачаро хутва̄ сарадата̄пасасса антева̄сикесу пхала̄пхалаттха̄йа гатесу ‘‘буддхабха̄вам̣ ме джа̄на̄тӯ’’ти тасса пассантассева сарадата̄пасасса а̄ка̄сато отаритва̄ патхавийам̣ патит̣т̣ха̄си. сарадата̄пасо буддха̄нубха̄вам̣ чева сарӣрасампаттим̣ часса дисва̄ лаккхан̣аманте саммаситва̄ ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато на̄ма ага̄рамаджджхе васанто ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджджанто локе виват̣т̣аччхадо саббан̃н̃у буддхо хоти, айам̣ пурисо ниссам̣сайам̣ буддхо’’ти джа̄нитва̄ паччуггаманам̣ катва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атта̄сане. сарадата̄пасопи аттано ануччхавикам̣ а̄санам̣ гахетва̄ екамантам̣ нисӣди.
тасмим̣ самайе чатусаттатисахассаджат̣ила̄ пан̣ӣтапан̣ӣта̄ни оджаванта̄ни пхала̄пхала̄ни гахетва̄ а̄чарийасса сантикам̣ сампатта̄ буддха̄нан̃чева а̄чарийасса ча нисинна̄санам̣ олокетва̄ а̄хам̣су – ‘‘а̄чарийа, майам̣ ‘имасмим̣ локе тумхехи махантатаро наттхӣ’ти вичара̄ма, айам̣ пана пурисо тумхехи махантатаро ман̃н̃е’’ти. та̄та̄, ким̣ вадатха? са̄сапена саддхим̣ ат̣т̣хасат̣т̣хийоджанасатасахассуббедхам̣ синерум̣ самам̣ ка̄тум̣ иччхатха, саббан̃н̃убуддхена саддхим̣ майхам̣ упамам̣ ма̄ кариттха путтака̄ти. атха те та̄паса̄ ‘‘саче айам̣ иттарасатто абхависса, на амха̄кам̣ а̄чарийо еварӯпам̣ упамам̣ а̄хареййа, йа̄ва маха̄ вата̄йам̣ пурисо’’ти саббева па̄десу нипатитва̄ сираса̄ вандим̣су.
атха не а̄чарийо а̄ха – ‘‘та̄та̄, амха̄кам̣ буддха̄нам̣ ануччхавико деййадхаммо наттхи, саттха̄ ча бхиккха̄ча̄равела̄йа идха̄гато, майам̣ йатха̄балам̣ деййадхаммам̣ дасса̄ма. тумхе йам̣ йам̣ пан̣ӣтам̣ пхала̄пхалам̣, там̣ там̣ а̄харатха̄’’ти. а̄хара̄петва̄ хаттхе дховитва̄ сайам̣ татха̄гатасса патте патит̣т̣ха̄песи. саттха̄ра̄ ча пхала̄пхале пат̣иггахитаматте девата̄ диббоджам̣ паккхипим̣су. та̄пасо удакампи сайамева парисса̄ветва̄ ада̄си. тато бхаттакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ хаттхам̣ дховитва̄ нисинне саттхари саббе антева̄сике паккоситва̄ саттху сантике са̄ран̣ӣйам̣ катхам̣ катхенто нисӣди. саттха̄ ‘‘две аггаса̄вака̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ а̄гаччхантӯ’’ти чинтеси. те саттху читтам̣ н̃атва̄ сатасахассакхӣн̣а̄савапарива̄ра̄ а̄гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су.
тато сарадата̄пасо антева̄сике а̄мантеси – ‘‘та̄та̄, буддха̄нам̣ нисинна̄санампи нӣчам̣, саман̣асатасахасса̄нампи а̄санам̣ наттхи, тумхехи аджджа ул̣а̄рам̣ буддхасакка̄рам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣ати, паббатапа̄дато ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харатха̄’’ти. катханака̄ло папан̃чо вийа хоти, иддхиманта̄нам̣ пана висайо ачинтеййоти мухуттаматтенева те та̄паса̄ ван̣н̣агандхасампанна̄ни пуппха̄ни а̄харитва̄ буддха̄нам̣ йоджанаппама̄н̣ам̣ пуппха̄санам̣ пан̃н̃а̄песум̣, убхиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ тига̄вутам̣, сесабхиккхӯнам̣ ад̣д̣хайоджаника̄дибхедам̣, сан̇гханавакасса усабхаматтам̣ ахоси. евам̣ пан̃н̃аттесу а̄санесу сарадата̄пасо татха̄гатасса пурато ан̃джалим̣ паггахетва̄ т̣хито, ‘‘бханте, майхам̣ дӣгхараттам̣ хитасукхаттха̄йа имам̣ пуппха̄санам̣ абхирухатха̄’’ти а̄ха.
‘‘на̄на̄пуппхан̃ча гандхан̃ча, сампа̄детва̄на екато;
пуппха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, идам̣ вачанамабравим̣.
‘‘идам̣ те а̄санам̣ вӣра, пан̃н̃аттам̣ тавануччхавим̣;
мама читтам̣ паса̄денто, нисӣда пуппхама̄сане.
‘‘саттараттидивам̣ буддхо, нисӣди пуппхама̄сане;
мама читтам̣ паса̄детва̄, ха̄сайитва̄ садеваке’’ти.
евам̣ нисинне саттхари две аггаса̄вака̄ ча сесабхиккхӯ ча аттано аттано патта̄санесу нисӣдим̣су. сарадата̄пасо махантам̣ пуппхаччхаттам̣ гахетва̄ татха̄гатасса маттхаке дха̄райанто ат̣т̣ха̄си. саттха̄ ‘‘джат̣ила̄нам̣ айам̣ сакка̄ро махаппхало хотӯ’’ти ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджи. саттху сама̄паннабха̄вам̣ н̃атва̄ две аггаса̄вака̄пи сесабхиккхӯпи сама̄паттим̣ сама̄паджджим̣су. татха̄гате сатта̄хам̣ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ нисинне антева̄сика̄ бхиккха̄ча̄рака̄ле сампатте ванамӯлапхала̄пхалам̣ парибхун̃джитва̄ сесака̄ле буддха̄нам̣ ан̃джалим̣ паггайха тит̣т̣ханти. сарадата̄пасо пана бхиккха̄ча̄рампи агантва̄ пуппхаччхаттам̣ гахитанийа̄менева сатта̄хам̣ пӣтисукхена вӣтина̄меси.
саттха̄ ниродхато вут̣т̣ха̄йа даккхин̣апассе нисиннам̣ аггаса̄вакам̣ нисабхаттхерам̣ а̄мантеси – ‘‘нисабха сакка̄рака̄рака̄нам̣ та̄паса̄нам̣ пуппха̄сана̄нумоданам̣ карохӣ’’ти. тхеро чаккаваттиран̃н̃о сантика̄ пат̣иладдхамаха̄ла̄бхо маха̄йодхо вийа тут̣т̣хама̄насо са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е т̣хатва̄ пуппха̄сана̄нумоданам̣ а̄рабхи. тасса десана̄васа̄не дутийаса̄вакам̣ а̄мантеси – ‘‘твампи дхаммам̣ десехӣ’’ти. аноматтхеро тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ саммаситва̄ дхаммам̣ катхеси. двиннам̣ са̄вака̄нам̣ десана̄йа екассапи абхисамайо на̄хоси. атха саттха̄ апарима̄н̣е буддхависайе т̣хатва̄ дхаммадесанам̣ а̄рабхи. десана̄парийоса̄не т̣хапетва̄ сарадата̄пасам̣ саббепи чатусаттатисахассаджат̣ила̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. тесам̣ та̄вадева кесамассу антарадха̄йи, ат̣т̣ха париккха̄ра̄ ка̄йе пат̣имукка̄ва ахесум̣.
сарадата̄пасо касма̄ арахаттам̣ на паттоти? виккхиттачиттатта̄. тасса кира буддха̄нам̣ дутийа̄сане нисӣдитва̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣е т̣хатва̄ дхаммам̣ десайато аггаса̄вакасса десанам̣ сотум̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа ‘‘ахо вата̄хампи ана̄гате уппаджджанакасса буддхасса са̄сане имина̄ва са̄вакена ладдхадхурам̣ лабхеййа’’нти читтам̣ удапа̄ди. со тена паривитаккена маггапхалапат̣иведхам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи. татха̄гатам̣ пана вандитва̄ саммукхе т̣хатва̄ а̄ха – ‘‘бханте, тумха̄кам̣ анантара̄сане нисинно бхиккху тумха̄кам̣ са̄сане ко на̄ма хотӣ’’ти? майа̄ паваттитам̣ дхаммачаккам̣ ануппаваттета̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асса кот̣иппатто сол̣аса пан̃н̃а̄ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито майхам̣ са̄сане аггаса̄вако нисабхаттхеро на̄ма есоти. ‘‘бханте, йва̄йам̣ майа̄ сатта̄хам̣ пуппхаччхаттам̣ дха̄рентена сакка̄ро като, ахам̣ имасса пхалена ан̃н̃ам̣ саккаттам̣ ва̄ брахматтам̣ ва̄ на паттхеми, ана̄гате пана айам̣ нисабхаттхеро вийа екасса буддхасса аггаса̄вако бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си.
саттха̄ ‘‘самиджджхиссати ну кхо имасса пурисасса паттхана̄’’ти ана̄гатам̣сан̃а̄н̣ам̣ песетва̄ олокенто каппасатасахасса̄дхикам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ самиджджханабха̄вам̣ аддаса. дисва̄ сарадата̄пасам̣ а̄ха – ‘‘на те айам̣ паттхана̄ могха̄ бхависсати, ана̄гате пана каппасатасахасса̄дхикам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ готамо на̄ма буддхо локе уппаджджиссати. тасса ма̄та̄ маха̄ма̄йа̄ на̄ма девӣ бхависсати, пита̄ суддходано на̄ма ра̄джа̄, путто ра̄хуло на̄ма, упат̣т̣ха̄ко а̄нандо на̄ма, дутийаса̄вако моггалла̄но на̄ма, твам̣ пана тасса аггаса̄вако дхаммасена̄пати са̄рипутто на̄ма бхависсасӣ’’ти. евам̣ та̄пасам̣ бйа̄каритва̄ дхаммакатхам̣ катхетва̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро а̄ка̄сам̣ паккханди.
сарадата̄пасопи антева̄сикаттхера̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ саха̄йакасса сиривад̣д̣ханакут̣умбикасса са̄санам̣ песеси – ‘‘бханте, мама саха̄йакасса вадетха ‘саха̄йакена те сарадата̄пасена аномадассибуддхасса па̄дамӯле ана̄гате уппаджджанакасса готамабуддхасса са̄сане аггаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхитам̣, твам̣ дутийаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхехӣ’’’ти. еван̃ча пана ватва̄ тхерехи пуретарамева екапассена гантва̄ сиривад̣д̣хасса нивесанадва̄ре ат̣т̣ха̄си.
сиривад̣д̣хано ‘‘чирассам̣ вата ме аййо а̄гато’’ти а̄сане нисӣда̄петва̄ аттана̄ нӣча̄сане нисинно ‘‘антева̄сикапариса̄ пана во, бханте, на пан̃н̃а̄йатӣ’’ти пуччхи. а̄ма самма, амха̄кам̣ ассамам̣ аномадассӣ на̄ма буддхо а̄гато, майам̣ тасса аттано балена сакка̄рам̣ акаримха. саттха̄ саббесам̣ дхаммам̣ десеси, десана̄парийоса̄не т̣хапетва̄ мам̣ сеса̄ арахаттам̣ патва̄ паббаджим̣сӯти. тумхе касма̄ на паббаджита̄ти? ахам̣ саттху аггаса̄вакам̣ нисабхаттхерам̣ дисва̄ ана̄гате уппаджджанакасса готамасса на̄ма буддхасса са̄сане аггаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхесим̣, твампи тасса са̄сане дутийаса̄вакат̣т̣ха̄нам̣ паттхехӣти. майхам̣ буддхехи саддхим̣ паричайо наттхи, бхантети. буддхехи саддхим̣ катханам̣ майхам̣ бха̄ро хоту, твам̣ махантам̣ адхика̄рам̣ саджджехӣти.
сиривад̣д̣хано сарадата̄пасасса вачанам̣ сутва̄ аттано нивесанадва̄ре ра̄джама̄нена ат̣т̣хакарӣсаматтам̣ т̣ха̄нам̣ саматалам̣ ка̄ретва̄ ва̄лукам̣ окира̄петва̄ ла̄джапан̃чама̄ни пуппха̄ни викиритва̄ нӣлуппалаччхаданам̣ ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ сесабхиккхӯнампи а̄сана̄ни пат̣ийа̄да̄петва̄ махантам̣ сакка̄расамма̄нам̣ саджджетва̄ буддха̄нам̣ нимантанаттха̄йа сарадата̄пасасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. та̄пасо тасса вачанам̣ сутва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ гахетва̄ тасса нивесанам̣ агама̄си. сиривад̣д̣хано паччуггаманам̣ катва̄ татха̄гатасса хаттхато паттам̣ гахетва̄ ман̣д̣апам̣ павесетва̄ пан̃н̃атта̄санесу нисиннасса буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса даккхин̣одакам̣ датва̄ пан̣ӣтена бходжанена паривиситва̄ бхаттакиччапарийоса̄не буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ маха̄рахехи ваттхехи аччха̄детва̄, ‘‘бханте, на̄йам̣ а̄рамбхо аппаматтакат̣т̣ха̄наттха̄йа, имина̄ва нийа̄мена сатта̄хам̣ анукампам̣ каротха̄’’ти а̄ха. саттха̄ адхива̄сеси. со тенева нийа̄мена сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггахетва̄ т̣хито а̄ха – ‘‘бханте, мама саха̄йо сарадата̄пасо йасса саттху аггаса̄вако хомӣти паттхеси, ахампи тассева дутийаса̄вако бхава̄мӣ’’ти.
саттха̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ тасса паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ бйа̄ка̄си – ‘‘твам̣ ито каппасатасахасса̄дхикам̣ асан̇кхйеййам̣ атиккамитва̄ готамабуддхасса дутийаса̄вако бхависсасӣ’’ти. буддха̄нам̣ бйа̄каран̣ам̣ сутва̄ сиривад̣д̣хано хат̣т̣хапахат̣т̣хо ахоси. саттха̄пи бхатта̄нумоданам̣ катва̄ сапарива̄ро виха̄рамева гато. сиривад̣д̣хано тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ дутийаттава̄ре ка̄ма̄вачарадевалоке ниббатто. сарадата̄пасо чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалоке ниббатто.
тато пат̣т̣ха̄йа имесам̣ убхиннампи антара̄каммам̣ на катхитам̣. амха̄кам̣ пана буддхасса ниббаттито пуретарамева сарадата̄пасо ра̄джагаханагарасса авидӯре упатиссага̄ме са̄рибра̄хман̣ийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. там̣дивасамева часса саха̄йопи ра̄джагахассева авидӯре колитага̄ме моггаллибра̄хман̣ийа̄ куччхийам̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. та̄ни кира двепи кула̄ни йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ а̄баддхапат̣ибаддхасаха̄йака̄нева. тесам̣ двиннампи екадивасамева габбхапариха̄рам̣ адам̣су. дасама̄саччайена джа̄та̄нампи тесам̣ чхасат̣т̣хи дха̄тийо упат̣т̣хахим̣су. на̄маггахан̣адивасе са̄рибра̄хман̣ийа̄ путтасса упатиссага̄ме джет̣т̣хакуласса путтатта̄ упатиссоти на̄мам̣ акам̣су, итарасса колитага̄ме джет̣т̣хакуласса путтатта̄ колитоти на̄мам̣ акам̣су. те убхопи вуддхиманва̄йа саббасиппа̄нам̣ па̄рам̣ агамам̣су.
упатиссама̄н̣авасса кӣл̣анаттха̄йа надим̣ ва̄ уййа̄нам̣ ва̄ паббатам̣ ва̄ гаманака̄ле пан̃ча суван̣н̣асивика̄сата̄ни парива̄ра̄ хонти, колитама̄н̣авасса пан̃ча а̄джан̃н̃аратхасата̄ни. двепи джана̄ пан̃чапан̃чама̄н̣авакасатапарива̄ра̄ хонти. ра̄джагахе ча анусам̣ваччхарам̣ гираггасамаджджам̣ на̄ма хоти, тесам̣ двиннампи екат̣т̣ха̄нейева ман̃чам̣ бандханти. двепи джана̄ екатова нисӣдитва̄ самаджджам̣ пассанта̄ хаситаббат̣т̣ха̄не хасанти, сам̣вегат̣т̣ха̄не сам̣виджджанти, да̄йам̣ да̄тум̣ йуттат̣т̣ха̄не да̄йам̣ денти. тесам̣ имина̄ва нийа̄мена екадивасам̣ самаджджам̣ пассанта̄нам̣ парипа̄кагататта̄ н̃а̄н̣асса пуримадивасесу вийа хаситаббат̣т̣ха̄не ха̄со ва̄ сам̣вегат̣т̣ха̄не сам̣веджанам̣ ва̄ да̄йам̣ да̄тум̣ йуттат̣т̣ха̄не да̄йада̄нам̣ ва̄ на̄хоси. двепи пана джана̄ евам̣ чинтайим̣су – ‘‘ким̣ еттха олокетаббам̣ аттхи, саббепиме аппатте вассасате апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гамиссанти. амхехи пана екам̣ моккхадхаммам̣ гавеситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти а̄рамман̣ам̣ гахетва̄ нисӣдим̣су.
тато колито упатиссам̣ а̄ха – ‘‘самма упатисса, на твам̣ ан̃н̃асу дивасесу вийа хат̣т̣хапахат̣т̣хо, анаттаманадха̄тукоси, ким̣ те саллаккхита’’нти? самма колита, ‘‘етесам̣ олокане са̄ро наттхи, нираттхакаметам̣, аттано моккхадхаммам̣ гавеситум̣ ват̣т̣атӣ’’ти идам̣ чинтайанто нисинномхӣти, твам̣ пана касма̄ анаттаманосӣти? сопи татхева а̄ха. атхасса аттана̄ саддхим̣ екаджджха̄сайатам̣ н̃атва̄ упатиссо там̣ евама̄ха – ‘‘амха̄кам̣ убхиннампи сучинтитам̣, моккхадхаммам̣ гавесантехи пана ека̄ паббаджджа̄ ладдхум̣ ват̣т̣ати, касса сантике паббаджа̄ма̄’’ти.
тена кхо пана самайена сан̃чайо парибба̄джако ра̄джагахе пат̣ивасати махатийа̄ парибба̄джакапариса̄йа саддхим̣. те ‘‘тасса сантике паббаджисса̄ма̄’’ти пан̃чахи ма̄н̣авакасатехи саддхим̣ сан̃чайасса сантике паббаджим̣су. тесам̣ паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа сан̃чайо атирекала̄бхаггайасаггаппатто ахоси. те катипа̄хенева саббам̣ сан̃чайасса самайам̣ паригган̣хитва̄, ‘‘а̄чарийа, тумха̄кам̣ джа̄нанасамайо еттакова, уда̄ху уттарипи аттхӣ’’ти пуччхим̣су. сан̃чайо ‘‘еттакова, саббам̣ тумхехи н̃а̄та’’нти а̄ха. те тасса катхам̣ сутва̄ чинтайим̣су – ‘‘евам̣ сати имасса сантике брахмачарийава̄со нираттхако, майам̣ моккхадхаммам̣ гавеситум̣ никкханта̄, со имасса сантике уппа̄детум̣ на сакка̄. маха̄ кхо пана джамбудӣпо, га̄манигамара̄джадха̄нийо чаранта̄ майам̣ авассам̣ моккхадхаммадесакам̣ екам̣ а̄чарийам̣ лабхисса̄ма̄’’ти. те тато пат̣т̣ха̄йа йаттха йаттха пан̣д̣ита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ аттхӣти сун̣анти, таттха таттха гантва̄ пан̃хаса̄каччхам̣ каронти. техи пут̣т̣хам̣ пан̃хам̣ ан̃н̃е катхетум̣ саматтха̄ наттхи, те пана тесам̣ пан̃хам̣ виссадждженти. евам̣ сакаладжамбудӣпам̣ паригган̣хитва̄ ниваттитва̄ сакат̣т̣ха̄намева а̄гантва̄, ‘‘самма колита, йо пат̣хамам̣ аматам̣ адхигаччхати, со а̄рочетӯ’’ти катикам̣ акам̣су.
тена самайена амха̄кам̣ саттха̄ пат̣хама̄бхисамбодхим̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ сампатто хоти. атха ‘‘екасат̣т̣хи араханто локе уппанна̄ хонтӣ’’ти вуттака̄ле ‘‘чаратха, бхиккхаве, ча̄рикам̣ бахуджанахита̄йа̄’’ти ратанаттайагун̣аппака̄санаттхам̣ уййоджита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ антаре пан̃чаваггийаббхантаро ассаджиттхеро пат̣иниваттитва̄ ра̄джагахамева а̄гато. пунадивасе па̄това паттачӣварам̣ а̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
тасмим̣ самайе упатиссапарибба̄джако па̄това бхаттакиччам̣ катва̄ парибба̄джака̄ра̄мам̣ гаччханто тхерам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘майа̄ еварӯпо паббаджито на̄ма на дит̣т̣хапуббо. йе вата локе араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄, айам̣ тесам̣ бхиккхӯнам̣ ан̃н̃атаро, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхеййам̣ – ‘кам̣си твам̣, а̄вусо уддисса, паббаджито, ко ва̄ те саттха̄, касса ва̄ твам̣ дхаммам̣ рочесӣ’’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘ака̄ло кхо имам̣ бхиккхум̣ пан̃хам̣ пуччхитум̣, антарагхарам̣ павит̣т̣хо пин̣д̣а̄йа чарати, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ бхиккхум̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхеййам̣ аттхикехи упан̃н̃а̄там̣ магга’’нти. со тхерам̣ ладдхапин̣д̣апа̄там̣ ан̃н̃атарам̣ ока̄сам̣ гаччхантам̣ дисва̄ нисӣдитука̄матан̃часса н̃атва̄ аттано парибба̄джакапӣт̣хакам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. бхаттакиччапарийоса̄неписса аттано кун̣д̣ика̄йа удакам̣ ада̄си.
евам̣ а̄чарийаваттам̣ катва̄ катабхаттакиччена тхерена саддхим̣ мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘виппасанна̄ни кхо те, а̄вусо, индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то, кам̣си твам̣, а̄вусо уддисса, паббаджито, ко ва̄ те саттха̄, касса ва̄ твам̣ дхаммам̣ рочесӣ’’ти пуччхи. тхеро ‘‘аттха̄вусо, маха̄саман̣о сакйапутто сакйакула̄ паббаджито, та̄хам̣ бхагавантам̣ уддисса паббаджито, со ча ме бхагава̄ саттха̄, тассева̄хам̣ бхагавато дхаммам̣ рочемӣ’’ти а̄ха. атха нам̣ ‘‘ким̣ва̄дӣ пана̄йасмато саттха̄, кимаккха̄йӣ’’ти пуччхи. тхеро чинтеси – ‘‘име парибба̄джака̄ на̄ма са̄санасса пат̣ипаккхабхӯта̄, имасса са̄санасса гамбхӣратам̣ дассесса̄мӣ’’ти. аттано навакабха̄вам̣ дассенто а̄ха – ‘‘ахам̣ кхо, а̄вусо, наво ачирапаббаджито, адхуна̄гато имам̣ дхаммавинайам̣, на та̄ва̄хам̣ саккоми виттха̄рена дхаммам̣ десету’’нти. парибба̄джако ‘‘ахам̣ упатиссо на̄ма, твам̣ йатха̄саттийа̄ аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ вада, етам̣ найасатена найасахассена пат̣ивиджджхитум̣ майхам̣ бха̄ро’’ти чинтетва̄ а̄ха –
‘‘аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ бха̄сассу, аттхам̣йева ме брӯхи;
аттхенева ме аттхо, ким̣ ка̄хаси бйан̃джанам̣ баху’’нти. (маха̄ва. 60);
евам̣ вутте тхеро ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’ти (маха̄ва. 60; апа. тхера. 1.1.286) га̄тхам̣ а̄ха. парибба̄джако пат̣хамапададвайамева сутва̄ сахассанайасампанне сота̄паттимагге патит̣т̣хахи. итарам̣ пададвайам̣ сота̄паннака̄ле нит̣т̣ха̄си.
со сота̄панно хутва̄ упаривисесе аппаваттанте ‘‘бхависсати еттха ка̄ран̣а’’нти саллаккхетва̄ тхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ма̄ упари дхаммадесанам̣ вад̣д̣хайиттха, еттакамева хоту, кахам̣ амха̄кам̣ саттха̄ васатӣ’’ти? вел̣уване парибба̄джака̄ти. бханте, тумхе пурато йа̄тха, майхам̣ еко саха̄йако аттхи. амхехи ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катика̄ ката̄ ‘‘йо пат̣хамам̣ аматам̣ адхигаччхати, со а̄рочетӯ’’ти. ахам̣ там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ мочетва̄ саха̄йакам̣ гахетва̄ тумха̄кам̣ гатамаггенева саттху сантикам̣ а̄гамисса̄мӣти пан̃чапатит̣т̣хитена тхерасса па̄десу нипатитва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ тхерам̣ уййоджетва̄ парибба̄джака̄ра̄ма̄бхимукхо агама̄си.
колитапарибба̄джако там̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘аджджа майхам̣ саха̄йакасса мукхаван̣н̣о на ан̃н̃есу дивасесу вийа, аддха̄ тена аматам̣ адхигатам̣ бхависсатӣ’’ти амата̄дхигамам̣ пуччхи. сописса ‘‘а̄ма а̄вусо, аматам̣ адхигата’’нти пат̣иджа̄нитва̄ тамева га̄тхам̣ абха̄си. га̄тха̄парийоса̄не колито сота̄паттипхале патит̣т̣хахитва̄ а̄ха – ‘‘кахам̣ кира, самма, саттха̄ васатӣ’’ти? ‘‘вел̣уване кира, самма, васатӣ’’ти евам̣ но а̄чарийена ассаджиттхерена катхитанти. тена хи самма а̄йа̄ма, саттха̄рам̣ пассисса̄ма̄ти. са̄рипуттаттхеро ча на̄меса сада̄пи а̄чарийапӯджакова, тасма̄ саха̄йам̣ колитама̄н̣авам̣ евама̄ха – ‘‘самма, амхехи адхигатам̣ аматам̣ амха̄кам̣ а̄чарийасса сан̃чайапарибба̄джакасса̄пи катхесса̄ма. буджджхама̄но пат̣ивиджджхиссати, аппат̣ивиджджханто амха̄кам̣ саддахитва̄ саттху сантикам̣ гамиссати, буддха̄нам̣ десанам̣ сутва̄ маггапхалапат̣иведхам̣ кариссатӣ’’ти.
тато двепи джана̄ сан̃чайасса сантикам̣ гантва̄, ‘‘а̄чарийа, твам̣ ким̣ кароси, буддхо локе уппанно, сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо. а̄йа̄ма, дасабалам̣ пассисса̄ма̄’’ти. со ‘‘ким̣ вадетха, та̄та̄’’ти тепи ва̄ретва̄ ла̄бхаггайасаггаппаттимева тесам̣ дӣпеси. те ‘‘амха̄кам̣ еварӯпо антева̄сикава̄со ниччамева хоту, тумха̄кам̣ пана гаманам̣ ва̄ агаманам̣ ва̄ джа̄на̄тха̄’’ти а̄хам̣су. сан̃чайо ‘‘име еттакам̣ джа̄нанта̄ мама вачанам̣ на кариссантӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘гаччхатха тумхе, та̄та̄, ахам̣ махаллакака̄ле антева̄сикава̄сам̣ васитум̣ на саккомӣ’’ти а̄ха. те анекехипи ка̄ран̣ехи там̣ бодхетум̣ асакконта̄ аттано ова̄де ваттама̄нам̣ джанам̣ а̄да̄йа вел̣уванам̣ агамам̣су. атха тесам̣ пан̃часу антева̄сикасатесу ад̣д̣хатеййасата̄ ниваттим̣су, ад̣д̣хатеййасата̄ техи саддхим̣ агамам̣су.
саттха̄ чатупарисамаджджхе дхаммам̣ десенто те дӯратова дисва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ете, бхиккхаве, две саха̄йа̄ а̄гаччханти колито ча упатиссо ча, етам̣ ме са̄вакайугам̣ бхависсати аггам̣ бхаддайуга’’нти. атха тесам̣ париса̄йа чарийавасена дхаммадесанам̣ вад̣д̣хеси. т̣хапетва̄ две аггаса̄ваке саббепи те ад̣д̣хатеййасата̄ парибба̄джака̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. саттха̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. саббесам̣ кесамассу антарадха̄йи, иддхимайам̣ паттачӣварам̣ ка̄йаппат̣ибаддхам̣ ахоси. двиннам̣ аггаса̄вака̄нампи иддхимайапаттачӣварам̣ а̄гатам̣, упаримаггаттайакиччам̣ пана на нит̣т̣ха̄си. касма̄? са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асса махантата̄йа.
атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но паббаджитадивасато саттаме дивасе магадхарат̣т̣хе каллава̄лага̄макам̣ упанисса̄йа саман̣адхаммам̣ каронто тхинамиддхе окканте саттха̄ра̄ сам̣веджито тхинамиддхам̣ винодетва̄ татха̄гатена диннам̣ дха̄тукаммат̣т̣ха̄нам̣ сун̣антова упаримаггаттайакиччам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асса маттхакам̣ патто. са̄рипуттаттхеропи паббаджитадивасато аддхама̄сам̣ атиккамитва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ тамева ра̄джагахам̣ упанисса̄йа сӯкаракхатален̣е вихаранто аттано бха̄гинеййасса дӣгханакхапарибба̄джакасса ведана̄париггахасуттанте (ма. ни. 2.205-206) десийама̄не сутта̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ парасса вад̣д̣хитабхаттам̣ бхун̃джанто вийа са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣асса маттхакам̣ патто. бха̄гинеййо панасса десана̄парийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хито. ити двиннампи маха̄са̄вака̄нам̣ татха̄гате ра̄джагахе вихарантейева са̄вакапа̄рамин̃а̄н̣акиччам̣ маттхакам̣ паттам̣. апарабха̄ге пана саттха̄ джетаване вихаранто ‘‘маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто, иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’’ти двепи маха̄са̄ваке т̣ха̄нантаре т̣хапесӣти.
маха̄кассапаттхераваттху
191. чатуттхе дхутава̄да̄нанти еттха дхуто ведитаббо, дхутава̄до ведитаббо, дхутадхамма̄ ведитабба̄, дхутан̇га̄ни ведитабба̄ни. таттха дхутоти дхутакилесо ва̄ пуггало килесадхунано ва̄ дхаммо.
дхутава̄доти еттха пана аттхи дхуто на дхутава̄до, аттхи на дхуто дхутава̄до, аттхи нева дхуто на дхутава̄до, аттхи дхуто чева дхутава̄до ча. таттха йо дхутан̇гена аттано килесе дхуни, парам̣ пана дхутан̇гена на овадати на̄нуса̄сати ба̄кулаттхеро вийа, айам̣ дхуто на дхутава̄до. йатха̄ха – ‘‘тайидам̣ а̄йасма̄ ба̄куло дхуто на дхутава̄до’’ти. йо пана дхутан̇гена аттано килесе на дхуни, кевалам̣ ан̃н̃е дхутан̇гена овадати ануса̄сати упанандаттхеро вийа, айам̣ на дхуто дхутава̄до. йатха̄ха – ‘‘тайидам̣ а̄йасма̄ упанандо на дхуто дхутава̄до’’ти. йо пана убхайавипанно ла̄л̣уда̄йӣ вийа, айам̣ нева дхуто на дхутава̄до. йатха̄ха – ‘‘тайидам̣ а̄йасма̄ ла̄л̣уда̄йӣ нева дхуто на дхутава̄до’’ти. йо пана убхайасампанно а̄йасма̄ маха̄кассапаттхеро вийа, айам̣ дхуто чева дхутава̄до ча. йатха̄ха – ‘‘тайидам̣ а̄йасма̄ маха̄кассапо дхуто чева дхутава̄до ча̄’’ти.
дхутадхамма̄ ведитабба̄ти аппиччхата̄ сантут̣т̣хита̄ саллекхата̄ павивеката̄ идамат̣т̣хиката̄ти име дхутан̇гачетана̄йа парива̄ра̄ пан̃ча дхамма̄ ‘‘аппиччхам̣йева нисса̄йа̄’’тиа̄дивачанато (а. ни. 5.181; пари. 325) дхутадхамма̄ на̄ма. таттха аппиччхата̄ ча сантут̣т̣хита̄ ча алобхо, саллекхата̄ ча павивеката̄ ча двӣсу дхаммесу анупатанти алобхе чева амохе ча, идамат̣т̣хита̄ н̃а̄н̣амева. таттха алобхена пат̣иккхепаваттхӯсу лобхам̣, амохена тесвева а̄дӣнаваппат̣иччха̄дакам̣ мохам̣ дхуна̄ти. алобхена ча анун̃н̃а̄та̄нам̣ пат̣исеванамукхена паваттам̣ ка̄масукхаллика̄нуйогам̣, амохена дхутан̇гесу атисаллекхамукхена паваттам̣ аттакиламатха̄нуйогам̣ дхуна̄ти. тасма̄ име дхамма̄ дхутадхамма̄ти ведитабба̄.
дхутан̇га̄ни ведитабба̄нӣти тераса дхутан̇га̄ни ведитабба̄ни пам̣сукӯликан̇гам̣…пе… несаджджикан̇ганти.
дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ маха̄кассапоти йаттака̄ дхутава̄дам̣ ваданти, тесам̣ саббесампи антаре айам̣ маха̄кассапаттхеро агготи аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. маха̄кассапоти урувел̣акассапо надӣкассапо гайа̄кассапо кума̄ракассапоти име кхудда̄нукхуддаке тхере упа̄да̄йа айам̣ маха̄, тасма̄ маха̄кассапоти вутто.