пан̃чамакан̣д̣а

1. тиджа

кхама̄вӣмам̣са̄сӯти пакативисесанамева катхамиччхитанти а̄ха- ‘самбандхасси’чча̄ди, пада̄наман̃н̃аман̃н̃асамбандхасса пуриса̄дхӣнатта̄ти аттхо, пакати висесананти тиджама̄ха садда̄нам̣ висесанам̣, кимпана пакативисесане пхала мичча̄ха- ‘пакативисесанопа̄да̄на’мичча̄ди. йаджджатра ‘кхама̄вӣмам̣са̄сӯ’ти пакативисесанам̣, касмим̣ аттхе чарати кхаса̄ видхӣйантичча̄ха- ‘аттхантарасса̄ ниддеса̄’ичча̄ди. аттхантарасса̄ти ниса̄на̄диаттхантарасса. ‘‘сута̄нумитесу сутасамбандхова балава̄’’ти парибха̄самупалаккхети ‘сута̄нумита̄на’мичча̄дина̄. тенева̄ти кирийа̄рӯпа̄су кхама̄вӣмам̣су кхаса̄нам̣ вӣдха̄ненева, сакаттхе видха̄ненети вуттам̣ хоти. титиккхакирийатта̄ти имина̄ паресам̣ вийа кха̄дйанта̄нам̣ дха̄тусан̃н̃а̄видха̄на манаттхаканти дассети.

титиккха̄ кхама̄, титиккхати кхамати, вӣмам̣са̄ упапариккха̄, вӣмам̣сати упапариккхатӣти аттхо. сутте тиджаити ниддеса̄ бхӯва̄дикасса гахан̣ам̣. ниччан̣йантасса чура̄дикасса хи та̄дисе пайоджане сати бахулам̣ видхӣйама̄непи ниччаттаматтано на̄тиваттати. атхава̄ чура̄дима̄нена̄бйабхича̄рина̄ са̄хачарийа̄ тиджопи чура̄дикова, там̣ йатха̄ ‘га̄васса дутийена̄ттхо’ти. вуттегойевопа̄дӣйате, на̄ссо, на гадрабхо. када̄чи пана асса̄динопи дутийасса гахан̣ам̣ сийа̄ аттхаппакаран̣а̄ диппабха̄вато.

нану ча вӣмам̣са̄йам̣ саппаччайавидха̄на манупапаннамитаретараниссайадоса дут̣т̣хатта̄, татха̄хи сиддхе вӣмам̣са̄садде саппаччайо уппаджджате, сати ча тасмим̣ вӣмам̣са̄ти рӯпам̣ сампаджджатӣти итаретараниссайо, итаретара ниссайа̄ни ча ка̄рийа̄нӣ нопакаппантӣти тена̄ха- ‘анува̄дарӯпа̄на’мичча̄ди. ана̄дика̄ласам̣сиддхасадда̄нува̄то наттхи итаретараниссайо досоти бха̄во. пайоджакабйа̄па̄ран̣иппаччайа̄бха̄ве теджатети рӯпам̣.

2. кита̄

пуббевийа пакативисесана̄дӣтйанена ‘‘самбандхасса пуриса̄йаттатта̄ ‘тикиччха̄сам̣сайесӯ’ти пакативисесананти а̄ха- ‘тикиччха̄йа’мичча̄ди’тйа̄дикам̣ саббам̣ йатха̄йогаметтха̄пи ваттаббантйатидисати. виссаттхоти висаддасса аттхо. атха кимиттхам̣ чхаппаччайантассева двидхода̄харан̣антйа̄сан̇кийа̄ха- ‘аттхабхеда̄ двидхода̄харан̣а’нти. никето нива̄со, сан̇кето лаккхан̣ам̣.

3. нинда̄

нинда=гараха̄йам̣ тато ‘‘иттхийаман̣аттикайакйа̄ че’’ти (5-49) аппаччайе тато ‘‘иттхийаматва̄’’ти (3-26) а̄ппаччайе рӯпам̣. бандхатӣти бадхако.

4. тум̣сма̄

тум̣сма̄тӣха паччайаггахан̣ама̄чиккхати ‘тум̣та̄йе’чча̄дина̄. тато чети йато тум̣сма̄ти паччайассева гахан̣ам̣ йато ча висесана ниддесо, татоти аттхо. паччайаггахан̣е тада̄диггахан̣ам̣ вин̃н̃а̄йате… ‘‘паччайаггахан̣е йасма̄ со вихито тада̄дино гахан̣а’’нти н̃а̄йато. висесанаттена ваттумиччхитатта̄ тадантаггахан̣ам̣… ‘‘видхиббисесанантасса̄’’ти (1-13) вачана̄бхи манаси нидха̄йа̄ха- ‘йато кирийаттха̄’ичча̄ди. со кирийаттхо а̄ди йасса самуда̄йасса со тада̄ди со паччайонте тасса (со таданто). тада̄дитадантасамуда̄йависесасса гахан̣ам̣, (нату) тадантаматтассе тйаттхо. нану ча тум̣сма̄ити висесанаттена ваттумиччхите бхавату ‘‘видхиббисесанантассе’’ти тадантаггахан̣ам̣ паччайаггахан̣е ту катхам̣ тада̄дино гахан̣ам̣ вачана̄бха̄ваточча̄ха- ‘тадавина̄бха̄витта̄’ти. йато вихито тена вина̄ на бхавати сӣленети тадавина̄бха̄вӣ тасса бха̄во тасма̄. има̄йа йуттийа̄ вин̃н̃а̄йате-ттхо, йама̄кхйа̄йате ‘паччайаггахан̣е йасма̄ со вихито тада̄дино гахан̣а’нти. бхаватвевам̣ тада̄дино тадантасса ча гахан̣ам̣, тато киппхалам̣тйа̄ха- ‘тене’чча̄ди.

сапа̄дитоти па̄дисахитато. кха чха суппатта̄бха̄ва̄ти кха чха са̄нам̣ уппаттийа̄ абха̄ва̄. вуттаппака̄рассева тум̣ппаччайантасса пакатибха̄вена гахан̣а̄ сапа̄дито кха чха са̄намануппаттӣти адхиппа̄йо. випубба̄ ‘джи-джайе’иччасма̄ тум̣паччайанта̄ ‘виджетумиччхатӣ’ти аттхе ‘‘тум̣сма̄’’ичча̄дина̄(со), тум̣ссача лопо, немиттике ека̄ре ниватте ‘джиса джиса ити двитте ана̄дибйан̃джаналопо ‘‘джихара̄нам̣ гӣ’’ти (5-102) гӣ. джигӣсаппакатито ‘‘бхӯте ӣӯм̣’’ичча̄дина̄ (6-4) ӣ. тасмим̣ ан̃а. ‘‘а̄ ӣ ӯ мха̄ сса̄ ссамха̄нам̣ ва̄’’ти (6-33) ӣсса рассе бйаджигӣси. йади ту сапа̄дито сасса уппатти сийа̄, тада̄ бйаджигӣсӣти еттха двиббачанам̣ карӣйама̄нам̣ саппаччайантасса пат̣хамассекассарасса двиббачанам̣ бхаватӣти ‘‘кха чха са̄на’’мичча̄дина̄ (5-69) виджийа ити самуда̄йе а̄дибхӯтасса висаддасса сийа̄ ӣмхи ча вихите сапа̄дино пакатибха̄воти висадда пуббе ан̃а̄гамо сийа̄, тато ча авивиджисӣти анит̣т̣хампасаджджеййа.

тум̣сма̄ иччха̄йанти ча пакатиппаччайаттха̄намупадит̣т̣хатта̄ тена сабха̄ва лин̇гена кха чха саппаччайа̄ таданто ча анумито на пана тум̣, тумиха сутоти а̄ха- ‘на таданто, на̄пи чха чхаса̄’ти. джигхаччха̄иччатра двитте пуббасса гхасса ‘‘чатуттха дутийа̄нам̣ татийапат̣хама̄’’ти (5-78) го. тасса ‘‘каваггаха̄нам̣ чаваггаджа̄’’ти (5-79) джо. па̄н̣инина̄пӣха саппаччайа видха̄йаке сутте ва̄кйампи йатха̄ сийа̄ти ва̄вачанам̣ катам̣, тадайуттанти нира̄каттума̄ха- ‘ва̄кйампи’чча̄ди. пакатйа̄дитйатра а̄ди саддена аттхависесо гахетаббо, пакати висесо туманто, иччхаттхо-ттхависесо. идам̣ лаккхан̣анти ‘‘тум̣сма̄ лопо чиччха̄йам̣ те’’ити идам̣ лаккхан̣ам̣. нийогатоти нийамена. а̄сан̇ка̄йамупасан̇кхйа̄на’’нти (3-1-7) ва̄кйака̄рена вуттам̣ нира̄каттума̄ха- ‘а̄сан̇ка̄йа’мичча̄ди.

ачетанатта̄ кӯласса иччха̄йа̄самбхавоти ‘кӯлаппатитумиччхатӣ’ти ва̄кйамевеччха̄пака̄санамасиддхам̣, тена̄сиддхена ва̄кйена̄сиддха̄нам̣ кха чха са̄нам̣ са̄дханам̣ асиддхена̄сиддхаса̄дханам̣. иччха̄вачаниччха̄ти иччха̄йа ваттумиччха̄. иччха̄йапаваттито упаладдхӣти иччха̄йа упаладдхи упа̄ламбо париджа̄нанам̣ паваттитоти аттхо. четана̄ватича̄ти вуттам̣ тасма̄ четана̄вати паваттито упаладдхим̣ дассетва̄ тадападесе на̄четанепи дассетум̣ ‘йопеса̄’тиа̄дима̄ха. девадатте раджджу кхӣла̄дипа̄н̣ина̄ уййого, кӯле маттика̄викӣран̣а̄ди. раджджу гун̣о. кхӣло [кӣла (пан̃чика̄)] сам̣ква̄ди.

пуло тин̣а̄дӣнам̣ сан̇гха̄то. са̄ сунакхо мимарисатӣти мара=па̄н̣ача̄ге’иччха̄йам̣ туманта̄ со. ‘‘н̃и бйан̃джанассе’’ти (5-170) н̃и. двитте пуббато-н̃н̃асса лопо ‘‘кха чха сесвӣ’’ти (5-76) двитте пуббасса̄сса имимарисати. татха̄ пипатисатӣти ‘патапатха=гамена’ иччасса. са̄ мимарисатӣти сатипи сачетанатте висаттаджӣвитасса сунакхасса маран̣иччха̄ самбхаватӣти пат̣ипа̄дитам̣. ‘‘иччха̄санта̄ пат̣иседхо ваттаббо’’ти (3-1-7) па̄н̣инӣйава̄ттикака̄рена вуттам̣, таннира̄каттума̄ха- ‘бубхуккхиту’мичча̄ди. джа̄типадаттханиссайена нивуттимпат̣ипа̄дайама̄ха- ‘джа̄типадаттхе’чча̄ди. итаро иччхаттхо.

5. ӣйо

карӣйати самбандхӣйатӣти каммам̣. тан̃ча на̄ма джа̄ти гун̣акирийа̄дабба самбандхато пан̃чадха̄ бхавати. таттха на̄макаммам̣’ д̣иттхо д̣авиттхоти на̄мена пин̣д̣асса самбандха̄. джа̄тикаммам̣ гоассоти готта̄диджа̄тийа̄ пин̣д̣асса самбандха̄. гун̣акаммам̣ сукконӣлоти сукка̄дина̄ гун̣ена даббасса самбандха̄. кирийа̄каммам̣ па̄чако па̄йакоти па̄чака̄дикирийа̄йа даббасса самбандха̄. даббакаммам̣ дан̣д̣ӣвиса̄н̣ӣти дан̣д̣а̄дина̄ даббена пин̣д̣асса самбандха̄. евам̣ каммасса пан̃чаппака̄расамбхавепиччха̄йаматтхе ӣйасса видха̄нато иччха̄самбандхийева каммам̣ гайхатӣти кирийа̄каммамева̄тра гайхате амукамеваттхамупадассенто а̄ха- ‘йадипи’чча̄ди. айан̃ча нипа̄та самуда̄йо висеса̄бхидха̄нанимитта̄сйупагаме ваттате.

татха̄пӣтилокавуттирайам̣висеса̄бхидха̄на̄рамбхе. там̣самбандхийева̄ти иччха̄самбандхиева. аттанопуттамиччхатӣтйа̄дивачаниччха̄йаматтасамбандхинипутта̄до аттанотйануваттийасуттантаренапаччайовидхӣйатепа̄н̣инина̄, еттха тва(тта)ггахан̣амантарена̄тта самбандхинйева путта̄до катхам̣ вин̃н̃а̄йате висесавачана̄бха̄ве хи парасамбандхинйапи паппотӣтӣмам̣чодйамуббха̄вайа ма̄ха- ‘аттасамбандхини’чча̄ди. ӣйасса парасамбандхинйапи пасан̇готи самбандхо. куточа̄ха-ӣйасса̄итидха̄на̄’ти. аттхаггахан̣асса̄вачане ӣйасса̄набхидха̄на̄ти бха̄во.

аппаттийа̄ти каран̣е хетумхи ва̄ татийа̄. еттха̄ти аттано путтамиччхатӣтеттха̄пи. на ит̣т̣хоти ӣйаппаччайо на̄бхимато. неветтха бхавитаббанти вадато-дхиппа̄йа̄ма̄ха ‘са̄пеккхатта йевети бха̄во’ти. йади аттано путтамиччхатӣти ваттумиччха̄йам̣ са̄пеккхеттепи сийа̄, тада̄йаманит̣т̣хаппасан̇готи дассетума̄ха- ‘йадичеттха’ичча̄ди.

анит̣т̣хаппасан̇гасса сарӯпама̄ха- ‘аттано путтӣйатӣти сийа̄’ти. уппаджджама̄нена ӣйенева аттаттхасса̄бхихитатта̄ аттасаддасса̄ппайоготи четампи на сан̇гатанти пат̣ипа̄дайама̄ха ‘на ча сакка̄’тиа̄ди. касма̄девам̣ ваттум̣ на сакка̄ти а̄ха- ‘пакати’чча̄ди. апӯпа̄дика̄йа пакатийа̄ сама̄наттхассева висесанасса вуттипаде антобха̄ва дассана̄ти аттхо. квапаневам̣ дит̣т̣хантйа̄ха- ‘там̣йатхе’чча̄ди. ‘‘тамасса сиппам̣ сӣлам̣ пан̣йам̣ пахаран̣ам̣ пайоджанам̣’’ти (4-27) н̣ике а̄пӯпико. нату бхиннаттхасса̄ти бйатирекам̣ дассетва̄ там̣ дит̣т̣хантена са̄дхетума̄ха- ‘девадаттасси’чча̄ди. ка̄ран̣ама̄ха- ‘са̄мйантаре’чча̄ди. девадаттасса дхуруно куланти са̄мйантарабйаваччхеда̄йа девадаттасаддассо па̄да̄нато гурукуланти вуттипадена девадаттаттхасса̄нто бха̄воти аттхо. таметтхопи сама̄нантӯпадассенто а̄ха- ‘татхеха̄пи’чча̄ди. атха̄ттано путтамиччхатӣтйетасмим̣ ва̄кйе падасса̄нва̄кхйа̄нато аттасаддасса̄ппхайого кинна сийа̄ти дассетума̄ха- ‘нача̄пи’чча̄ди.

падасса̄ти путтӣйа̄дино падасса. нача̄пи аппайоготи самбандхо. ка̄ран̣ама̄ха- ‘ӣйантасса̄’тиа̄ди. ӣйанто путтӣйа̄ди, нийогато на паппотӣти самбандхо. табба̄чӣсаддаппайоганти ан̃н̃ава̄чӣсаддайогам̣. сутаггахан̣анти асутатта̄ти вуттасутаггахан̣ам̣. аттхаппакаран̣а̄дйупалаккхан̣антйанена аттхато пакаран̣а̄дитопи путтассатта нийата̄ гамйате, сутасаддасса ту гахан̣амупалаккхан̣аттханти вадати.

нану ча сутте камма̄ти вуттатта̄ каммасамуда̄йатопӣйо сийа̄ тйа̄сан̇кийева (мабха̄)вам̣ са̄дхайама̄ха- ‘камма̄’тиа̄ди. ваттум̣ ит̣т̣ха̄ екасакхйа̄ йасса каммаса̄ман̃н̃асса там̣ татха̄вуттам̣. ваттумит̣т̣хека сан̇кхйасса гахан̣ама̄ха- ‘каммасамуда̄йато’ти. кимпана̄вайавато на сийа̄’ махантампуттамиччхатӣ’ччатра путтамиччаточча̄сан̇кийа̄ха ‘авайаватопи са̄пеккхатта̄йева̄’ти. на бхатӣти самбандхо. еван̃чарахи идампи на сиджджхатӣти чоденто а̄ха ‘чарахи’чча̄ди. маха̄ ча̄йам̣ путточети маха̄путтамиччхатӣти йадевам̣ карӣйати тада̄йампайоготи дассенто а̄ха- ‘бхавитаббамеве’чча̄ди.

6. упама̄

упамӣйате париччхиджджати са̄дхӣйатӣтйаттхо. кӣдисантамупама̄намичча̄ха- ‘пасиддхаса̄дхамйа̄’ичча̄ди. пасиддхо гава̄ди, тасса са̄дхамйа̄ сама̄на рӯпата̄йа йампасиддхасса гавайа̄дино са̄дхийасса са̄дханам̣ тамупама̄нантйаттхо. сама̄но дхаммо-ссети садхаммо, гава̄дийева. тасса бха̄во са̄дхамйам̣. са̄дхйате упамӣйате-ненети са̄дханамупама̄нам̣ гава̄ди. са̄дхуте упамӣйатети са̄дхийо, гавайа̄ди. тасса са̄дханам̣ са̄дхийаса̄дханам̣.

путтамива̄чаратӣти еттха ‘а̄васатхама̄васати’чча̄до вийа а̄дха̄раттхасса вин̃н̃а̄йама̄натта̄ путте вийа ма̄н̣аваке мадхураннапа̄нада̄на̄дикама̄чаран̣ам̣ каротиччеваматтхасамбхавена двиннампи упама̄нопамеййабха̄вотйавагамайитума̄ха- ‘путте’ичча̄ди. пасиддхена са̄дханабха̄венупама̄набхӯте путте а̄чаран̣ампи пасиддханти а̄ха- ‘тампасиддха’нти. тада̄чаран̣ена тена а̄чаран̣ена путтама̄н̣авакависайама̄чаран̣ам̣ ва̄ путтама̄н̣авака садденупача̄рато гахетва̄ висайӣвасена висайабха̄вавоха̄ротипи йуджджати. ва̄кйаттхо панетасмим̣ паккхе ‘путтамива путтависайа ма̄н̣авакамива а̄чарати ма̄н̣авакависайама̄чаран̣ам̣ каротӣ’ти, вуттийанту йатха̄вуттаматтхадвайам̣ йатха̄йогам̣ йоджетва̄ ведитаббам̣.

нану ча йаджджатропама̄нопамеййабха̄во вуттийам̣ ӣйенева джотитоти ивасаддо ниваттате, тадопама̄нопамеййабха̄во путта саддева ваттате, там̣ катхамупамеййавачанасса ма̄н̣авакасаддасса вуттаттхасса пайого йутточча̄сан̇кийа̄ха- ‘упама̄навачанато’чча̄ди.

таббисит̣т̣ха̄чаран̣ети тенопама̄нена висит̣т̣хе а̄чаран̣е. упама̄нопамеййабха̄васса̄ниваттатта̄ти еттха̄йамадхиппа̄йо ‘упама̄на висит̣т̣ха̄чаран̣е упама̄навачанато ӣйасса видха̄не нопамеййавачанамантаренопама̄навачанасса паваттӣти упама̄нопамеййабха̄васса̄ниваттӣ’’ти. ан̃н̃атха̄ти йадйупама̄нопамеййабха̄васса ӣйенева джотитатта̄ тадантассупамеййе вутти сийа̄тйаттхо. паббата̄йатӣти ‘‘каттута̄йо’’ти (5-8) а̄йо. упамеййасса̄ниваттатта̄ упамеййа каттуса̄ман̃н̃е типпаччайо.

7. а̄дха̄

йатха̄нантарасутте упама̄не упамеййасса ма̄н̣авакасса пайого упапанно, татха̄тра̄пи ‘па̄са̄де кут̣ийа’нти чопамеййассапайоготи атидисанто а̄ха- ‘хет̣т̣ха̄вийе’чча̄ди. упама̄не упамеййасса̄нантобха̄ва̄ти аттхо. нану киматтхамидамуччате йавата̄йо па̄са̄де ива̄чарати со па̄са̄дамива̄чаратӣтипи ваттум̣ сакка̄ти на̄ттхабхедо-н̃н̃атра вачаниччха̄бхеда̄ти пуббеневеттха̄пи ӣйо сиддхо, тато на̄ттхо-нена вачанене чча̄сан̇кийа̄ха- ‘йадипи’чча̄ди.

8. катту

еттха каттутоити вачана̄ камма̄ти ниваттате, а̄йаггахан̣а̄ ӣйо. када̄ пана каттувисесо-васӣйатичча̄ха-‘йаттхйа̄дисаддасама̄на̄дхикаран̣атте’тиа̄ди. паббата̄йати хаттхиччевама̄дина̄ хаттхйа̄ди саддена сама̄на̄дхикаран̣атте сатӣти аттхо.

9. джхаттхе

койам̣ чйаттхочча̄сан̇кийа ‘‘абхӯтатаббха̄ве кара̄сабхӯйоге вика̄ра̄чӣ’’ти (4-119) чӣсса абхӯтатаббха̄ве кара̄дийогесати видха̄на̄ ‘абхӯтатаббха̄во кара̄дивисит̣т̣хо’ти а̄ха. абхӯта таббха̄васса кара̄дивисит̣т̣хатта̄ каротйаттханиваттийа̄вассам̣ па̄н̣инийа̄ вийа бхувиггахан̣ам̣ каттаббаман̃н̃атха̄ каротйаттхепи сийа̄тйа̄сан̇кийа ниваттихетума̄ха- ‘тенева̄’тиа̄ди. йенева каротйа̄дивисит̣т̣хо абхӯтатаббха̄вочйаттхо тенева хетуна̄ти аттхо. бхаватйаттхе-нена ка̄ран̣ена ладдхе каротйаттхопйанит̣т̣хо лаббхатичча̄сан̇кийа танниваттимпат̣ипа̄дайама̄ха- ‘каротйаттхе’чча̄ди. адхавалам̣ дхавалам̣ кароти дхавалӣкаротиччева чӣппаччайе каттаббе камменева каротисса̄бхисамбандхасса дит̣т̣хатта̄ти аттхо. ка̄ран̣антарама̄ха- ‘иха че’чча̄ди. итисаддо хетумхи йасма̄ иха каттутоти ваттате таточети аттхо.

асатйаттхасса пана бхаватйаттхейева̄нтобха̄ва̄ на танниватти пат̣ипа̄дита̄. таппакаран̣ети дха̄туппаччайаппакаран̣е. двиббачананти пат̣аиччасса двиббачанам̣ тато ‘‘диссантан̃н̃епи паччайа̄’’ти (4-120) ра̄ппаччайо. ‘‘ра̄нубандхентасара̄дисса̄’’ти (4-132) антасара̄дисса лопо. чйанта̄ паччайа̄бха̄ваттхам̣- ‘ачӣто’ти паччайавидха̄насутте пат̣иседхо на като, тена̄ха-‘ачӣтоти пат̣иседха̄бха̄ва̄’ти. чӣти бхусоити

пат̣хаманта̄чӣ. н̣а̄дивуттитта̄ ‘‘екаттхата̄йа’’нти (2-119) вибхаттилопо. ихечети ‘чйаттхе’’ итӣмасмим̣йева. на ча вуччатети самбандхо.

10. садда̄

нану ча асати сутте дутийа̄ггахан̣е дутийантехичча̄йам̣ висесо куто лаббхате йена ‘садда̄дӣхи дутийантехӣ’ти виваран̣ам̣ катанти саччам̣, татха̄пи паччайавидхимхи йуттепи пан̃чамийа̄ ниддесе ‘садда̄дӣнӣ’ти дутийа̄йопа̄да̄наса̄маттхийа̄ татха̄ виваран̣ам̣ катам̣.

саббаттха̄ти ‘‘тамадхӣте там̣ джа̄на̄ти кан̣ика̄ча̄’’до (4-14) саббаттха. кирийа̄ва̄тйавадха̄ран̣ена йам̣ бйаваччхиннам̣, тамупадассенто а̄ха- ‘на ка̄ле’чча̄ди. йадӣпи адхӣтечча̄дӣсу ваттама̄нака̄лена каттуна̄ екавачанена ча ниддесо, татха̄пи тесамаппадха̄натта̄ ан̃н̃асмимпи бхӯта̄дике ка̄ле камма̄до са̄дхане бахувачанена ча паччайо сийа̄ евети бха̄во.

нану ча ‘‘дха̄тваттхена̄масмӣ’’ти (5-12) иппаччайе патте-йама̄раббхате ассапи дха̄тваттхейева видха̄нам̣, тато ча садда̄дӣхи дха̄тваттхе иппаччайена на бхавитаббам̣, диссате ча иппаччайапайогочча̄сан̇кийа ‘на̄йамиппаччайасса ба̄дхако’ти пат̣ипа̄детума̄ха- ‘дхӯвам̣ кароти’чча̄ди. на̄на̄бхиннам̣ ва̄кйам̣ на̄на̄ва̄кйам̣, тасса бха̄вена, тена бхиннава̄кйабха̄вена̄йасса иппаччайасса ча самуччайатоти аттхо. ‘‘дха̄тваттхена̄масмӣ’’тйекам̣ ва̄кйам̣, ‘‘садда̄дӣни каротйа’’парам̣. ета̄ни две бхиннава̄кйа̄ни- ‘дха̄тваттхе на̄масма̄ иппаччайо бхавати, садда̄дӣни каротиччасмим̣ аттхе а̄йо бхаватӣ’ти паччекама̄кхйа̄та̄пеккха̄йа ва̄кйапарисаматтийа̄ бхинната̄, абхинне хи кирийа̄падекава̄кйата̄, бхиннету на̄на̄ва̄кйата̄, на̄на̄ва̄кйе ча сати самуччайо. на хи са̄ман̃н̃ависесабха̄вена видха̄намева ба̄дха̄хету, кин̃чарахи екава̄кйата̄пи, там̣ йатха̄-‘бра̄хман̣а̄нам̣ дадхи диййатам̣, таккам̣ кон̣д̣ан̃н̃а̄йе’ти. на̄на̄ва̄кйе ту самуччайо, там̣ йатха̄- ‘бра̄хман̣а̄ бходжӣйанту, ма̄д̣хара̄йа ваттхайугалам̣ дӣйатӯ’ти ма̄д̣харо бра̄хман̣абха̄вена бходжӣйате ваттхайугалан̃ча лабхате, теноджукам̣ вуттена ваттхайугалада̄нена са̄ман̃н̃авуттам̣ бходжанам̣ на ба̄дхӣйате, татхеха̄пи уджукам̣ вихитена̄йена са̄ман̃н̃авихито иппаччайо на ба̄дхӣйате лаккхийа̄нуродхена саттхака̄расса ва̄кйа бхеда̄бхедоти на̄нават̣т̣хитидосоти ман̃н̃ате. тимхи ле ча сиддханти самбандхо.

йаппаччайо на вихито па̄н̣инӣа̄дӣхи вийа̄ти адхиппа̄йо. ‘джала дала- диттийам̣’. ‘‘ма̄но’’ти (5-65) ма̄но, ‘‘каттари ло’’ти ‘‘пароккха̄йам̣ че’’ти (5-70) чаггахан̣ена ‘дала дала’итидвиттам̣ ‘‘лопона̄дибйан̃джанасса’’ (5-75) ‘‘сарамха̄ две’’ти (1-34) дассаласса ча двибха̄ве даддаллама̄на̄. джалама̄на̄ти ат̣т̣хакатха̄вачанатоти имина̄ кирийа̄самабхиха̄ре йаппаччайа̄бха̄вам̣ дассети. имина̄ ча саккате вийа бхуса̄бхиккхан̃н̃епи кирийа̄самабхиха̄ро кирийа̄париваттанам̣, тан̃ча йада̄ кирийаман̃н̃ена каттаббаман̃н̃о кароти, тена каттаббан̃четаро, тада̄ бхаватӣти вин̃н̃еййам̣. ‘‘са̄ман̃н̃авихита̄ видхайо пайогаманусарантӣ’’ти имина̄ лаккхан̣ена ‘дала-диттийа’нти имасма̄ ‘‘ма̄но’’ти са̄ман̃н̃ена вихито ма̄наппаччайо бхусаттхе а̄бхиккхан̃н̃е ча бхависсати. даддалла ма̄на̄ти еттха бхусам̣ джалама̄на̄, пунаппуна джалама̄на̄ти ча аттхо ведитаббо.

11. намо

намо кароти намосаддамучча̄рети, саддам̣ кароти саддамучча̄ретӣтиччеваматтхо (на) гахетаббе аниссайанато анабхидха̄нато ва̄.

12. дха̄тва̄

апариниппханноти аниппханно асиддха̄ваттхоти аттхо. ка̄ракаса̄дхийоти йатха̄ла̄бхам̣ ка̄ракехи са̄дхийо. асатвабхӯтоти адаббабхӯто. айанту кирийа̄рӯпо падаттхо пачатйа̄дӣнам̣ викледана̄дипадха̄накирийа̄рӯпо ча тадавайаварӯпа̄ пуббапарӣбхӯтауддхана̄ро пана̄дика̄дайо та̄даттхийа̄ ча пачатйа̄дивачанӣйа̄. тасма̄ йатха̄ вутталаккхан̣е дха̄тваттхе дха̄туто видхӣйама̄но тйа̄диппаччайо татха̄бхӯтамева вадатӣти бхеда̄бха̄ва̄ абхедасан̇кхйа̄йекавачаненоччате, ‘на бахувачанена, тенеттха ‘т̣хӣйате девадаттена, т̣хӣйате девадаттехӣ’ти бхавати. на йатокуточӣтиа̄дина̄ йато йаттха на диссати, тато таттха на хотӣти дӣпети. йато йаттха видхи, са тасса самбандхӣ бхаватӣти на̄мехи вачанӣйаттхато-ттхантарабхӯто йойам̣ дха̄тваттхо кама̄дӣнаматтхабхӯто, со сакаттхоти сакаттхейева̄йамиппаччайо чура̄дин̣ивийа̄ти ведитаббо.

тассача̄ти ека̄расса ча. атха атихаттхайатичча̄до па̄дивисит̣т̣хе ева дха̄тваттхе иппаччайасса видха̄на̄ тадаттхавихитенева иппаччайена па̄дивисит̣т̣хо дха̄тваттхо вутто, тена киматтхо иппаччайантасса па̄дийогочча̄сан̇кийа пайоджанама̄кхйа̄тума̄ха- ‘атихаттхайати’чча̄ди. на са̄маттхийанти саматтхата̄ наттхӣти аттхо.

13. сачча̄

аттхама̄чиккхати, ведама̄чиккхатӣти виггахо. сукха̄петичча̄до сукхам̣ ведайатичча̄дина̄ виггахо. ва̄па̄т̣ха̄ти викаппена па̄т̣хато.

15. чура̄

асати сутте сакаттхети катхам̣ лаббхатӣти а̄ха- ‘аттха̄нати деса̄’ти. аттха̄-натидеса̄ти аттхависесасса кассачи сутте аниддеса̄ти аттхо. аттхависесасса̄-натидесаматтена сакаттхойева н̣ина̄ ва̄ччоти катхам̣ вин̃н̃а̄йатечча̄ха- ‘сакаттхасса ча сутатта̄’ти. чура=тхеййе ичча̄дӣсу тхеййа̄дикасса сакаттхасса сутатта̄ти аттхо. йогавибха̄гатоти ‘н̣ӣ’тийогавибха̄гато, раджджам̣ ка̄ретӣти еттха са̄мйамачча̄дикам̣ саттан̇гам̣ раджджам̣ паваттетӣти ва̄ аттхо, пайоджакабйа̄па̄ре н̣и.

16. пайо

пайоджако чодако бйа̄па̄ракоти аттхо нану ча вуттийам̣ ‘катта̄рам̣ пайоджайатӣ’ти вуттам̣ катхам̣ пайуджджама̄насса каттуттам̣ти а̄ха- ‘пайуджджама̄но’чча̄ди. на̄вассам̣ кирийа̄паваттакаттенева йоггата̄маттенапи каттуттам̣ сийа̄ти дассенто а̄ха- ‘кирийа̄йа йогго’тиа̄ди. па̄са̄н̣амбаленут̣т̣ха̄пети’чча̄дӣсу хи йогйата̄йапи каттутта̄васа̄йосийа̄, копана̄йам̣ пайоджакабйапа̄роти а̄ха- ‘песане’чча̄ди. да̄са̄дино хӣнасса каттхачи аттхе нийоджанам̣ песанам̣. гуруа̄дино сакка̄рапуббам̣ бйа̄па̄ран̣амаджджхесанам̣. там̣ песанаджджхесана̄дикам̣ лаккхан̣ам̣ сабха̄во йасса со татха̄ вутто.

а̄дисаддена а̄нукӯлйабха̄гино бйа̄па̄расса гахан̣ам̣, татха̄ ча ‘бхиккха̄ ва̄сайати ка̄рӣсо-джджха̄песӣ’ти сиджджхати. бхиккха̄ хи пачурабйан̃джанаватӣ лаббхама̄на̄ ва̄са̄нукӯлам̣ титтивисесамупаджанайати. ка̄рӣсопи нива̄те падесе сут̣т̣ху паджджалитоджджхайанавиродхи сӣтакатамупаддавамапанайанто-джджхайана̄нукӯласа̄маттхийама̄дадха̄ти тато тесампи йуттампайоджакаттанти.

пайоджакабйа̄па̄ретӣдам̣ паччайависесанам̣ ва̄ сийа̄ пакативисесанам̣ ва̄. таттха йади пакативисесанам̣ сийа̄, тада̄ пайоджакабйа̄па̄ре ваттама̄на̄ н̣ӣн̣а̄пӣ видхӣйантӣти (гаманам̣) пати йо нийого тадаттхо гами, на гатйаттхо, тасса ча̄йам̣ пайоджджоти ‘гамайати ма̄н̣авакам̣ га̄ма’нти гатйаттхасса пайодждже ‘‘гатибодха̄ха̄ре’’чча̄дина̄ (2-4) вихита̄ дутийа̄ на паппоти, тато пакатйаттхависесанапаккхо дут̣т̣хоти паччайависесанапаккхам̣ дассетума̄ха- ‘паччайависесанам̣ ведам̣ на пакативисесана’нти.

пайоджакаматтаггахан̣ети маттасаддо са̄ман̃н̃ава̄чӣ, йатха̄ ‘кан̃н̃а̄ маттам̣ ва̄райатӣ’ти. катта̄рам̣ йо пайуджджати йо ча каран̣а̄дӣнам̣ пайоджако тесам̣ са̄ман̃н̃ена гахан̣е сатӣти аттхо. бйа̄па̄ретвева̄ти пайоджакаггахан̣амантарена бйа̄па̄реиччева вачанам̣ каттаббам̣ сийа̄ти бха̄во, танти пайоджакаггахан̣ам̣, висит̣т̣хо висайо йасса пайоджакаггахан̣ассатам̣татха̄вуттам̣. копана̄йам̣висит̣т̣хо висайочча̄ха- ‘йо локе’ичча̄ди. итова̄ти ваккхама̄насса хетуно пара̄ма̄со. танти чура̄дӣхи н̣ивидха̄нам̣. евам̣саддо ваккхама̄на̄пеккхо. там̣ висум̣ чура̄дӣхи н̣ивидха̄намева ваккхама̄наппака̄рена сапхалам̣ сийа̄ на̄н̃н̃атха̄ти аттхо. тамева пака̄рам̣ дассети‘йадимина̄’чча̄ди.

17. кйота̄

каттари вихитесупи ма̄нантатйа̄дӣсу парабхӯтесу кйо бхаватӣти вин̃н̃а̄йеййа̄ти ‘бха̄вакаммесӯ’ти на кйасса висесананти а̄ха- ‘ма̄нантатйа̄дӣна’мичча̄ди.

йади хи каттари вихитесу сийа̄, татха̄ сати тесамубхиннам̣ падха̄наттена̄бхидхӣйама̄на̄наман̃н̃аман̃н̃а̄напеккхатта̄ асамбандхо сийа̄, на че вамбхӯта̄намабхидха̄наматтхи, на хи ‘т̣хӣйате’ччасма̄ бха̄во катта̄ ча патӣйате, на̄пи ‘гамйате’ччасма̄ каммам̣ катта̄ча. апи ту бха̄вакамма̄нева гамйанте, тена̄ха- ‘тасма̄’ичча̄ди.

тесамева̄ти ма̄нантатйа̄дӣнамева. парасаман̃н̃а̄бхи паресам̣ качча̄йана̄ нам̣ пароккха̄иччева на̄мам̣. таббаджджитесӯти пароккха̄сан̃н̃ипаччайаваджджитесу. апароккхесӯти еттха парасаман̃н̃а̄васена пароккха̄иччанена саха сама̄сам̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃атха̄пи пат̣ипа̄детум̣ ‘атхава̄’тиа̄дима̄ха. пароккхети индрийа̄висайе ка̄ле. пароккхевихита̄ паччайа̄ти имина̄ упача̄рена таддхитаппаччайавасена ва̄ пароккха̄ти садданиппхаттима̄ха. те пана‘а у’ ичча̄дайо. татоти пароккхаппаччайато.

нану пуббапаккхе ‘апароккхесӯ’ти еттха ‘пароккха̄ваджджитесӯ’ти аттха вачанам̣ йуджджати, дутийапаккхе пана ‘пароккхаваджджитесӯ’ти, татха̄ сати катхаметтха ‘пароккха̄ваджджитесӯ’ти аттхавачанам̣ йуджджатӣти а̄ха- ‘тепана̄’тиа̄ди. идха̄ти апароккхесӯти имасмим̣. нану ча ‘‘пароккхе а у’’ичча̄дисутте (6-6) ‘пароккхе’ти пакативисесананти паччайа̄нам̣ пароккхе вихитата̄ катханти манаси нидха̄йа̄ха ‘пароккхе’ичча̄ди. бхаванам̣ бха̄во кирийа̄дха̄тваттхо.

са̄дхӣйама̄на̄ваттхоти имина̄ сиддха̄ваттха̄ нирассате. пуббапарӣбхӯто падха̄накирийа̄вайавабхӯто кирийа̄рӯпо аттхо лаккхан̣ам̣ сабха̄во йасса дха̄тваттхасса со татха̄ вутто. сатвабхӯтоти еттха патӣйатӣти сесо. бахувачанампи хоти па̄ка̄па̄кети адхиппа̄йо, карӣйатӣти каммам̣, тан̃ча йадипи на̄ма̄дикаммаматтхи, татха̄пи крийаттха̄ичча̄дхика̄рато ма̄на̄дӣнаман̃н̃аттха̄лаббханато ча кирийа̄ самбандхова гайхате, су-саване сӯйама̄нам̣.

па̄н̣инийехеттха ‘‘бхиндати кусӯлам̣’тйа̄до йа̄ бхедана̄дикирийа̄ каммани диссате, са̄ йада̄ сукараттаматтена саппадха̄наттавачаниччха̄йам̣ каттуттепйупалаббхати ‘бхиджджате кусуло сайамеве’чча̄дина̄, тада̄сса каттуно суттантарена каммасариккхабха̄во видхӣйате ‘камманиссайам̣ ка̄рийам̣ йатха̄ сийа̄’ти. таннисса̄йа̄ха- ‘йада̄ каммамеве’чча̄ди. йада̄ каммамева каттубха̄вена виваччхӣйатети самбандхо. катхам̣ катва̄ татха̄ виваччхӣйатечча̄ха- ‘аттасамавета̄йа’ичча̄ди. аттасаддена каммаматра виваччхитам̣, аттани самавета̄ екадесӣбхӯта̄ аттасамавета̄, тасса̄ кирийа̄йа каммат̣т̣хакирийа̄йа̄ти вуттам̣ хоти.

субхедатта̄динети хетумхи каран̣е ва̄ татийа̄. аттхатоти ‘каммейева кйо’ти (на саккхи) [тасма̄] вуттанти адхиппа̄йо. татха̄хи ‘бхиджджатети савана̄ каммата̄вагамйате’ти имина̄ аттхато каммейевакйотипат̣ипа̄дитамева. вуттамева пхут̣ӣкарама̄ха- ‘бхиджджате иччасмим̣ паде’ичча̄ди. ан̃н̃атха̄ти йади каммейева тепаччайо на сийа̄. атоти бхиджджате иччасма̄. упасам̣харама̄ха- ‘тасма̄’ичча̄ди. ким̣ вачанена̄ти па̄н̣инӣйа̄намива ким̣ суттаттарена̄ти аттхо.

вачана̄бха̄вепи каммакаттари падасан̇кха̄раккамопадассанамукхена вутти гантхам̣ виваритума̄ха- ‘ва̄кйато’ичча̄ди. ва̄кйато уддхаритва̄ падесан̇кхарийама̄нети ‘бхиджджате кусӯло сайамеве’ти ва̄кйато висум̣ катва̄ бхиджджате’ти паде сан̇кхарийама̄не ниппха̄дӣйама̄нети аттхо. тадева̄ти падаттхаса̄ман̃н̃амева. танниппха̄данети тасса сан̇кхарима̄насса падасса сан̇кхаран̣е. сайантӣмасса̄тра аттана̄ти аттхо. на кевала маненетадева вуттам̣- ‘каммейева паччайо’ти, кин̃чарахи ан̃н̃ампаттхӣти дассетума̄ха- ‘анена че’чча̄ди. чо ваттаббантарасамуччайе. аненабхиджджатети савана̄ичча̄дина̄ идан̃ча̄ха̄ти аттхо. кинтадичча̄ха ‘камма каттуно’чча̄ди, на падамуда̄харан̣анти каммакаттуно ва̄кйамевода̄харан̣ам̣… ва̄кйенева тасса патӣтийа̄ ман̃н̃ате. падамевода̄харан̣ам̣ касма̄ на сийа̄ти а̄ха- ‘падехи’чча̄ди. дутийамуда̄харан̣ам̣ дассетума̄ха- ‘каттуниссайо пи’чча̄ди.

асмим̣ паккхети асмим̣ каттуттена виваччхите паккхе. таббисайаттанти каммава̄чӣсайам̣ саддависайаттам̣. бха̄вакаммесӯтӣмасса каттариччасса ча паччайависесанаттхе сати са̄маттхийаладдхампайоджанам̣ дассетума̄ха- ‘бха̄вакаммесӯ’тиа̄ди. имина̄ анена ча висесисатта̄ти самбандхо. кинтам̣ висеситанти а̄ха- ‘ма̄нанта тйа̄дӣсӯ’ти. кинтампайоджананти пайоджанам̣ дассетума̄ха- ‘тйа̄дӣна’мичча̄ди. йади бха̄вакаммесу каттари ча тена тена [дха̄нена] суттена ма̄на̄дайо на сийум̣, катхантам̣ висеситесу ма̄на̄дӣсу паресу кйа̄дайо сийунтӣмина̄ са̄маттхийена ( ) [(сати)] бха̄вакаммесу каттари ( ) [(ти)] ча ‘‘ваттама̄нети анти’’чча̄диппабхутикехи (6-1) суттехи йатха̄ла̄бхам̣ бха̄ва̄дӣсу паччайа̄ хонтӣти вин̃н̃а̄йатӣти бха̄во.

натадаттхам̣ вачанама̄раддханти бха̄вакаммесу каттари ма̄нантатйа̄дивидха̄наттхам̣ па̄н̣инийехи вийа суттантарам̣ на̄раддханти аттхо. атха бха̄вакаммесу каттари ча ма̄на̄дивидха̄наттхам̣ вачанам̣ на̄раддхам̣ дха̄тунийаманам̣ [дха̄тунийаматтхам̣] твасса ваттаббанти тан̃ча са̄маттхийа̄ва (лаббхатети) дассетума̄ха- ‘кирийаттханийамопи’чча̄ди. акаммака̄ дха̄туто бха̄ве каттари ча сакаммака̄ камме каттари чети кирийаттханийамо йатха̄вуттена са̄маттхийа̄ лаббхатети самбандхо. акаммака̄нам̣ каммавираха̄, сакаммака̄нан̃ча сатопи бха̄васса̄ппадха̄натта̄ акаммака̄ каттари бха̄ве ча бхаванти на камме, сакаммака̄ каммасаббха̄ва̄ каттари камме ча бхаванти на бха̄ветӣдам̣ са̄маттхийам̣.

каммамапеккхатети пача̄дито каттари пат̣хамапурисекавачане кате пачатичча̄дӣсу пача̄дино пачана̄дикирийа̄ одана̄дикам̣ каммамапеккхате. каттуттамапеккхатети бхаватичча̄дӣсу бхӯа̄дӣнам̣ бхавана̄дикирийа̄ каттуматтамапеккхате.

20. н̣ин̣а̄

йадаттханти йам̣пайоджанам̣.

23. джйа̄

джинантоти ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти (1-33) рассо. саббаттхева йаттха каттари паччайо таттха викаран̣а̄пи каттарийева, йаттха бха̄вакаммесу таттха викаран̣а̄пи бха̄вакаммесуйева,… ека̄йа пакатийа̄ ка̄ракабхеде(на) паччайасса̄самбхавато. тасма̄ саха̄бхидха̄на̄нам̣ ма̄на̄дивикаран̣а̄нам̣ катханна̄ма саха̄самбхавам̣ гаччхеййунти видхӣйанте.

27. бха̄ва

виваччха̄бхедена̄ти сакаммака̄каммакавачаниччха̄бхедена. убхайаттха̄ти бха̄вакаммесу. карӣйатӣти каттаббо каран̣ӣйо. ‘‘апава̄да висайе уссагго на̄бхинивисатӣ’’ти есо уссаггадхаммо. табба̄дӣнанту кесан̃чуссагга̄нампи апава̄дависайе паватти хоти бахула̄дхика̄ра̄. йатха̄ ‘‘бха̄вакаммесу табба̄нӣйа̄’’ти уссагго, ‘‘вада̄дӣхийо’’ти (5-30) апава̄до там̣висайепи табба̄нӣйа̄ хонти ‘гантаббо гаманӣйо’ти ведитабботи.

28. дхйан̣а

ка̄рийам̣ ‘‘н̃и бйан̃джанасса̄’’ти (5-170) н̃и.

30. вада̄

аннатотӣмина̄ ‘бхоггаман̃н̃а’нтеттха ан̃н̃ам̣ на̄ма аннавата̄ ан̃н̃анти аттхама̄ха.

31. кӣчча

каммакаро бхаритаббата̄йечча̄дина̄ кирийа̄саддаттам̣ бхаччасаддасса дассенто сан̃н̃а̄бха̄вамапа̄кароти. ‘‘сан̃н̃а̄йам̣ бхара̄’’ти ча ган̣асуттанти дат̣т̣хаббам̣, тена̄ха- ‘сан̃н̃а̄йам̣ бхара̄’тиа̄ди.

абхаритабба̄пичча̄дина̄ идам̣ дӣпети дувидха̄ сан̃н̃а̄садда̄ кечи даччанта вигата̄вайаваттха̄ йатха̄ д̣иттха̄дайо, кечидавайаваттха̄нугата̄йатха̄ саттапан̣н̣а̄дайо, таттха бхарийа̄саддасса каммампаваттинимиттам̣ ‘бхаритабба̄ бхарийа̄’ти, йатха̄ сатта пан̣н̣а̄ни асса̄ти самбандхо паваттинимиттам̣ саттапан̣н̣асаддасса, етан̃ча паваттинимиттам̣ садданиппхаттикирийа̄йамевопадисӣйате, квачидева тваттхависесе сатйасати ва̄ тасмим̣ нимитте саддо ваттатӣ’’ти. ока̄расса̄ти ‘‘йуван̣н̣а̄наме оппаччайе’’ти (5-82) катаока̄расса.

32. гуха̄

саддика̄нанти па̄н̣инийакачча̄йана̄дивеййа̄каран̣а̄нам̣. песанам̣ сакка̄рапуббакам̣ ва̄ нийоджанам̣. ка̄мача̄ра̄нун̃н̃а̄ти каттумиччхато йатхиччха мануджа̄нанам̣ атисаггона̄ма̄ти аттхо. нимиттабхӯтасса̄ти ‘‘бхота̄ кат̣о каттаббо’чча̄дӣсу кат̣акаран̣а̄дино ка̄ран̣абхӯтасса.

нану ча са̄ман̃н̃ена вихита̄ е(те), татха̄ ча сати виджджхаттхавихи техи еййа̄дӣхи те ба̄дхӣйантичча̄ха- ‘наче’чча̄ди. видхивисесатте пӣти видха̄нам̣ видхи нийоджанам̣ кирийа̄су бйа̄па̄ран̣а̄, тасса видхино песа̄дӣнам̣ висесаттепи, на̄вассантиа̄ди джайа̄диччабйа̄кхйа̄нам̣ нисса̄йа вуттам̣, вуттан̃хи тена ‘‘киматтхам̣ песа̄дӣсу киччасан̃н̃ино таббаанӣйан̣йатйаппаччайа̄ видхӣйанте, на са̄ман̃н̃ена бха̄вакаммесу вихита̄, евамете [вихита̄ева, во-ка̄сика̄вутти] песва̄дӣн̃н̃асватра ча бхависсантӣти висесавихитена видхйа̄дӣсу паччайена ба̄дхӣйанте, ва̄сарӯпавидхина̄ бхависсанти еван̃чарахи етам̣ н̃а̄пети ‘иттхӣадхика̄рато парена ва̄сарӯпавидхи на̄вассамбхаватӣ’ти [киматтхамичча̄ди чодйа, вичасасавихитечча̄ди париха̄ро, кичча̄ хи са̄ман̃н̃ена вихита̄, пан̃чамӣ ту песа̄дина̄ттхависесена, ато тена висесавихитена кичча̄ песа̄дивисайе ба̄дхӣйеранти пунаббийате, ва̄сарӯпечча̄дина̄ париха̄рам̣ вигхат̣айати. евам̣ чарахичча̄дина̄ песа̄дӣсу киччавидха̄насса н̃а̄пакаттам̣ дассайати. (джининдабуддхину 21 са)]. асарӯпавидхи асарӯпа̄пава̄даппаччайо ва̄ викаппена ба̄дхако хоти уссаггасса̄ти етам̣ авассам̣ на хотӣти н̃а̄панаттхампи на видхӣйатети йоджана̄. ‘‘ва̄-сарӯпо-ниттхийам̣’’ти (па̄, 3-1-94) парасуттам̣. дха̄твадхика̄ревихито асарӯпо апава̄даппаччайо уссаггасса ба̄дхако бхавати иттхи адхика̄ре вихитаппаччайам̣ ваджджайитва̄ти аттхо. хет̣т̣ха̄ вутта̄нуса̄ренедам̣ вин̃н̃а̄таббам̣.

бхота̄ кхалу кат̣о ка̄таббочча̄ди песане. твайа̄ кат̣о ка̄табботи анун̃н̃а̄йам̣. паттака̄ле парамуда̄харан̣ам̣. еттха пана кат̣акаран̣е ка̄ла̄рочанаматтамева вин̃н̃а̄йати, на песа̄ди. ‘‘саттйарахесвеййа̄дӣ’’ти (6-11) суттам̣ висесавихитам̣, тена̄ха- ‘са̄ман̃н̃а видха̄нато’чча̄ди. саттивисит̣т̣хечча̄дина̄ вуттаматтхам̣ виварати ‘саттӣ’тиа̄дина̄. катхам̣ саттивисит̣т̣хата̄ каттуноти а̄ха- ‘там̣йога̄’ти. та̄йа саттийа̄ його там̣його. авассака̄дхамӣн̣ата̄висит̣т̣хе ту каттари кичча̄нам̣ тадан̃н̃есан̃ча бха̄ва̄йа висум̣- суттитам̣, тена, вуттам̣ ‘а̄вассака̄дхамӣн̣ата̄ висит̣т̣хева каттарӣ’ти. саббаттхеветтха ‘уддхам̣ мухуттато’тиа̄дина̄ екекамуда̄харан̣ам̣ камена дасситам̣. бхота̄ раджджам̣ ка̄таббанти арахе, бхавата̄ раджджам̣ ка̄таббанти аттхо. бхавам̣ арахоти пана арахакаттуттаппака̄санаттхам̣ вуттам̣. евамупарипи. саббаметам̣ бахулаггахан̣а̄нубха̄венети вин̃н̃еййам̣.

33. катта

галечопакоти алопасама̄со. абхимато парехи. араха̄дӣсу вихитаппаччайехӣти ‘‘саттйарахесвеййа̄дӣ’’ (6-11) ча ‘‘сӣла̄бхиккхан̃н̃а̄вассакесу н̣ӣ’’ти (5-53) ча араха̄дӣсу вихитаппаччайехи. упа̄да̄насӣло сиккха̄панасӣло. мун̣д̣анам̣ дхаммо сабха̄во йесам̣ те мун̣д̣анадхамма̄. вадхум̣ катапариггахам̣ са̄вит̣т̣ха̄йана̄ мун̣д̣айанти етесам̣ куладхаммо.

35. а̄сим̣

ка̄пана̄йама̄сим̣са̄ на̄мечча̄ха- ‘аппаттассе’чча̄ди. кирийа̄ висесакаттувисайа̄ти кирийа̄висесасса йо катта̄ со висайо йасса̄ са̄ татха̄ вутта̄. кирийа̄висесакаттувисайаттамева пхут̣ӣ каттума̄ха- ‘асса̄’ичча̄ди. асса̄ джӣванакирийа̄йа нандана кирийа̄йа бхаванакирийа̄йа ва̄ катта̄ там̣кирийам̣ сампа̄денто бхавеййа бхаватӯти аттхо. джӣвату нандату бхаватӯти а̄сим̣са̄йам̣ пайогена джӣвака нандака бхавакасадда̄нам̣ там̣сама̄наттхата̄ дассита̄.

акенева̄сим̣ санаттхасса гамитатта̄ти а̄сим̣сана̄ ева аттхо, тасса акаппаччайенева гамитатта̄ авабодхитатта̄. на̄сим̣ санаттхасса пайоготи а̄сим̣сана̄ аттхо йасса джӣвату нандату бхаватвичча̄дино саддантарасса, тасса наппайоготи аттхо.

36. кара̄

кароти аттано пхаланти ка̄ран̣ам̣.

37. ха̄то

джаханти удаканти вӣхӣсу ха̄йанасаддасса паваттинимиттам̣ дассети. джаха̄ти бха̄ве падаттхети имина̄пи сам̣ваччхаре. бха̄веиччассаттхама̄ха ‘падаттхе’ти. ниппхаттиматтам̣ кирийопа̄да̄нанти кечи.

39. вито

нану ча витоти пан̃чамӣниддит̣т̣хатта̄ ‘вито парасма̄ н̃а̄иччасма̄’ти ваттаббам̣ катхам̣ випубба̄ти вуттанти а̄ха- ‘вито паро’ичча̄ди. випуббо йассасо випуббо. висаддато дха̄тумхи парабхӯте сати висаддо пуббо на̄ма хотӣти аттхо.

40. касма̄

саббам̣ джа̄на̄ти, ка̄лам̣ джа̄на̄тӣти виггахо.

41. квача

на̄маджа̄тигун̣акирийа̄ даббасамбандхато пан̃чавидхаттепи каммасса крийаттхасса̄вадхирайамупа̄динноти крийаттхасамбандха̄ кирийа̄каммассеха гахан̣ам̣. тан̃ча ниббаттивикатипаттибхедена тивидхам̣, тивидхасса̄пйетасса висеса̄нупа̄нато гахан̣анти каменуда̄харанто а̄ха- ‘каракаран̣е’ичча̄ди.

локавидӯтиа̄дидассанато квачиггахан̣е пайоджанам̣ ваттума̄ха- ‘каммато’чча̄ди. нану ча квачиггахан̣енева ‘а̄диччам̣ пассати’чча̄допи (ниватти) ваттум̣ сакка̄ касма̄ ‘бахула̄дхика̄ра̄’ти вуттанти а̄ха ‘тене’чча̄ди. тена̄ти йена квачиггахан̣ам̣ куточийева̄ти дассанаттхам̣ катам̣ тена̄ти аттхо. тена̄ти ва̄ квачиггахан̣ена. атха а̄диччам̣ пассатичча̄до вийа каммакара̄дӣсупи ниваттимадассетва̄ ‘квачӣти ким̣ каммакаро’ти касма̄ вуттанти а̄ха- ‘йаджджева’мичча̄ди.

тасса̄ти бахулавачанасса, маха̄дхика̄ратта̄ти маха̄висайатта̄. куточийева̄ти куточи дха̄тутойева. атхеха касма̄ на хоти девадатто сайати да̄ттена луна̄ти сунакха̄нам̣ дада̄ти нагара̄ апети тха̄лийам̣ пачати ма̄ту саратӣ’’ти, саббамеведам̣ кирийа̄ (йа̄) бхисамбандхӣйатӣти йадипевам̣, татха̄пи камматтенева йам̣ ватту миччхитам̣ на ка̄ракантараттена на̄пи самбандхабха̄вена, тассева каммасаддена гахан̣ам̣ каммавачанаса̄маттхийа̄, ан̃н̃атха̄ сйа̄диточчева вадеййа ким̣ камма̄ти вачанена̄ти.

42. гама̄

веданти еттха аттхама̄ха виттинти, тут̣т̣хинти аттхо.

43. сама̄

тан̃чети упама̄насса пара̄ма̄со. бхедена виваран̣анти сама̄на̄дӣхӣти аватва̄ бхедена виваран̣ам̣. тулйата̄йупалаббхама̄насса садиса̄дисаддавачанӣйатта̄ авайаваттха̄нугамена̄ттано-бхидхеййе садиса̄дисадда̄нампаватти ведитабба̄.

44. бха̄ва

ка̄ракам̣ са̄дхакам̣ ниббаттаканти анаттхантарам̣. кароти кирийам̣ ниббаттети нимиттабха̄вена̄ти ка̄ракам̣. катта̄дӣнам̣ кирийа̄нимиттаттанту сайамева ‘таттха катта̄’тиа̄дина̄ бхедена пака̄сайиссати. кирийа̄нимиттам̣… ниббаттакесу катта̄дӣсу чхасупи рул̣хатта̄ тенеттха катта̄ва̄ттаппадха̄но, каран̣а̄дайопйаппадха̄на̄ ка̄ракабйападесо лаббханте… ан̃н̃атха̄ ка̄ракасаддена тесам̣ гахан̣ам̣ на сийа̄ти. кимидам̣ ка̄ракантйа̄ха- ‘саттика̄рака’нти. евам̣ чарахи дабба̄дӣнам̣ катхам̣ ка̄ракаттамичча̄ха- ‘тададхикаран̣а̄’тиа̄ди. тасса̄ саттийа̄ а̄дха̄ра̄ ниссайа̄ти аттхо, пум̣ напум̣саке адхикаран̣асаддо. тесу дабба̄ дӣсу тит̣т̣хатӣти татрат̣т̣ха̄, сатти. тасса̄ бха̄во татрат̣т̣хата̄, та̄йа. атха дабба̄дӣнам̣ мукхйато ка̄ракатте сати кима̄йа̄тантйа̄ха ‘йади’чча̄ди.

тесанти катта̄дика̄рака̄нам̣. ан̃н̃аман̃н̃абйа̄вуттарӯпатта̄ти ан̃н̃аман̃н̃ато бйа̄вуттам̣ ниваттам̣ рӯпам̣ каран̣а̄дисабха̄во йесам̣ катта̄ди ка̄рака̄нам̣ те татха̄ вутта̄, тесам̣ бха̄во таттам̣ тасма̄. каран̣а рӯпанти каран̣ам̣ рӯпам̣ сабха̄во йасса адхикаран̣асса там̣ татха̄ вуттам̣. еван̃часатико досочча̄ха ‘татха̄ че’чча̄ди. кеначи сукараттена саппадха̄наттавачаниччха̄йам̣ ‘тха̄лӣ пачатӣ’ти бхавати. татревуккам̣савача ниччха̄йам̣ ‘тха̄лийа̄ пачатӣ’ти.

еван̃чакатва̄ти нипа̄тасамуда̄йо-йам̣ хетваттхо. тасма̄ти аттхо. катта̄ нимиттанти самбандхо. каттут̣т̣хакирийа̄нимиттасса каттуно уда̄харан̣ам̣ ‘хасати наччатӣ’ти. тадаттхети та̄йа каммасамава̄йинийа̄ пачана̄дикирийа̄йа аттхе адхиссайана̄дайо паваттенто кирийа̄йа нимиттанти самбандхо. евамупарипи.

оданам̣ пачати девадаттоти каммат̣т̣хакирийа̄йа нимиттабхӯтасса каттуно уда̄харан̣ам̣. бха̄джанасан̇кхаран̣амадхиссайанам̣. а̄дисаддена тан̣д̣улавапанаиндхана̄пахаран̣а̄дайо гайханти. двидха̄паттийанти руккха̄дӣнам̣ двидха̄ паваттийам̣.

бйа̄панети самбандхе. гирадха̄туто аппаччайе- ‘‘еонама ван̣н̣е’’ти (137) сутте ‘аван̣н̣ети йогавибха̄гато гака̄ре ика̄расса аттам̣ хотӣти дассетума̄ха- ‘аван̣н̣ети йогавибха̄га̄ аттам̣ исса̄’ти. ан̃н̃атха̄пи пат̣ипа̄детума̄ха- ‘есса ва̄’тиа̄ди. есса̄ти ‘‘лахуссупантхасса̄’’ти (5-87) катаесса. сакалена̄ти ‘еонама ван̣н̣е’’ти сакалена суттена. пурӣти нипа̄то.

ӣсаккароти биндулопо, двиттам̣, са̄ман̃н̃ена видха̄натоти паресам̣ висесавидха̄насаббха̄вама̄ха. ган̣ика̄лайам̣ ган̣ика̄нам̣ гехам̣. непатхйама̄каппо. даттоладдхоти паччайасса каммаса̄дханаттам̣ дӣпетум̣вуттам̣. вина̄лин̇гавачанехи па̄т̣ипадикаттхам̣ ниддиситум̣ на сакка̄ти бха̄вети саббалин̇гасан̇кхйа̄самбандхайоггапа̄т̣ипадикаттхаса̄ман̃н̃е паччайанимиттаттена гахитепи са̄ман̃н̃е чаритаттхатта̄ лин̇гавачанам̣ наппадха̄нанти ит̣т̣хиа̄вудхантӣ иттхи напум̣сакебха̄ве, па̄ка̄ти бахувачанепи бха̄ве бхавати ева.

45. да̄дха̄

сапа̄дӣхи апа̄дӣхича̄ти па̄дисахитехи па̄дирахитехи ча да̄дха̄хи.

46. вама̄

са̄па̄надон̣ийанти са̄рамейа̄нам̣ бхун̃джанакаамбан̣е. т̣хитасупа̄на ваматхувийа̄ти паваттасунакхаччхадданам̣ вийа.

47. кви

йатха̄дассананти а̄чиккхатӣти йоджана̄. тена куточи дха̄тутоти. ган̣хантӣти гаха=упа̄да̄неччасса. сала̄ка̄саддасса сала̄канти. сабха̄саиччасса антабйан̃джаналопе сабха̄пакатито ‘‘иттхи йаматва̄’’ти (3-26) а̄ппаччайо. пабха̄тӣти а̄=диттийамиччасса.

48. ано

чалана̄дӣнам̣ сӣла̄дӣсу ниппха̄данаттхам̣ висум̣ суттитам̣ парехи, идха пана бахулам̣ вачаненева̄ти дассетума̄ха- ‘чалана̄дӣсӯ’тиа̄ди.

49. иттхи

кликайакиччатра кака̄рабахутта̄ кака̄ра̄ти бахувачанам̣. титиккха̄ ичча̄до титиккханамичча̄дина̄ виггахо ‘‘иттхийаматва̄’’ (3-26). апари пат̣хитоти дха̄тупа̄т̣хе апарипат̣хито. па̄н̣ивисесоти саттависесо. имина̄ ча ‘‘йатха̄катхан̃чи ниппхатти, рул̣хийа̄ аттханиччхайо’’ти дассети.

а̄сим̣ са̄йам̣ гаммама̄на̄йам̣ сан̃н̃а̄висайе дха̄тӯхи типпаччайо киччаппаччайо ча йатха̄ сийа̄ти ‘‘тикичча̄сит̣т̣хе’’ти (7-2-3) суттитам̣ качча̄йанена. тамиха са̄ман̃н̃ена видха̄на̄ва сиддханти нирӯпайитума̄ха- ‘качча̄йанена пане’чча̄ди. табба анӣйан̣йа теййа риччаппаччайа̄нам̣ ‘‘те кичча̄’’ти (7-1-22) киччасан̃н̃ам̣ видха̄йа сеса̄нам̣ ‘‘ан̃н̃екитӣ’’ти (7-1-23) китсан̃н̃а̄ ката̄ качча̄йанена. тена̄ха- ‘кита сан̃н̃о’ти.

табба̄диппаччайо ча вихитоти сакийавоха̄рена̄ха. сакийа саттхе авуттадосам̣ [суттадосам̣] парихаритва̄ ваккхама̄нанайена йутйабха̄ва̄ татха̄ видха̄не айуттатам̣ дассенто ‘нача̄сим̣ са̄йа’мичча̄дима̄ха. гуханам̣, руджанам̣, модананти виггахо. сайанам̣ ва̄ сеййа̄. ваджадха̄туно васса бака̄рена бхавитаббам̣, со катхам̣ йака̄ре парабхӯте асатӣти а̄ха- ‘чаваггабайан̃а̄тийогавибха̄га̄ васса бо’ти.

51. кара̄

ририйаппаччайе а̄дирака̄расса анубандхатта̄ а̄ха- ‘антасара̄ди лопо’ти.

52. ики

атха сарӯпеччета̄вати вутте- ‘кирийаттхасса сарӯпе’ти катхам̣ вин̃н̃а̄йатичча̄ха- ‘кирийаттха̄’тичча̄ди. нану ча ло-йам̣ каттари видхӣйа ма̄нокатхаметтха сийа̄тйа̄ха- ‘акаттарипи’чча̄ди. абхимато качча̄йанасса. пат̣ипа̄дайитума̄ха- ‘таттха̄’тиа̄ди. каран̣ам̣ учча̄ран̣ам̣, асса кароти сама̄сава̄кйам̣. на хи ева дӣхи ка̄ро вихитоти аккхаре хева ка̄расса вихитатта̄ аккхарасамуда̄йато на паппотӣти бха̄во. атха чети матаппада̄не. ева̄дисаддава̄чака̄ евака̄ра̄дайо са̄дхавоти атха матанти аттхо.

таттха̄ти татха̄ абхимате тасмим̣. нийамахетуно абха̄ва̄ти аккхарехева ка̄раппаччайо видхеййо на пана ева̄дӣхиччасса нийамасса йо хету тасса хетуно абха̄ва̄.

53. сӣла

кимидасӣламичча̄ха- ‘сӣлампакатисабха̄во’ти. тан̃ча сӣламанума̄нена вин̃н̃а̄йатичча̄ха- ‘тан̃че’чча̄ди. кирийа̄висайаручивисеса̄нумитанти ун̣хабходжанасан̇кха̄та̄ кирийа̄ висайо йасса со (кирийа̄) висайо ручивисесо, тена анумитанти аттхо. кимидама̄бхиккхан̃н̃анти а̄ха- ‘а̄бхиккхан̃н̃а’мичча̄ди. пунаппунабха̄во понопун̃н̃ам̣. а̄се ва̄ таппарата̄ти тамева̄бхиккхан̃н̃ам̣ парийа̄йехи пхут̣ӣкароти.

йаджджеванти йади а̄бхиккхан̃н̃ам̣ таппато вуччате. тассӣлйамидам̣ хотӣти имина̄- ‘сӣла̄бхиккхан̃н̃а̄ди’’сутте сӣласадденева̄бхиккхан̃н̃асса гахитаттам̣ дӣпети. ан̃н̃атха̄пи сӣлато ан̃н̃амева̄бхиккхан̃н̃анти дассетума̄ха- ‘йасмим̣ десе’тиа̄ди.

гаммама̄нети патӣйама̄не. патӣти ча аттхаппакаран̣асаддантара̄дӣхи. абхиматоти па̄н̣инийехи абхимато. а̄вассакаггахан̣а̄йева сиддхоти вуттам̣ катхаметтха̄вассамбха̄во патӣйати чча̄ха- ‘тан̃ча̄’тиа̄ди.

йогавибха̄га̄ти ‘н̣ӣ’ти йога вибха̄га̄. са̄дхум̣ кароти, брахмам̣ вадати, асаддхам̣ бхун̃джати, пан̣д̣итаматта̄нам̣ ман̃н̃атӣти виггахо. са̄дхунти кирийа̄висесанам̣. ассаддхабходжӣти вате. ватан̃ча бходжане аттхита̄йам̣ саддхаассаддхабходжанависайа̄йам̣ паваттийам̣ йади бхун̃джати ассаддхамева бхун̃джати на саддханти саттхе вуттанийамо, ассаддхам̣ бхун̃джати ева̄ти ноттарапада̄вадха̄ран̣ам̣… еван̃хи вин̃н̃а̄йама̄не йадева̄ссаддхам̣ на бхун̃джати тадева ваталопо сийа̄ти [аттхита̄йа (бходжана̄кан̇кхитатта̄) йатхеччхам̣ са̄ман̃н̃ена бходжане паваттийам̣ матта̄йам̣ асаддхабходжанам̣ саттхавихитамупалабхама̄насса саддхато ниваттитва̄ висесе хи саддхе паваттинийамо ватамуччате, нийамоча̄традувидхо самбхавати-асаддхам̣ бхӯн̃джати ева, атхаддхамо бхун̃джатӣти ва̄, татра̄диме нийаме йадева̄ саддхам̣ на бхун̃джати тадевавата лопосийа̄ (ра-3-228) ка̄тантапан̃джика̄]. ан̃н̃атха̄пи пат̣ипа̄дайитума̄ха- ‘гхан̣анта̄дӣхи’чча̄ди.

54. тха̄ва

сайамева аттана̄ева. каммакаттарӣти убхайаттха̄пи каммакаттари паччайо бахула̄дхика̄ра̄ти адхиппа̄йо. еттха пана екопи падаттхо камман̃ча хоти катта̄ча ка̄ракасаттибхедато. йатха̄ ‘пӣйама̄нам̣ мадху мадайатӣ’ти екасса̄пи саттибхеда̄ камматтам̣ каттуттам̣, татха̄ тра̄пӣти вин̃н̃еййам̣. йо парам̣ бхан̃джати таттхапи сийа̄ са̄ман̃н̃авидха̄натоти а̄ха- ‘нипа̄танасси’чча̄ди. досандхака̄рам̣ бхиндатӣти досандхака̄рабхидуро.

55. катта

бхӯтасадденеттха̄дхиппетаттхамупадассетума̄ха- ‘бхӯтаматӣта’мичча̄ди. ан̃н̃атха̄ти йадйатиккантавачано на сийа̄ти аттхо.

нануча̄третаретараниссайадосо пасаджджате, сатӣ хи бхӯта̄дхика̄ретто видхӣйате, сати ча тте бхӯтасаддасса ниппхаттӣти пхут̣о йевитаретараниссайадосоти. несадосо, сан̇кета̄ти бйатто саддаттхасамбандхо чирака̄лаппаватто, на̄сса кин̃чи аса̄дхуттам̣, атикканте ча̄сса вутти саддасаттисабха̄вато ведитабба̄. ктаванта̄ дайопи чарахи саддасаттисабха̄вато бхӯтеева бхависсантӣти на ваттаббам̣. бхӯтасаддо-йаматиккантаттхе пасиддхо ктаванта̄дайотваппасиддха̄, ато тена пасиддхаттхена̄ппасиддха̄наманва̄кхйа̄нам̣ карӣйатӣти. бхӯтети ча̄йам̣ пакативисесанам̣ ва̄ сийа̄ ‘бхӯтаттхе ваттама̄на̄’ти, паччайаттха висесанам̣ ва̄’бхӯте каттарӣ’ти, татра кассидам̣ висесананти а̄хабхӯтети пакативисесана’нти. куточча̄ха- ‘самбандхасса че’тйа̄ди. атха паччайаттхависесане ко досочча̄ха- ‘паччайаттхависесане хи’чча̄ди. паччайаттхасса каттуно анабхиккантатта̄ айанти пайого нопападжджатети бха̄во. абхидхеййети имина̄ пайоджана̄дим̣ бйаваччхиндати.

56. кто

камме гун̣ӣбхӯтатта̄ти камме сати бха̄васса̄ппадха̄натта̄. ‘‘гун̣амукхйесу мукхйейева ка̄рийасампаччайо’’ти мукхйе каммейева паччайо, на ту бха̄ве тассеттха̄ппадха̄натта̄.

57. катта

нануча̄рамбхети вуттам̣- ‘кирийа̄рамбхе’ти катханти а̄ха- ‘соче’чча̄ди. со ча а̄рамбхо. кирийа̄йева а̄рамбхокирийа̄рамбхо тасмим̣. кирийа̄рамбхети са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ кирийаттхависесанам̣ ва̄ етам̣сийа̄ паччайаттхависесанам̣ ва̄ убхайатха̄пи на досоти дассетума̄ха- ‘кирийаттхависесанам̣ чета’нтиа̄ди. паччайаттхависесанапаккхепи са̄маттхийа̄ а̄рамбхе кирийаттхасса̄пи паваттӣ хотӣти дассетума̄ха- ‘кирийаттхасса̄пи’чча̄ди. са̄маттхийам̣ дассети ‘са̄маттхийампана̄’тиа̄дина̄. анантарасуттена йо вихито кто, сопи са̄ман̃н̃ена вачанато бха̄вакаммесу а̄рамбхепи хотӣти йоджана̄. са̄ман̃н̃ена вачанатоти ‘‘кто бха̄вакаммесӯ’’ти (5-56) са̄ман̃н̃ена вачанато. бха̄вакаммесучети евам̣ на вуттанти ‘йатха̄паттан̃че’ти вадата̄ вуттика̄реневам̣ на вуттанти аттхо.

касма̄ евам̣ на вуттанти а̄ха- ‘пуббасмим̣ вийа̄’ти а̄ди. анийамуппатти сан̃н̃а̄йа сати н̃а̄пананти танниседхетума̄ха- ‘пунаббачанато’тиа̄ди. ма̄сан̇кӣти каммани, теневуппаттӣти пат̣хама̄. евам̣ ман̃н̃ате ‘‘бха̄вакамма гахан̣ам̣ ча̄ка̄рена̄нукад̣д̣хийа ‘бха̄вакаммесу ча̄’тйанена ктевидхӣйа ма̄не идама̄сан̇кӣйате ‘пуббенева са̄ман̃н̃ена сиддхе пунаббачана̄ [пунаббачанам̣] кирийаттха̄нийамена ттассуппаттӣ’ти, йатха̄паттан̃чети хйуччама̄не чака̄рена йатха̄паттампи ка̄рийаманун̃н̃а̄йатети пуббенева вачанена бха̄вакаммесва̄рамбхепи йатха̄патто кто бхаватӣти вин̃н̃а̄йате’’ти. еван̃чарахи бха̄вакаммесва̄рамбхепи пуббенева сиддхатта̄ ‘‘каттариа̄рамбхе’’иччева вуччеййа ким̣ чака̄рене чча̄сан̇кийа̄ха- ‘пада̄намавадха̄ран̣а пхалатта̄’чча̄ди.

нануча̄дибхӯто кирийа̄ккхан̣о а̄рамбхо на̄ма, бахӯхи кирийа̄ккхан̣ехи кат̣е парисаматтейева бхӯто ка̄ло ча бхаватӣти кирийа̄пхаласса̄париниппханнатта̄ ваттама̄нова ка̄лоти татракто на паппотичча̄сан̇кийа̄ха- ‘кирийа̄пхаласси’чча̄ди. кат̣екадесасса̄пи кат̣атта̄ тасса ча ниббаттатта̄ бхӯтавачаниччха̄ти бха̄во. нануча̄дисӯте кирийа̄ккхан̣ака̄ле кат̣о на̄бхиниббатто, кат̣ака̄ран̣абхӯта̄ бӣран̣а̄ва хи тада̄ санти, на ча тадаваттха̄ те ева кат̣оти катхам̣ ‘пакато кат̣о’ти бхӯтака̄лена пакатасаддена кат̣асаддасама̄на̄дхикаран̣аттамичча̄ха- ‘а̄дибхӯтене’чча̄ди. таттха тасмим̣ висесе. пакаттум̣ а̄рабхи, пакаттум̣ а̄рабхӣйиттха, пасоттум̣ а̄рабхи, пасоттум̣ а̄рабхананти аттхе тто.

58. т̣ха̄са

ана̄рамбхаттхам̣вачананти а̄рамбхе пуббенева сиддхатта̄. апа̄динописилисасса сакаммакатта̄- ‘йебхуййена̄’ти вуттам̣. сакаммакаттханти ватва̄ сакамматтамесам̣ па̄дийоге сати хотӣти дассетума̄ха- ‘па̄дисахита̄’чча̄ди. кхат̣опика̄ ман̃чо.

59. гама

авиваччхитакаммо чеха̄каммакоти катхайама̄ха- ‘авиджджама̄не’чча̄ди. йа̄таванто йа̄та̄, йа̄нам̣ йа̄там̣. айойиттха̄ти йа̄ то. кто на видха̄таббо па̄н̣инийехи вийа. ка̄ран̣аса̄маггийам̣ бхӯта̄йанти сасса̄дихетубхӯтасамиддхийам̣ бхӯта̄йам̣. са̄ ча бхӯта̄ йева̄тӣмина̄ ка̄ран̣аса̄маггийа̄ атӣтака̄ликаттама̄ха.

60. а̄ха̄

а̄дха̄речети анувуттийа̄ еттха чака̄рато ‘йатха̄паттан̃че’ти самбандха̄ вуттанти сесо. евам̣ на куточи апакассанам̣ сийа̄ти евама̄дха̄ра̄дике ануваттама̄не сати куточи а̄дха̄ра̄дито апакассанам̣ висум̣ каран̣ам̣ на сийа̄ти аттхо. татха̄ сати хет̣т̣ха̄ суттенекайогамева кареййа̄ти адхиппа̄йо. бха̄вакаммесӯти самбаджджхатети йоджана̄.