3. татийакан̣д̣аван̣н̣ана̄

1. сйа̄ди

йасса̄тикама̄ват̣т̣хитассайоа̄диаккхарасамуда̄йасса, кинтанти а̄ха- ‘ида’мичча̄ди, иданти йатха̄вуттам̣ сйа̄дисамуда̄йарӯпам̣, авайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо, самуда̄йе паватта̄ садда̄ авайавесупи ваттантӣти сйа̄дисаддо сиа̄дике авайавепи ваттате, видхиггахан̣ан̃а̄йена̄ти ‘‘паччайаггахан̣е йасма̄ са вихито тада̄дино тадантасса ча гахан̣а’’нти н̃а̄йена. сйа̄ди анте йасса там̣ сйа̄дйантам̣. нану ча ‘‘сйа̄дисйа̄динекаттха’’нти са̄ман̃н̃ена вуччама̄не йам̣кин̃чи сйа̄дйантам̣ йенакеначи сйа̄дйантена сахекаттхӣбха̄вамарахати, татха̄хи йатха̄ га̄магатотиа̄до, татха̄ пасса девадатте га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукуланти а̄допи сама̄со тйа̄сан̇кийа̄ха-‘са̄ман̃н̃ена вуттепи’чча̄ди, йасса сйа̄дйантассайена сйа̄дйантена самбандхо, тена сйа̄дйантена сахатам̣ сйа̄дйантамекаттхамбхаватӣти самбандхато вин̃н̃а̄йати авасӣйатӣти йасса̄тйа̄дисваттхо, татха̄ ча га̄магатотйатраттхӣмеса-ман̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄лаккхан̣о самбандхотйекаттхӣбха̄во, татойеветтха̄ху-

нийатам̣ са̄дханам̣ са̄дхйе, крийа̄ нийатаса̄дхана̄;

саннидха̄нена метесам̣ [четхисса̄ (поттхаке)], нийамо-йампака̄сатӣти.

айаметтха аттхо ‘‘йато га̄мамиччетам̣ са̄дханам̣ са̄дхйам̣ кирийам̣ там̣бйападесаджа̄нанайогйамапеккхате гатоти, ато са̄дханам̣ ка̄ра кам̣ са̄дхйе кирийа̄йа нийатам̣, йато ча кирийа̄ сайам̣ са̄дханамапеккхате ким̣ гатоти, ато кирийа̄пи нийатам̣ са̄дханаметисса̄ти нийатаса̄дхана̄ хоти айам̣ йатха̄вутто нийамо ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄васена ваттама̄но етесам̣ са̄дхйаса̄дхана̄нам̣ саннидха̄на маттена ан̃н̃аман̃н̃ато пака̄сатӣ’’ти. пасса девадатта га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукулам̣тйатра ту га̄манти са̄дханам̣ пассети са̄дхйамапеккхате, гатоти гаманакирийа̄ ту гурукуламапеккхате, тато ча га̄магата̄нам̣ ва̄кйантара̄вайава̄нам̣ наттхева̄пеккха̄ти на бхавати сама̄со, саббаттхевамӯханӣйам̣, самбандхо хи ан̃н̃аман̃н̃а̄пеккха̄лаккхан̣о самбандхйантарато-нават̣т̣хитам̣ ниваттетва̄ висесе нивесети, татха̄ча вуттам̣–

тасса тва̄кан̇кхато бхеде, йа̄ париплавама̄ната̄;

висесе там̣ нивесенто, самбандхова̄вачхиндатӣти.

бхеде висесе га̄мантетам̣ са̄ман̃н̃ам̣ висеса̄пеккхам̣ ‘га̄мама̄сӣсати, джаха̄ти, гато’ти, татха̄ ‘гато га̄мам̣, ванам̣, гурукула’нти вевама̄кан̇кхато-бхиласато тасса ту падха̄нападассупасаджджанападасса ча йа̄ париплавама̄ната̄ анават̣т̣хитата̄ там̣ висесе висит̣т̣хе самбандхини нивесенто патит̣т̣хапенто самбандхова̄некаппака̄ро квачи са̄дхйаса̄дханабха̄валаккхан̣о квачи пакативика̄рабха̄васабха̄во квачи сасса̄ми самбандхарӯпо авачхиндати самбандхйантарато ниваттетӣти аттхо, йато-йамапеккха̄ ва̄кйака̄лейева нирӯпйате, тато йаттха̄ттхи пада̄намапеккха̄, таттха сама̄са̄вагамо, йатра ту наттхи, татра на бхаватӣтйанупадит̣т̣хо висайавибха̄го н̃а̄йатети бха̄во, ба̄ле абудхету нисса̄йа вичитто сама̄савидха̄налопа̄дина̄некаппака̄ро пат̣ипаттийа̄ са̄дхусаддапариджа̄нанаттхамупа̄йо самбхавати, параматтхато ту саддантаратта̄ аччантам̣ [ан̃н̃аттам̣] ва̄кйасама̄са̄нам̣ бхедо, на хи ва̄кйе дит̣т̣хапада̄ни сама̄се санти, татха̄ ча вуттам̣–

ба̄ле нисса̄йупа̄йо-йам̣, вичитто пат̣ипаттийа̄;

бхедо ва̄кйасама̄са̄нам̣, ччантам̣ [н̃н̃аттам̣ (поттхаке)] саддантарам̣ йатоти.

атойева̄ти йато са̄ман̃н̃ена вуттепийассайена самбандхотена саха тадекаттхамбхаватӣти самбандхато вин̃н̃а̄йатӣти на̄нит̣т̣хам̣ кин̃чипӣха хоти, атойева хетутоти аттхо. бйапеккха̄ са̄маттхийапариггаха̄йети пада̄наман̃н̃он̃н̃а̄кан̇кха̄ бйапеккха̄, са̄ва са̄ маттхийам̣, тасса париггаха̄йа. саматтхавачанам̣ на катанти па̄н̣инийехи вийа ‘‘саматтхо падавидхӣ’’ти (па̄, 2-1-1) саматтхавачанам̣ на катам̣. саматтхо пада видхӣти парибха̄са̄йамайаматтхо ‘‘видхӣйате [видхӣйатӣти (поттхаке)] видхи, пада̄нам̣ видхи падавидхисама̄са̄ди, йокочӣха саттхе падавидхи,со саматтхо виггаха ва̄кйаттха̄бхидха̄не (сатти) ведитаббо’’ти, та̄дисапарибха̄са̄йа бйа̄па̄рато тесам̣ ‘пасса девадатта га̄мам̣, гато йан̃н̃адатто гурукулам̣’ тйа̄до на̄нит̣т̣хаппатти, са̄маттхийан̃четтха двидха̄тйупагамйате ва̄кйе бйапеккха̄вуттийамекаттхӣбха̄во чети [вуттийамекаттхӣбха̄во ва̄кйе бйапеккха̄чети (поттхаке)]. таттха пат̣хамасса париггахам̣ вачанамантарена пат̣ипа̄дийа дутийасса париггахамида̄ни вачанена пат̣ипа̄дайама̄ха- ‘екаттхӣ бха̄во’чча̄ди, екаттхӣбха̄во бхиннаттха̄нам̣ са̄дха̄ран̣аттхата̄васена паваттивисесо, ва̄кйе хи са̄дха̄ран̣аттхата̄ наттхи бхиннаттхатта̄, атойеветтха бхеданибандхана̄ чхат̣т̣хйупаджа̄йате ‘ран̃н̃о пурисо’ти, вуттийантӯбхайападабйаваччхиннаттха̄бхидха̄нато са̄дха̄ран̣аттхата̄ бхавати, идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘сама̄се висесанам̣ висессаманупавӣсати екӣбхавати висесанам̣, ва̄кйе ту висесанам̣ висессато висум̣йева̄ ватит̣т̣хате’’ти. двандасама̄сасса ту пада̄нам̣ висесанависесса̄бха̄вепи сакалападаттхаппадха̄натта̄ ‘ран̃н̃о го ча ассо ча пурисо ча̄’ти ва̄кйато ‘ран̃н̃о гава̄сса пуриса̄’ти сама̄сасса висесо екаттхӣ бха̄валаккхан̣о бхаватйева, татха̄хи таттха ва̄кйе бхиннаттханибандхана самуччайапат̣ипа̄дана̄йа часаддо пайуджджате, сама̄се ту наппайуджджате, екаттха вачаненева̄ти ‘‘сйа̄дисйа̄динекаттха’’ тйекаттхавачаненева, екаттӣбха̄войева бхаватӣти сесо, евака̄ро на ва̄кйе татха̄хи дӣпети. ва̄кйе катханти а̄ха- ва̄кйе’тиа̄ди.

ва̄кйети виггахава̄кйе, висесена гайхати н̃а̄йатйаненети вигга- хо, со ча там̣ ва̄кйам̣ чети виггахава̄кйам̣, висесена ва̄ гахан̣ам̣ виггахо, тадаттхам̣ ва̄кйам̣ виггахава̄кйам̣, тасмим̣, ка̄йам̣ бйа̄пеккха̄ти а̄ха-‘бхеда̄дилаккхан̣а̄’ти, а̄дисаддена сам̣сагга бхеда сам̣сагга̄нан̃ча гахан̣ам̣.

таттха са̄нтарехи са̄мйантарехи ча бйа̄вутти чхедо, сам̣висеса са̄мивисеса̄нам̣ самбандхо сам̣сагго, тада̄ха- ‘татха̄хи’чча̄дина̄, бхедако бйа̄ваттако, аттхагахитоти ка̄ран̣авасена бхедава̄дина̄ гахито, йадечча̄дина̄ сам̣саггава̄дино-дхиппа̄йама̄ха йада̄ тӯбхайампичча̄дина̄ убхайава̄дино, абхиматоти ‘‘па̄ккад̣а̄ра̄сама̄со’’ччанена (2-1-3) па̄н̣инина̄ иччхито. па̄ккад̣а̄ра̄ти ‘‘кад̣а̄ра̄ каммадха̄райе’’ччанена (2-2-38) кад̣а̄ра̄сам̣саддана̄ пагева̄ти аттхо.

‘путха бхинно аттхо йесам̣ пада̄нам̣ та̄ни путхагаттха̄ни, ва̄кйе хи ран̃н̃о пурисо теттха ра̄джасаддо ра̄джаттхамева вадати, пурисасаддо пурисаттхамева, вуттийанту ра̄джапурисотеттха ра̄джасаддопи пурисаттхамева вадатӣти двиннамекаттхӣбха̄во бхавати, ан̃н̃ойева̄вайаваттха̄нвито самуда̄йаттхо па̄тубхаватӣти тадапеккха̄йа чекаттхӣбха̄во вуччате, джахама̄насакаттхавуттимабхйупагамма вуттам̣- ‘висесанасса сакаттха паричча̄гене’чча̄ди, атойева паро чодессати ‘нану че’чча̄дина̄. екаттхӣбхаванам̣ самасананти имина̄ екаттханти сама̄соти на̄ттхантаранти дӣпети.

джахама̄на̄ни пада̄ни сакаттхам̣ йассам̣ (са̄) татха̄ вутта̄, на̄ччанта̄йа джайа̄тӣти евамман̃н̃ате ‘‘паричча̄гаматтамабхисандха̄йа джахама̄насакаттхам̣тйуччате, на ту саббатха̄ паричча̄гопаропака̄ра̄йа тассопа̄да̄нато, саббатха̄ ча сакаттхапаричча̄ге паропака̄ра̄сампа̄данато-нупа̄да̄намева пайоджана̄бха̄ва̄ тасса сийа̄’’ти, тхапати вад̣д̣хатӣ. аттханти ра̄джасаддава̄ччам̣. аччантапаричча̄гепи на досо… ва̄кйе дит̣т̣хассупасаджджанасса вуттийам̣ сойева̄йантйанвайа̄васа̄йато тадаттха̄ва гатийа̄ти дассенто а̄ха- ‘атха ве’чча̄ди.

сойева̄йантйаджджхаваса̄йо-нвайо, сойева̄йам̣ ра̄джасаддо йо ва̄кйата̄ле дит̣т̣хоти воха̄рӣнамекатта̄васа̄йена̄сатйапи (ра̄джасаддасса)ттхе пурисасса висесанамбхависсатӣти бха̄во, еттхева дит̣т̣хантама̄ха- ‘йатхе’чча̄ди.

2. асам̣

абйайанти йадан̃н̃есам̣ пасиддханти лин̇гавачанабхедепи бйайарахитатта̄ упасагганипа̄та̄нам̣ парехи абйайасан̃н̃а̄каран̣ато абйайанти паресам̣ пасиддхам̣, тесантвайам̣ сама̄со абйайаттхапуббан̇гаматта̄ анабйайам̣ абйайамбхаватӣти абйайӣбха̄во пасиддхо, асан̇кхйасса сутатта̄ тассева вибхатйаттха̄дайо висайабха̄вена висесана̄нӣти вин̃н̃а̄йантӣтйа̄ха- ‘асан̇кхйе’чча̄ди, имина̄ немесама̄саттха̄ти дӣпети.

та̄васаддасса камавуттийам̣ йо-ттхо сампаджджате тама̄ха- ‘вибхатйа’чча̄ди, вибхатйаттхе уда̄харитва̄ти вибхатйаттхависайе ваттама̄насса̄сан̇кхйасса иттхисаддена сама̄самадхиттхӣти ува̄харитва̄, ниччайама̄са̄на мавиггахо, асакападавиггахо ва̄ йутто, ан̃н̃атха̄ аниччата̄паттӣтйа̄ха- ‘ниччасама̄сатта̄’ичча̄ди.

асакападена анаттанийападена ан̃н̃ападена виггахо асакападавиггахо, тена, еттха хи йатха̄ кумбхасса самӣпам̣тйан̃н̃ападава̄кйе самӣпа садденупасаддавачанӣйасса вуттатта̄ упасаддо наппайуджджате, йатха̄ иттхӣ сӯти еттха̄дхисаддавачанӣйасса̄ (дха̄)раттхасса саттамийа̄ вуттатта̄ на̄дхисаддоти ‘иттхӣсӯ’ти ан̃н̃ападава̄кйам̣ вуттам̣, катха̄паватта̄ти тва̄дхеййо падассанам̣, евам̣ саббаттхоннейам̣, асакападавиггахена̄ттхова вутто,

адхисаддасса пана пуратоват̣т̣хитасса̄дха̄ре ваттама̄насса там̣сама̄на̄дхикаран̣ена саттамйантениттхисаддена саха сама̄соти дассетума̄ха-‘адхисаддо’чча̄ди.

сйа̄дилопоти адхисаддато иттхисаддато ча паресам̣ саттамӣ бахувачана̄нам̣ лопоти аттхо. атта (бха̄ва) сампаттӣти сарӣрасампатти адхиппета̄ти брахмасаддасса сарӣрам̣ аттхоти а̄ха- ‘брахмам̣ сарӣранти, каттхачӣ уттарападаттхаппадха̄натта̄ва̄сан̇кхйасама̄сасса ‘сампаннам̣ брахма’нти виггахо вутто.

сама̄савибхаттийа̄ти сама̄сато уппаннавибхаттийа̄, сакало падесасакало, париггаха̄пеккха̄ти абхйупагама̄пеккха̄йа̄ти аттхо, абхйупагамепи хи париггахасаддо–

сапатхе парива̄ре ча, мӯла̄бхйупагамесу ча;

равимхи ра̄хугахите, да̄ресу ча париггахо’’ти нигхан̣т̣у.

сакаласса бха̄во са̄калйам̣-сакаласаддаппаваттинимиттам̣, тампана ниссеса [матаниссеса (поттхаке)] ггахан̣а̄ путху бхаватӣтйа̄ха- ‘асесаггахан̣а’нти, тин̣а̄нам̣ са̄калйанти виггахо, тин̣асаддена хи тин̣асахита̄ни гахита̄ни, тенева ваккхати бйатиреканайе- ‘там̣ саббам̣ тин̣асахитамаджджхо- харатӣ’ти, сатин̣амаджджхохаратӣтеттха̄дхиппа̄йаттха ма̄ха-‘йа̄ва̄’тиа̄ди.

тин̣асаддо упалаккхан̣ам̣ сеса̄-наджджхоха̄рийа̄нам̣, тена̄ха ‘тин̣а̄дикампӣ’ти. париггаха̄пеккха̄йантабхӯтасса гахан̣аттхам̣ ‘‘абйайам̣ вибхаттисамӣпа̄’’дисутте ‘са̄гйадхӣте’ти ниппха̄данаттхамантавачана муда̄хатампа̄н̣инина̄, тампи са̄калйейева̄харитум̣ [са̄калленода̄харитум̣] са̄гйадхӣтетйӯда̄хат̣анти дассетум̣ ‘тато’тйа̄ди вуттам̣.

татоти йато сакаласакале на ваттати, париггаха̄пеккха̄йа саматтийа̄ антато сака̄са̄ са̄калйам̣ на бхиджджатети самбандхо, саматтхийампи анте уда̄харан̣анти сесо.

аггипарийантанти аггиаттхо гантхо та̄даттхийа̄ агги, сопарийанто-сса аджджхейасса̄ти аггипарийантам̣, йаттакасса̄джджхейасса париггахо, тасса агги парийанто, аггина̄ парийантабхӯтена сахито сакалоти виггахо, аггино са̄калйанти ва̄.

саддика̄нанти бйа̄каран̣ан̃н̃ӯнам̣. аттха̄бха̄веитйаттхаггахан̣ам̣ итаретара̄бха̄ве дхамма̄бха̄ве ча ма̄ сийа̄ти, атойева чоччате ‘атхетаретара̄бха̄ве’ичча̄ди, итарасмим̣ итарасса абха̄во итаретара̄бха̄во, го ассо на бхаватӣти хи аттхантараттам̣ ниседхӣйате, на ваттхубха̄во, бра̄хман̣о на бхаватӣтйатрапибра̄хман̣аттадхаммо ниседхӣйате, на ваттхубха̄во, паратта̄тиа̄дина̄ виппат̣иседха висайама̄ха.

атиккама̄бха̄ветӣ еттха атиккама̄ти пан̃чамийа̄ асама̄саниддесоти а̄ха- ‘атиккама̄’ти, на пануппаннасса паччха̄ти имина̄ атиккама̄бха̄во на̄ма уппаннасса паччха̄ абха̄воти дассети.

ниттин̣анти уттарападаттхаппадха̄но-сан̇кхйасама̄со. сампатисаддасса са̄ман̃н̃авачанаттепи идха̄дхиппетам̣ ка̄лам̣ дассетума̄ха- ‘упабхогассе’’чча̄ди, упабхого каммаса̄дхано лахупа̄вуран̣асса на̄йамупабхогака̄лоти виггахо, (ати) лахупа̄вуран̣анти рӯпасиддхӣти дассетум̣ лахупа̄вуран̣асса̄тиа̄ди вуттийам̣ вуттам̣.

йоггам̣ рӯпанти виггахе анурӯпам̣, нану ча̄тра ниччасама̄сатта̄сападавиггахена бхавитаббам̣тйа̄сан̇кийа̄ха-‘виччха̄йа’мичча̄ди, анусаддена хи йоге виччха̄йам̣ ‘‘ануна̄’’ти (2-10) дутийа̄ видхӣйате, ва̄кйейева̄сса ча пайого на̄н̃н̃атрети ва̄кйампи бхаватӣти ман̃н̃ате. сакикхӣти еттха̄пи ‘‘ака̄ле сакаттхе’’ти (3-81) сахасса со.

садисо кикхийа̄ти еттха кикхийа̄ пасиддхабхӯта̄йа са̄дхийасса са̄дханабха̄вена гахита̄йа садхамматтена кочи са̄дхийо садисоти вуттоти кимидха садисо аппадха̄нам̣ [падха̄намева̄ти аттхо] татха̄ сати пуппападаттхаппадха̄нена̄сан̇кхйасама̄сена сакикхӣти еттха на бхавитаббанти а̄ха-‘нануче’тйа̄ди, кикхийа̄ти самбандхе чхат̣т̣хӣ, еттха пана садисаттасса кикхӣйа̄-ппат̣ибаддхатта̄ппадха̄наттам̣. нетадаттхӣтиа̄дина̄ йатха̄вуттам̣ чоданам̣ парихарати.

йатха̄ девадаттоти еттха йади сама̄со бхавеййа, девадаттена садисо йатха̄девадаттанти бхавеййа, пат̣исиддхатта̄ пана (на) сама̄соти, кикхӣти маккат̣асса̄бхидха̄нам̣. джет̣т̣ха̄нуккамена̄ти вуттатта̄ ануджет̣т̣ханти татийантата̄ гамйате. чаккена йугапади сачаккам̣.

4. йа̄ва̄вадха̄ран̣е

аматта̄нам̣ йаттако париччхедо йа̄ва̄маттам̣.

5. паййапа̄бахитиро пурепаччха̄ва̄пан̃чамйа̄

пан̃чамйа̄ти касма̄ вуттам̣ нану авуттепи тасмим̣ ваккхама̄нанайена пан̃чамйантатта̄ пан̃чамйантехева сама̄со вин̃н̃а̄йатӣтйа̄сан̇кийа̄ха‘йадипи’чча̄ди. татха̄пичча̄дина̄ парихарати, хоту ка̄мам̣ ‘парипаббатам̣ виджджотате’ти дутийа̄ниседха̄йа, ан̃н̃атра катханти а̄ха ‘иха че’тйа̄ди.

а̄чатта̄ро ва̄ти а̄саддо ва̄кйе, саран̣е ва̄, га̄мо бахи тит̣т̣хатӣтйаттхо, пурато га̄мампасса̄ти ваданто пуретйаттхаппагха̄нойанниддесо, насарӯпаппадха̄ноти дассети, абхимукхе га̄мампасса̄тйаттхо. авутта̄намета̄нйупалаккхан̣а̄ни, тасма̄ ‘тиро га̄мампасса̄’типи вуттам̣ хоти, тирийато га̄мампасса, паччхато га̄мампасса̄ти аттхо.

апасаддайоге ниччапан̃чантасса викаппена сама̄савидха̄на̄ва̄бхаваненода̄харан̣ам̣ диннам̣ (еттха) пан̃чамйа̄ти пайоджана̄бха̄вепи ан̃н̃адаттхам̣ карийама̄намиха̄пйаттхавантам̣ хоти.

6. самӣ

‘‘ану йам̣ самайа̄’’ти (2-1-15) ча ‘‘йасса ча̄йа̄мо’’ти (2-1-16) ча па̄н̣инино вачанадвайам̣, айаметесаматтхо ‘‘йасса самайа̄ самӣпава̄чӣ анусаддо, тена саха самассатети ча, ану йасса̄йа̄мава̄чӣ, тена сйа̄дйантена саха самассате’’ти ча. ваттхуто ту са̄мӣпйа̄йа̄маванта̄наманиддесепи са̄маттхийа̄ тада̄ккхепоти дассенто а̄ха-‘самӣпа̄йа̄ма̄на’мичча̄ди.

самбандхитта̄ти самбандхисадда̄ сакаттхамива нийатапат̣ийогинама̄ккхапанти… тена вина̄ тесам̣ сакаттха̄бха̄ва̄. а̄йа̄мо дӣгхата̄, ‘‘йасса самӣпа̄йа̄месвану’’ти йатха̄вуттасуттадвайама̄ккхепенупадисати, ванасса са̄мипйамануванам̣, ‘‘асан̇кхйам̣ вибхаттисампаттисамӣпа’’ иччева (3-2) сиддхепуна самӣпаггахан̣ам̣ викаппаттхам̣, тена ванасса̄нути ва̄кйена̄пи бхавитаббам̣.

ган̇га̄йа а̄йа̄мо ануган̇гам̣, бха̄гавуттика̄ро ‘‘лаккхан̣ене’’ти ваттате. йасса̄йа̄мава̄чӣ ану, тена лаккхан̣ена самассате ануган̇гам̣ ба̄ра̄н̣асӣ, ган̇га̄йа лаккхан̣абхӯта̄йа пасиддха̄йа̄магун̣а̄йа ба̄ра̄н̣асӣ лаккхӣйате йа̄ва̄йата̄йа̄ма̄ ган̇га̄ та̄ва̄йампӣти сабха̄вато тӯпама̄нопамеййабха̄во сама̄се патӣйате ган̇га̄ вийа дӣгха̄’’ти лаккхийалаккхан̣абха̄вам̣ ван̣н̣ети. евам̣ сати ба̄ра̄н̣асӣти пат̣хама̄ нопападжджатети ман̃н̃ама̄но а̄ха-‘ган̇га̄йа̄ мена йутта̄ ‘‘тйа̄ди. ануган̇гам̣ ба̄ра̄н̣асийа̄ти ба̄ра̄н̣асийа̄ ган̇га̄йа̄мо лаккхан̣анти аттхо.

7. тит̣т̣ха

акатасама̄са̄ча̄ти анена имина̄ катасама̄сатам̣ дӣпети, тит̣т̣хантӣти идам̣нтаппаччайантасса̄ттхападанти дассетума̄ха-‘‘нтокаттари ваттама̄не’’тичча̄ди, (5-64) а̄йатӣтӣмасса̄ттападам̣ а̄йантӣти, пумбха̄ва̄бха̄во нӣпа̄тана̄, ака̄ро ча нипа̄тана̄ ‘‘готва чаттхе ча̄ лопе’’тйатра (3-46) ‘на̄н̃н̃а̄сан̇кхйаттхесӯ’тйануваттанато.

лӯнайава̄дӣнаметтха нипа̄тана̄ ка̄лепи напум̣сакалин̇гаттам̣, сам̣хат̣а̄йава̄ йасмим̣ ка̄ле сам̣хат̣айавам̣, умматтаган̇ганти сан̃н̃а̄йаман̃н̃ападаттхе ва̄дхика̄репи ниччасама̄со, на хи ва̄кйам̣ сан̃н̃а̄ти, а̄дисаддена‘самасса собханаттам̣ сусама’мичча̄дӣнан̃ча сан̇гахо, пабха̄ванам̣ пака̄санам̣.

8. оре

орам̣ ган̇га̄йа, па̄рам̣ йамуна̄йа̄ти сама̄се кате нипа̄тана̄ ека̄ро, тенева вуттийам̣ вуттам̣ ‘ека̄рантаттам̣ нипа̄танато’ти, вуттивикаппанаттхатоти вуттийа̄ викаппо аттхо йасса̄ти виггахо.

10. ама̄

сочекаттхӣбха̄во висит̣т̣хо-бхиматоти самбандхо, мухуттанти аччантасам̣йоге дутийа̄, па̄дисама̄сам̣ катва̄ти а̄саддасса харасаддена вуттисаддена [вуттипадена (пан̃чика̄)] кирийа̄кхйа̄пйатети асатйупасечана̄дикирийа̄йам̣ сан̇кха̄ракам̣ сан̇кха̄рийам̣ ва̄ на бхавати, аттхичеха тадубхайам̣, тато тесам̣ самбхава̄йева сама̄сантобхӯтакирийа̄ гамйатети ман̃н̃ате, татха̄хи дадхибходжанам̣тйа̄до вутте адхйа̄дино сан̇кха̄ракаттам̣ бходжана̄дино ча сан̇кха̄рийаттам̣ патӣйате, на чопасека̄димантарена сан̇кха̄рийасан̇кха̄ракабха̄во-ттхӣти са̄маттхийа̄йевупасека̄диппатӣти.

тадапеккха̄йа̄ти гаммама̄нопасечана̄дикирийа̄пеккха̄йа. па̄н̣инийехи аттхена ‘етассида’нти аттхе ниччасама̄со-бхимато саббалин̇гата̄ ча, татха̄ вачана̄бха̄вамиха манасикатва̄ ‘катха’мичча̄дина̄ вутти йам̣вуттам̣чодакавачанама̄харитва̄ таттха̄дхиппа̄йам̣виварати ‘еваман̃н̃ате’чча̄дина̄, видха̄нам̣ катанти еваман̃н̃атети самбандхо, таттхечча̄дина̄ ан̃н̃а падаттхе бхависсатӣтйеттха̄дхиппа̄йам̣ виваранто ниччасама̄сатам̣ саббалин̇гатан̃ча пат̣ипа̄дайати, ва̄кйаниваттисиддха̄йева̄ти.

аттхасаддена̄вагататтхата̄йа етасса̄ти ваттумайуттанти ‘етасса аттхо’ти ва̄кйаниватти сиддха̄йева, катхан̃чипи чатуттхйанта̄ бхиннаттхасса сама̄се катепи таттха виродхама̄ха- ‘чатуттхйантассе’тйа̄ди.

вачанампӣти ‘‘аттхена ниччасама̄со саббалин̇гата̄ча’’ити (3-1-36) ва̄кйака̄рена патит̣т̣хитавачанампи, па̄н̣инӣйа̄нам̣ ‘етасса ида’нти аттхе сама̄се кате йо-ттхо сампаджджати, ан̃н̃аттхасама̄сепи сойеваттхоти дассети ‘йо’ ичча̄дина̄, анупа̄да̄паринибба̄нанимиттам̣ ва̄йа̄мочча̄дина̄ йоджетаббам̣… там̣нимиттатта̄ ва̄йа̄ма̄дӣнам̣, тесам̣ катха̄дӣнанти еттха тесам̣ ва̄йа̄ма̄дӣнанти ваттаббам̣… ва̄йа̄мотйа̄дина̄ вуттатта̄ со ча таннимиттам̣ хотева, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘‘етасса иданти ва̄кйе аттхена сама̄се саббалин̇гата̄ ча ‘етадаттхо етадаттха̄ етадаттха’нти ва̄йа̄ма̄дайо ча сама̄саттха̄ хонти, етам̣ анупа̄да̄паринибба̄наматтхо пайоджанаметасса етисса̄ етасса̄ти ан̃н̃ападаттхепи есам̣ пада̄нам̣ сойеваттхоти на̄ттхабхедо’’ти.

идан̃ча ‘‘авиппат̣иса̄раттха̄ни кхо а̄нандам̣ кусала̄ни, авиппат̣иса̄ро па̄моджджаттха̄йа…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ анупа̄да̄паринибба̄наттха̄йа етадаттхо ва̄йа̄мо етадаттха̄ катха̄ етадаттха̄ мантана̄ етадаттхам̣ сота̄вадха̄на’’нтиа̄ди (тикан̇гуттара, а̄нандавагга) па̄л̣им̣ нисса̄йа вуттам̣.

па̄н̣инийехи ‘‘каттукаран̣е китантена бахула’’нти (2-1-32) китантена татийа̄сама̄савидха̄на̄ таттхева бахулаггахан̣ена ‘га̄маниггата̄’дӣсу сама̄со вутто, тенеттха̄нтода̄харан̣а̄нам̣ двиннамадхикаттам̣, сама̄са̄бха̄во-бхиматоти па̄н̣инӣйехи ‘‘пӯран̣агун̣асухитаттхасадабйайатаббасама̄на̄дхикаран̣ене’’ти (2-2-11) сутте гун̣а итивачанена̄бхимато, садити сан̃н̃а̄ тесам̣ нтама̄на̄нам̣.

со катханти иха ‘бха̄ватиттаттхехӣ’ти бха̄ваппаччайантенева сама̄сапат̣иседхавидха̄на̄ ‘бра̄хман̣асса сукка̄’ ичча̄до со сама̄ саппат̣иседхо катхам̣ сиджджхатӣти аттхо.

гун̣аттанийева̄ти гун̣асабха̄ве ева, абхиматоти ва̄ттикака̄расса̄бхимато ‘‘тадават̣т̣хехи ча гун̣ехӣ’’ти, тасаддена̄сса гун̣асса пара̄ма̄со тасмим̣йева гун̣е аватит̣т̣хантӣти тадават̣т̣ха̄, гун̣ейева гун̣а̄тит̣т̣ханти на када̄чипи сойамитйабхеда̄ даббавуттайо сукка̄дайо вийа те тадават̣т̣ха̄ гун̣а̄ гандха̄дайо, тадават̣т̣хитехи гун̣ехи чхат̣т̣хӣ самассатети ваттаббанти аттхо.

а̄бхиматоти ‘‘пӯран̣а̄’’дисутте абйайаггахан̣ена, девадаттасса̄ти чхат̣т̣хийа̄ гурумхи са̄пеккхаттепи гурусаддасса самбандхисаддатта̄ сакаттхе [ва̄кйе] вийа вуттийам̣ бйапеккха̄-йа̄ха̄нито вуттисаббха̄вам̣ вачанантарена са̄дхетума̄ха- ‘татха̄ча̄хӯ’ти.

са̄ттхева̄ти сакаттхе вийа, асса̄ти самбандхисаддасса, са̄маттхийам̣ гамакаттан̃чаттхӣти пада̄наман̃н̃он̃н̃а̄пеккха̄лаккхан̣ам̣ са̄маттхийам̣ са̄маттхийа̄бха̄вепи виггахава̄кйаттхасса гамакаттам̣ ва̄ аттхӣти аттхо, гуруно кулам̣ да̄сасса бхарийа̄ти виггахо, атха̄тра бра̄хман̣асса учче’ичча̄до са̄маттхийам̣ гамакаттам̣ ва̄ наттхӣти куто-васитам̣, йена тада̄бха̄ва̄тра сама̄са̄бха̄во ван̣н̣ӣйатечча̄ха-‘са̄маттхйа̄динотви’чча̄ди.

сама̄са̄бха̄во-бхиматоти ‘‘пӯран̣а̄’’дисутте сама̄на̄дхикарасса̄пи упа̄да̄нато. сехӣти аттанийехи, на̄бхиматоти ‘‘чайуттехи сехи асама̄ситехи чхат̣т̣хӣсама̄саппат̣иседховаттаббо’’ (ва̄) тйанена, путхагаттхата̄йа [бхиннаттхата̄йам̣-вутти] миччассавиваран̣ам̣ гава̄дӣнамасама̄сети, евамасса̄дӣнам̣ сама̄сена̄ланти самбандхо.

йогӣнанти итарӣтарайогӣнам̣, аненетаретарайогачаттхасама̄сам̣ вадати. вуттихотӣтйасса виваран̣ам̣ чхат̣т̣хӣсама̄со бхаватӣти, екаттхӣбха̄веиччасса виваран̣ам̣ гава̄дӣнан̃ча чаттхасама̄се сатӣти.

рул̣хитта̄ти сама̄сассева кӣл̣а̄ва̄чакаттена джӣвика̄йа ча пачча̄йа каттена пасиддхатта̄, на ва̄кйасса̄ти ‘удда̄лапуппхабхан̃джика̄’тйа̄до рул̣хӣвасена ниччасама̄со бхависсатӣти татра ким̣ вачаненети ман̃н̃ате, сараси рул̣ханти виггахо.

айампана ама̄дисама̄со каммадха̄райадигусама̄са̄ти саббепи паресам̣ таппурисасадисатта̄ таппуриса̄, йатха̄ хи тасса пурисо таппурисоти уттарападаттхаппадха̄но, татха̄ те сийум̣, сан̇кхйа̄пуббатта напум̣сакаттасан̇кха̄техи двӣхи лаккхан̣ехи гаччхати паваттатӣтидигу.

11. висе

кинтам̣ висесана миччха̄ха-‘йами’чча̄ди, йам̣ аваттха̄пайати там̣ вуччатӣти самбандхо, кинтам̣ висессамичча̄ха-‘йаданеке’чча̄ди, йам̣ аваттха̄ пӣйате тамабхидхӣйатети самбандхо, нанвекаттхенетйуччама̄не висессенети катхамавагамйате, йато евам̣ виваритава̄ тйа̄сан̇кийа̄ха- ‘йадипи’чча̄ди.

самбандхисаддатта̄ти евам̣ ман̃н̃ате ‘‘самбандхисадда̄ сакаттхамива нийатампат̣и-йогинама̄ккхипанти… тена вина̄ тесам̣ сакаттхасса̄самбхава̄ти, виваритава̄ти вивариттха, екаттхенетӣмасса сама̄на̄дхикаран̣ена саха сама̄со хотӣти евам̣ са̄джджха̄ха̄ро аттхо ведитаббо, аттхасаддасса̄некаттхатта̄ висесети ‘аттхо абхидхеййо’ти. катхам̣ тенаттхо вуччатӣтйа̄ха- ‘адхикарӣйати’чча̄ди.

висессасса сама̄на̄дхикаран̣аттан̃ча висесана̄пеккханти самбандхо. висессасаддасса висесанена саха сама̄на̄дхикаран̣аттам̣ висесана садда̄пеккханти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо, таттха ка̄ран̣ама̄ха- ‘самбандха̄’ти, адхикаран̣асса сама̄наттам̣ на̄ма бхинна̄нам̣ самбандхӣнам̣ бхавати, самбандхино ча самбандхамантарена на хонтӣ [хоти (поттхаке)] ти висесанависесса̄нам̣ самбандхо вин̃н̃а̄йате, евам̣ вин̃н̃а̄та̄ тасма̄ самбандха̄ти аттхо.

саддабйатирекена хеттха аттха̄нам̣ висесанависессабха̄во на самбхавати, татха̄ хи ‘нӣламуппала’нти пан̃ча ваттхӯни саннихита̄ни нӣланти нӣлаттам̣ гун̣аса̄ман̃н̃ам̣, нӣло гун̣о, тада̄дха̄ро даббанти тӣн̣и, уппаланти уппалаттам̣ уппаладжа̄ти, даббан̃ча танниссайоти две.

таттха уппаладжа̄ти гун̣аджа̄тӣнам̣ [нӣладжа̄тиуппаладжа̄бхадханам̣ (ка̄тантат̣ӣка̄)] та̄ва на самбхавати висесанависессабха̄во джа̄тийа̄ ниггун̣атта̄, нӣлаттасса ча нӣлагун̣е самава̄йино, уппалаттасса ча уппаладаббе самава̄йино сама̄на̄дхикаран̣аттампи наттхи, уппаладжа̄тийа̄ нӣласса ча гун̣асса аттхи сама̄на̄дхикаран̣аттам̣… нӣла муппаланти паваттинимитта̄нам̣ уппаладжа̄тинӣлагун̣а̄намекамадхи каран̣ам̣ниссайоти, висесана висессабха̄во ту наттхи джа̄тийа̄ анӣлатта̄, гун̣адабба̄нанту самбхавативисесанависессаттам̣ даббасса̄некагун̣атта̄, сама̄нанту тесампарамадхикаран̣ам̣ татийам̣ наттхи, йена сама̄на̄дхикаран̣аттам̣ сийа̄, евам̣ нӣладабба уппаладабба̄нампи ан̃н̃аман̃н̃апариха̄рена ваттумиччхита̄нам̣ на висесана висессабха̄во, на̄пи сама̄на̄дхикаран̣аттам̣, касма̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄самбандхато апеккха̄бха̄вато, вуттапат̣ипаккхато пана ваккхама̄нанайена садда̄намева са̄ма̄на̄дхикаран̣йам̣ висесанависессаттан̃ча ведитаббам̣, тенева̄ха-‘атойеве’чча̄ди.

атойева̄ти йато висессасса сама̄на̄дхикаран̣аттам̣ висесана̄пеккхам̣, атойева хетутоти аттхо, бхиннанимиттаппа йутта̄намева̄ти са̄ман̃н̃ена нӣлагун̣а̄дха̄ре даббе гун̣ейева ва̄ нӣласаддасса, уппаласаддасса ча са̄ман̃н̃ена гун̣авати даббе ваттама̄натта̄ ан̃н̃аман̃н̃есу бхиннесу саддаппаваттийа̄ ка̄ран̣есу пайутта̄нам̣ садда̄намева [нит̣т̣ха̄намева (поттхаке)].

сама̄на̄дхикаран̣аттанти нӣлуппаласадда̄нам̣ висум̣висум̣ йоге висит̣т̣хадабба ва̄читтасса̄самбхава̄, нӣлан̃ча там̣ уппалам̣ чети са̄ма̄на̄дхикаран̣йе саннипатите сати самбхава̄ евам̣ таттха висит̣т̣хе ваттхумхи паватта̄нам̣ тесам̣ сама̄наттхата̄, евака̄рена бйаваччхиннаматтхам̣ дассетума̄ха-‘натвабхинне’чча̄ди.

нанучетйа̄ди чодйам̣, сӣсампа̄тӣти сӣсапа̄ руккхависесо, найида мевамичча̄ди париха̄ро.

атха туччатеичча̄дина̄ парасса вачана̄вака̄сама̄сан̇кате, висесавуттӣти пхаласса руккхасса ча са̄ман̃н̃асаддатта̄ бха̄вена висесе вутти, имесанти сӣсапа̄дӣнам̣ на самодха̄рита̄ти на ниччхита̄, са̄ман̃н̃авуттийева самодха̄рита̄ти адхиппа̄йо, авасита̄ ниччхита̄ вутти йесам̣ сӣсапа̄дӣнам̣ те аваситавуттайо, пайатанам̣ вина̄ тада̄ паппоти ча̄ти самбандхо, пайатананти ‘са̄маттхийаладдхепивисессе’тивачанам̣. тан̃чанаттхичча̄ди париха̄ро, сарӯпаматтакатхана̄йа̄ти вуттаттха̄нампи сарӯпаматтакатхана̄йа ‘пӯпе бахӯ а̄найе’ти йатха̄, евам̣ джа̄тӣйаканти сарӯпакатханаппака̄райуттам̣. упасам̣харама̄ха-‘тадева’мичча̄ди, нипа̄тасамуда̄йова̄йам̣ вуттена пака̄ренетйасса аттхе ваттате.

ан̃н̃атарасамбхавепи танниваттийа̄ вачанасаббха̄вам̣ дассетума̄ха- ‘атхапи’чча̄ди, ан̃н̃атарасамбхавепӣти висесанасса висессасса ва̄ самбхавепи, йатрапйубхиннаматтхи висесанависессабха̄васамбхаво таттхапита̄ва бахулам̣вачанатова ниватти хоти, кимпана̄-н̃н̃атарасамбхавети дассетума̄ха-‘йатха̄ пун̣н̣о’ичча̄ди, еттха пана ан̃н̃епи пун̣н̣ана̄мака̄ сантӣти бйабхича̄расамбхава̄ убхиннампи висесанависессабха̄васамбхаве бахулам̣вачанамева сама̄сам̣ ниваттети, евам̣ видхепӣти ан̃н̃атарасамбхавепи, на кевалам̣ висесанависессабха̄васамбхаве, атха кхо евам̣ видхепйан̃н̃а тарасамбхавепитйависаддасса аттхо.

йаджджевамичча̄ди паччекам̣ висесанависессабха̄ве сати анит̣т̣ха̄ па̄даначодана̄, паччекам̣ висесанам̣ сийа̄ убхиннампи висесанатта̄, таттха досама̄ха-‘висессассача пуббанипа̄то’ти, чо-вадха̄ран̣е, ваттаббантарасамуччайе ва̄, куточча̄ха- ‘на̄ггахите’чча̄ди, ити ка̄ран̣е, ато киманит̣т̣хама̄йа̄та мичча̄ха- ‘уппаланӣлантипи сийа̄’ти, иттхан̃чарахи кинтйа̄ха- ‘нӣлуппаланти че’чча̄ди. париха̄рама̄ха-‘несадосо’чча̄ди, упапаттйантарама̄ха- ‘атха че’чча̄ди.

ан̃н̃аман̃н̃а̄нупака̄ритта̄ти ан̃н̃аман̃н̃асса висесанависессатте на̄нупака̄ритта̄ саппадха̄натта̄ти аттхо, атха двиннампи аппадха̄наттам̣ касма̄ на сийа̄ тйа̄ха- ‘аппадха̄наттепи’чча̄ди, сакасакаппадха̄на̄пеккха̄ванта̄нанти сакесаке падха̄не аттани апеккха̄ванта̄нам̣. атха куто даббассева падха̄наттамаситам̣, на ту гун̣ассетйа̄сан̇кийа н̃а̄йамупаниссайати ‘атха че’тйа̄дина̄. чха̄готйаджо вуччате, там̣ сетаван̣н̣ама̄лабхетха ма̄реййа, пхусанам̣ ва̄ кареййа̄ти аттхо, а̄пуббо лабхи хи ма̄ран̣е пхусане ча ваттате, десана̄йанти [чодана̄йанти чодана̄ва̄кйа (поттхаке)] ведава̄кйети аттхо, куто чха̄гато-н̃н̃о на̄лаббхатечча̄ха- ‘на хи’чча̄ди.

чха̄га̄бха̄вети сетагун̣айуттасса чха̄гасса̄бха̄ве, пит̣т̣хапин̣д̣има̄лаббха̄ти сетагун̣айогена вит̣т̣хапин̣д̣им̣ а̄ламбха, на ча на̄ламбхате тасма̄ гун̣о аппадха̄нанти аджджха̄харитаббам̣.

пуна чоденто а̄ха- ‘нану че’чча̄ди, атхетйадхиппа̄йама̄сан̇кате, анит̣т̣хама̄па̄дайати нӣласаддепи пасан̇го’ти, куточча̄ха- ‘сопихи’чча̄ди, идам̣ вуттам̣ хоти- ‘‘уппаласаддо джа̄тива̄чӣ, на ту даббава̄чӣ, джа̄ти висит̣т̣хадаббава̄читта̄ йади даббава̄чӣти вуччате, тада̄ нӣласаддопи гун̣ависит̣т̣ха даббава̄читта̄ даббавачанама̄паджджатӣти имесам̣ на кочи висесо’’ти, парихаранто а̄ха ‘недаматтхи’чча̄ди, апа̄йино апаганта̄ро дабба̄ти гамйате, куточча̄ха- ‘сатӣпи’чча̄ди, ити ка̄ран̣е.

висесанамекаттхенети сиддхепи папан̃чаттхам̣ париппхут̣аттхан̃ча уда̄харан̣абахуттам̣ дассетум̣ па̄н̣инийехи бахум̣ суттитам̣, саббассетасса паччаккха̄табха̄вам̣ дассетум̣ вуттийамуда̄харан̣аматтам̣ дасситам̣, тадида̄ни бйа̄кхйа̄тука̄мо а̄ха- ‘пуббака̄ле’чча̄ди, чхинноча висесанантӣ самбандхо ‘‘пуббака̄лека саббадхурапура̄н̣анавакевала̄ни сама̄на̄дхикаран̣ене’’ти (2-1-49) те саметтха суттам̣, таттхека̄дӣнам̣ вуттийамуда̄харан̣а̄ни на дассита̄нйупалаккхан̣атова вин̃н̃а̄йантӣти дассетума̄ха- ‘еке’чча̄ди, еко ча со пурисоча̄тйа̄дина̄ виггахо упалаккхан̣атта̄йева ча ‘сатта ча те исайо ча саттисайо’чча̄дикан̃ча дат̣т̣хаббам̣.

упамӣйате париччхиджджате-ненетйупама̄нам̣, упамӣйатӣтйупамеййам̣, тесам̣ упама̄нопамеййа̄нам̣ са̄дха̄ран̣о йо дхаммо са̄мата̄тена висит̣т̣хам̣ йадупамеййам̣, там̣ вачаненетйаттхо упама̄нопамеййачча̄ди касса, сама̄со бхаватӣти сесо, ка̄ран̣ама̄ха- ‘висесе’чча̄ди, висеса̄париггаха̄ти висесанантйева са̄ман̃н̃ена париггаха̄, евамбхӯ тасса̄пӣти упама̄нарӯпасса̄пи. нану саттхӣсаддассасаттхийам̣ вутти са̄ма̄саддасса ту девадатта̄йа, ато бйадхикаран̣атта̄ катхаметтха сама̄сочча̄сан̇кӣйа̄ха- ‘йаде’чча̄ди, сама̄но дхаммо са̄матта̄ди йасса со садхаммо, тасса бха̄во са̄дхаммийам̣ са̄маттам̣, тасма̄ девадатта̄ттхе ваттате упача̄равасена, са̄ма̄саддопи гун̣авачанопи са̄маттам̣ ватва̄ саддха̄диттавасена̄бхедопача̄рена ва̄ девадатта̄йам̣ ваттате, нану ча са̄ма̄саддасса девадатта̄бхидха̄не чаритаттхата̄йа саттхӣ гун̣ена ниддит̣т̣ха̄тйанийатагун̣аппатӣтиппасан̇го некагун̣а̄дха̄ратта̄ саттхийа̄тйа̄сан̇кийа̄ха- ‘йадипи’чча̄ди.

иха̄ти ниддха̄ран̣е, етесам̣ гун̣а̄нам̣ маджджхети аттхо, иха ва̄ саттхийам̣, са̄магун̣авантата̄йа са̄ма̄йа̄ти гамйате, пасиддхивасена̄ти саттхиса̄ма̄тйатропама̄нам̣ саттхӣ, упамеййа̄ девадатта̄, пасиддхантупама̄нам̣ бхавати на̄ппасиддхам̣… пасиддхаса̄дхаммийа̄ са̄дхйу са̄дханамупама̄нанти катва̄ саттхийева са̄ман̇гун̣ена пасиддха̄ на девадатта̄, тасма̄ са̄магун̣аппасиддхийа̄ти аттхо. са̄дхйуте упамӣйатененети са̄дханамупама̄нам̣, са̄дхйате упадхӣйатети са̄дхйамупамеййам̣, пасиддхасса са̄дхаммийам̣ тена, са̄дхйасса̄ппасиддхасса кассачи са̄дханам̣ са̄дхйаса̄дханам̣. йатратвичча̄дина̄ бахулам̣вачанаса̄маттхийа̄ са̄ман̃н̃авачаненева сама̄сасаббха̄вам̣ ватва̄ ан̃н̃ена̄саббха̄вамуда̄харан̣ена пхут̣айитум̣ ‘пха̄ла̄ ива тан̣д̣ула̄’тйа̄ди а̄раддхам̣.

тан̣д̣уласаддоти упамеййабхӯтатан̣д̣уласаддо, тан̣д̣улаттампи ватва̄ даббе паватто са̄ман̃н̃авачано нату бхаватӣти самбандхо, даббети тан̣д̣уладаббе пха̄ладаббе ча.

упама̄нопамеййаса̄дха̄ран̣асӯратта̄дидхаммавачана̄ппайогети упама̄нопамеййа̄нам̣ са̄дха̄ран̣о йо виса̄радатта̄дидхаммо таббачанасса ‘муни айам̣ сӣхо вийа виса̄радо’тйа̄до виса̄рада̄дисаддасса̄ппайогети аттхо, кесан̃чити кесан̃чи садда̄нам̣ маджджхе, висессаттамева пхут̣айати. ‘татха̄ че’тйа̄дина̄, висесанависесса̄нам̣ йатхит̣т̣хатта̄ ниччам̣ сӣха̄дӣнам̣ висессата̄йева вачаниччха̄ти пуббанипа̄татта̄ппасан̇готи бха̄во, упапатйантарама̄ха-‘висесанассеве’чча̄ди, йадипи сӣхо висесанамева на висессам̣, татха̄пи бахула̄дхика̄ра̄ висесанасса̄пи паранипа̄тоти бха̄во.

атха̄тра̄пи висесанантева сама̄саппат̣ипа̄дане’муни айам̣ сӣхова виса̄радо’чча̄до са̄маттхийатова сама̄са̄ппасан̇гепи упама̄но памеййа̄нам̣ са̄дха̄ран̣ависа̄радатта̄дидхаммавачана̄ппайоге сати таппасан̇га̄бха̄ваттхам̣ вачанама̄раббханӣйанти чодети ‘нануче’тйа̄дина̄, са̄маттхийатоти са̄ман̃н̃авачанаппайоге са̄пеккхатта̄ сама̄са̄ппасан̇готи са̄маттхийам̣ тасма̄ти аттхо. са̄ман̃н̃аппайогаттханти сама̄сава̄кйе са̄ман̃н̃авачанасса сӯратта̄ди(но), аппайогаттхам̣, татха̄ хичча̄дина̄ са̄ман̃н̃асаддаппайоге са̄маттхийато сама̄са̄саббха̄ва̄ суттантарасса̄на̄раббханӣйабха̄вам̣ са̄дхети.

висеса̄нантаббха̄ва̄ти са̄ман̃н̃асса сама̄се антобха̄вепи тикхӣн̣атта̄дито висит̣т̣хасса сӯрасса̄дивачанӣйасса висесасса сама̄се анантогадхатта̄ аппасан̇го са̄пеккхамасаматтханти. атхети ‘саччамета’нтиа̄дим̣ паравачанама̄сан̇кийа вадати, евама̄дисиджджханаттхам̣ сама̄соти (н̃а̄панаттхам̣) а̄раббханӣйамбхаватӣти самбандхо.

падха̄насса̄ти ‘ран̃н̃опурисо-бхирӯпо’теттха абхирӯпаса̄пеккхасса пурисасса висесанаттенева̄ [висесанам̣ тенева̄ (поттхаке)] ппадха̄нам̣, сама̄са̄вайавабхӯтам̣ ра̄джа̄нам̣ пати висессабха̄вена̄випхалитасакаттхата̄йа падха̄набхӯтасса пурисасса. а̄дисаддена ‘ра̄джапурисасса дассанӣйасса геха’нти сан̇ган̣ха̄ти.

еттха хи гехампати висесанабха̄вена̄ппадха̄наттепи ра̄джа̄нампати падха̄набхӯтасса пурисасса са̄пеккхасса̄пи сама̄со хотева. идан̃чан̃а̄панаттхам̣ вачана̄рамбхаппайоджанан̃ча, ка̄ран̣ама̄ха- ‘гамакатта̄’ичча̄ди.

гамакатта̄ти виггахава̄кйаттхасса вуттийампатӣйама̄натта̄ гамакаттам̣ тасма̄, начеха гамакаттаматтхӣти ‘муни сӣхова сӯро’тйатра ту ва̄кйато йоттхо патӣйате, на̄йам̣ ‘муни сӣхо сӯро’тйато гамйатети гамакаттам̣ наттхӣ-ти аттхо, татха̄хи мунисӣхасадденево пама̄нопамеййабха̄ванимиттасса виса̄радаттасса сабха̄веневопа̄да̄нато виса̄радасаддасса тена самбандха̄бха̄во.

апавагго нибба̄нам̣, ва̄кйамевети евака̄рена бйаваччхиннаматтхампадассайама̄ха- ‘вуттиниваттетӣ’ти бахула̄дхика̄рато вин̃н̃а̄йати, нану ча̄тра висессабха̄ва̄самбхава̄ппасан̇гойева вуттийа̄ти чодети. ‘нануче’тйа̄дина̄.

пун̣н̣ата̄бйабхича̄ра̄ти пун̣н̣ата̄сан̇кха̄тасса ба̄ла̄диаваттха̄висесасса авина̄ппаваттито бйабхича̄рӣ хи висессамбхавати йатха̄ нӣлата̄йуппалам̣, парихарати ‘недаматти’чча̄дина̄, манта̄н̣ипутта̄нам̣ анекатта̄ти кевалам̣ манта̄н̣ийа̄ путто пун̣н̣ойева̄ти абха̄ва̄ тесам̣ бахубха̄вато, аттано аттано гахасса патайоти гахапатӣнам̣ бахуттам̣ па̄кат̣амева.

вуттийевети евака̄рена бйаваччхиннаматтхама̄ха-‘ва̄кйам̣ ниваттетӣ’ти. висит̣т̣хаджа̄тивачана̄ти вуттам̣ кан̣хасаппаджа̄тийа̄ лохитаса̄лиджа̄тийа̄ ча висит̣т̣хатта̄.

таччхако саппоти бйа̄кхйейамупаниккхиппачодайама̄ха- ‘нану че’чча̄ди. таччхакабха̄ва̄напетоти ба̄лайуватта̄дисан̇кха̄татаччхакабха̄вато абйа̄вутто, аттхина̄мадхеййоти таччхако на̄ма кочи танна̄мо аттхи, кирийа̄саддоти таччхатӣти таччхакоти евам̣ кирийа̄йа паваттинимиттаттенопа̄динно вад̣д̣хакӣва̄чӣ таччхакасаддо, евам̣ ман̃н̃ате ‘‘йатха̄вуттанайена висесанависессасаббха̄ва̄ сама̄сена бхавитаббам̣, татха̄ сати кимидам̣ паччуда̄харан̣ам̣ ката’’нти. атра кеначи на на̄мадхеййассетйа̄ди нопаджа̄йатева̄тйетадаваса̄нам̣ вуччама̄наманудйатам̣ нира̄каттука̄мо а̄ха-‘йопа̄ хе’чча̄ди.

имасса̄йамадхиппа̄йо ‘‘вуттанайена таччхакасаддасса кирийа̄ саддасса̄ттхависайа̄пеккха̄йа̄бха̄вато висессатта̄бха̄ва̄ паччуда̄харан̣амидам̣ ката’’нти.

касма̄ айуттамичча̄ха-‘йато’чча̄ди, на̄мадхеййасса кирийа̄ва̄чино ча аттха̄бхидха̄наса̄маттхийам̣ тулйам̣ ва̄ на ва̄, авайаваппасиддхийа̄ самуда̄йаппасиддхи балавати ва̄ наветйетам̣ вича̄ретум̣ йато на̄дхикатантйаттхо, кин̃чарахи адхикатантйа̄ха- ‘апитви’чча̄ди, таччхакасаддонекаттхавутти на̄некаттхоти вича̄ретумадхикатанти йоджана̄.

евам̣ ман̃н̃ате- ‘‘висесанависессабха̄вачинта̄йам̣ садда̄наматтха̄бхидха̄наса̄маттхийачинта̄ на йуджджате ‘сати самбхаве бйабхича̄ре ча висесанам̣ са̄ттхакам̣ хотӣ’ти висесанам̣ маггӣйате, на̄самбхаве на̄бйабхича̄ре йатха̄ сӣтам̣ (химам̣) ун̣хоггӣти, тасма̄ самбхавабйабхича̄рачинта̄ висесанависессабха̄вачинта̄йамупайуджджатӣти таччхакасаддо-некаттхавуттива̄ на ветйетадева вича̄ретумадхикатанти каттхачипи висесанависесса саббха̄ве сама̄со хотева̄’’ти, йадипи на̄мадхеййакирийа̄ва̄чӣнаматулйаматтха̄бхидха̄нам̣ самуда̄йаппасиддхийа̄ ча балаватиттам̣, татха̄пи ваккхама̄нанайена сама̄сасаббха̄ва̄ на ка̄чи ха̄нӣти дассетума̄ха- ‘еттха ча̄’тиа̄ди.

еттхача̄ти кечи паккхе ча, кан̃чи пӣл̣ама̄вахатӣти самбандхо, куточча̄ха ‘татха̄хи’чча̄ди. евам̣ ман̃н̃ате- ‘‘йадӣпи самуда̄йаппасиддхийа̄ сати кирийа̄саддаттхависайа̄пеккха̄ нопаджа̄йате, татха̄пи на̄мадхеййассева таччхакасаддасса̄пйанекаттхавуттиттаматтхева… саппависесе мануссе ча танна̄маке на̄мадхеййасса таччхакасаддасса паваттисаббха̄ва̄(ти) висесанависессасаббха̄вато сама̄саппасан̇го тадаваттхо йева̄’’ти, на кевалам̣ саппависесассева таччхакасаддо на̄мадхеййамапиту манусса̄нампӣти писаддаттхо. таччхакасаддасса̄некаттхавуттиттепи на самуда̄йаппасиддхийа̄ авайаваппасиддхӣба̄дха̄ти дассетума̄ха- ‘нача̄’тиа̄ди. чо-вадха̄ран̣е, куточча̄ха ‘кирийе’чча̄ди. каменаттхаппасиддхӣти йам̣, етампана сакка̄ вин̃н̃а̄тунти йоджана̄.

йанти йам̣ пасиджджханам̣, камена̄ти ба̄дха̄бха̄вато ануккамена. еван̃чети имина̄ начетйа̄дина̄ вуттам̣ пачча̄масати… кимпат̣ивихитам̣ сийа̄ парихат̣ам̣ сийа̄ти аттхо, ити имина̄ ка̄ран̣ена ‘таччхако саппо’ти паччуда̄харан̣ам̣ на йуттам̣… таччхакасаппоти сама̄сасаббха̄ватоти адхиппа̄йо, недамевамичча̄дина̄ парихарати, йада̄ чарати йатха̄ вуттена висесанависессабха̄васамбхаво, тада̄ катхам̣тйа̄ха- ‘йада̄ висесане’чча̄ди. тада̄пи катхам̣ ва̄кйена бхавитаббамичча̄ха- ‘идан̃че’чча̄ди. бахулам̣вачанатойева̄ти адхиппа̄йо.

ан̃н̃асса̄ти каммани самбандхавачаниччха̄йам̣ чхат̣т̣хӣ. аваччхедакатта̄ти еттха каттуна̄ бхавитаббанти ка̄л̣асса̄ти каттари бха̄вайоге чхат̣т̣хийа̄ аджджха̄харитаббам̣. патта̄паннехи дутийантасса джӣвикампатто джӣвика̄ панноти сама̄со ‘ка̄ракам̣ бахула’’нтева (чам̣-2-2-19) вихито дутийантена ту тесам̣ сама̄саттхам̣ суттантарам̣ катам̣ парехи, аттхан̃ча тесамиттхилин̇га̄нампи сама̄сенева, ка̄раниваттийа̄, татха̄ ма̄со джа̄тасса̄ти виггахе парима̄н̣ива̄чина̄ чхат̣т̣хийантена парима̄н̣авачана̄нам̣ ка̄ласадда̄нам̣, тада̄ха- ‘патта̄панна̄на’мичча̄ди, парима̄н̣ам̣ ма̄са̄ди париччхедо тамассаттхӣти парима̄н̣ӣ джа̄та̄ди.

еттха хи ма̄со парима̄н̣ам̣ париччхедакатта̄, джа̄то парима̄н̣ӣ париччхеджджатта̄, патта̄ джӣвика̄нена̄ти [патто джӣвиканти па̄т̣хена бхавитаббам̣] вачаниччха̄йам̣ йо-ттхо со- н̃а̄падаттхасама̄сепйатинно вачаниччха̄бхедамантарена̄тидассетум̣ ‘ан̃н̃ападаттхе бхависсатӣ’ти йам̣ вуттийам̣ вуттам̣, там̣ бйа̄кхйа̄тука̄мо а̄ха- ‘ва̄некан̃н̃аттхе иччева̄’тиа̄ди. ан̃н̃аттха сама̄се кате саббаттха ‘‘иттхийам̣ бха̄сите’’чча̄дина̄ (3-67) пумбха̄во. ма̄со джа̄тасса̄ти вачаниччха̄йам̣ йо-ттхо, со-н̃н̃аттхасама̄сепйабхинно вачаниччха̄бхеда мантарена̄ти дассетума̄ха- ‘йасса джа̄та̄дино’чча̄ди.

джа̄тасаддассаттхама̄ха сампанноти, сампун̣н̣отйаттхо, имина̄ ча ма̄со джа̄то-сса̄ти виггахасса аттхо дассито, ан̃н̃атха̄ти йади ма̄со тасса ан̃н̃ападаттхасса джа̄та̄дино сампун̣н̣о на бха̄тӣти аттхо. ттаттавантӯнам̣ нит̣т̣ха̄сан̃н̃ам̣ видха̄йа тадантассан̃н̃аттхасама̄се ‘‘нит̣т̣ха̄’’ти (2-2-36) суттена пуббанипа̄то вутто, тада̄ха- ‘наче’чча̄ди, пуббанипа̄таппасан̇го нача сийа̄тисамбандхо, куточча̄ха- ‘джа̄ти’чча̄ди. кесан̃чити ва̄кйака̄рама̄ха, нача йуттанти самбандхо, ка̄ран̣ама̄ха- ‘висесана’мечча̄ди, татха̄хичча̄дина̄ висесанасса са̄ттхакатте сама̄саббха̄вамабха̄ве ча̄бха̄вам̣ са̄дхети… чхат̣т̣хӣсама̄се ‘сати самбхаве бйабхича̄ре ча висесанасса са̄ттхакамбхаватӣти висесанасса са̄ттхакатта̄.

авачанепӣти нийамавачане (а)сатӣпи, чхат̣т̣хӣсама̄саппасан̇го чарахи вуттанайена бйаваччхеджджа бйаваччхедакатта̄бха̄вена висесана̄наттхакйа̄ на бхавеййа че ва̄кйена̄пи на бхавитаббанти а̄ха- ‘ва̄кйам̣ тви’чча̄ди. айампана висесанасама̄со парехи каммадха̄райоти н̃а̄йати… йатха̄ каммам̣ кирийам̣ пайоджанан̃ча дха̄рети евамайам̣ сама̄со каммамива двайам̣ дха̄райатӣти.

12. нан̃а

еттхева̄ти ‘‘т̣а нан̃сса’’ити (3-74) суттеева. па̄манапуттотипа̄ма̄ кут̣т̣хависесо асса аттхӣти па̄масадда̄ ‘‘диссантан̃н̃епи паччайа̄’’ти (4-120) наппаччайо, па̄манасса путто, йади хеттха н̃ака̄ро висесанаттхо на карӣйетха, тада̄ ‘‘т̣а насса̄’’ти суттам̣ карӣйетха, татха̄ ча сатйуттарападе парато па̄манасадде нака̄расса̄пи т̣о

сийа̄ти бха̄во, нану чиха сама̄савидхимхи н̃а ка̄рочча̄ран̣а̄ н̃а лопа рахитасса сама̄со на бхаватӣти ваттумучитам̣, на ту ‘‘т̣а нан̃сса̄’’ти висесанаттхоти [н̃н̃ака̄ро еттхова висесанаттхо, ти бхавитабба] саччам̣, кинтвиха сама̄савидхимхи н̃а ка̄расса бйаваччхаджджам̣ на диссате.

парийуда̄савуттӣти пари тулитамуггайха ниседханӣйасса асанам̣ кхепанам̣ ваджджанам̣ парийуда̄со, тена парийуда̄сена висит̣т̣хе-ттхе вутти ассети парийуда̄савутти, пасаджджаппат̣иседхавуттӣти пат̣иседханӣйамева пасаджджа патва̄ там̣садисаманапеккхийа ниседхо, тена вутти ассети пасаджджаппат̣иседха вутти.

йаттха бра̄хман̣а̄ ан̃н̃ова бхаватӣтйевам̣ ва̄кйена̄ттхантаравидха̄на̄ видхино падха̄наттам̣, аттхантаравидха̄наса̄маттхийенева бра̄хман̣асса пат̣иседхо патӣйате, бра̄хман̣асса [бра̄хман̣асса̄ (поттхаке)] ниваттане тадапеккха̄йа̄н̃н̃асса видха̄найогато сакападена нан̃кхйена видхибха̄гӣ на вуччате, кин̃чарахи ан̃н̃асаддена… парийуда̄саниссайинон̃н̃асаддассева ва̄кйе пайогато’ ан̃н̃о бра̄хман̣а̄ абра̄хман̣о’ти, нан̃ссача сйа̄дйантена са̄маттхийам̣, на тйа̄дйантенетйекава̄кйата̄… ан̃н̃о бра̄хман̣а̄ абра̄хман̣оти таттха таттха парийуда̄савуттитта̄.

пасаджджаппат̣иседхету пат̣иседхасса падха̄натта̄ бра̄хман̣о на бхаватӣти ва̄кйена бра̄хман̣асса пат̣иседхо видхи аттхагаммо ва̄кйабхедо, сакападена ча нан̃кхйена пат̣иседхабха̄гива̄чӣ самбаджджхате. ко со бра̄хман̣а̄ ан̃н̃оти а̄ха- ‘бра̄хман̣атта̄наджджха̄сито’чча̄ди.

итарасминти пасаджджаппат̣исепеккхе, кеначи сам̣сайанимиттена̄ти упавӣтадассана̄дина̄ кеначи сам̣сайака̄ран̣ена, саббампи падам̣ сакаттхе пайогампати н̃а̄н̣амапеккхате, тан̃ча н̃а̄н̣ам̣ двидха̄ самма̄н̃а̄н̣ам̣ миччха̄ н̃а̄н̣ан̃ча. убхайампетабра̄хман̣асаддам̣ паваттайати. таттха самма̄н̃а̄н̣а пуббаке абра̄хман̣асаддаппайоге наттхи нан̃сса бйа̄па̄ро, на хи таттха тена кин̃чи карӣйати. миччха̄н̃а̄н̣апуббаке ту виджджате тасса бйа̄па̄ ро таттха хи тена миччха̄н̃а̄н̣аппабхавата̄ парасса̄кхйа̄йате, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ чендрийахетукам̣, вина̄ садисаттам̣ на бхаватӣти пат̣иседхе сати уттарападаттхасадисо сама̄саттхо джа̄йатечча̄ха- ‘таттха садисаттам̣ вине’чча̄ди. раджджуйам̣ хи саппабуддхи садисатта̄.

пайогаса̄маттхийа̄чети абра̄хман̣ама̄найечча̄дипайогаса̄маттхийа̄ ча. евамман̃н̃ате- ‘‘йадйатра бра̄хман̣аматтасса̄найанам̣ сийа̄ пуббападассучча̄ран̣аманаттхакам̣ сийа̄, атха на кассачи а̄найанам̣ евампи саббассева̄ бра̄хман̣асаддасса̄наттхакаттам̣, тасма̄ пайогаса̄маттхийа̄пи садисаппат̣ипаттӣ’’ти.

таггата̄ти садисаттхагата̄. йатха̄вуттассева̄-ттхассупабрӯхана̄йа вин̃н̃ӯвачанамупан̃н̃ассати ‘атойева вуччате’чча̄ди. айан̃четтха аттхо ‘‘нан̃вачанена ивасаддена ча йам̣ йуттам̣ тадан̃н̃асмим̣ таппадаттхасадисе-ттхе пат̣ипаттим̣ джанети, татха̄хйаттхасампаччайо локе диссати ‘абра̄хман̣ама̄найа̄’ти бра̄хман̣асадисо кхаттийа̄ди а̄нӣйатӣти, адхикарӣйати нийуджджате саддо-сминтйадхикаран̣ам̣. йатха̄вуттена ча бйа̄кхйа̄нена кимит̣т̣хам̣ сиддхантйа̄ха- ‘тадева’мичча̄ди. кечи пана уттарападаттхаппадха̄наттамиха ван̣н̣енти.

саматтхава̄дӣнанти ‘‘саматтхо падавидхи’’ (па̄ 2-1-1) твевам̣ ва̄дӣнам̣. саматтха ва̄дӣнам̣ сама̄со видхеййоти самбандхо, видхеййоти вачанантарена видхеййо, татха̄хи апунагеййа̄ти га̄йанена нан̃сса самбандхо, на ту пунасаддаттхена. анока̄сам̣ ка̄ретва̄ти каран̣ена самбандхо на ока̄сена. амӯла̄мӯлам̣ гантва̄ти гаманена, на мӯлена̄ти аса̄маттхийам̣. гамакаттава̄диноти аса̄маттхийепи йатра гамакаттам̣ таттха сама̄со хотева, тато гамакаттан̃ча сама̄сасса нибандхананти йо вадати тассетйаттхо. еттха̄пӣти апунагеййа̄тйа̄допи, нанвайамапйа̄чарийо гамакаттава̄дӣ, татха̄сати гамакатта̄иччанабхидха̄йа бахула̄дхика̄ра̄ти касма̄вуттанти а̄ха-‘со че’чча̄ди.

кехичӣти вуттиггантхена бйаваччхиннаматтхам̣ дассенто а̄ха- ‘кехичийева на саббехӣ’ти, апунагеййа̄ти ‘‘т̣а нан̃сса̄’’ти (3-74) нассат̣о, атиппасан̇га̄бха̄ватоти суттантарена сама̄се авихитепи анабхимататтха̄нампатӣтийа̄ абха̄вато.

13. купа̄

сйа̄дивидхиноти ка̄ракавибхаттивидха̄нато висум̣ иттхамбхӯта̄дӣсувидха̄на̄ сйа̄дивидхӣтисан̇кхам̣ гатасса сйа̄дивидхино, асйа̄дивидхимхӣти парийуда̄со-наттхакоти чоденто а̄ха ‘нанви’чча̄ди, анаттхакам̣ бхавеййа… лаккхан̣а̄дйаттха̄нам̣ сама̄се гун̣ӣбхӯтатта̄ сама̄сато кирийа̄самбандха̄нурӯпавибхаттийаттхасса падха̄набха̄вато, парихарати ‘найидамева’мичча̄дина̄. ‘‘ануна̄’’ти (2-10) виччха̄йамануна̄ йоге дутийа̄ видха̄наса̄маттхийа̄ ва̄кйампи хоти, ан̃н̃атха̄ ниччасама̄се дутийа̄ видха̄наманаттхаканти бха̄во, нигамайати тасма̄ичча̄дина̄, ‘‘ку па̄паттхе’’ти паресам̣ ган̣апа̄т̣хо, евамупарипи ‘‘дунинда̄йам̣’’тйа̄ди ведитаббам̣.

14. чӣкри

чӣсаддоти еттха чӣти имина̄ чӣппаччайантам̣ пара̄масати, чӣппаччайанта саддоти аттхо.

15. бхӯса

пӣтисамбхамоти пӣтийа̄ самбхамо пӣтипуббика̄ паччут̣т̣ха̄на̄сана да̄на̄дивисайа̄ туритата̄, алам̣бхутва̄ парийаттам̣ сампун̣н̣ам̣ бхутва̄.

16. ан̃н̃е

пуробхӯйа аггатобхӯйа. тиробхӯйа антарадха̄нӣбхӯйа. аначча̄дха̄нети имасса аттхо ‘упарийа̄дха̄нато ан̃н̃атра̄’ти, а̄дха̄нам̣ патит̣т̣ха̄панам̣, иччхантӣти па̄н̣инийа̄дайо иччханти, ураси катва̄ па̄н̣инти па̄н̣им̣ ураси катва̄.

17. ва̄не

анекаггахан̣асса пайоджанам̣ ваттумупасаккати ‘идхе’чча̄ди, виваччхитекасан̇кхйа̄са̄ман̃н̃анти виваччхитам̣ екасан̇кхйа̄йа са̄ман̃н̃ам̣, евам̣ ман̃н̃ате ‘‘йади‘сйа̄ди сйа̄дине’ти ваттумиччхитекасан̇кхйа̄са̄ман̃н̃асса париггахо на сийа̄ тада̄ иха̄наттхака (манека)ггахан̣ам̣ сийа̄ тенеха̄не каггахан̣аса̄маттхийа̄йева ‘сйа̄дисйа̄дине’ти ваттумиччхитекасан̇кхйа̄ са̄ман̃н̃ампариггахитанти вин̃н̃а̄йате’’ти тенечча̄дина̄ идам̣ дассети ‘‘тена йатха̄вуттена пуббе вутто саббопи сама̄со пуббапара̄нам̣ двиннам̣йева сйа̄дйанта̄нам̣ хотӣ’’ти.

йаджджевам̣ катхам̣ ‘тадахуджа̄то’ти бахула̄дхика̄рена висесана сама̄сагаббхака̄ракасама̄сена ва̄ сиджджхати, айам̣ ан̃н̃ападаттхасама̄со. чаттхе бахуннамит̣т̣хатта̄ тадаттхан̃ча̄некаггахан̣ам̣, тена ‘хоту поту пита̄ путта̄’ти хоти уттарападе (йони) самбандхе парато пуббападасса ‘‘путте’’ти (3-65) суттена̄ттена, ан̃н̃атха̄ двиннам̣двиннам̣ сама̄се саббаттха уттарападасамбхавена ‘‘виджджа̄йонисамбандха̄нама̄ татра чаттхе’’ти (3-64) ‘‘путте’’ти ча суттадвайена̄ттена‘хота̄ пота̄ пита̄ путта̄’ти а̄паджджеййа. анеканти пат̣хамантатта̄ сйа̄дӣтӣдамева̄нуваттате, тенева̄некам̣ сйа̄дйантамиччева вуттам̣. атха̄н̃н̃аттхети вутте-н̃н̃асса ва̄кйассаттхети аватва̄ падассеччева касма̄ вуттантйа̄сан̇кийа̄ ха- ‘сйа̄дйантассе’чча̄ди, тассева̄ти са̄маттхийаладдхасса сйа̄дйанта падассева сама̄со вин̃н̃а̄йатӣти самбандхо.

тасса гун̣а̄ таггун̣а̄ тассеччанена̄н̃н̃ападаттхо ниддисӣйате, тасса ан̃н̃ападаттхасса йе гун̣а̄ йа̄ни висесана̄ни, тесам̣ сам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣ гахан̣ам̣ таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣, атхава̄ со гун̣о йасса со таггун̣о, таггун̣асса таггун̣айуттасса̄н̃н̃ападаттхассасам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣, на гун̣авирахитасса̄(ти) таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣, еттха пана ‘ан̃н̃ападаттхе таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣ пйаттхӣ’ти парибха̄сӣйати, таттха̄йаматтхо ‘‘ан̃н̃ападаттхе сама̄се-н̃н̃ападаттхо висесанена саха вин̃н̃а̄йати нависесанарахито’’ти, квачи атаггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣асса̄пи дассане на̄писаддо, йатра̄вайавена виггахо самуда̄йо сама̄саттхо таттхева таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхавати, таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ато ан̃н̃ам̣ атаггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣, тасмим̣, йатра̄вайавойева сама̄саттхо татра̄таггун̣асам̣вин̃н̃а̄н̣ам̣.

еттха пана бахудханасаддо пурисасса упалаккхан̣абха̄вена кататта̄. абхиматоти па̄н̣инӣйа̄нам̣ абхимато дасаннам̣ самӣпе а̄санна̄ дасаннамичча̄дива̄кйе.

парима̄н̣амевасан̇кхйейанти парима̄н̣алаккхан̣амева сан̇кхйейам̣, тан̃ча парима̄н̣алаккхан̣ам̣ сан̇кхйейан̃ча.

сан̇кхйа̄нарӯпанти сан̇кхйа̄насабха̄вам̣.

парима̄н̣ена̄ти пан̃часан̇кхйа̄йа париччхиджджама̄нена сан̇кхйейасан̇кха̄тена парима̄н̣ена.

сан̇кхйа̄навуттӣти тена анативаттийама̄натаппариччхедака сан̇кхйа̄нарӯпа сан̇кха̄те сан̇кхйа̄не вутти йасса̄ са̄ сан̇кхйа̄навутти-пан̃часан̇кхйа̄.

дит̣т̣хантенимина̄ имам̣ дӣпети ‘‘йатха̄ пан̃ча парима̄н̣амесанти пан̃чака̄ти еттха парима̄н̣арӯпо-вайавабхедасамуда̄йасабха̄во пакатийаттхо самуда̄йино сакуна̄ паччайаттхо, татха̄ тидаса̄ти еттха̄пи’’ти, каппаччайо пакатиппаччайаттхабхедасамбхавена.

кечи пана̄ти имина̄ па̄н̣инӣйе дассети.

пакатиппаччайаттхабхедасамбхава̄ти имина̄ паресам̣ пакатиппаччайаттха̄нам̣ бхеда̄бха̄васса иччхитатта̄ сан̃н̃а̄йам̣ сакаттхе каппаччайасса видха̄нам̣ дассети.

сйа̄дйантасса̄ти имина̄ ва̄саддасса падаттам̣ дассети.

тадаттхепӣти тасса ва̄ити ан̃н̃ападасса аттхепи, тадаттхо четтха викаппаттхо ва̄ сийа̄ тада̄ пана двиннам̣ гахан̣е на тин̣н̣ам̣, тесанту гахан̣е на двиннам̣, сам̣сайо ва̄, тада̄ ту сам̣сайассобхайа̄ ламбанарӯпатта̄ двева̄ти вутте тайо, тайова̄ти вутте две апеккхӣйантӣти буддхивисайа̄ пан̃ча аттха̄ сама̄са̄бхидхеййо хонти.

на̄маттена̄ти рул̣хина̄маттена, абхимато па̄н̣инийа̄нам̣, викаппитам̣ суттантарена вибха̄са̄ саббана̄масан̃н̃а̄видха̄нена.

авайавадхаммена̄ти авайавасан̇кха̄тена сабха̄вена.

нану ча сама̄на̄дхикаран̣а̄нам̣ бахуббӣхи вутто па̄н̣инийехи ‘пан̃чахи бхуттамассети бйадхикаран̣а̄нам̣ на сийа̄’ти, татха̄ пат̣хаматтхам̣ ваджджетва̄ саббавибхатйаттхесу ит̣т̣хо ‘вут̣т̣хе девегаточчатра вут̣т̣хадевоти на сийа̄’ти тасма̄ катхаматра бйадхикаран̣а̄нам̣ пат̣хаматтхе сама̄со ван̣н̣ӣйатечча̄сан̇кийа̄ха-‘бйадхикаран̣а̄нампи’чча̄ди, бйадхикаран̣а̄нампи йатха̄бхидха̄нам̣сама̄сасаббха̄вато пан̃чахи бхуттамассетйа̄до бахула̄дхика̄ра̄ анабхидха̄нато ва̄ на бхависсати, татойева ча пан̃ча бхутта ванто-ссети сама̄на̄дхикаран̣а̄нампи квачи на бхависсати, татха̄ пат̣хаматтхепи квачи на бхависсати вут̣т̣хе деве гато’ти. тулйайоге гамйама̄нети аттхо.

ан̃н̃атрача̄ти тулйайогато-н̃н̃атра саломакотйа̄дӣсу ча, виджджама̄на̄ни лома̄нйасса, виджджама̄на̄ паккха̄ асса̄ти виггахо. упасан̇кхйа̄то ‘‘сйа̄дйадхика̄ре-ттхикхӣра̄дӣнамупасан̇кхйа̄на’’нти (2-2-24-ва̄) сабха̄вато ева ниватто на суттантарато, гататтхасса̄пи хи пайоге анават̣т̣ха̄нам̣ сийа̄ пит̣т̣хапесане вийа, катхан̃чарахи бра̄хман̣е бахӯ а̄найа, ахам̣ пача̄мӣти на̄вассамевам̣ пайого, каттхачи пана вачанасилит̣т̣хата̄диппайоджане сати хотева.

кан̣т̣хе самбхавоти ка̄л̣асса кан̣т̣хе самбхаво. т̣т̣хасаддаттхоти кан̣т̣хат̣т̣хасадде т̣т̣хасаддаттхо. от̣т̣хасаддова мукхавуттӣтйанена гаммама̄наттхатта̄ дутийасса мукхасаддасса̄ппайогама̄ха, тасма̄ от̣т̣хова мукхамасса̄ти виггайха от̣т̣хамукхоти сама̄со, на ча па̄н̣и па̄н̣йантарасса мукхам̣, мукхенева ча па̄н̣имукхасса садисаттам̣ пасиддханти са̄маттхийа̄ от̣т̣хамукхамива мукхамассетйаттхева тит̣т̣хате, упанйасйантетйупанйа̄са̄, висайадассанаттха̄ти имина̄’кан̣т̣хе ка̄л̣о йасса̄’тйа̄дӣкамева ва̄кйанти дассети. самуда̄йе вика̄реча̄ти самуда̄йасамбандхе вика̄расамбандхе ча. там̣сама̄сасса̄ти тасса̄ чхат̣т̣хийа̄ сама̄сасса, тадабхидха̄йинанти сан̇гха̄та вика̄ра̄бхидха̄йӣнам̣, кеса̄нам̣ сан̇гха̄то ичча̄ди паресам̣ ва̄кйам̣. дха̄туто джа̄там̣ дха̄туджам̣, уттарападам̣ патитасадда̄ди, тасса пайоготи патитасаддасса пайого.

‘‘нан̃сма̄ттхйаттха̄на’’нти (2-2-24) ва̄ттикам̣, етана̄ха-‘н̃а ка̄ра̄ну бандха̄’ичча̄ди. па̄н̣инийа̄ ту авиджджама̄насаддо нан̃сама̄со, падантаре на̄сса бахуббӣхи воттарападалопо, авиджджама̄на̄ путта̄сса апуттовиджджама̄напуттоти са̄дхенти, иччхате па̄н̣инӣйехи… даккхин̣апубба̄ садда̄нам̣ на̄наттхатта̄ бйадхикаран̣атта̄, вачанепӣти сутте виджджама̄непи, айа ман̃н̃ападаттхасама̄со парехи бахуббӣхӣти вуччати татха̄хи бахаво вихайо йасса со бахуббӣхи, йатха̄ бахуббӣхӣти ан̃н̃ападаттхаппадха̄но татха̄ айампи.

19. чаттхе

самуччӣти пин̣д̣ӣкаран̣ам̣, ко соти а̄ха- ‘са̄дханамека’мичча̄ди. екам̣ са̄дханам̣ екам̣ кирийам̣ ва̄ пат̣ичча чӣйама̄ната̄ти самбандхо, кесанти а̄ха- ‘кирийа̄са̄дхана̄на’нти, кена̄ти а̄ха- ‘аттарӯпабхедена̄’’ти. таттха девадатто бхун̃джати тит̣т̣хати пачатича̄ти са̄дханампат̣ичча кирийа̄нам̣ аттарӯпабхедена чӣйама̄ната̄ ведитабба̄, дхаве ча кхадире ча пала̄се ча чхинда̄ти кирийампат̣ичча аттарӯпабхедена са̄дхана̄нам̣ чӣйама̄ната̄ ведитабба̄.

соти самуччайо бхаватӣти сесо, кесанти а̄ха- ‘тулйа бала̄на’мичча̄ди.

тулйабала̄нанти имина̄ висум̣ падха̄набха̄вена кирийа̄бхисамбандха̄ ан̃н̃аман̃н̃а̄напеккхаттама̄ха.

анийатаккамайогападжджа̄нанти камо ча йогападжджан̃ча, анийатам̣ камайогападжджам̣ йесам̣ садда̄нам̣ тесам̣, йатхетйа̄дина̄ таттхода̄харан̣ам̣ дассети, еттха̄йамадхиппа̄йо ‘‘еттха гава̄дӣнам̣ висум̣ падха̄набха̄вена̄найанакирийа̄бхисамбандха̄ тулйабалата̄ гава̄дӣнам̣ вуттаккаменева найана̄бха̄ва̄ анийатаккамата̄ гава̄дӣнам̣ йугапади найана̄бха̄ва̄ анийата йогападжджата̄ ча хоти, татха̄ ан̃н̃ам̣ та̄дисампӣ’’ти. ану паччха̄ падха̄на̄нуродхена (чайанам̣) анва̄чайо, там̣ бйан̃джайати ‘йаттхе’чча̄ди, тадануродхена̄ти таданугун̣ена, уда̄харати ‘йатхе’чча̄ди, бхиккха̄гаманаметтха падха̄намантаран̇гатта̄, нетарам̣ бахиран̇гатта̄, там̣ каран̣е йади га̄вопи пассати та̄пйа̄найати, еттха ту госса̄найанам̣ бхиккха̄т̣анамапеккхате, нетарамитарасса… вина̄пи тена таданут̣т̣ха̄нато. итарасса итарена йо го итаретарайого, со ча ета̄дисоти а̄ха- ‘ан̃н̃аман̃н̃е’чча̄ди.

авайаваппадха̄но ча̄ти са̄бха̄вика̄бхидха̄наса̄маттхийена̄путхубхӯто ча, вуттивайена са̄рипуттасаддо моггалла̄наттхо хоти моггалла̄насаддо са̄рипуттаттхопӣти ан̃н̃аман̃н̃аттхе падха̄нато йугападйадхикаран̣авачане сати чаттха сама̄соти со-йамадхикаран̣а самуда̄йо убхайапада̄нугатаубхайаттхавасена чатуббидхопи йугапади буддхийа̄ гайхама̄но када̄чи уббхӯта̄вайавабхедо тенева са̄бха̄вика̄бхидха̄наса̄маттхийенеччевамавайаваппадха̄но ча, нану ча джананамаран̣а̄нӣти вируддха̄нам̣ катхамекена̄бхидха̄нанти вуччате- саббопи саддо пайуджджама̄но (итарӣ) тарена̄вадха̄ран̣ам̣ ваттате, тена екеко саддо екекассаттхасса ва̄чако, татха̄пи йатха̄ са̄рипуттамоггалла̄на̄ти еттха бахувачанассан̃н̃атха̄нупапаттийа̄ йугападйадхикаран̣авачаната̄ хотӣ, татха̄тра̄пи бахувачанассан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ена са̄маттхийена екена̄пйабхидха̄нам̣ хоти. ити хетумхи, йато евамавайаваппадха̄но татоти аттхо.

бахутта̄ти кин̃ча̄пи ва̄кйе несам̣ [ва̄кйеневесам̣ (поттхаке)] висум̣ бахваттхата̄, на хи са̄рипуттама̄найа̄ти вутте моггалла̄насса̄пи сампаччайо бхавати, татха̄пи йато вуттивисайе сахабхӯта̄намевесам̣ висум̣ бахваттхата̄, тато таттха вачанӣйасса аттхасса сан̇кхйа̄тедена бахуттам̣. сама̄харан̣ам̣ пин̣д̣ӣкаран̣авасена сам̣харан̣ам̣ сама̄ха̄ро, со чевам̣ ведитабботи дассетума̄ха ‘ан̃н̃аман̃н̃е’чча̄ди.