намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса.
пайогасиддхипа̄л̣и
1. сан̃н̃а̄дикан̣д̣а
сиддха-мбаттхум̣ самма̄ ванде
гантха̄рамбхакатха̄
сиддха+мит̣т̣хададам̣ буддхам̣, дхаммам̣ ман̣им̣ва сваттхадам̣;
сан̇гхан̃ча са̄дарам̣ натва̄, пайогасиддхи вуччате.
пабха̄во моггалла̄насса, бйа̄каран̣е ча пет̣аке;
ниссесева кабба̄титто, ахо аччхарийо вата.
вуттан̃хи пуббасӣхал̣а̄чарийа+па̄чарийехи –
йа̄ сатти па̄н̣ине йа̄ ча, чандра+ка̄тйа̄йана̄дису;
са̄+йам̣ муттиматӣ ман̃н̃е, моггалла̄йанарӯпинӣ-ти.
суттам̣ вутти ча тенева, ката̄ екена пан̃чика̄;
тасма̄+сса саттха+ман̃н̃ехи, супасат̣т̣хам̣+тисундарам̣.
тамхи ча дуббидхам̣ н̃еййам̣, суттам̣ камматтхабхедато;
тесва̄+ди мӣтисаддена, дутийам̣ типпака̄рато.
сувисадам̣ пака̄сетва̄, субодха+ма̄кума̄ракам̣;
бйа̄пика̄вал̣ийа̄ кассам̣, там̣ сун̣а̄тха сама̄хита̄ти.
1. аа̄дайо тита̄лӣса ван̣н̣а̄
ака̄ра̄дайо ниггахӣтанта̄ течатта̄лӣсаккхара̄ ван̣н̣а̄ на̄ма хонти. там̣ йатха̄ а, а̄, и, ӣ, у, ӯ, е, ऐ, о, औ, ка кха га гха н̇а, ча чха джа джха н̃а, т̣а т̣ха д̣а д̣ха н̣а, та тха да дха на, па пха ба бха ма, йа ра лава са ха л̣а ам̣. тена кваттхо ‘‘е она+ма ван̣н̣е’’ти. тита̄лӣса̄ти вачанам̣ каттхачи ван̣н̣алопам̣ н̃а̄пети, тена ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо’’тиа̄ди сиддхам̣.
ака̄ро а̄ди марийа̄дабхӯто йесам̣ те аа̄дайо. тайо ча чатта̄лӣса чети тита̄лӣса, имина̄ нипа̄танена ва̄ чатабха̄галопо. ван̣н̣ӣйати аттхо етехӣти ван̣н̣а̄.
еттха̄+ха – ‘‘касма̄ а̄чарийакачча̄йана̄дӣхи вийа екачатта̄лӣсаккхара̄на+маккхарасан̃н̃а+макатва̄ тита̄лӣсаккхара̄нам̣ ван̣н̣асан̃н̃а̄ ката̄’’ти. вуччате –
са̄ ма̄гадхӣ мӯлабха̄са̄, нара̄ йа̄йа̄+дикаппика̄;
брахма̄но ча̄-сута̄ла̄па̄, самбуддха̄ ча̄пи бха̄сарети –
вачанато ма̄гадхика̄нам̣ еттха, сеййо, от̣т̣хо, соттхи-тйа̄дӣсупи асесабйа̄пика̄нам̣ тита̄лӣсаккхара̄нам̣ва уджука̄нваттхаппаккхарагун̣ика̄, нева пана ‘руккха̄ ванам̣’тйа̄до вийа авайаве самуда̄йавоха̄ро, ‘самуддо майа̄ дит̣т̣хо’тйа̄до вийа ча самуда̄йе авайававоха̄роти дассетум̣ паччекам̣ ван̣н̣асан̃н̃а̄ ката̄ти.
‘‘саккаччасаванам̣ буддхаса̄санасампаттӣ’’ти ‘‘ситхиладханита̄ди аккхаравипаттийан̃хи аттхасса дуннайата̄ хотӣ’’ти ча йасма̄ вуттам̣.
тасма̄ аккхаракосаллам̣, сампа̄деййа вичаккхан̣о;
упат̣т̣хахам̣ гарум̣ самма̄, ут̣т̣ха̄на̄дӣхи пан̃чахи.
таттха ака̄ра̄дӣна+мануккамо пане+са т̣ха̄на̄диккамасанниссито. татха̄ хи т̣ха̄на+каран̣а+пайатанехи ван̣н̣а̄ джа̄йанти. таттха чха т̣ха̄на̄ни кан̣т̣ха+та̄лу+муддха+данта+от̣т̣ха+на̄сика̄васена.
таттха аван̣н̣а+кавагга+ха̄нам̣ кан̣т̣хо т̣ха̄нам̣, иван̣н̣а+чавагга+йа̄нам̣ та̄лу, т̣авагга+ра+л̣а̄нам̣ муддха̄, тавагга+ла+са̄нам̣ данта̄, уван̣н̣а+павагга̄нам̣ от̣т̣хо, е ван̣н̣асса кан̣т̣хата̄лӯ, о ван̣н̣асса кан̣т̣хо+т̣т̣ха̄, вака̄расса данто+т̣т̣ха̄, ниггахӣтасса на̄сика̄, н̇а, н̃н̃а, н̣а, на, ма̄нам̣ сакат̣ха̄нам̣ на̄сика̄ ча. еттха ча –
хака̄ро пан̃чамехева, антат̣т̣ха̄хи ча сам̣йуто;
орасо ити вин̃н̃еййо, кан̣т̣хаджо тадасам̣йуто.
йатха̄ аван̇хоти (аван̇а хоти., тан̃хи, тан̣ха̄, пуббанхо, амхе, гуйхам̣, га̄райха̄, а̄рулхо, бахваккхаранти.
каран̣ам̣ –
дживха̄маджджхам̣ та̄луджа̄нам̣,
дживхопаггам̣ муддхаджа̄нам̣,
дживхаггам̣ дантаджа̄нам̣ се-
са̄ сакат̣ха̄накаран̣а̄.
ван̣н̣а̄нам̣ учча̄ран̣усса̄хо пайатанам̣, там̣ ким̣ – сам̣вута̄дикаран̣ависесо, сам̣вутатта+мака̄расса, виват̣аттам̣ сесасара̄нам̣ сака̄ра+хака̄ра̄нан̃ча, пхут̣т̣хаттам̣ вагга̄нам̣, ӣсам̣пхут̣т̣хаттам̣ йа+ра+ла+ва̄нам̣.
евам̣ т̣ха̄на+каран̣а+пайатана+сути ка̄лабхиннесу аккхаресу сара̄ ниссайа̄, итаре ниссита̄. таттха –
ниссайа̄+до сара̄ вутта̄, ниссита̄ бйан̃джана̄ тато;
вагге+каджа̄ бахутта̄+до, тато т̣ха̄на+лахуккама̄.
‘‘аа̄дайо’’ти ваттате йа̄ва ‘‘бинду ниггахӣта’’нти. тан̃ча кхо ‘‘аттхаваса̄ вибхаттивипарин̣а̄мо’’ти саттамйанта+мабхисамбандхӣйате, ‘‘ван̣н̣а̄’’ти ваттате –
2. даса̄+до сара̄
аа̄дӣсва̄+димхи ниддит̣т̣ха̄ оданта̄ даса ван̣н̣а̄ сара̄ на̄ма хонти. йатха̄ а а̄, и ӣ, у ӯ, е ऐ, о औ. саранти=саппадха̄набха̄вена паваттанти, бйан̃джане ва̄ са̄рентӣти сара̄.
‘‘даса̄+до сара̄’’ти ваттате.
3. две две саван̣н̣а̄
аа̄дӣсва̄+димесу дасасу две две саван̣н̣а̄ на̄ма хонти йатха̄ккамам̣. йатха̄ а а̄ити, и ӣити, у ӯ ити, е еити, о, оити. сама̄на̄ садиса̄ ван̣н̣а̄ саван̣н̣а̄, сама̄наттан̃ча т̣ха̄нато. ‘‘две две’’ти ваттате ваккхама̄несу двӣсу.
4. пуббо рассо
тесвева дасасу йе две две саван̣н̣а̄, тесу йо йо пуббо, со со рассасан̃н̃о хоти. йатха̄ а и у е о. тесу ‘сам̣йогато пубба̄ва диссанти две панантима̄’та дассетум̣ таттха са̄дхутта̄ тесампи идха сан̇гахо, йатха̄ еттха сеййо от̣т̣хо соттхи. рассака̄лайога̄ таббантата̄йа ва̄ расса̄. рассака̄ло на̄ма аччхара̄сан̇гха̄то аккхиниммиланасан̇кха̄то ва̄ ка̄ло, тена екаматто рассо, двиматто дӣгхо, ад̣д̣хаматто бйан̃джано. чхандаси дийад̣д̣хаматтампи рассанти ган̣ханти а̄чарийа̄.
5. паро дӣгхо
аа̄дӣсва̄+дибхӯтесу дасасу йе две две саван̣н̣а̄, тесу йо йо паро, со со дӣгхасан̃н̃о хоти. там̣ йатха̄ а̄ ӣ ӯ е о. дӣгхака̄лайога̄ таббантата̄йа ва̄ дӣгха̄.
6. ка̄дайо бйан̃джана̄
аа̄дӣсу ка̄дайо ниггахӣтапарийанта̄ теттим̣са бйан̃джана̄ на̄ма хонти. йатха̄ ка кха га гха н̇а, ча чха джа джха н̃а, т̣а т̣ха д̣а д̣ха н̣а, та тха да дха на, па пха ба бха ма, йа ра лава са ха л̣а ам̣ ити. бйан̃джӣйати аттхо етехӣти бйан̃джана̄. кака̄ра̄дӣсва+ка̄ро учча̄ран̣аттхо.
‘‘ка̄дайо’’ти ваттате.
7. пан̃чапан̃чака̄ вагга̄
аа̄дӣсу кака̄ра̄дайо мака̄ранта̄ пан̃чапан̃чака̄ вагга̄ на̄ма хонти. йатха̄ ка кха га гха н̇а, ча чха джа джха н̃а, т̣а т̣ха д̣а д̣ха н̣а, та тха да дха на, па пха ба бха ма ити. пан̃ча пан̃ча парима̄н̣а+месам̣ пан̃чапан̃чака̄. вадждженти йака̄ра̄дайоти вагга̄. те пана пат̣хамаккхаравасена кавагга+чавагга̄дивоха̄рам̣ гата̄ кусалаттика̄дайо вийа.
8. бинду ниггахӣтам̣
ака̄ра̄дӣсва+йам̣ ван̣н̣о биндуматто, со ниггахӣтасан̃н̃о хоти. рассасарам̣ нисса̄йа гахита+мучча̄ритам̣ ниггахӣтам̣, каран̣ам̣ ниггахетва̄ ва̄.
каран̣ам̣ ниггахетва̄на, мукхена̄+виват̣ена йам̣;
вуччате ниггахӣтанти, вуттам̣ бинду сара̄нугам̣.
бахваккхарасан̃н̃а̄каран̣ам̣ анваттхасан̃н̃аттхам̣, джха+ла̄дайо ту рул̣хӣсан̃н̃а̄.
ван̣н̣а̄ сара̄ саван̣н̣а̄ ча, расса̄ дӣгха̄ ча бйан̃джана̄;
вагга̄ ча ниггахӣтанти, хоти сан̃н̃а̄видхиккамо.
(сан̃н̃а̄видха̄нам̣.)
сандхи вуччате –
лока аггапуггало, пан̃н̃а̄ индрийам̣, тӣн̣и има̄ни, но хи етам̣, бхиккхунӣ ова̄до, ма̄ту упат̣т̣ха̄нам̣, самету а̄йасма̄, абхибхӯ а̄йатанам̣, дханам̣ ме аттхи, саббе ева, тайо ассу дхамма̄, асанто еттха на диссанти итӣ+дха сарасан̃н̃а̄йам̣ –
26. саро лопо саре
саре саро лопанӣйо хоти. сароти ка̄рийӣниддесо, лопоти ка̄рийаниддесо. лопо= адассанам̣ анучча̄ран̣ам̣, сароти джа̄тйекавачанавасена вуттам̣, сарети опасилесика̄дха̄расаттамӣ, тато ван̣н̣а ка̄ла бйавадха̄не ка̄рийам̣ на хоти, тва+маси, катама̄ ча̄нанда аниччасан̃н̃а̄ти. евам̣ саббасандхӣсу.
видхӣти ваттате.
14. саттамийам̣ пуббасса
тхерайат̣т̣хинйа̄йена паваттате парибха̄са̄ дуббалавидхино патит̣т̣ха̄бха̄вато. саттамӣниддесе пуббассева видхӣти пуббасаралопо. локаггапуггало, пан̃н̃индрийам̣, тӣн̣има̄ни, но хетам̣, бхиккхунова̄до, ма̄тупат̣т̣ха̄нам̣, самета̄йасма̄, абхибха̄йатанам̣, дханам̣маттхи, саббева, тайассу дхамма̄, асанте+ттха на диссанти. пуббасса ка̄рийавидха̄на̄ саттамӣниддит̣т̣хасса парата̄+ва гамйатети парети паравачанампи гхат̣ате.
йасса ида̄ни, сан̃н̃а̄ ити, чха̄йа̄ ива, ити апи, ассаман̣ӣ аси, чаккху индрийам̣, акатан̃н̃ӯ аси, а̄ка̄се ива, те апи, ванде ахам̣, со ахам̣, чатта̄ро име, васало ити, моггалла̄но аси бӣджако, катха̄ ева ка̄, па̄то ева̄тӣ+дха пуббассаралопе сампатте ‘‘саро лопо саре’’ твева.
27. паро квачи
сарамха̄ паро саро квачи лопанӣйо хоти. йасса да̄ни, сан̃н̃а̄ти, чха̄йа̄ва, итипи, ассаман̣ӣси, чаккхундрийам̣, акатан̃н̃ӯси, а̄ка̄сева, тепи, вандехам̣, сохам̣, чатта̄роме, васа- лобхи, моггалла̄носи бӣджако, катха̄ва ка̄, па̄това. квачӣти ким̣, пан̃н̃индрийам̣, пан̃чиндрийа̄ни, саттуттамо, екӯнавӣсати, йассете, сугатова̄до, дит̣т̣ха̄саво, дит̣т̣хогхо, чаккха̄йатанам̣, там̣ кутеттха лаббха̄. ‘‘виваккха̄то сандхайо бхавантӣ’’ти н̃а̄йа̄ ваттиччха̄пи идха сиджджхати. квачӣтйа+дхика̄ро саббасандхӣсу, тена на̄типпасан̇го. (лопасандхи).
саро паро вети ча ваттате.
тасса идам̣, ва̄та ӣритам̣, на упети, ва̄ма ӯру, ати ива ан̃н̃ехи, ви удакам̣ итӣдха пуббассаралопе –
29. йуван̣н̣а̄на+мео лутта̄
лутта̄ сара̄ паресам̣ иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ е+о хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. йатха̄сам̣кхйа̄нуддесо сама̄на̄нам̣.
24. ван̣н̣апарена саван̣н̣опи
ван̣н̣асаддо паро йасма̄, тена саван̣н̣опи гайхати сайан̃ча рӯпам̣ти ӣӯнампи е+о. саббаттха рассасса джа̄тиниддесе дӣгхасса̄пи гахан̣аттхам̣ ида+ма̄раддхам̣. тасседам̣, ва̄теритам̣, нопети, ва̄мору, атеван̃н̃ехи, водакам̣. идан̃ча паччхимода̄харан̣адвайам̣ ‘‘аван̣н̣е лутте ева е+о хонтӣ’’ти га̄хасса ниседханаттхам̣. ва̄твева, тассидам̣. катхам̣ ‘‘паччорасми’’нти, йогавибха̄га̄. пати урасминти вибхаджджа ‘‘йава̄ саре’’ти йака̄ре ‘‘таваггаваран̣а̄’’дина̄ чо, ‘‘ваггаласехи те’’ти пуббарӯпан̃ча, ‘‘йуван̣н̣а̄на+мео’’ти (йогавибха̄га̄) усса о ча. лутта̄ти ким̣, даса име дхамма̄, йатха̄ идам̣, кусаласса упасампада̄. атиппасан̇габа̄дхакасса квачисаддасса̄нуваттанато на викаппавидхи нийата̄, тена упето, авечча̄ти евама̄дӣсу викаппо. та̄ракита̄, йассиндрийа̄ни, махиддхико, саббӣтийо, тенупасан̇ками, локуттаротиа̄дӣсу видхи ча на хоти.
пат̣исантха̄равутти асса, саббавитти анубхӯйате, ви ан̃джанам̣, ви а̄като, да̄сӣ ахам̣, ахува̄ пуре, ану аддхама̄сам̣, ану ети, су а̄гатам̣, су а̄ка̄ро, ду а̄ка̄ро, чаккху а̄па̄тхам̣, баху а̄ба̄дхо, па̄ту ака̄си, на ту ева, бхӯ а̄панала̄нилам̣ итӣ+дха ‘‘йуван̣н̣а̄нам̣’’ ‘‘ве’’ти ча ваттате,
30. йава̄ саре
саре паре иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ йака̄ра+вака̄ра̄ хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. пат̣исантха̄равутйасса, саббавитйанубхӯйате, бйан̃джанам̣, бйа̄като ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти дӣгхе да̄сйа̄хам̣, аха̄пуре, анваддхама̄сам̣, анвети, сва̄гатам̣, сва̄ка̄ро, два̄ка̄ро, чаккхва̄па̄тхам̣, бахва̄ба̄дхо, па̄тва̄ка̄си, на твева, бхва̄панала̄нилам̣. ва̄твева, виа̄като, са̄гатам̣.
адхигато кхо ме айам̣ дхаммо, путто те ахам̣, те асса пахӣна̄ пан̃ча, те ахам̣, йе асса, те аджджа, йа̄ватако асса ка̄йо, та̄ватако асса бйа̄мо, ко аттхо, атха кхо асса, ахам̣ кхо аджджа, со ахам̣, со аджджа, со ева, йато адхикаран̣ам̣, со ахам̣ итӣ+дха ‘‘йава̄ саре’’ ‘‘ве’’ти ча ваттате,
30. еонам̣
еонам̣ йака̄ра+вака̄ра̄ хонти ва̄ саре паре йатха̄ккамам̣. ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти дӣгхе адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо, путто тйа̄хам̣, тйа̄сса пахӣна̄ пан̃ча, тйа̄хам̣, ййасса, тйаджджа, йа̄ватаквасса ка̄йо, та̄ватаквасса бйа̄мо, кваттхо, атха кхвасса, ахам̣ кхваджджа, сва̄хам̣, сваджджа, свева, йатва̄дхикаран̣ам̣, сва̄хам̣. ва̄твева, теджджа, сохам̣. квачи твева, дханаматтхи, путта̄маттхи, те на̄гата̄, асантеттха, чатта̄ро име.
го ел̣акам̣, го ассам̣, го аджинам̣ итӣ+дха ‘‘саре’’ти ваттате.
32. госса̄+ван̇а
саре паре госса авава̄десо хоти. са ча ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббасса̄’’ти саббасса пасан̇ге ‘антасса̄’’ти ваттате.
18. н̇а+нубандхо
н̇а-ка̄ро анубандхо йасса, со анекаван̣н̣опи антасса хотӣти ока̄рассева хоти. ‘‘сам̣кето+навайаво+нубандхо’’ти вачана̄ н̇а-ка̄расса̄+ппайого. учча̄рита̄нантараппадхам̣сино хи анубандха̄, пайоджанам̣ анубандхоти сам̣кето. гавел̣акам̣, гава̄ссам̣, гава̄джинам̣.
ити ева̄+тӣ+дха –
36. вӣ+тиссе+ве ва̄
евасадде паре итисса во хоти ва̄. са ча –
17. чхат̣т̣хийантасса
чхат̣т̣хӣниддит̣т̣хасса йам̣ ка̄рийам̣, та+дантасса вин̃н̃еййанти ика̄расса̄+десо. а̄десит̣т̣ха̄не а̄диссатӣти а̄десо. итвева. ан̃н̃атра йа̄десо, ‘‘таваггаваран̣а̄нам̣ йе чаваггабайан̃а̄’’ти тасса чо, ‘‘ваггаласехи те’’ти йасса чака̄ро, иччева. евети ким̣, ичча̄ха. (а̄десасандхи).
ти ан̇гулам̣,ти ан̇гикам̣, бхӯ а̄дайо, мигӣ бханта̄ удиккхатитйа̄дисандхайо вуччанте. ‘‘майада̄ саре’’ти ваттате.
45. ванатарага̄ ча̄+гама̄
ете майада̄ ча а̄гама̄ хонти ва̄ саре квачи. а̄гамино анийамепи –
саройева̄+гами хоти, вана̄динанту н̃а̄пака̄;
ан̃н̃атха̄ хи пада̄дӣнам̣, йукавидха̄на+манаттхакам̣.
еттха̄+гама̄ анийата̄гамӣнамева бхаванти че, йака̄ра̄гаменева ‘‘нипаджджа’’нти сиддхе ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти бйан̃джанасса йука̄+гамо нираттхакоти адхиппа̄йо. тиван̇гулам̣, тиван̇гикам̣, бхӯва̄дайо, мигӣ бханта̄ вудиккхати, павуччати, па̄гун̃н̃авуджута̄. ито на̄йати, чинитва̄. йасма̄тиха, тасма̄тиха, аджджатагге. нирантарам̣, нира̄лайо, нириндхано, нирӣхакам̣, нируттаро, нироджам̣, дуратиккамо, дура̄гатам̣, дуруттарам̣, па̄турахоси, пунара̄гаччхеййа, пунаруттам̣, пунарева, пунарети, дхӣраттху, па̄тара̄со, чатуран̇гикам̣, чатура̄раккхам̣, чатуриддхипа̄дапат̣ила̄бхо, чатурогханиттхаран̣аттхам̣, бхаттураттхе, вуттиреса̄, патхавӣдха̄туревеса̄, наккхаттара̄джа̄рива та̄рака̄нам̣, виджджуриваббхакут̣е, а̄раггерива са̄сапо, усабхорива, саббхирева сама̄сетха. путхагева, рассе пагева. лахумессати, гурумессати, идхама̄ху, кена те идха миджджхати, бхадро каса̄мива, а̄ка̄се мабхипӯджайе, екамекасса, йена мидхекачче. бха̄тийева, хотийева, йатха̄йидам̣, йатха̄йева, ма̄йидам̣, найидам̣, найидха, чхайима̄ни, навайиме дхамма̄, бодхийа̄йева, патхавӣйева дха̄ту, тесуйева, тейева, сойева, па̄т̣ийеккам̣, вийан̃джанам̣, вийа̄ка̄си, парийантам̣, парийа̄да̄нам̣, парийут̣т̣ха̄нам̣, парийесати, парийоса̄нам̣, нийа̄його. удагго, удайо, уда̄хат̣ам̣, удито, удӣритам̣, удети, сакидева, кин̃чидева, кеначидева, кисмин̃чидева, кочидева, саммадатто, саммадан̃н̃а̄ вимутта̄нам̣, саммадева, йа̄вадаттхам̣, йа̄вадиччхакам̣, йа̄вадева, та̄вадева, пунадева, йадаттхам̣, йадантарам̣, тадантарам̣, тадан̇гавимутти, етадаттхам̣, аттадаттхам̣, тадаттхам̣, садаттхапасуто сийа̄, ан̃н̃адаттху, манаса̄дан̃н̃а̄ вимутта̄нам̣, бахудева ратти. ва̄твева, аттааттхам̣, два̄дхит̣т̣хитам̣, па̄туахоси. ваваттхитавибха̄сатта̄ ва̄дхика̄расса бйан̃джанатопи, бхиккхунӣнам̣ вут̣т̣ха̄пеййа, чирам̣ на̄йати, там̣йева.
чха абхин̃н̃а̄, чха ан̇гам̣, чха асӣти, чха ам̣са̄, чха а̄йатанам̣ итӣ+дха ‘‘ва̄ саре’’ ‘‘а̄гамо’’ти ча ваттате.
49. чха̄ л̣о
чхасадда̄ парасса сарасса л̣ака̄ро а̄гамо хоти ва̄. чха̄ти анукаран̣атта̄ екавачанам̣. чхал̣абхин̃н̃а̄, чхал̣ан̇гам̣, чхал̣асӣти, чхал̣ам̣са̄, чхал̣а̄йатанам̣. ва̄твева, чхаабхин̃н̃а̄. (а̄гамасандхи).
лопо адассанам̣, т̣ха̄ним̣, йа+ма̄маддийа диссати;
а̄десо на̄ма со йа̄ ту, асантуппатти а̄гамо.
сарасандхи.
кан̃н̃а̄ ива, кан̃н̃а̄ва ичча̄ди сарасандхиниседхо вуччати, пасан̇гапуббако хи пат̣иседхо. пуббасара̄нам̣ лопе сампатте ‘‘саро’’ ‘‘ве’’ти ча ваттате.
28. на две ва̄
пуббапарассара̄ двепи ва̄ квачи на лупйанте. кан̃н̃а̄ ива, кан̃н̃ева, кан̃н̃а̄ва.
са̄рипутта идхекаччо, ехи сивака ут̣т̣хехи, а̄йасма̄ а̄нандо, га̄тха̄ абха̄си, дева̄ а̄бхассара̄ йатха̄, тевиджджа̄ иддхипатта̄ ча, бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄, бхагава̄ ета+давоча, абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си, гантва̄ олокенто, бхӯтава̄дӣ аттхава̄дӣ, йам̣ иттхӣ арахам̣ асса, са̄ма̄ватӣ а̄ха, па̄пака̄рӣ убхайаттха таппати, надӣ оттхарати, йе те бхиккхӯ аппиччха̄, бхиккхӯ а̄мантеси, бхиккхӯ уджджха̄йим̣су, бхиккхӯ ева+ма̄хам̣су, имасмим̣ га̄ме а̄раккхака̄, саббе име, катаме ека̄даса, гамбхӣре одакантике, аппама̄до аматам̣ падам̣, сан̇гхо а̄гаччхату, ко имам̣ патхавим̣ вичессати, а̄локо удапа̄ди, еко ека̄йа, чатта̄ро огха̄, аре ахампи, саче имасса ка̄йасса, но атиккамо, ахо аччхарийо, атхо анто ча, атха кхо а̄йасма̄, атхо от̣т̣хава+читтака̄, тато а̄- мантайи саттха̄ти евама̄дайо идха ка̄лабйавадха̄ненева сиджджханти. квачӣти ким̣, а̄гата̄+ттха, а̄гата̄+мха̄, катама+сса ва̄ро, аппассута̄+йам̣ пурисо, чамарӣ+ва, саббе+ва, све+ва, есе+ва найо, парисуддхе+ттха̄+йасманто, не+ттха, куте+ттха лаббха̄, саче+са бра̄хман̣а, татхӯ+памам̣, йатха̄+ха, джӣвха̄+йатанам̣, авиджджо+гхо, иттхиндрийам̣, абхибха̄+йатанам̣, бхайатӯ+пат̣т̣ха̄нам̣, саддхӣ+дха виттам̣ пурисасса сет̣т̣хам̣. (сарасандхиниседхо)
татра абхирати, татра айам̣, буддха ануссати, са аттхика̄, сан̃н̃а̄ва̄ асса, тада̄ ахам̣, йа̄ни идха бхӯта̄ни, гаччха̄ми ити, ати ито, кикӣ ива, баху упака̄рам̣, мадху удакам̣, су упадха̄ритам̣, сопи айам̣, ида̄ни ахам̣, саче айам̣, аппассуто айам̣, итара итарена, саддха̄ идха виттам̣, камма упаниссайо, татха̄ упамам̣, ратти упарато, ви упасамо, локасса ити, дева ити, ви атипатанти, ви атина̄менти, сан̇гха̄т̣и апи, джӣвитахету апи, виджджу ива, ким̣су идха виттам̣, са̄дху ити, те асса пахӣна̄, со асса, мадхува̄ ман̃н̃ати ба̄ло, евам̣ га̄ме муни чаре, кханти парамам̣ тапо титиккха̄, на мам̣ку бхависса̄ми, су аккха̄то, йо ахам̣, со ахам̣, ка̄мато джа̄йати соко, ка̄мато джа̄йати бхайам̣, сакко уджу ча сухуджуча, анупагха̄то, дураккхам̣, дурамам̣, дубхарата̄. йит̣т̣хам̣ ва̄ хутам̣ ва̄ локе, йади ва̄ са̄ваке, пуггала̄ дхаммадаса̄ те, бхова̄дӣ на̄ма со хоти, йатха̄бха̄вӣ гун̣ена со, йатха̄ идам̣, самма̄ даккха̄то, пара̄ камо, тан̣ха̄ ккхайо, джха̄насса ла̄бхӣ амхи, тхуллаччайо итӣ+дха –
33. бйан̃джане дӣгхарасса̄
расса+дӣгха̄нам̣ квачи дӣгха+расса̄ хонти бйан̃джане. татра̄бхирати, татра̄йам̣, буддха̄нуссати, са̄ттхика̄, сан̃н̃а̄ва̄+сса, тада̄хам̣, йа̄нӣ+дха бхӯта̄ни, гаччха̄мӣти, атӣто, кикӣва, бахӯпака̄рам̣, мадхӯдакам̣, сӯпадха̄ритам̣, сопа̄йам̣, ида̄на̄хам̣, сача̄йам̣, аппассута̄йам̣, итарӣтарена, саддхӣдха виттам̣, каммӯпаниссайо, татхӯпамам̣, раттӯпарато, вӯпасамо, локасса̄ти, дева̄ти, вӣтипатанти, вӣтина̄менти, сан̇гха̄т̣ӣпи, джӣвитахетӯпи, виджджӯва, ким̣сӯдха виттам̣, са̄дхӯти, тйа̄сса пахӣна̄, сва̄сса, мадхува̄ ман̃н̃атӣ ба̄ло, евам̣ га̄ме мунӣ чаре, кхантӣ парамам̣ тапо титиккха̄, на мам̣кӯ бхависса̄ми, сва̄ккха̄то, йва̄хам̣, сва̄хам̣, ка̄мато джа̄йатӣ соко, ка̄мато джа̄йатӣ бхайам̣, сакко уджӯ ча сухуджӯ ча, анӯпагха̄то, дӯраккхам̣, дӯрамам̣, дӯбхарата̄. йит̣т̣хам̣ва хутам̣ва локе, йадива са̄ваке, пуггала дхаммадаса̄ те, бхова̄ди на̄ма со хоти, йатха̄бха̄ви гун̣ена со, йатхайидам̣, саммадаккха̄то, параккамо, тан̣хаккхайо, джха̄насса ла̄бхимхи, васимхи, тхуллаччайо. квачӣти ким̣, тйаджджа, свасса, патилийатӣти дӣгханиседхо, ма̄йидам̣, манаса̄дан̃н̃а̄ вимутта̄нам̣, йатха̄ккамам̣, а̄раккха̄тӣтам̣, дӣйати, сӯйатӣти рассака̄рийаниседхо. катхам̣ йа̄нива анталиккхети, ‘‘дӣгхарасса̄’’ти йогавибха̄га̄. (дӣгха+рассасандхи).
бйан̃джанети ваттате.
34. сарамха̄ две
сарамха̄ парасса бйан̃джанасса квачи две рӯпа̄ни хонти. еттха ча а̄вуттидвивачанам̣ т̣ха̄недвивачананти двӣсу т̣ха̄недвивачанам̣ ведитаббам̣.
та̄ни ча па+пати+пат̣и+кама+куса+кудха+кӣ+гаха+джута+н̃а̄+си+ су+сӯ+самбхӯ+сара+саса̄дӣнама̄дибйан̃джана̄нан̃ча хоти. идха пама̄до=идхаппама̄до, евам̣ аппама̄до, виппайутто, суппасанно, самма̄ падха̄нам̣=саммаппадха̄нам̣ рассаттам̣. аппативаттийо, адхиппатипаччайо, суппатит̣т̣хито,. аппат̣ипуггало, виппат̣иса̄ро, суппат̣ипатти. паккамо, пат̣иккамо, хетуккамо, а̄камати=аккамати, евам̣ паккамати, йатха̄ккамам̣. аккосати, пат̣иккосати, ануккосати, а̄косати=аккосати. аккуддхо, абхиккуддхо. дханаккӣто, виккайо, ануккайо. паггахо, виггахо, ануггахо, чандагга̄хо, дит̣т̣хигга̄хо. паджджото, виджджото, уджджото. катан̃н̃ӯ, вин̃н̃ӯ, пан̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣, анан̃н̃а̄н̣ам̣. авассайо, ниссайо, самуссайо. аппассуто, виссуто, бахуссуто. а̄сава̄=ассава̄. пассамбхенто, виссамбхенто. ат̣т̣ассаро, виссарати, ануссарати, ануссати. пассасанто, виссасанто, мухуссасанто, а̄са̄со=асса̄со. а̄дисаддена ависсадженто, виссадженто, абхиккантатаро, париччадженто, упаддаво, упаккилесо, миттаддуно, а̄йабйайо, аббахи ичча̄ди.
тика+тайа+тим̣са+вата̄дӣна+ма̄дибйан̃джанасса ча. кусалаттикам̣, пӣтиттикам̣, хетуттикам̣. локаттайам̣, бодхиттайам̣, ваттхуттайам̣. екаттим̣са, дваттим̣са, теттим̣са, чатуттим̣са. сӣлаббатам̣, суббато. саппӣтико, саманна̄гато, пунаппунам̣ ичча̄ди.
вату+ват̣а+диса̄на+манте, йатха̄ ваттати, ват̣т̣ати, дассанам̣, пхассо ичча̄ди.
у+ду+ниупасагга+та+чату+чха+сантасадда̄деса̄дӣхи паресан̃ча. укам̣со=уккам̣со, евам̣ дуккарам̣, никкан̇кхо, уггатам̣, дуччаритам̣, ниджджат̣ам̣, уджджахам̣, уччан̇гам̣, уннамати, дуккаро, ниддаро, уннато, дуппан̃н̃о, ниммало, уййутто, дуллабхо, ниббатто, усса̄хо, нисса̄ро. таккаро, таджджо, таннинно, таппабхаво, таммайо, чатуккам̣, чатуддисам̣, чатуппадо, чатуббидхам̣, чатусса̄лам̣, чхаккам̣, чханнавути, чхаппадико, чхаббасса̄ни. сакка̄ро, саггун̣о, сандит̣т̣хи, саппурисо, махаббало.
ападантаа̄ка̄раваджджитадӣгхато йака̄расса ча, ниййа̄ти, суййати, абхибхуййа, вичеййа, винеййа, дхеййам̣, неййам̣, сеййо, джеййо, веййа̄каран̣о. а̄ка̄раваджджитанти ким̣, ма̄ла̄йа, дола̄йа, сама̄да̄йа.
чханда̄нураккхан̣е-наппаджахе ван̣н̣абалам̣ пура̄н̣ам̣, уджджугатесу сеййо, гаччханти суггатим̣. сарамха̄ти ким̣, н̃а̄йо, там̣кхан̣ам̣. квачитвева, ника̄йо, нида̄нам̣, нива̄со, тато, чхасат̣т̣хи, упанӣйати, сӯйати.
35. чатуттхадутийесве+сам̣ татийапат̣хама̄
чатуттхадутийесу паресве+сам̣ чатуттхадутийа̄нам̣ таббагге татийапат̣хама̄ хонти пачча̄сатйа̄. вагге гха+джха+д̣ха+дха+бха̄ чатуттха̄, кха+чха+т̣ха+тха+пха̄ дутийа̄, га+джа+д̣а+да+ба̄ татийа̄, ка+ча+т̣а+та+па̄ пат̣хама̄. па+у+ду-ниа̄дӣхи паресам̣ гха̄дӣнам̣ двибха̄ве татийапат̣хама̄ хонти. пагарати=паггхарати, евам̣ уггхарати, ниггхосо, уггха̄т̣ети. есова таджджха̄напхало, пат̣хамаджджха̄нам̣, абхиджджха̄-йати, уджджха̄йати. дад̣д̣хо, буд̣д̣хо. виддхам̣сети, уддхам̣сито, уддха̄ро, ниддхано, ниддхуто. виббханто, уббханто, самуббханто, дуббхиккхам̣, ниббхайам̣, таббха̄во, чатуббхи. саддха̄, саддхаммо. махаббхайам̣.
рассасарехи паресам̣ ваггадутийа̄нам̣ двибха̄во че, пат̣хама̄. пан̃чаккхандха̄, евам̣ рӯпаккхандхо, аккхамо, абхиккхан̣ам̣, авиккхепо, джа̄тиккхеттам̣, дха̄туккхобхо, а̄йуккхайо. сетаччхаттам̣, евам̣ саббаччханнам̣, виччханнам̣, бодхиччха̄йа̄, джамбуччха̄йа̄, самуччхедо. татра т̣хито=татрат̣т̣хито, евам̣ тхалат̣т̣хам̣, джалат̣т̣хам̣, ат̣т̣хитам̣, нит̣т̣хитам̣, чатта̄рит̣т̣ха̄на̄ни, гарут̣т̣ха̄нийо, самут̣т̣хито. саббаттха̄мена, йасаттхеро, паттхарати, виттха̄ро, абхиттхуто, виттхамбхито, ануттхунам̣. паппхот̣ети, махаппхалам̣, аниппхалам̣, виппха̄ро, париппхут̣еййа, мадхуппха̄н̣итам̣. а̄ка̄рато, а̄кха̄то=аккха̄то, евам̣ тан̣ха̄ккхайо, а̄н̣а̄ккхеттам̣, сан̃н̃а̄ккхандхо. а̄чха̄дайи=аччха̄дайи, евам̣ аччхиндати, на̄ват̣т̣хам̣, аттхарати, аппхот̣ети. квачи твева, пувакхаджджакам̣, тасса чхавиа̄дӣни чхиндитва̄, йатха̄т̣хитам̣, каммапхалам̣, сӣлам̣ тасса джха̄йино, йе джха̄наппасута̄ дхӣра̄, нидханам̣, маха̄дханам̣. (двибха̄васандхи).
акарамха се те, со кхо бйанти ка̄хити, со гаччхам̣ на ниваттати, есо аттхо, есо а̄бхого, есо ида̄ни итӣ+дха ‘‘ве’’ти ваттате.
37. еона+ма ван̣н̣е
еонам̣ ван̣н̣е квачи а хоти ва̄. акарамха са те, акарамха се те, евам̣ са кхо бйанти ка̄хити, са гаччхам̣ на ниваттати, еса аттхо, еса а̄бхого, еса ида̄ни. ван̣н̣ети ким̣, амогхавачано ча со, гандхабба̄нам̣ адхипати, маха̄ра̄джа̄ йасасси соти. ‘‘на сандхисама̄са̄ ваддхасса̄’’ти вуттатта̄ га̄тха̄маджджхе сандхи на хотӣти ‘‘тивидхасса̄’’ти вуттатимхи парепи ван̣н̣о паро на̄ма на ити. (сарабйан̃джанасандхи).
ата йантам̣, татха йам̣, мада йам̣, будха йати, дхана йам̣, сева йо, пара йесана̄, поккхаран̣а йо итӣ+дха –
48. таваггаваран̣а̄нам̣ йе чавагга байан̃а̄
таваггаваран̣а̄нам̣ чаваггабайан̃а̄ хонти йатха̄ккамам̣ йака̄ре. ‘‘ваггаласехи те’’ти пуббарӯпам̣. аччантам̣, таччхам̣, маджджам̣, буджджхати, дхан̃н̃ам̣, себбо, паййесана̄, поккхаран̃н̃о. апуччан̣д̣ака̄йам̣, джаччандхо, йаджджевам̣, аджджхагама̄, аджджхаттам̣, аджджхупагато, аджджхога̄хетва̄, диббам̣. квачитвева, ратйа̄.
сака йате, руча йате, пача йате, ат̣а йате, лупа йате, купа йате, сала йате, пхала йате, диса йате, аса йате итӣ+дха ‘‘йе’’ти ваттате ваккхама̄несу двӣсу.
49. ваггаласехите
ваггаласехи парасса йака̄расса квачи те ваггаласа̄ хонти. саккате, руччате, паччате, ат̣т̣ате, луппате, куппате, саллате, пхаллате, диссате, ассате. квачитвева, кйа̄хам̣.
муха йати, гуха йати итӣ+дха –
50. хасса випалла̄со
хасса випалла̄со хоти йака̄ре. муйхати, гуйхати.
баху а̄ба̄дхо итӣ+дха уссавака̄ре ‘‘хасса випалла̄со’’ти ваттате.
51. ве ва̄
хасса випалла̄со хоти ва̄ вака̄ре. бавха̄ба̄дхо. ва̄твева, бахва̄ба̄дхо.
52. татханара̄нам̣ т̣ат̣хан̣ала̄
татханара̄нам̣ т̣ат̣хан̣ала̄ хонти ва̄ йатха̄ккамам̣. дуккатам̣=дуккат̣ам̣, евам̣ сукат̣ам̣, паттхат̣о, патат̣о, уддхат̣о, висат̣о. ат̣т̣хакатха̄. пан̣идха̄нам̣, пан̣ипа̄то, пан̣а̄мо, пан̣ӣтам̣, парин̣ато, парин̣а̄мо, дун̣н̣айо, нин̣н̣айо, он̣ато. парипанно=палипанно, евам̣ палибодхо, паллан̇кам̣, талуно, маха̄са̄ло, ма̄луто, сукхума̄ло. (бйан̃джанасандхи).
чаккху удапа̄ди, аккхи руджати, пурима джа̄ти, ан̣у тхӯла̄ни, каттабба кусалам̣ бахум̣, та сампайутта̄, тата сабха̄вато итӣ+дха ‘‘ве’’ти ваттате йа̄ва ‘‘майада̄ саре’’ти.
38. ниггахӣтам̣
ниггахӣта̄гамо хоти ва̄ квачи. са̄маттхийена̄+гамова, са ча рассасарассева хоти… тасса рассасара̄нугататта̄. т̣ха̄нӣна+ма̄лин̇гхийа гаччхати паваттатӣти а̄гамо. чаккхум̣ удапа̄ди, аккхим̣ руджати, пуримам̣ джа̄ти, ан̣ум̣ тхӯла̄ни, каттаббам̣ кусалам̣ бахум̣, там̣сампайутта̄, там̣там̣сабха̄вато. ва̄ггахан̣ена чаккху удапа̄ди ичча̄ди. авам̣сиро, йа̄ван̃чидам̣тиа̄ди ниччам̣… ваваттхитавибха̄сатта̄ ва̄дхика̄расса, ваваттхитасса лаккхан̣асса̄+нуродхена лаккхан̣е паваттита̄ вибха̄са̄ ваваттхитавибха̄са̄. ва̄саддо хи аттхадвайе ваттате каттхачи викаппе, каттхачи йатха̄ваваттхитарӯпапариггахети. йада̄ паччхиме, тада̄ ничча+маничча+масантан̃ча видхим̣ дӣпети. еттха пана квачисаддасса̄+нуваттана̄ тенева̄+сантавидхи сиддхоти ва̄саддени+тарадвайам̣. квачи твева, на хи етехи, идха чева.
сам̣ рамбхо, сам̣ ратто, сам̣ ра̄го, та̄сам̣ ахам̣ сантике, евам̣ айам̣, пум̣ лин̇гам̣, ким̣ ахам̣, тасса ада̄сим̣ ахам̣ итӣ+дха ‘‘ниггахӣта̄’’дхика̄ро а̄ ‘‘майада̄ саре’’ти.