саралопа̄ди ван̣н̣ана̄

26. саро

а̄дха̄рависеса̄пассайананти опасилесика̄дха̄рависесасса ниссайанам̣, опасилесика̄дха̄рам̣ вина̄ а̄дха̄рантаре гахите сати вачанантарам̣ суттантарам̣ вина̄ бйавахитаниватти ка̄тум̣ на ча сакка̄ти самбандхо, кечӣти буддхаппийа̄чарийа̄дайо дассети, те хи йади ван̣н̣ена ка̄лена ва̄ бйавадха̄непи сандхи бхавеййа тада̄ сарети нимиттассо па̄да̄нам̣ нираттхакам̣ бхавеййа̄ти сарети нимиттопа̄да̄наса̄маттхийена̄нена ван̣н̣а̄дибйавадха̄не но сандхӣти ман̃н̃ама̄на̄ ‘нимитто’чча̄дикам̣ ва̄кйама̄ху, тадайуттанти техи’нимитто’чча̄дина̄ йам̣ вуттам̣, там̣ айуттанти аттхо, айуттатте ка̄ран̣ам̣ бйабхича̄расаббха̄вена са̄маттхийа̄бха̄войева̄ти бйабхича̄рандассетва̄ са̄маттхийа̄бха̄вандассетума̄ха-‘аваса̄не,чча̄ди, ка̄рийа̄бха̄вепӣти еттха на кевалам̣ ‘идамева саччам̣, сумана̄ бхаванту атхопи’тйа̄до ван̣н̣ака̄лабйавадха̄нейева, атха кхо ‘ете на саччена суваттхи хотӯ’тйа̄до аваса̄не ‘пама̄до маччуно падам̣’ тйа̄до анта бинду сан̇кха̄танимиттантаре ва̄ ка̄рийа̄бха̄вепи нимитто па̄да̄насса са̄ттхакатоти аписаддассаттхо, са̄ттхакатоти бха̄ваппаччайалопена бха̄ваппадха̄навасена ва̄ вуттам̣, са̄ттхакаттатоти вуттам̣ хоти, ан̃н̃атха̄ нимиттопа̄да̄намева са̄ттхакам̣ на̄ма̄ти ‘нимитто па̄да̄насса са̄ттхакато’ти на йуджджати, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘аваса̄не ниминтаре ва̄ ка̄рийа̄бха̄вена бйабхича̄расаббха̄ва̄ ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣ са̄маттхийам̣ наттхи, нимиттантубйавадха̄непи чаттхи, йатха̄’да̄рунимиттам̣ ванопасан̇камана’нти тасма̄ ван̣н̣ака̄лабйавадха̄непи сарети нимитте сати лопака̄рийам̣ паппоте ва̄’ти. луппатӣти ‘татриме’чча̄дина̄ катханака̄ле на диссатӣти аттхо, адассанаматтамева хи лопо, ан̃н̃атха̄ ‘татра̄’дисаддарӯпа̄бха̄ваппаттийа̄ аттхаппатӣти ка̄риттамесам̣ на сийа̄ти, пат̣хама̄йа ниддит̣т̣хо… вуттатта̄ каммасса, сарасса̄ти вадеййа… бха̄ве кха̄диппаччайена авуттакамматта̄, иха̄ти имина̄ саттхантаре бха̄васа̄дханавасена гахан̣ам̣ вибха̄вети, гантха ла̄гхаво… сарасса лопоти ва̄ лопам̣ паппотӣти ва̄ аваттаббатта̄, сароти пат̣хама̄йа ниддит̣т̣хатта̄ саро лопо на̄ма хотӣти сан̇ка̄пи сийа̄ти а̄ха-‘на че’чча̄ди, иха̄ти имасмим̣ сутте, хонтичча̄допи пуббасаралопе хантичча̄дикампи сийа̄тйа̄сан̇кийа̄ха-‘соче’чча̄ди, уссаггато а̄гато самбхӯто тасса ва̄ айам̣ти оссаггико пуббалопо, тасса бха̄во оссаггикаттам̣, оссаггикатта̄ пуббалопасса ка̄рийантарехи паралопа̄дӣхи апава̄давидхӣхи а̄ба̄дхито ева, со ча пуббалопо хотӣти самбандхо, ‘‘паро квачӣ’’ти (91-27) квачиггахан̣ена пуббапаралопа̄нам̣ тулйабалатта̄бха̄ва̄ йатха̄ гамаппаттито паралопасса̄пава̄дарӯпаттам̣, аджджха̄ситети павит̣т̣хе, на хоти… паралопа̄пава̄дена ба̄дхитатта̄, техӣти паралопа̄дӣхи, саббатха̄ муттависайо саддхиндрийанти, викаппена муттависайо лате ва̄ти.

27. паро

итисаддо идаматтхе, квачи лопанӣйо хотӣти идам̣ вачанам̣ дӣпетӣти самбандхо, кинти а̄ха-‘пайога̄нуса̄рита’нти, касса̄ти а̄ха-‘ка̄рийасса паралопасса̄’ти, кена хетуна̄ти а̄ха ‘квачиггахан̣ена̄’ти, каттха̄ти а̄ха-‘иха имасмим̣ сутте’ти, тена̄ти тена пайога̄нуса̄рита̄дӣпанена, йатха̄пайоганти а̄гамапайога̄натиккамена, ниччам̣ паккхева̄ паралопо сийа̄ти хонтичча̄до ниччам̣, лата̄ва̄тиа̄дӣсу паккхе ва̄ паралопо бхавеййа, евам̣ ман̃н̃ате ‘‘касминти аттхе ква̄ти ниппханнена̄нийамавуттина̄ анийаматтхассева висесакато вачане саббаттхева̄нийататтхавуттитта̄ квачисаддо-йам̣ йатха̄гамам̣ ниччаманиччамасантан̃ча видхим̣ дӣпети, таттха хонтичча̄дико ничча паккхо паралопассева висайо, лата̄ва̄тиа̄дико аниччапаккхо убхайаса̄дха̄ран̣атта̄ пуббалопасса̄пи висайоти имина̄ ниччам̣ паккхе ва̄ паралопо хоти, асантапаккхо пана саддхиндрийантиа̄дико пуббалопассева висайо саббатха̄нена париччаттатта̄’’ти, тӣсупи четесу пана паккхесу ничча̄ниччапаккхесу йевасса̄пава̄дарӯпата̄… пуббалопасса саббатха̄ хонтичча̄до нива̄ракатта̄ ва̄ видха̄йакатта̄ ва̄ паралопасса, на твасантапаккхе… пуббалопассева саббатха̄нена динна̄ васаратта̄, локагготиа̄ди ту квачисаддасса пайога̄нуса̄рита̄ дӣпакатта̄ ничче асантева̄пи видхимхи дӣпите паралопена ва̄ ниппхаджджатӣти нет̣т̣хабйа̄гха̄то, евам̣ та̄ва квачиггахан̣е саббатха̄нит̣т̣хапариха̄рена ит̣т̣хаппасиддхи сийа̄, тадабха̄векатханти тадабха̄ве виродхама̄ха-‘ан̃н̃ате’чча̄ди, парийа̄йена бхавантӣти квачиггахан̣а̄бха̄ве ‘паро’ти суттам̣ сийа̄ татха̄ сати суттадвайамекависайам̣ тулйабалан̃ча сийа̄, таттха виппат̣иседха̄бха̄ва̄ пама̄н̣абхӯта̄нама̄чарийа (вачана̄)нам̣ нираттхаката̄ ма̄ бхавӣти ва̄рена бхавантӣти аттхо, итӣти имина̄ парийа̄йабхаванака̄ран̣ена, паккхейева сийа̄ти лата̄ва̄тиа̄дӣсу пуббалопе парийа̄йаппаватте парийа̄йена паралопасса̄ппаваттито лата̄ва̄ти паккхейева паралопо бхавеййа, хонтичча̄до ниччам̣ на сийа̄ти самбандхо, тан̃ча̄ти там̣ парийа̄йабхаванан̃ча, кхо ва̄кйа̄лан̇ка̄ре, пат̣ипаданти падампа дампати хоти, некадесапариха̄рена̄пи, тена̄ха ‘на каттхачӣ’ти, имина̄ идам̣ дӣпети ‘‘саббаттха викаппаппасаттийа̄ ханти, саддхандрийам̣тйа̄дикам̣ ‘‘на двева̄’’ти (1-28) суттепи хантичча̄дикан̃ча̄нит̣т̣харӯпампи сампаджджатӣ’’ти. начевамит̣т̣ханти евамидам̣ йатха̄вуттам̣ викаппавидха̄нам̣ саддалаккхан̣ан̃н̃ӯхи нева̄бхиматанти аттхо, тамева са̄дхети ‘паралопо хи’чча̄дина̄, атха̄ ниччапаккхе ва̄ паралопе кате-нена париччаттат̣т̣ха̄не уссаггаппаваттийа̄ лата̄ва латева̄ти рӯпадвайам̣ сампаджджати тасма̄ пайога̄нуса̄рита̄дӣпакена квачисадденева хонти саддхиндрийам̣ лата̄ва латева̄ти пайога самбхавопи, татха̄пи аниччапаккхе лата̄ива̄ти татийарӯпаппасиддхийа̄ парийа̄йена бхавитаббанти парикаппети ‘нану четйа̄дина̄, атха ‘‘паро квачӣ’ти квачиггахан̣е сати апа(ва̄дарӯпа)тта̄ катхампарийа̄йаппаваттӣти манаси нидха̄йа̄ниччапаккхе парийа̄йаппаваттидӣпанаттхам̣ ‘‘на двева̄’’ти суттитанти апава̄де рӯпаттайепи парийа̄йаппаваттийам̣ доса̄бха̄вама̄ха-‘на̄йам̣ досо’чча̄ди, татха̄хичча̄дина̄ ‘‘на двева̄’’ти суттенева парийа̄йасса̄пи дӣпитаттам̣ са̄дхети, са̄ ча екаттхаппаватти парийа̄йам̣ вина̄ на самбхавати… екаккхан̣е паватйасаббха̄ва̄ти адхиппа̄йо, нану ча квача̄бха̄ве парийа̄йаппаваттийам̣ йатха̄вутта досассева̄ппасан̇гато ма̄ хоту парийа̄йо, бхиннависайе пана пуббапаралопаппаваттийа̄ ‘‘на двева̄’ти ниседхе латева лата̄ва лата̄ива̄ти рӯпаттайам̣ ниппхаджджатӣти чоданам̣ манаси нидха̄йа̄ха-‘наче’чча̄ди, таттха досама̄ха-‘татха̄ ча сати’чча̄дина̄, каттхачи демичча̄до ниччам̣ пуббалопассева, каттхачи хонтичча̄до ниччам̣ паралопассева, викаппена ва̄ каттхачи йатходакам̣ йатха̄удакам̣ тйа̄до пуббалопассева каттхачи итипи иччапичча̄до паралопассева каттхачи латева лата̄ва лата̄ива̄чча̄до парийа̄йенубхайалопассева дассанатоти самбандхо, еттхача итипӣти ваваттхитавибха̄сатта дӣпанена квачисаддена паралопе кате-н̃н̃атра пубба лопе сампатте ‘‘на двева̄’’ти еттха̄нуваттама̄на квача̄нубха̄вена ниччам̣ ниседхе иччапиччева бхавати. самбаджджхати тесу тесу суттесу. париччхедоти камматтхавасена а̄дха̄равасена ва̄ти а̄ха-‘париччхиджджати’чча̄ди.

28. надве

таттхача̄ти часаддена бхавитаббам̣, татха̄ ча сати ан̃н̃он̃н̃а̄наджджха̄си там̣ йатходакам̣ йатха̄удакам̣тйа̄ди итипи иччапичча̄дича сан̇гахитам̣ бхаватӣти, пуббалопе паралопе ча парийа̄йена сампатте двиннампи паккхе абха̄ве сати катхамидам̣ йуджджатӣти чодети‘йаджджева’мичча̄дина̄, йаджджеванти хи айам̣ нипа̄тасамуда̄йо анит̣т̣ха̄па̄дана̄рамбха ваттате, еван̃че гайхатӣти аттхо, тадети аттхато вин̃н̃а̄йати, ниччам̣ сандхика̄рийа̄бха̄ве ка̄ран̣ама̄ха-‘упасилеса̄ бха̄вато’ти, тадева саматтхети ӣдисесу хи’чча̄дина̄, ваттумит̣т̣хатта̄ти имина̄ санникам̣со ван̣н̣а̄на маддхаматтака̄лабйавадха̄на̄ пачча̄сатти, санникам̣сассетасса вачаниччха̄йам̣ сатийева сандхика̄рийам̣ хотӣти дӣпети, упасилеса̄бха̄во ва̄ти упасилеса̄бха̄во ева бхавати, на̄н̃н̃атха̄ти адхиппа̄йо, тадабха̄веча̄ти тасса упасилесасса абха̄ве ча, сандхика̄рийа̄бха̄ве ка̄ран̣ама̄ха-‘ка̄лантарена бйавадха̄на̄’ти, ка̄лантарена̄ти убхайаттха т̣хитаван̣н̣а̄на мучча̄ран̣ака̄лато ан̃н̃ена маджджхаппатитака̄лена, сандхи хотева… санникам̣савачаниччха̄васена упасилесабха̄вато, буддха вӣра аттхура̄джапуттам̣ аджара̄мароти чхедо, йадипи саббампетам̣ йаджджевам̣тйа̄дина̄ вуттам̣ квачи саддаппабха̄венева сиджджхати, татха̄пи пака̄ро-йампи саттхе йоджетаббо ва̄ти дассетум̣ вутто.

29. йува

нану сутте ‘лутта̄’ти пан̃чамӣ ниддеса̄ ‘пареса’нти хоту, ‘йатха̄ккамам̣’ти ту вачана̄бха̄ве катхам̣ йатха̄ккамантӣдам̣ вуттанти а̄ха-‘саме’чча̄ти, сама̄ сан̇кхйа̄ ган̣ана̄ йесу те самасан̇кхйа̄-уддесино анудесино ча, уддисанам̣ пат̣хамам̣ ниддисанам̣ уддесо, анудисанам̣ паччха̄ катханам̣ анудесо, уддесо анудесо есаматтхӣти уддесино анудесино, тесам̣ самасан̇кхйа̄намуддесӣнам̣ анудесӣнан̃ча, иван̣н̣уван̣н̣а̄хи уддесино две, е ока̄ра̄ анудесино ча двети уддесӣнаманудесӣнан̃ча т̣ха̄нйа̄деса̄нам̣ самасан̇кхйа̄ сийа̄, сатийан̃ча тассам̣ йатха̄ккама ма̄даса̄ видхӣйанте, локато сиддхимупадассети ‘татха̄хи’чча̄дина̄. ава…пе… е оти паресам̣ матам̣, виппат̣ипаттӣти вируддха̄ пат̣ипатти пат̣иджа̄нанам̣, паре ‘‘сатипи хет̣т̣ха̄ ва̄ггахан̣е‘квача̄саван̣н̣ам̣ лутте’ти сутте квачиггахан̣акаран̣ато аван̣н̣е ева лутте асаван̣н̣о видхи хоти, тато идха на хоти дит̣т̣хупа̄да̄на’’нти ваданти, квачӣти адхика̄ро идха на хоти махуссаво ма̄тӯпат̣т̣ха̄нанти, патисаддо а̄дха̄раттхо, тена сама̄на̄дхикаран̣о урасаддопӣти урасминти ничча сама̄сатта̄ асакападена виггахе кате ‘‘асан̇кхйам̣ вибхатти’’чча̄дина̄ (3-2) суттена асан̇кхйасама̄соти дассетума̄ха-‘вибхатйаттхесан̇кхйасама̄со’ти, еттха пана йуван̣н̣а̄нанти сам̣са̄ми самӣпасамӯха вика̄ра̄вайава̄дӣсу т̣ха̄нйа̄десасамбандхе чхат̣т̣хӣ, тасма̄ иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ т̣ха̄не е оа̄деса̄ хонтӣти аттхо, т̣ха̄нампана тидха̄ апакам̣со ниватти пасан̇го чети, таттха гуннам̣ т̣ха̄не асса̄ самбандхӣйанту [баджджханту (джининдабуддхи)] ти апакам̣со т̣ха̄насаддассаттхо, ‘‘семхасса т̣ха̄не кат̣укамосадхам̣ да̄табба’’нти ниватти ‘‘даббха̄нам̣ т̣ха̄не сарехи аттхаритабба’’нти пасан̇го, тесу идха пат̣хамадутийа̄ на йуджджанти… ниччатта̄ саддаттхасамбандхасса апанайанавина̄са̄ на йуджджантӣти, татийо ту (йуджджати)… сутте аттха̄бхидха̄на̄йа иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ паваттиппасан̇ге тадаттха̄бхидха̄на̄йева еоа̄деса̄ бхавантӣти.

30. йава̄

‘‘саттамийам̣ пуббассе’’ти (1-14) пуббасса ка̄рийавидха̄нато саттамӣ ниддит̣т̣хасса парата̄ вин̃н̃а̄йатӣти вуттийам̣ ‘паре’ти вуттам̣, евамупарипи, парехи иччасса аджджхин̣амутто’ти са̄дхетум̣ ‘‘саббочанти’’ ‘‘аджджхо адхӣ’’ти ча суттитам̣, тесамидха паччаккха̄табха̄вадассанаттхама̄ха-‘ида’мичча̄ди, аббхаккха̄нанти [аббхуггабхо] имина̄ва сиддханти ‘‘аббхо абхӣ’’ти ча на ваттаббам̣, ити+асса ити т̣хите паралопоти дассанаттхам̣ ‘ити асса паралопо’ти а̄ха, анвагама̄тиа̄дӣсу ниччам̣.

31. ео

путта̄ ме+аттхи, асанто+еттха̄ти падаччхедо.

32. госса

анта̄десаттхоти ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти (1-17) ба̄дхакасса ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббасса̄’’ти (1-19) ба̄дхакена ‘‘ва̄нубандхо’’ти (1-18) суттена анта̄десаттхо, тенева вуттам̣-‘ба̄дхакаба̄дханаттхойама̄рамбхо’ти, авава̄десе пуббасаралопе дӣгхеча гава̄ссам̣, гаваччханти ниччам̣. идам̣ катхам̣ сиджджхатӣти самбандхо, иданти йатхаривечча̄дикам̣, ким̣ вина̄ сиджджхатӣти а̄ха-‘ева̄дисса̄’тиа̄ди, евасса а̄диека̄ро ева̄ди, тасса, риа̄десамантарена̄ти самбандхо, часаддо ат̣т̣ха̄наппайутто, рассавидха̄нан̃ча̄ти йоджанӣйо, катепи тасминти тасмим̣ сутте вихите ча, на сиджджхатӣти ева̄дисса риа̄десо на катоти катва̄ вуттам̣, бхусам̣+ева̄ти (пана) т̣хите маха̄вуттина̄ ева̄дисса иа̄десе рӯпасиддхи хотева, идха пана пака̄рантарена ‘бхуса̄миве’ти са̄дхетума̄ха ‘тампи’чча̄ди.

33. бйан̃джа

рассадӣгха̄нанти сутте авутте катхам̣ рассадӣгха̄нанти лабхати уддесиноти а̄ха-‘дӣгхасса̄’тиа̄ди, дӣгхасса̄ти рассасса̄ти ча т̣ха̄насамбандхе чхат̣т̣хӣ, пачча̄сатйа̄ти т̣ха̄насо пачча̄сатйа̄, идан̃ча ниссайа васена вуттам̣, ниссайакаран̣амеко саттха̄гато н̃а̄йоти, идха ниччам̣-вӣтина̄мети тхуллаччайам̣, идха на хоти-джано са̄йам̣.

34. сара

т̣ха̄насамбандхети т̣хити т̣ха̄нам̣ пасан̇го, самбандханам̣-самбандхо, т̣ха̄нйа̄десабха̄валаккхан̣о т̣ха̄нейоганимиттабхӯто самбандхо т̣ха̄насамбандхо тасмим̣, две рӯпа̄ни хонтӣти имина̄ на сарӯпаппадха̄ноти дасситам̣ хотӣти самбандхо, хетума̄ха-‘бахувачананиддеса̄’ти, две рӯпа̄нихонтӣтйа̄ди вачанамидам̣ [падамидам̣ (поттхаке)] дассети ‘‘сарӯпаппадха̄непи двисадде двисаддаса̄ман̃н̃ена сан̇кхйа̄двисадда̄нусит̣т̣хам̣ наппайуджджате, тасса (пана) сан̇кхйеййавачанасан̇кхйа̄бха̄ва̄ екавачанамева ( ) [(пана) (поттхаке)] хотӣ’’ти, имина̄ ча-ттхаппадха̄но-йам̣ ниддесо на сарӯпаппадха̄ноти дассети, адхипатипаччайо адхипатиппаччайоти аниччам̣, идха на хоти идха модатӣти, там̣ кхан̣анти еттха екан̇гавикалам̣ паччуда̄харан̣анти сарамха̄ паратта̄бха̄ва̄ на двиттам̣.

35. чату

таббагге татийапат̣хама̄ти касма̄ вуттам̣ чатуттха (дутийа) саддехи ваггаккхаресвева гайхама̄несу татха̄ ниддесо йутто, на хи чатуннампӯран̣о чатуттхо двиннампӯран̣о дутийоти аккхара̄йева вуччантӣти а̄сан̇кийа ‘вина̄пӣ’тиа̄дима̄ха, аккхаре аккхарависайе чатуттха̄ди воха̄ро карӣйама̄но ваггаггахан̣ам̣ вина̄пи ваггаккхарейева рул̣хо пасиддхоти самбандхо, хетумхи итисаддо, йато евам̣, тасма̄ ка̄ран̣а̄ ‘таббагге татийапат̣хама̄’ти вуттанти адхиппа̄йо, таббаггети чатуттхадутийа̄ йасмим̣, тасмим̣йева ваггети аттхо, пачча̄саттӣти пати а̄пубба̄ ‘сада-висаран̣агатйаваса̄данесу’иччасма̄ иттхийам̣ бха̄веттимхи ниппхаджджатӣти дассетума̄ха-‘пачча̄сӣдана’мичча̄ди, йатха̄йогганти чатуттхаккхаре чатуттхасса татийо дутийаккхаре дутийасса пат̣хамоти евам̣ йоггаманатиккамма, дхасса дабха̄воти имина̄ва пуббасса дхасса даттамупалаккхети, татха̄ йасаттхероти. тхероти еттха ека̄ро ваггаккхаро на хотӣти тасмим̣ таваггадутийаккхарасса тасса то пат̣хамо на хоти. пантхоти еттха тавагга дутийаккхарена тхака̄рена таббаггабхӯте нака̄ре сатӣпи на со таббаггадутийаккхароти на тасса пат̣хамо то, еттха ниггхосо нигхосотиа̄ди аниччам̣, дад̣д̣хо нит̣т̣ха̄нанти ниччам̣.

36. витисса

итисаддо-нукаран̣ам̣. нипа̄тасса пакативийа̄-нукаран̣ам̣ бхавати, анукаран̣ан̃ча двидха̄ аса̄дхусаддарӯпам̣ са̄дхусаддарӯпанти, тесу бха̄рава̄хако кочи тена пӣл̣ито ‘ахо бха̄ро’ти ваттаббе саттивекалла̄ ‘ахо ба̄ла’ ичча̄ха, там̣самӣпаваттӣ ‘кимайама̄хе’ти кеначи пут̣т̣хо сама̄но ‘ахо ба̄ла иччайама̄хе’ти вадати, идхамаса̄дхусаддарӯпам̣, итӣти пана са̄дхусаддарӯпам̣, тасма̄ тато-нука̄рийена̄ттхена са̄ттхакатта̄ т̣ха̄насамбандхе чхат̣т̣хӣ.

37. ео

нану ‘‘витиссеве ва̄’’ти (1-36) вотйануваттийа аван̣н̣е еонам̣ во хотӣти ча сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣, татха̄ сати ‘аван̣н̣е квачи во хотӣ’’ти ваттаббам̣ ‘ахоти ва̄’ти касма̄ вуттанти чоданама̄сан̇кийа̄ха-‘ока̄рассапи’чча̄ди, т̣ха̄нибха̄вена ниддит̣т̣хатта̄ти ‘‘еона’’нти (1-31) вака̄ра̄десасса виджджама̄натта̄ вака̄ра̄десампати пуна ока̄ро т̣ха̄нибха̄вена ниддиситаббо на сийа̄ти адхиппа̄йена̄ха, на нимиттанти еонам̣ вака̄ра̄десаттхам̣ аван̣н̣о ка̄ран̣ам̣ на хотӣти аттхо, ан̃н̃атха̄ти аван̣н̣асса нимиттатте, ока̄рам̣ на пат̣хеййа̄ти самбандхо, мака̄ра̄гаме’йа̄ча кама̄гате аггамаккха̄йатӣ’ти, све бхаванти виггайха танаппаччайе таддхитавуттийам̣ вибхаттийа̄ ‘‘екаттхата̄йам̣’’ти (2-119) лопе ака̄ра̄десе дӣгхеча сйа̄димхи сва̄танам̣ двитте хиййаттанам̣. сва̄танантиа̄дӣсу ниччам̣, идха нахоти пареча на виджа̄нантӣти.

38. нигга

катха‘ма̄гамо хотӣ’ти вуттам̣ йади ниггахӣтама̄гамо сийа̄ сутте а̄гамаггахан̣ена ва̄ бхавитаббам̣ н̃а-ма-ка̄дйа нубандхависесена ва̄ тйа̄сан̇кийа̄ха-‘асати пи’чча̄ди, а̄гама̄васа̄йе ка̄ран̣ама̄ха-‘а̄десатта̄йога̄’ти, а̄десатта̄його катхам̣ вин̃н̃а̄йати чча̄ха-‘т̣ха̄ниниддеса̄бха̄вато’ти, татха̄ сати а̄гаминиддеса̄бха̄ва̄ а̄гаматтампи на сийа̄ти чодети ‘йаджджева’мичча̄дина̄, на-ити чоданам̣ пат̣иккхипитва̄ тасса а̄гаматтамева са̄дхетума̄ха-‘тасса̄’тиа̄ди, тасса̄ти ниггахӣтасса, расса̄нуппаваттито рассасарамева анугантва̄ паваттито, айамеваттхо вуттийампи дасситойева̄ти ваттума̄ха-‘етадеве’чча̄ди, пурима̄ джа̄тӣти висесанасама̄секате рассе ча биндва̄гамо, паранимиттасса̄ниддит̣т̣хатта̄ бахусадде-нтасса биндва̄гаме бахум̣, сатипи пайога̄нуса̄риттадӣпакасса квачисаддасса̄пи ваваттхитавибха̄сатте ва̄саддасса̄пи та̄дисаттассева пат̣ипа̄дакатта сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘ваваттхитавибха̄сатта̄ ва̄дхика̄расса̄’ти вуттийам̣ вуттам̣, ваваттхитасса лаккхийасса ануродхена лаккхан̣аппаваттика̄ вибха̄са̄ ваваттхитавибха̄са̄, абхедена ту ва̄дхика̄ро ваваттхита вибха̄са̄, тасса̄ бха̄во ваваттхитавибха̄саттам̣, тасма̄, идха на хоти идха модати, имасмим̣ т̣ха̄не а̄гаматтаппака̄сако т̣ха̄нинидде са̄бха̄ва̄ а̄десатта̄йогасан̇кха̄то ка̄ран̣ависесо саматтхо, тасса бха̄во са̄маттхийам̣-аттхабала-ман̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣, сача̄ти со а̄гамо ча.

39. лопо

лопасаддасса бха̄васа̄дханаматтамева са̄дхетума̄ха-‘тене’чча̄ди, лопоти йади каммаса̄дхано сийа̄ тада̄ тена сама̄на̄дхикаран̣ам̣ катва̄ упари ‘‘парасаро’’ти суттама̄рабхӣйеййа̄ти бйатирекама̄ха ‘на парасаро’ти, идха на хоти сан̇гаро.

40. пара

твам̣си твамасӣти викаппо, идха на хоти та̄са̄хам̣.

41. вагге

нану ваггеваггантоти еттакейева вутте йасмим̣ (кисми)н̃чи ваггаккхаре паре биндуно йокочи вагганто анийамена бхавеййа татха̄ сати анит̣т̣хампи сийа̄тйа̄сан̇кийа пачча̄саттим̣ саннисса̄йа̄нит̣т̣ха ниваттиндассетума̄ха-‘вагге вагганто’тичча̄ди, сова̄ти ваггантова, тасминти ваггаккхаре.

42. йева

нану саддатта̄ бйабхича̄ритта̄ евасса та̄ва саддо хоту, сам̣йато, сам̣хитоти саддекадесабхӯта̄нампи самбхава̄ тепи гахе табба̄ сийунти ‘йаевахи саддесу’ти йахӣнампи катхам̣ саддавоха̄ро катоти а̄ха ‘ева̄’тиа̄ди, еттха̄йамадхиппа̄йо ‘абйабхича̄рина̄ бйабхича̄рӣ нийамйате’ти.

43. йесам̣

йасадде пуббасуттенева сам̣ссапйа̄десе сиддхе со ( ) [(тасса) (поттхаке)] йа ка̄раматтейева паре сам̣ссева (йатха̄) сийа̄ти суттамидама̄раддхам̣.

44. вана

т̣ха̄нинама̄силисса гаччхати паваттатӣти а̄гамо на̄ма, ко-йаметтха т̣ха̄нӣти а̄ха-‘сарасса̄ти, сутте ануваттасса ча авиджджама̄натта̄ ‘сарасса̄’ти куто лаббхатӣти чодети ‘нану че’тйа̄дина̄. а̄гамасутийа̄ вана̄дӣнам̣ т̣ха̄нисутийа̄ абха̄вепи са̄маттхийа̄ бйан̃джанасса ва̄ а̄гамо сийа̄ сарасса ва̄, йади бйан̃джанасса ва̄ сийа̄ (на) ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти (5-92) суттита ма̄чарийена, тасма̄ тадева н̃а̄пети ‘саро йеветтха т̣ха̄нӣ бхавитумарахатӣ’ти. вуччатечча̄дина̄ париха̄рама̄ха, нипубба̄ падисма̄ анаппаччайе ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йукаанта̄вайаво ‘‘таваггаварана̄’’дина̄ (1-48) йе дасса джо ‘‘ваггала сехите’’ти (1-49) (йасса джо) нипаджджанам̣, ма̄нантатйа̄дӣсӯти адхика̄ра̄ти ‘‘кйо бха̄вакаммесвапароккхесу ма̄нантатйа̄дӣсӯ’’ти (5-17) ито ма̄нантатйа̄дӣсути адхика̄ра̄, паччайантарети ма̄нантатйа̄дӣто ан̃н̃асмим̣ паччайе, качча̄йанена ‘атиппагокхота̄ва̄’ти са̄дханаттхам̣ ‘‘квачи о бйан̃джане’’ти ока̄ра̄гамо гака̄ра̄гамо ча суттантарена вихито, там̣ пака̄рантарена са̄дхетум̣ вуттийам̣-‘атиппаго кхо та̄ва̄’ти йам̣ вуттам̣ там̣ дассетум̣ ‘атиппа̄’тиа̄ди вуттам̣.

46. чха

два̄дайо ат̣т̣ха̄расанта̄ бахувачананта̄ти ‘чхакӣ’ти ваттаббе ‘чха̄’ти екавачанам̣ на йуджджатӣти чодети ‘нануча̄’тиа̄дина̄, парихарати начча̄дина̄, нети ‘чхал̣о’ти айутто-йам̣ ниддесо на хотӣти аттхо, чхасаддасса анукаран̣атта̄ чхасадда̄нукаран̣атта̄, хет̣т̣ха̄ вуттаса̄дхусаддарӯпа̄ са̄дхусаддарӯпаманукаран̣ам̣ вибхаджати ‘анукаран̣ан̃ча дувидха’мичча̄дина̄, париччатто джахито аттхо видхиниседхарӯпо йасса там̣ париччаттаттам̣, еттха пана чхасаддена чхасан̇кхйа̄висесо париччатто, абхидха̄йато хотӣти имина̄ чхасаддасса анука̄рийена̄ттхена̄ттхавантаттхама̄ха, екавачанантасса ниддесо като… чхасаддавачанӣйасса чхасса екатта̄, анука̄рийасса̄ти ека̄дино сан̇кхйа̄ саддасса тадан̃н̃асса ва̄ йаданука̄рийамека̄дикам̣ тадан̃н̃ам̣ ва̄ саддарӯпам̣ тасса. сан̇кхйа̄дивисесанти екатта̄дисан̇кхйа̄висесам̣ тадан̃н̃ам̣ ва̄, ‘‘йомхи двиннам̣ дуве две’’ти (2-219) сутте двисаддо-нука̄рийам̣ двисаддарӯпам̣ таббачанӣйан̃ча двисан̇кхйа̄висесампара̄масатӣти табба̄чакам̣ двиннанти бахувачанам̣, атха ‘л̣ан̃и’ти касма̄ на вуттам̣ еван̃хи сати н̃а̄набандхатта̄л̣ака̄ро а̄дйавайаво бхавитумарахатӣти чоданамманаси нидха̄йа ‘чхасадда̄’тиа̄дима̄ха, анта̄пава̄дена видхӣйама̄но л̣ака̄ро чха садда̄ парасса̄дисса а̄гаматта̄…пе… хотӣти самбандхо, анта̄пава̄дена̄ти имина̄ ‘сарасса̄’ти чхат̣т̣хӣниддесато ‘‘чхал̣ӣйантасса̄’’тӣ-масса висайабха̄вам̣ дӣпети, парасса̄ти имина̄ ‘чха̄’ти пан̃чамӣниддесато ‘‘пан̃чамийам̣ парасса̄’’тӣмасса висайабха̄вам̣, а̄дисса̄ти имина̄ л̣ассекаван̣н̣атта̄ анта̄пава̄дена ‘‘а̄дисса̄’’ти сутте на а̄дйанто вийекопи сароти сарасса̄дисса паттим̣ дассети, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘чха̄’ти пан̃чамӣниддеса̄ ‘‘пан̃чамийам̣ парасса̄’’ти (1-15) парасса сампаттам̣ ка̄рийам̣ екаван̣н̣атта̄ ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти (1-17) антасса сампаттам̣ ‘‘а̄дисса̄’’ти (1-16) а̄диван̣н̣асса паппотӣ’’ти. а̄дибхӯтова хотӣти асатипи н̃ака̄ре а̄гамаггахан̣а̄нуваттийа̄ а̄гаминам̣ сарам̣ авина̄сенто тасса а̄дйавайавабхӯтова хотӣти аттхо, лака̄рам̣ каронти ‘‘йавамаданатарала̄ча̄гама̄’’ти суттена, танти лака̄ракаран̣ам̣ убхиннамависесавачанан̃ча айуттатам̣ дассети ‘тесампи’чча̄дина̄, тесампӣти качча̄йана̄нампи, аккхарасан̃н̃а̄йанти ‘‘аккхара̄па̄дайо екачатта̄лӣса’’нти видхӣйама̄нааккхара сан̃н̃а̄йам̣. ависесе лал̣а̄нам̣ на̄натта̄бха̄ве, па̄кат̣о ва̄ти имина̄ сутилипибхедасса паччаккхасиддхатандассети, таттха хи сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ лал̣а̄нам̣ висум̣висум̣ гахан̣ам̣ сути, там̣там̣ десава̄сӣнам̣ лекха̄ ва ваттха̄нам̣ липи, тесам̣ бхедо сотачаккхувин̃н̃а̄н̣агайхатта̄ паччаккхасиддхо, чхал̣абхин̃н̃а̄ти викаппена л̣ака̄ра̄гамапаккхе рӯпам̣.

47. тада

исса аттам̣ нипа̄тана̄, дака̄ро пана ‘‘майада̄ саре’’ти (1-44), падантарена̄тиа̄дӣти имина̄ ан̃н̃ена падена, са̄дхӯни бхавантӣти вутти па̄т̣хасса аттхам̣ ваттум̣ ‘са̄дхӯни бхавантӣти нипа̄танато’ти а̄ха, таттха ка̄ран̣ама̄ха-‘йа’мичча̄ди, аппаттасса па̄панампаттасса пат̣иседхо ча нипа̄танам̣, тесам̣ идха па̄т̣ха̄ти тесам̣ татха̄ иччханта̄нам̣ идха̄ти нипа̄тасса имасмим̣ тадамина̄дисутте па̄т̣ха̄, уддхасса удӯти уддхам̣ кхамасса̄ти ан̃н̃ападаттхасама̄се уддхам̣кха ити т̣хите уддхам̣саддасса удуа̄десо, аса-бходжане иччасма̄ ‘‘квачан̣а’ ити (5-41) суттена ан̣паччайе асасаддо ниппхаджджатӣти а̄ха-‘писитамасана̄’ти ‘‘квачан̣а’’ ити махийам̣ раватӣти т̣хите имина̄ва ган̣анипа̄танена сама̄се кате майӯрасаддо ниппхаджджатӣти дассетума̄ха ‘махисаддассе’чча̄ди, асса тадамина̄диган̣асса а̄гатиган̣атта̄ еваман̃н̃епӣти самбандхо, вуттанти па̄т̣хасесо. дӣгханика̄йа̄дӣсу пан̃часу ника̄йесӯти–

‘‘дӣгхамаджджхимасам̣йутта, ан̇гуттарикакхуддака̄;

ника̄йа̄ (пан̃ча) гамбхӣра̄, дхаммато аттхаточиме’’ти.

вуттесу дӣгха̄гама̄дӣсу пан̃часу ника̄йесу, н̃а̄табба̄ти ван̣н̣а̄ гама̄дидва̄рена джа̄нитабба̄, пан̃чавидхам̣ пан̃чаппака̄рам̣ нируттамуччатети самбандхо, ниббачанам̣ нируттам̣, напум̣саке бха̄ве тто, аттхакатханава̄кйа пуббакамучча̄ран̣амиччаттхо, тадабхидха̄йи саттхамапйабхидха̄не-бхидхеййо пача̄ра̄ тадаттхата̄йа ва̄ нируттамуччате, вуттанирутти лаккхан̣ена…пе… ведитабба̄ти имина̄ нируттасаттхе йе садда̄ пат̣ипадам̣ ниппха̄дийанти тесамидам̣ са̄ман̃н̃ена ниппха̄дананти дӣпети, два̄ре нийутто дова̄рикоти еттха н̣ике дака̄равака̄ра̄нам̣ маджджхе ока̄ра̄гамо, хим̣сисма̄ти ‘хим̣са-хим̣са̄йа’ миччасма̄, аппаччайети ‘‘са̄вака̄ракесва гхан̣гхака̄’’ти (5-44) аппаччайе, ниджакоти еттха джака̄расса йака̄ре нийако. атха ван̣н̣авика̄роти вуттатта̄ джаван̣н̣асса йа̄десе нийака̄дайо та̄ва сиджджханту, суса̄на̄дайо катхам̣ чхавапада̄дивика̄ратта̄ суса̄на̄дӣнанти а̄ха ‘падавика̄ропи’чча̄ди. ан̃н̃атха̄ ван̣н̣асамуда̄йа̄десасса висум̣гахан̣е чхаббитопаттийа̄ ‘пан̃чавидхам̣ нирутта’нти сан̇кхйа̄нийамо на йуджджеййа̄ти бха̄во. його самбандхо, татха̄хичча̄дина̄ дха̄тусса аттха̄тисайена йогампа̄кат̣ӣкароти, раванакирийа̄ти самбандхоти кека̄йита̄нйасадданакирийа̄бхисамбандхо. майӯроти еттха равати майӯрара̄ве ева ваттате, на са̄ман̃н̃ена раванакирийа̄маттети бха̄во.

48. тава

ван̣н̣аматтассе ва̄ти ван̣н̣аса̄ман̃н̃ассева, маттасаддо еттха са̄ман̃н̃а вачано. йака̄рассача ча̄десоти самбандхо, дайака̄ра̄нам̣ джаттантисса имина̄, йасса ‘‘ваггаласехи те’’ти (1-49) джаттам̣, атта̄намадхикичча паваттанти аттхе асан̇кхйасама̄со.

49. вагга

йантам̣ садда̄нам̣ ниччасамбандхиттепи паккантависайатта̄ там̣саддо йам̣саддам̣ на̄пеккхатетйа̄ха-‘тети анантара’ичча̄ди, там̣ саддо хи пакканта висайо татха̄ пасиддхависайо анубхӯтависайо ча йам̣саддам̣ на̄пеккхате, йатха̄ чесо йам̣садданна̄ пеккхате, там̣ саббам̣ маха̄са̄мина̄дхика̄йам̣ субодха̄лан̇ка̄рат̣ӣка̄йам̣–

муниндачандасан̃джа̄та, ха̄сачанданалимпита̄;

паллава̄дхавала̄тассе, веко на̄дхарапаллавоти (122).

етисса̄ га̄тха̄йа амхехи виттха̄ританайена гахетаббам̣, йатха̄ раханти сакамма̄каммадха̄тӯнаманурӯпам̣.

50. вева̄

кин̃ча̄пӣдам̣ [идам̣кин̃ча̄пи (поттхаке)] викаппанаттхам̣ катанти хет̣т̣химена ни(нна̄на)ттам̣ вин̃н̃а̄йати, татха̄пи имина̄ ва̄ка̄рена викаппова, хет̣т̣химе пана квача̄дхика̄ра̄ хака̄рантадха̄туто дхйан̣паччайе мехйам̣, дохйам̣ синехйам̣, лехйантипи бхаватвева.

53. сам̣йо

ваттуно-ттаппадха̄наттаматтавачасӣти нийата̄вайавава̄чино упа̄да̄на̄ти вуттаманекаттхаттепйа̄дисаддасса, а̄дийатӣтйа̄дӣти каммаса̄ дханоча̄йама̄дисаддо, сойаматтхо суман̇галаппаса̄данийа̄ кхуддасиккха̄ т̣ӣка̄йа‘а̄дито упасампанна̄’ти еттха амхехи вуттанайена ведитаббо, сам̣йуджджатӣти сам̣його-екатра̄ват̣т̣хитабйан̃джана̄.

54. виччха̄

йам̣ваттатети вуттивачанам̣ никкхипитва̄ тасса аттхам̣ ваттума̄рабхате ‘самбхава̄пеккха̄йе’чча̄ди, йам̣ваттатети ча сутте авиджджама̄непи гаммама̄наттхасса саддасса пайогампати ка̄мача̄роти вуттийам̣ вуттам̣, йасаддасса̄нийаматтхавуттиттепи падава̄кйато на̄н̃н̃ам̣ самбхавати виччха̄йама̄бхиккхан̃н̃е ча ваттама̄нанти а̄ха ‘самбхава̄пеккха̄йападам̣ ва̄кйам̣ва̄’ти, самбхаватӣти самбхаво-падам̣ ва̄кйам̣ ва̄, тасмим̣ апеккха̄йа падам̣ ва̄кйам̣ ва̄ ваттатети самбандхо, ваттатети виччха̄йама̄бхин̃н̃е ча̄ттхе ваттате, нану падасса ва̄кйасса ва̄ висум̣йева дабба̄дайо аттха̄, там̣ катхамида метасмим̣ ваттудхамме кирийа̄дхамме ча виччха̄бхиккхан̃н̃аттхе ваттатети ануйогам̣ сандха̄йа̄ха-‘висайабха̄вена̄’тиа̄ди, виччха̄йа ваттудхаммасса кирийа̄дхаммасса ча̄бхиккхан̃н̃асса висайо падам̣ ва̄кйам̣ ва̄… анан̃н̃аттхавуттивасена таттхаппаваттийа̄, там̣ васенача, абхидха̄йакаттена чети гочараттена пака̄сакаттена ча̄ти аттхо, йам̣ваттатети аджджха̄хат̣асса йанти пат̣хамантасса вибхаттивипарин̣а̄мам̣ дассети (тасса̄ти) а̄дина̄, имина̄ идам̣ дӣпети ‘‘йаджджапи ‘виччха̄бхиккхан̃н̃есви’ тйатра чхат̣т̣хӣночча̄рӣйате, татха̄пи чхат̣т̣хӣпасиддхи хотева, катхам̣ две ичча̄десаниддеса̄ а̄десо ча самбандхӣнамапеккхате, ‘виччха̄бхиккхан̃н̃есӯ’ти ча̄ттханиддесо, на ча̄ттхасса̄десена самбандхо упападжджате, тасма̄ виччха̄бхиккхан̃н̃есу йам̣ падам̣ ва̄кйам̣ ва̄ ваттате тасса две бхавантиччевам̣ чхат̣т̣хӣйаттхо сакка̄ ватту’’нти, две рӯпа̄ни хонтӣти дасситам̣ хотӣти самбандхо, саддарӯпе сан̇кхйаййети дутийа̄ бахувачанантам̣ пат̣ипа̄дайама̄ноти еттха пат̣ипа̄данакирийа̄йа самбандхенопадит̣т̣хам̣, ‘‘ва̄кйантарат̣т̣хопи саддо тадан̃н̃асмимпи самбандхамупайа̄тӣ’’ти двисаддоти идам̣ упари ва̄кйадвайепйупайуджджати ‘двисаддо вутто, двисаддо на сарӯпаппадха̄но’ти, атха сарӯпаппадха̄но касма̄ на вуттоти а̄ха-‘бахувачанена ниддеса̄’ти, атха двети са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ падава̄кйа̄нам̣ т̣ха̄не двиббачанам̣ ва̄ сийа̄, та̄нева̄ ваттантӣти двиппайого ва̄, татха̄ сати ‘йам̣ваттате тасса̄’ти касма̄ пат̣хамамева нисса̄йа вуттийам̣ виваран̣ам̣ катанти а̄ха-‘еван̃ча̄’тиа̄ди, ида̄ни двиппайогапаккхасса садосатта̄ агахитабха̄вам̣ дассетума̄ха-‘йада̄тви’ тйа̄ди, тусаддо пуббасма̄ паккха̄ висесасса падассако [висесанаттхо (поттхаке)], таттха хи две [дверӯпа (поттхаке)] саддарӯпа̄нйа̄дисӣйанте, иха ту сова саддо двира̄ваттате, а̄вуттӣ сан̇кхйеййа̄ти евам̣ ман̃н̃ате ‘‘двисаддо-йам̣ ‘‘а̄дасахи сан̇кхйа̄ сан̇кхйеййе ваттанте’’ти вачанато сан̇кхйеййавачано, тасмеха сан̇кхйеййам̣ саддарӯпам̣ ва̄ сийа̄ а̄вутти ва̄, иччапи ниддесо тадубхайамапеккхийа напум̣сакалин̇гена ва̄ сийа̄ иттхилин̇гена ва̄, таттха йада̄ напум̣сакалин̇гена ниддесо, тада̄ саддарӯпа̄ни сан̇кхйеййа̄ни бхаванти, йада̄ ту иттхилин̇гена, тада̄ саддасса̄вуттӣ учча̄ран̣алаккхан̣а̄ кирийа̄ сан̇кхйейа̄ бхаванти, тато четтха а̄вуттӣапи сан̇кхйейа̄ хонтӣ’’ти, тада̄ двиппайого двиббавачананти еса паккхоти айаметтха бха̄во’’ йада̄ две а̄вуттийо видхӣйанте тада̄ двиппайого двиббачананте сопеккхо, (атра т̣ха̄нйа̄десабха̄во наттхи) [натут̣т̣ха̄не двиббачанапаккхо (поттхаке)] а̄вутти хи кирийа̄, тасса̄ чеха саддо са̄дханам̣, на ча кирийа̄йа са̄дханасса ча т̣ха̄нйа̄десабха̄во упападжджате, тасма̄ йада̄вуттӣ видхӣйанте, тада̄ диппайого двиббачананте-со паккхо бхаватӣ’’ти, айампи паккхо па̄н̣инӣйехи париггахӣто, тадайуттам̣ досадут̣т̣хатта̄ти сандассайама̄ха-‘со пане’тйа̄ди, те хи дутийампи паккхамаббхупагамма упача̄раматтато бхедо, ваттхутотвабхедо ва̄ти понопун̃н̃ена там̣ са̄дхенти. катхампана садосаттам̣ йена̄йам̣ на гахитотйа̄ха- ‘татха̄хи’чча̄ди, н̣йо насийа̄ти ‘‘тасса бха̄вакаммесу тта та̄ ттана н̣йа н̣еййа н̣ийа н̣ийа̄’’ти (4-59) бха̄ве видхӣйама̄но н̣йо двиппайогапаккхе саддабхедасаббха̄ва̄ пуна пунети самуда̄йасабха̄вато пунапуна бха̄воти аттхе пунапуна самуда̄йато на бхавеййа̄ти аттхо, на кевалам̣ н̣йова, атха кхо екападантогадха̄нам̣ сара̄нам̣ сара̄нама̄дибхӯтассука̄расса бхаванто ока̄ропи ‘‘сара̄нама̄дисса̄ йуван̣н̣асса̄ ео н̣а̄нубандхе’’ти (4-124) на сийа̄, ‘‘мана̄дйа̄па̄дӣнамомайе ча ‘‘ити (3-59) ока̄ро пана паккхадвайепи хотева… уттарападасса нимиттабха̄вена гахитатта̄, пуббапаккхепи хи две саддарӯпа̄нйева̄дисӣйантети хотева пада бхедо, ваккхати хи ‘сатӣпи аттагате бхеде’ти. нану а̄вуттидхаммабхеда саддассупачарито бхедо, сарӯпато твабхедова, ан̃н̃атха̄ а̄вуттийева на сийа̄, екасса хи ваттхуно а̄вутти хотичча̄ха‘на̄нтарене’чча̄ди, ан̃н̃атхети упачарито бхедо на сабха̄ватоти че, ка̄рийамбхаватӣти еви на сакка̄ ваттунти самбандхо, сабха̄вато твабхедо ва̄ти упача̄ра̄бха̄вена ваттхуто виджджама̄набхедамавадха̄райати, ан̃н̃атха̄ти йади бхедо сийа̄, а̄вуттийева на сийа̄ти еттха̄йамадхиппа̄йо ‘‘йади сабха̄ватова бхедо бхиннасса пана катхама̄вутти сийа̄’’ти, т̣ха̄нисадисатта̄ти ‘‘т̣ха̄нӣвийа̄десо’’ти парибха̄самупалаккхети.

кирийа̄йа̄тиа̄дӣсу сахаттхе татийа̄… кирийа̄дӣхи дабба̄дйаттха̄нам̣ ватту [катту] бйа̄паниччха̄паваттито, деса̄дӣти ( ) [(хи) (поттхаке)] а̄дисаддена ка̄ла̄ваттха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, на̄на̄ка̄райуттамева бхиннам̣ на̄ма хотӣти а̄ха-‘анекаппака̄райутте’ти, бахувачананиддесато вуттам̣ хотӣти самбандхо, тена̄ти йена бахувачананиддесена саким̣ бйа̄паниччха̄ джотӣйати тена каран̣абхӯтена хетубхӯтена ва̄, камена бйа̄питумиччха̄йам̣ джа̄тиа̄дӣнан̃ча бйа̄питумиччха̄йанти самбандхо, таттха айан̃ча га̄мо раман̣ӣйо айан̃ча га̄мо раман̣ӣйоти камена бйа̄питумиччха̄, еттха кин̃ча̄пи раман̣ӣйагун̣ена га̄мадаббайого аттхи, татха̄пи га̄ма̄нам̣ гун̣ена його, саббо га̄мо раман̣ӣйоти ба̄хуллена, наттхи са̄каллена [камена (поттхаке)] бйа̄питумит̣т̣хаттанти сакалабйа̄паниччха̄йа̄бха̄воти на двиббачанам̣, евамупари йоджетва̄ аттхо дат̣т̣хаббо, сампанно йавоти сампаннагун̣ена йаваджа̄тийа̄ бйа̄питумиччха̄, екаттха̄ джа̄ти, анекаттха ниссайа̄ виччха̄ [екаттха̄джа̄ти, екаматтхам̣ н̃а̄пайисса̄мӣти джа̄тисаддо пайуджджате ане каттханиссайа̄ча виччха̄, анекаттхам̣ сан̃н̃а̄пайисса̄мӣти виччха̄пайуджджате-ти маха̄бхассе], собханам̣ дхавакхадиранти собханагун̣ена дхава̄дидабба̄нам̣ бйа̄питумиччха̄, аттхасадденеттха дабба̄дайо ваттумит̣т̣ха̄ти а̄ха-‘даббагун̣акирийа̄лаккхан̣е’ти, висаддо панеттха бйа̄панаттхоти а̄ха-‘бйа̄питум̣ самбандхиту’нти, са̄ти виччха̄, ваттудхаммоти ‘руккхам̣руккха’мичча̄дикам̣ йо вадати, тасса ваттуно дхаммо… иччха̄лаккхан̣асса дхаммасса таппат̣ибаддхатта̄, саддоти руккхамичча̄дико, тасса саддасса йам̣ рӯпам̣ атта бха̄во, тамева пачча̄сатйа̄ ‘‘сута̄нумитесу сутасамбандхова балава̄’’ти виччха̄ бхиккхан̃н̃есу ваттама̄насса сутассева тасса рӯпасса пачча̄саннабха̄вато двисан̇кхйа̄ йуттам̣ двисан̇кха̄та̄йа сан̇кхйа̄йа ‘руккхам̣ руккха’миччевам̣ йуттам̣ атидисӣйате сутте двеиччанена, двиббачанассева [двиббачанамева (поттхаке)] хи двисан̇кхйа̄йуттата̄, атха катамекавачанантасса двиббачанам̣, татха̄хи саббейевететтха виччха̄йам̣ двиттехйабхидхайантети бахатта̄ бахувачанам̣ паппоти, екавачананту на сиджджхати ‘руккхам̣ руккхам̣ син̃чатӣ’ти екаттха̄бхидха̄набхиннасаббаруккхаппатӣтӣти катхамекавачанантасса двиббавачанантӣ а̄сан̇кийа̄ха-‘таттхе’чча̄ди, аттхаса̄маттхийа̄ти ‘бахувачанантаппайогехи’чча̄дина̄ ваккхама̄нанайена бахувачанантаппайогенева виччха̄ттхаджотанато на таттха двӣббачанам̣ сийа̄, бхавитаббан̃ча двиббачане (на, е) кавачанаттамантарена на ча̄ттхи двиббачана̄вака̄ соти патӣти бала̄вагато йо-ттхо, тасса аттхасса ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣ са̄маттхийам̣ аттхаса̄маттхийам̣, аттхаса̄маттхийа̄ екавачанантасса двӣббачананти самбандха̄, кирийа̄дийоганти кирийа̄гун̣а̄ди самбандхо, мантва̄ти бйа̄питумиччха̄йантӣмасса пуббакирийа̄вачанам̣, абхисам̣харитва̄ти екатокатва̄. саддасса та̄дисаттхапачча̄йакатте са̄маттхийам̣ саддасатти [саддасса]. йугапада̄дхикаран̣ата̄йам̣ сахавачаниччха̄йам̣ бахувачанаппаваттийева, на таттха двиббачананти дассетума̄ха-‘атойеве’чча̄ди, ато йева̄ти бахувачанантасса саддасаттийа̄ виччха̄джотанато двиббачана̄бха̄ва̄йева, еваман̃н̃ате- ‘идха пана йогападжджам̣ дувидхам̣ саддайогападжджам̣ аттхайогападжджан̃ча, таттха кин̃чи са̄ттхака̄нам̣ саддайогападжджаматтхайога паджджам̣ на самбхаватӣти, йугапади адхикаран̣ам̣ дхава̄ди аттхо йасса содхавакхадирапала̄сасаддо йугапада̄дхикаран̣о, тасса бха̄во татха̄, тассан̃ча сати, саддайогападжджамантарена бхиннаттха̄намекасаддавачанӣйа̄на мекато папатти аттхайогападжджам̣, там̣ сахавачаниччха̄йанти имина̄ дасситанти тассам̣ сахавачаниччха̄йан̃ча сати, собхана̄ дхавакхадирапала̄са̄ собхана̄ руккха̄ти собханагун̣айогепи бахувачаненева виччха̄джотанато двиббачана̄бха̄воти, собханам̣ дхавакхадиранти пана сатӣпи саддайогападждже сама̄ха̄ратта̄ наттхаттхайогападжджа [на̄твайа̄гападжджа (поттхаке)] нти екавачанантатта̄ двиттаппасан̇гепи собханам̣ дхавакхадиранти садда̄нам̣ саким̣ бйа̄паниччха̄йа̄бха̄ва̄ на двиббачананти хет̣т̣ха̄ вуттам̣.

ва̄ттикака̄рена ‘‘а̄нупуббийе две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-1-ва̄) вуттам̣, тада̄ха-‘а̄нупуббийепи’чча̄дина̄, аттхева̄нупуббийепи виччха̄ татова двиттанти пат̣ипа̄дайа ‘ма̄нупуббийа’мичча̄дина̄ ‘аттхийевечча̄дино вуттива̄кйасса виваран̣ама̄ха. га̄маджа̄тийа̄ тулйаджа̄тийа̄нам̣ диса̄ деса̄дибхедена бхинна̄намива га̄ма̄нам̣, на еттха виччха̄, мӯламаггам̣ ва̄ хи мукхйа мекамева… хет̣т̣худдхабха̄гантара̄бха̄венекатта̄, йенупарийадхо бха̄га̄пеккха̄йа катамӯлаггабйападесена бхиннаджа̄тийа̄ мӯлаггабха̄га̄, те бхиннаджа̄тийа̄, на ча бхиннаджа̄тийа̄нам̣ виччха̄ хоти, на хи гоготи вутте (ва̄хӣка)гата̄ виччха̄вагамйатети а̄чарийаджининдабуддхина̄ а̄нупуббийе виччха̄йа̄бха̄вам̣ пат̣ипа̄дитам̣, там̣ вигхат̣айитум̣ ‘йади хи’чча̄дина̄ йам̣ вуттийам̣ вуттам̣, там̣ випан̃читума̄ха- ‘йатхе’чча̄ди, насаннивит̣т̣хоти на патит̣т̣хито, наттхӣти вуттам̣ хоти, йассӯпарибха̄го аттхи тампи мӯланти мӯла бйападесасса̄пеккха̄ кататтама̄ха, убхайанти мӯламагган̃ча, татха̄ ан̃н̃епи мӯлаггабха̄га̄ти имина̄ мӯлаггабхеда̄нам̣ хет̣т̣ха̄ вийа гахан̣е сати бахуттама̄ха, пуббакатхитена̄ти ‘руккха̄дӣнам̣ ба̄хуллена̄’тиа̄дина̄ пуббе вуттанайена, идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘мӯла̄дӣнам̣ ба̄хуллена тхӯла̄ди гун̣айогаммантва̄ саттамӣвибхаттийуттена мӯла̄дисаддасахитена сабба саддена мӯла̄дикаматтхамабхисам̣харитва̄ саббасмим̣ мӯле тхӯла̄ саббасмим̣ агге сукхума̄ти евам̣ (ваттуно) бйа̄питумиччха̄йамекавачанантасса виччха̄йантвева двиббачана’’нти.

джет̣т̣ха̄нам̣ виччха̄самбхаве саббаканит̣т̣хасса джет̣т̣хатта̄бха̄ва̄нуппавесо на сийа̄ти а̄нупуббийаматтавачаниччха̄йам̣ тенева двиттамабхихитам̣ ‘джет̣т̣хам̣ джет̣т̣хамануппавесайа̄’ти тенева̄чарийена, тададхуна̄ вигхат̣ӣйати ‘джет̣т̣ха’ мичча̄дина̄, канит̣т̣хопи павесӣйатӣти канит̣т̣хассапи виччха̄самбхавама̄ха, таттха ка̄ран̣ама̄ха-‘йатхева хи’чча̄ди, парасса̄ти маджджхимасса̄ти еттха висесанам̣, канит̣т̣хасса̄пи джет̣т̣хабйападесоти самбандхо, йатха̄вуттамева саматтхети ‘ваттиччха̄нибандхане хи’чча̄дина̄, ваттиччха̄дибандханети ваттуно иччха̄ нибандханам̣ ка̄ран̣амасса̄ти сама̄со, ваттхусабха̄ве ваттху таттхе, абхинивесо паватти, на̄бхисамбхун̣а̄ти на паппоти.

‘‘сакаттхе вадха̄рийама̄не некасмим̣ две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-12-ва̄) ва̄ттикака̄рена вуттам̣, тада̄ха ‘сакаттхе’ичча̄ди, аттхаппака̄ран̣а̄дйанапеккхасса падасса аттхе сакаттхе авадха̄рийама̄не еттакамевети гаммама̄не анекасмим̣ диййама̄не двиббачанамит̣т̣хам̣ матам̣ па̄н̣инийа̄нанти аттхо, айампанесамадхиппа̄йо ‘ма̄сакам̣ ма̄сакам̣ имамха̄ каха̄пан̣а̄ бхаванта̄нам̣ двиннам̣ дехӣ тйатра две ева ма̄са̄ да̄тумиччхита̄, каха̄пан̣ам̣ на̄ма–

чатта̄ро вихайо гун̃джа̄, двегун̃джа̄ ма̄сако бхаве;

две аккха̄ва ма̄сака̄пан̃ча,ккха̄нам̣ дхаран̣амат̣т̣хакам̣ти.

вуттавидхина̄некама̄сакасамуда̄йо, таттха на саббе каха̄пан̣а самбандхино ма̄са̄ да̄накирийа̄йа бйа̄пита̄, двейева̄ти неттхаттха виччха̄ти йатха̄вуттаваттаббена двиббачана’’нти, там̣ дассетва̄ти там̣ двиббачанода̄харан̣ам̣ дассетва̄, пат̣ипа̄дайитум̣ виччха̄йамева двиттам̣ дассетум̣… ма̄сакам̣ ма̄сакамичча̄дотвайамадхиппа̄йо-‘‘дехӣти да̄накирийа̄йа ма̄сса бйа̄питумит̣т̣ха̄ти виччха̄йамеветтха двиббачанам̣, татха̄хйато двирутта̄ виччха̄ва гамйате’’ти, саддантараточча̄дикам̣ кима̄сан̇кийа вуттанти а̄ха‘дехӣ’тиа̄ди, авадха̄ран̣е патӣйама̄нети каха̄пан̣асамбандхини бахумхи ма̄сакасамуда̄йе ма̄сакадвайаниччхайе вин̃н̃а̄йама̄не сати, ависесена са̄ман̃н̃ена ма̄са̄нам̣ дехӣти да̄накирийа̄йа бйа̄пана̄ бха̄ва̄ти самбандхо, саддантараточча̄дино са̄дхиппа̄йаматтхамабхидха̄тума̄рабхате ‘падене’чча̄ди, еттха падена̄ти ма̄сакамиччанена падена, имамха̄ каха̄пан̣а̄ти идаметтха саддантарам̣, ката̄бхисан̇кхаран̣асса̄ти ма̄сакам̣ ма̄сакамиччевам̣ ниппха̄дитасса, саддантаратоти имина̄ падантарайого гахитоти а̄ха-‘падантарена йогато’ти айаметтха̄дхиппа̄йо ‘‘двиттакаран̣ака̄ле саддантаравачанӣйассаттхасса̄напеккхитатта̄ ма̄сакам̣ма̄саканти ависесена ма̄сакавиччха̄йам̣ двиттам̣, тадану пана имамха̄ каха̄пан̣а̄тисаддантарасамбандхе сати йади каха̄пан̣асамбандхйа на васесама̄сакавиччха̄ париггайхати тада̄ имасса каха̄пан̣асса̄ти чхат̣т̣хийа̄ бхавитаббам̣, имамха̄ каха̄пан̣а̄ти пана авадхипан̃чамӣниддесато каха̄пан̣ато двайамева гахетва̄ бхаванта̄нам̣ двиннам̣ дехӣти имамха̄ каха̄пан̣а̄ти саддантаратовадха̄ран̣ам̣ гамйате’’ти.

‘‘пуббапат̣хама̄наматтха̄тисайавачаниччха̄йам̣ две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-12-ва̄) вуттам̣, тада̄ха-‘пуббапат̣хама̄нам̣ мичча̄ди, пуббапат̣хама̄нам̣ пуббапат̣хама садда̄нам̣ аттха̄тисайо йо аттхасса пакам̣со, тасса вачаниччха̄йам̣, саббапат̣хамабха̄васан̇кха̄та аттха̄тисайаматта̄ва вачаниччха̄ти на еттха виччха̄ти тесамадхиппа̄йо, викасанакирийа̄йа па̄какирийа̄йа̄ти вуттепи вика̄сакаран̣акирийа̄йа па̄какаран̣акирийа̄йа̄ти аттхасамбхавато ‘пуббам̣ пуббам̣ пуппха’нти тйа̄до, пуббам̣ пуббам̣ викасанам̣ каронти, пат̣хамам̣ пат̣хамам̣ вачанам̣ каронтӣти кирийа̄висесанавасена аттхо дат̣т̣хаббо, пубба̄ти мата̄ пат̣хама̄бхимата̄ти имина̄ пуббапат̣хамабха̄вена̄бхимата̄нам̣ бахутта бйа̄панена виччха̄саббха̄ве ка̄ран̣ама̄ха.

‘‘д̣атара д̣атама̄нам̣ самасампадха̄ран̣а̄йамиттхӣнигаде бха̄ве две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-12-ва̄) вуттам̣, еттха иттхилин̇гасаддо иттхилин̇гайога̄ иттхӣти вутто, нигадйатененети нигадо, иттхӣ нигадо йасса со иттхинигадобха̄во, тасмим̣ иттхӣнигаде бха̄ве, тада̄ха-ратарарата манта̄на’мичча̄ди, иттхилин̇гети иттхилин̇гам̣ йасса со иттхилин̇гобха̄во, тасмим̣ иттхилин̇ге бха̄ве ваттама̄на̄нам̣ ратараратаманта̄нам̣ двиббачанамабхиматанти самбандхо, касмим̣ висайети а̄ха-‘самасампадха̄ран̣а висайе’ти, самена ад̣д̣хата̄дина̄ гун̣ена име убхо ад̣д̣ха̄ итвевам̣ рӯпа̄ сампадха̄ран̣а̄ нирӯпана̄ авабодхо самасампадха̄ран̣а̄, са̄ева висайо, тасмим̣ сати, ад̣д̣хата̄йа бахувидхатта̄бха̄ва̄ кирийа̄дийо га̄бха̄ва̄ ча наттхеттха виччха̄ти тесамадхиппа̄йо, пуччхийама̄на̄ти имина̄ име убхо’ ичча̄дӣнам̣ пуччха̄ва̄кйатам̣ дассети.

парабйаваха̄рена̄ха-‘а̄кхйа̄та̄дӣнам̣ висайатта’нти, имина̄ а̄кхйа̄та̄дӣнамева кирийа̄джотакападабха̄вена понопун̃н̃асан̇кха̄такирийа̄ дхаммасса дханасамева висайаттам̣ дӣпети, атисайависит̣т̣ханти имина̄ папачатисаддепака̄ро пакам̣саттха джотако упасагготи дассети, хивидхимхӣти’лӯ-ччхедане’иччасма̄ видхимхи хиппаччайо ‘‘пан̃хапаттана̄видхӣсу’’ти (6-9) имина̄ суттена̄ти аттхо, осса̄ти ‘‘йуван̣н̣а̄намеопаччайе’’ти (5-82) ока̄расса, ‘пуббека-каттука̄на’’ (5-62) миччева̄ти евака̄рена паресамива̄йамапйа̄бхиккхан̃н̃е паччайо че видхӣйате, тада̄ папачатииччатра вийа а̄бхиккхан̃н̃е видхӣйама̄нена паччайенева а̄бхиккхан̃н̃аттхасса пака̄ситатта̄ на двиббачанена бхавитаббанти дассети, йада̄ ту бхусам̣ пунаппунам̣ пачатӣти вачаниччха̄ тада̄пи папачатӣти бхаватйева.

иха имасмим̣ уда̄харан̣е, а̄бхиккхан̃н̃е иччева̄ти имина̄ анукаран̣аматтамеветам̣ наттхеттха̄бхиккхан̃н̃анти па̄н̣инийа̄ суттантарена двиттампат̣ипа̄денти, наттхеттха та̄дисена вачанена пайоджанам̣, а̄бхиккхан̃н̃ейева двиббачананти дассети, еваман̃н̃ате ‘‘пат̣аиччетаманукаран̣ам̣ бхавана кирийампати ваттатӣти [бхаванакирийа̄матӣ вуттӣти (поттхаке)] кирийа̄дхаммам̣ понопун̃н̃аметтха аттхева̄’’ти, тенева ваккхати-‘пат̣апат̣а̄ бхаватӣти а̄бхиккхан̃н̃е двиббачана’нти, анитисминти итисадде авиджджама̄не, ра̄ппаччайоти пат̣хамам̣ двитте кате паччха̄ ра̄ппаччайо, ра̄ппаччайамакатва̄пи пака̄рантарена са̄дхетума̄ха- ‘атхава̄’ ичча̄ди, дӣгхо ниччанти пат̣хамам̣ двитте пат̣апат̣акаротӣти т̣хите ниччам̣ дӣгхо, пат̣апат̣а̄ каротӣти еттха ниппхаттим̣ дассетва̄ ида̄ни пат̣апат̣а̄йатӣти еттха дассетум̣ пат̣апат̣а̄йатӣтиа̄ди а̄раддхам̣.

55. сйа̄ди

екасса екасса ити т̣хите пуббавибхаттийа̄ лутте сам̣хита̄йан̃ча ката̄йам̣ екекасса, евам̣ маттхакена маттхакена̄ти т̣хите маттхака маттхакена̄ти.

56. сабба̄

ан̃н̃ам̣ ан̃н̃анти т̣хите имина̄ вибхаттийа̄ лопе ака̄расса ‘‘тадамина̄’’ (1-47) дина̄ ока̄ре ан̃н̃он̃н̃антипи хоти.

57. йа̄ва

йа̄вабодханти ‘‘йа̄ва̄вадха̄ран̣е’’ти (3-4) асан̇кхйасама̄со.

58. бахула

квачи паватйаппаватти, квачан̃н̃ам̣ квачи ва̄ квачи;

сийа̄ бахуласаддена, видхи саббо йатха̄гамам̣ти.

ити моггалла̄напан̃чика̄т̣ӣка̄йам̣ са̄раттхавила̄синийам̣

пат̣хамакан̣д̣аван̣н̣ана̄ саматта̄.