1. пат̣хамакан̣д̣аван̣н̣ана̄
сан̃н̃а̄дхика̄ра
1. а а̄дайо
саббавачана̄нам̣ са̄ттхаканираттхакаттабйабхича̄ритта̄ ‘ида’нтиа̄дина̄ садит̣т̣хантена сам̣сайамупадассийа са̄ттхакаттамасса дассетун̃ча ‘на та̄ва…пе… са̄ттхакатта̄’ти вуттам̣, умматтака̄дива̄кйамити ‘даса да̄л̣има̄, чха апӯпа̄, кун̣д̣амаджа̄джинам̣, пала̄лапин̣д̣о’ичча̄дикам̣, авайаваттха̄на ман̃н̃аман̃н̃ана̄ти самбандха̄ самуда̄йаттха̄бха̄вато анаттхакаттам̣, а̄дива̄кйанти ‘‘маносет̣т̣ха̄ маномайа̄’’тиа̄дива̄кйам̣, са̄ттхакаттам̣ панасса падаттха̄на ман̃н̃аман̃н̃а̄бхисамбандхасса патӣтито.
атха аа̄дйа̄дисадда̄нам̣ са̄дхутта̄нва̄кхйа̄на̄йа идам̣ вачанамичча̄дивикаппантарасамбхаве катхам̣ нийамо вуттийам̣ вуттенаттхена са̄ттхакаттамичча̄сан̇кийа тесамиха̄нупайогиттам̣ камена пат̣ипа̄дайитума̄ха ‘ваккхама̄наттхамевида’мичча̄ди,’ а̄ка̄ра̄дайо ниггахӣтанта̄’ичча̄дина̄ вуттийам̣ ваккхама̄но аттхо йасса там̣ татха̄ вуттам̣, са̄дхӯнам̣ са̄дхусадда̄нам̣ ануса̄санам̣ а̄кхйа̄нам̣ аттхо пайоджанам̣ йасса танти виггахо.
са̄дхусадда̄нуса̄санасан̇ка̄петтха ‘‘каттхеттха кутра̄траквехидха̄’’ти (4-100) а̄дина̄ каттха̄дисадда̄нам̣ са̄дхутта̄нуса̄санасса дассанато, лаккхан̣антарена са̄дхубха̄васса анва̄кхйа̄татта̄ти а̄пубба̄да̄иччасма̄ ‘‘да̄дха̄твӣ’’ти (5-45) иппаччайе а̄ка̄ралопе ча а̄дӣти аа̄дийесанти ан̃н̃ападаттхасама̄се йомхи ‘‘йосу джхисса пуме’’ти (2-93) ‘т̣е аа̄дайо’ти, тайо ча чатта̄лӣса̄ ча̄ти чаттха сама̄се ‘‘тадамина̄дӣни’’ти чата лопеча рассе ча тита̄лӣса̄ти, ‘ван̣н̣а-ван̣н̣ане’иччасма̄ ‘‘бха̄вака̄ракесва гхан̣а гхака̄’’ти (5-44) аппаччайейомхи т̣а̄десе ван̣н̣а̄ити ча сиджджханато, пайоганийаматтханти тита̄лӣсаван̣н̣асаддесу паресу ева аа̄дисаддо пайуджджӣйатӣти евам̣ пайоганийаматтхам̣, айампи викаппантара самбха̄вана̄ ‘‘абхӯтатаббха̄ве кара̄сабхӯйоге вика̄ра̄ чӣ’’ти (4-119) пайоганийамасса̄ джха̄йама̄насса дит̣т̣хатта̄, т̣ха̄нйа̄десаттханти аа̄дисаддасса т̣ха̄не тита̄лӣсаван̣н̣асадда̄ а̄деса̄ хонти тесам̣ ва̄ со ити, таданурӯпа̄йа̄ти т̣ха̄нйа̄деса̄нурӯпа̄йа чхат̣т̣хӣ вибхаттийа̄, атойева̄ти агама̄гамианурӯпа̄йа чхат̣т̣хийа̄ абха̄вато йева, агама̄гами бха̄ваттханти аа̄дисаддасса тита̄лӣса ван̣н̣асадда̄ а̄гама̄ хонти тесам̣ ва̄ со ити, етесупи сан̇ка̄, ‘‘йава̄саре’’ (1-30) ‘‘сун̃а сасса’’ити (2-53) а̄деса̄гама̄нам̣ дассанена, а̄гама лин̇га̄бха̄ватоти ука̄ра кака̄ра мака̄ра̄нам̣ абха̄вато, висесанависесса бха̄ваттханти тита̄лӣсаван̣н̣асадда̄нам̣ аа̄дисаддо висесанам̣, те ва̄ тассе-ти, еттха̄пи сан̇ка̄ ‘нӣлуппала’мичча̄дӣнаман̃н̃аттха висесанависесса бха̄вадассана̄, саддалаккхан̣а̄ нупайогатоти саддалаккхан̣ена саддасан̇кхаран̣асса пакататта̄ вуттам̣, таттха ка̄ран̣ама̄ха- ‘рӯпависесӯпа лаккхан̣а̄бха̄ва̄’ти, рӯпависесасса упалаккхан̣а нимиттам̣ тассаабха̄ва̄ти аттхо, на хи висесана висессабха̄ве пат̣ипа̄дите аа̄дйа̄дисадда̄нам̣ рӯпависесасса сан̇кхаран̣ам̣ катам̣ сийа̄ти, йади есова саддасан̇кхаран̣анти гайхеййа, татха̄ сати ‘нӣлуппала’мичча̄дӣнампи ваттаббата̄ а̄паджджеййа̄ти на̄сса тадаттха та̄пи самбха̄вӣйате, локе сӣхагун̣асса ма̄наваке дассанато упача̄рена ‘сӣхо-йам̣ ма̄навако’ти таггун̣аджджха̄ропопи диссати, тадаттхампетам̣ на хотӣти дассанаттхам̣ ‘таггун̣аджджха̄ропанаттхампетам̣ на хотӣ’ти вуттам̣, тасса аа̄дисаддасса, тесам̣ тита̄лӣсаван̣н̣асадда̄нам̣ ва̄ гун̣о аа̄дитта̄ди, тасса аджджха̄ропанам̣-тита̄лӣсаван̣н̣асаддесу ва̄ аа̄дисаддейева ва̄ а̄ропанам̣, тадаттхампетам̣ суттам̣ на хотӣти аттхо, таттха ка̄ран̣ама̄ха- ‘атойева̄’тиа̄ди, атойева рӯпависесӯпалаккхан̣а̄ бха̄ватойо, пакатам̣ саддасан̇кхаран̣ам̣, йатха̄вутта викаппантара̄бха̄ве убхайаттхамидам̣ сийа̄, таттха парибха̄саттхам̣ на хоти… таллаккхан̣атта̄бха̄ва̄ упариваккхама̄натта̄ ча̄ти па̄рисесама̄ламбийа̄ха ‘сан̃н̃а̄сан̃н̃и’чча̄ди.
марийа̄да̄йампака̄реча, самӣпе вайаве татха̄;
чатуббидхаппака̄ройам̣, а̄дисаддасса диссатети.
марийа̄даттхо еттха а̄дисаддоти а̄ха-‘а̄димарийа̄да̄ бхӯто’ти, упалаккхан̣атта̄ти упалаккхийама̄на̄нама̄ка̄ра̄дӣнам̣ гахан̣е ка̄ран̣абха̄вена аппадха̄натта̄, тена̄ха-‘упалаккхан̣ассупасаджджанӣйабхӯтасса̄’ти, ка̄рийена̄ти ван̣н̣асан̃н̃а̄бхавана̄дина̄, на гуннампи а̄найанам̣ бхавати..гуннамупасаджджанӣйа бхӯтатта̄ ан̃н̃ападаттхассева падха̄натта̄, сан̃н̃а̄йа̄ бха̄вети ака̄расса ван̣н̣асан̃н̃а̄йа абха̄ве, рӯпантити та̄лӣса̄рӯпам̣, тита̄лӣса̄+ван̣н̣а̄типадаччхедо, тита̄лӣса+ван̣н̣а̄тива̄, сутта̄вайавасса̄пи суттасамбандхитта̄ ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти (1-33) пана вуттам̣, рассаттанту ‘‘дӣгхарасса̄’’ти йогавибха̄гена, итаратха̄ бйан̃джанапарассева рассатте дассите тита̄лӣсаити абйан̃джане падам̣ на сампаджджеййа̄ти вин̃н̃а̄йати, итарӣтарайогачаттхе бахувачанена бхавитаббанти а̄ха-‘екавачанампана̄’тиа̄ди, виппат̣ипатти ан̃н̃атха̄бха̄во, расса е ока̄рехи течатта̄лӣсаккхара̄нанти самбандхо, е ока̄ре хӣти сахаттхе татийа̄, сакката̄нуса̄рена̄ти саккате ‘‘сандхи йаккхара̄нам̣ расса̄ на сантӣ’’ти вуттасса ануса̄рена, кочӣти са̄ санаппаса̄дакачол̣ийабуддхаппийа̄чарийам̣ дассети, на хичча̄дим̣ вадато-йамадхиппа̄йо ‘расса̄ива̄ти ивасаддо са̄дхаммопама̄джотако ва̄ сийа̄ ведхаммопама̄джотако ва̄, йади та̄ва ведхаммопама̄джотако, рассадхаммасса е ока̄ресва самбхава̄ тесам̣ дӣгхака̄лаппаваттито те дӣгха̄йева сийум̣, йади пана са̄дхаммопама̄джотако, тесу рассадхаммассасамбхава̄ рассака̄лаппаваттито расса̄ева те сийунти ‘еттха̄тиа̄дӣсу е ока̄ра̄нам̣ учча̄ран̣ака̄лакатам̣ рассаттамева хотӣ’ти, рассака̄лавантойева̄ти евасаддо согате ван̣н̣авиниммуттасса ка̄лассева̄бха̄ва̄ ван̣н̣а̄нан̃ча паччаккха сиддхатта̄ пама̄н̣асиддхам̣ па̄раматтхика ме ока̄ра̄нам̣ рассака̄лавантатам̣ дӣпети, аттха̄ти вадато пана̄йамадхиппа̄йо ‘еттха̄тиа̄дӣсу йади ека̄ра̄дайо дӣгха̄ева сам̣йогапуббатта̄ расса̄ва сийум̣татха̄ сати аттха̄ти еттха̄пи дӣгхова а̄ка̄ро сам̣йогапуббатта̄рассо ива уччатӣти а̄паджджеййа, тасма̄ учча̄ран̣ака̄лакатова рассадӣгхабха̄во гахетаббо’ти, качча̄йанавуттиван̣н̣ана̄ н̃а̄со, тан̃н̃а̄панети бахиддха̄ ан̃н̃есамаккхара̄нам̣ н̃а̄пане, пайоджана̄бха̄ва̄ти тена са̄дхетаббасса кассачи ит̣т̣хасса абха̄вама̄ха, киметтха самуда̄йе ва̄кйапарисаматти, уда̄ху авайавети а̄ха- ‘паччека’нти, ан̃н̃атха̄ ‘руккха̄ вана’нтиа̄дӣсу вийа самуда̄йе ва̄кйапарисаматтийам̣ ‘‘ийуван̣н̣а̄ джхала̄ намассанте’’ (1-9) ичча̄дикам̣ на сиджджхатӣти, паччекам̣ ван̣н̣а̄ на̄махонтӣти ака̄ро ван̣н̣о на̄ма хоти а̄ка̄ро ван̣н̣о на̄ма хотӣтиа̄дина̄, авайавечча̄дина̄ вуттийам̣ авуттепи ‘паччека’нти вачане садит̣т̣хантам̣ ка̄ран̣ама̄ха, дит̣т̣хантопанӣто тйаттхо сукхена пат̣ипаттум̣ сакка̄ти, еттха хи паччеканти авуттепи девадатто бходжӣйатӯтиа̄дина̄ паччекам̣ бхун̃джикирийа̄ парисама̄пӣйате, тена̄ха-‘на чоччате’ ичча̄ди, атхава̄ самуда̄йепи ва̄кйапарисама̄ паттийам̣ сати самуда̄йе паватта̄ садда̄ авайавесупи ваттантӣти ‘самуддекадесадассанепи самуддо дит̣т̣хо, кхандхекадеса бхӯта̄йапи пан̃н̃а̄йа пан̃н̃а̄ккхандхотиа̄дӣсу вийа на досо, тенева вуттийам̣ ‘паччека’нти на вуттам̣, ван̣н̣асаддасса гун̣а̄дйанекаттхаттепи пакаран̣ато ака̄ра̄дайоветтха вуччантӣти а̄ха-‘ван̣н̣ӣйати’чча̄ди, пакаран̣атопи аттхо вибхаджджате, вуттам̣ хи–
аттха̄ пакаран̣а̄ лин̇га̄, очитйа̄ десака̄лато;
саддаттха̄ вибхаджӣйанте, на садда̄йева кевала̄ти.
нану джхала̄дисан̃н̃а̄ вийа лахусан̃н̃ам̣ акатва̄ касма̄ гурусан̃н̃а̄ ката̄ти чоданам̣ манаси нидха̄йа рул̣хи анваттхавасена двиппака̄ра̄су сан̃н̃а̄су джха̄ла̄ти рул̣хи сан̃н̃а̄ттха̄бха̄вена воха̄расукхаматтапайоджана̄, анваттхасан̃н̃а̄ пана таппайоджана̄пи хоти тадан̃н̃аппайоджана̄ пӣти дассетума̄ха- ‘ева’мичча̄ди, ван̣н̣ӣйатӣ аттхо етехӣти вуттаматтхам̣ анугата̄ анугататтха̄ ван̣н̣асан̃н̃а̄ там̣, садда̄дхигаманӣйасса̄ти саддена вин̃н̃а̄таббасса, ван̣н̣ам̣ мӯламасса̄ти ван̣н̣амӯлако-аттхо, тасса бха̄во ван̣н̣амӯлаката̄, аттхасса ван̣н̣амӯлакатам̣ са̄дхети ‘са̄пи’чча̄дина̄, ван̣н̣ам̣ рӯпам̣ сабха̄во етесанти ван̣н̣арӯпа̄ни-пада̄ни, самуда̄йо па̄да̄нам̣ рӯпамасса̄ти самуда̄йарӯпам̣ ва̄кйам̣, вибхатйантаматтхаджотакам̣ падам̣, падасамуда̄йо ва̄кйам̣, саббан̃четамупача̄рена ван̣н̣асаддавачанӣйаттам̣ гаччхати ван̣н̣амайатта̄ти саббопи саммутипараматтхабхедабхинно аттхо ва̄кйа̄дхигаманӣйо ван̣н̣енева вин̃н̃а̄йати на̄ма тасма̄ йатха̄ вуттаматтха висесадассанам̣лахусан̃н̃а̄йа на сакка̄ти тадаттхамака̄ра̄дӣнам̣ гурубхӯта̄ ван̣н̣асан̃н̃а̄ ката̄ти адхиппа̄йо, саммути сан̇кетавасена паватто воха̄ро, параматтхо санибба̄но пан̃чаккхандхо. убхохи панетехи бхинно татийо кот̣т̣ха̄со на̄ма наттхи, татха̄ча вуттам̣–
дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо,
саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нупалаббхатӣти.
нану ча–
аппаккхарамасандиддхам̣, саса̄рам̣ гӯл̣ханин̣н̣айам̣;
пасаннаттхан̃ча суттанти, а̄ху таллаккхан̣ан̃н̃уноти.
‘‘а̄дайо тита̄лӣса ван̣н̣а̄’’ ‘‘тита̄лӣса̄дайо ван̣н̣а̄’’ти ва̄ ваттаббанти на татха̄ сати сандиддхам̣ суттам̣ сийа̄ти, нану саттха̄до ман̇галавачанена бхавитаббам̣, ака̄ро пат̣иседхаттхопи хотӣти (на) саттха̄до сиддхасаддассопахитатта̄, атха хотва пубба̄ джха̄ла̄ди сан̃н̃а̄, саддаса̄дханаматтаппайоджанатта̄ пана саббавидха̄насса пубба̄чарийа сан̃н̃а̄ва̄ламеттха̄ти ким̣ пуна̄пи ван̣н̣а̄дисан̃н̃а̄видха̄нена гантхага̄рава каран̣ена̄ти саччаметам̣, пубба̄чарийесу пана га̄равам̣ таданугаманан̃ча дӣпетум̣ ка̄чи сан̃н̃а̄йопйанва̄кхйа̄йанте, йаджджевам̣ сам̣йогасаббана̄малопа̄дайопи сан̃н̃а̄ пубба̄чарийехи вутта̄ ваттабба̄ти нану бхо вуттамева̄мхехи’ка̄чи сан̃н̃а̄йо а̄кхйа̄йанте’ти, кинтада̄кхйа̄надва̄рена бхавата̄ та̄пи вин̃н̃а̄тум̣ на сакка̄ти, кесан̃чи са̄ттхакаттопи пативан̣н̣аматтха̄нупаладдхито ван̣н̣а̄намадит̣т̣ха̄намака̄ра̄дӣнаманукатийо ихопадит̣т̣ха̄итйанука̄рийена̄ттхена̄ттхавантата̄йа хотева̄ка̄ра̄дито вибхатти, лопена ниддит̣т̣хатта̄ панасса̄ ассаванам̣ санникам̣савачаниччха̄бха̄ва̄ сам̣хита̄йа̄ниддесо, ануккамоти а̄дониссайа̄ сара̄вутта̄, тато ниссита̄ бйан̃джана̄, саресупи екат̣т̣ха̄нийа̄ ака̄ра̄дайо бахутта̄ пат̣хамам̣ вутта̄ т̣ха̄на̄нуккамена, тато двиджа̄ т̣ха̄на̄нуккамена, тесупи расса̄ва лахутта̄ пат̣хамам̣ вутта̄, тато дӣгха̄, бйан̃джанесупи вагга̄ бахутта̄ т̣ха̄наппат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣хамам̣ вутта̄, тато йака̄ра̄дайо, ваггесу ча агхоса̄ пат̣хамам̣ вутта̄, тато гхоса̄, тесу ча ситхила̄ пат̣хамам̣ вутта̄, тато дханита̄, таттха̄пи аппакатта̄ двиджа̄ пан̃чама̄ вутта̄, тато йаралава̄ гхосабхӯта̄ т̣ха̄на̄нуккамена, тато дханита̄ сака̄раха ка̄ра̄, тесупихака̄ро кесан̃чи орасопи хотӣти двиджатта̄ паччха̄ вутто, кехичи ‘‘лал̣а̄намависесо’’ти двиннамависесе вуччама̄непи липибхедена т̣ха̄набхедена ча бхиннатта̄ л̣ака̄ро висум̣ аккхарабха̄вена гахито, сопи гхосабха̄вена т̣ха̄на̄нуккаменача хака̄рато парам̣ вутто ниггахӣтам̣ пана саратта̄дисаббавиниммуттатта̄ саббапаччха̄ вуттанти ака̄ра̄дӣнамайамануккамо, имассева̄нуккамасса манаси випасса ваттама̄натта̄ тита̄лӣса̄ти ган̣ана̄париччхедасса дасситатта̄ ча ‘ниггахӣтанта̄’ти вуттийам̣ вуттам̣, пакатам̣ са̄дхусадда̄нва̄кхйа̄нам̣, на ван̣н̣ӣйате, ти саддасан̇кхаран̣а сан̇кха̄та мукхйаппайоджана̄бха̄ва̄, кин̃ча̄пи на ван̣н̣ӣйате, амхехи пана катхамака̄ра̄дӣнамайамануккамо уппанноти сисса̄нам̣ кан̇кха̄ виччхедаппайоджанампати ануккамасаддасса аттхакатханабйа̄джена ван̣н̣ито йева̄ти, карӣйанте учча̄рӣйанте етена̄ти каран̣ам̣, таттха дживха̄маджджхам̣ та̄луджа̄нам̣, дживхопаггам̣ муддхаджа̄нам̣, дживхаггам̣, дантаджа̄нам̣ сеса̄нам̣ сакат̣т̣ха̄нам̣ каран̣ам̣, пайатти пайатанам̣, тампана ван̣н̣учча̄ран̣ато аббхантаро ба̄хийо ча усса̄хо, таттха аббхантарапайатанам̣-сам̣вутаттамака̄расса, виват̣аттам̣ сара̄нам̣ сака̄рахака̄ра̄нан̃ча пхут̣т̣хаттам̣ вагга̄нам̣, ӣсам̣пхут̣т̣хаттам̣ йаралава̄нам̣, ба̄хийапайатананту сам̣вутакан̣т̣хата̄ди, т̣ха̄нато пачча̄саттийа̄ видхӣйама̄нака̄рийасамбхавена пайоджанасамбхава̄ а̄ха-‘т̣ха̄нампана̄’тиа̄ди, тит̣т̣ханти еттха уппаттивасена ван̣н̣а̄ти т̣ха̄нам̣, ‘‘е онама ван̣н̣е’’ти (1-37) сутте ван̣н̣ети катханамева ван̣н̣асан̃н̃а̄каран̣е пайоджанам̣, йатха̄вуттаматтхаман̃н̃атра бйа̄падисати’ ева’мичча̄дина̄, тасма̄ ‘‘даса̄до сара̄’’ичча̄до ‘тена̄’тиа̄дӣсу ‘тена сараиччанена кваттхо касмим̣ сутте пайоджанам̣ там̣ дассети ‘‘саролопо саре’’чча̄дӣ’ти евама̄дина̄ аттхо дат̣т̣хаббо, н̃а̄пети ван̣н̣алопанти н̃а̄пакам̣, касма̄ пана’со чемина̄ва н̃а̄пакена сиддхо’ти вуччати нану ‘тадамина̄дӣни’’ти (1-47) суттам̣ диссатӣти, (саччам̣) татха̄пи пака̄рантаройампи ван̣н̣алопе дасситоти вин̃н̃а̄таббам̣, евасаддо пана ‘йади н̃а̄пакена ван̣н̣алопо сийа̄ со имина̄ва н̃а̄пакена сиддхо, на̄н̃н̃ена̄’ти авадха̄рети.
2. даса̄
нану аа̄дайоти пат̣хамантенуваттанте катхаметтха’таттха̄’ти саттамӣниддит̣т̣хата̄ти а̄ха-‘тан̃ча̄’тиа̄ди, аттхаваса̄вибхаттивипарин̣а̄мена̄ти аа̄дайоти пат̣хамантасса‘а̄до даса̄’тйанена самбандха̄ самбаджджхама̄не ча̄дха̄раттхена бхавитаббанти а̄дха̄раттхавасена саттамӣ вибхаттийа̄ париваттанена̄ти аттхо, аттхаваса̄ саттамийа̄ випарин̣а̄масамбхава̄йевасутте авиджджама̄непи‘таттха̄’ти вуттийам̣ вуттам̣, а̄додасаннаманан̃н̃аттхапаваттисамбхавато тесам̣ аа̄дайо висайабха̄венапи сакка̄ парикаппетунти вуттам̣-‘тесу висайабхӯтесӯ’ти, ниддха̄ран̣аттхопи йуджджатева… ван̣н̣асамуда̄йато тадекадесабхӯта̄на ма̄до ван̣н̣а̄нам̣ дасасан̇кхйа̄гун̣ена ниддха̄рийама̄натта̄, а̄димхи даса ван̣н̣а̄ти вутте авутта̄нампи авассам̣ ваттабба̄нам̣ ӯнапӯран̣аттхамаджджха̄ха̄ро хотӣти вуттам̣- ават̣т̣хита̄ ниддит̣т̣ха̄ ва̄’ти, ека̄дӣна мат̣т̣ха̄расанта̄нам̣ сан̇кхйа̄нам̣ сан̇кхйеййе ваттанато а̄ха-‘дасасан̇кхйа̄йа париччхиннатта̄’ти, гайхупага̄нам̣ рассае ован̣н̣а̄нампи качча̄йане вийа апаричча̄га̄ анӯна̄, агайхупага̄нам̣ тадан̃н̃есам̣ кесан̃чи сара̄нам̣ париччага̄ анадхика̄, дасасаддасса сан̇кхйеййа вуттитта̄ дасаннампи адхикатаван̣н̣а̄нан̃н̃атта̄ вуттам̣-‘дасаннампӣ’тиа̄ди, сайам̣ пубба̄’ра̄джа=читтийам̣’тӣсма̄ квимхи анталопе сама̄се ча тадамина̄дитта̄ нируттинайена ва̄ сарасаддо ниппхаджджатӣти, ‘сара-гатихим̣ са̄чинта̄су’ иччасма̄ аппаччайена ва̄ ниппаджджатӣти дассетума̄ха=‘сайам̣ ра̄джантӣ’тиа̄ди.
3. дведве
тети’а̄до’ти саттамйантатта̄ апаре две пара̄масати, хет̣т̣ха̄ вийа̄ти хет̣т̣ха̄ вуттам̣ аттхаваса̄ вибхаттивипарин̣а̄мам̣ упамети, атова вин̃н̃а̄йама̄наттхавасена тесу’ти вуттам̣, тесути пана ниддха̄ран̣аттавиваччха̄йам̣ тампи самбхаватӣти тесам̣ ван̣н̣а̄нам̣ маджджхе дведвети двисан̇кхйа̄йа ниддха̄ран̣аттхопи ведитаббо, виччха̄йам̣ вутти йасса со виччха̄вутти-двисаддо, виччха̄вуттита̄ ча̄сса саван̣н̣аттагун̣ена двиннам̣ (‘бйа̄питу) мит̣т̣хатта̄, камена̄ват̣т̣хитети имина̄ ака̄ра̄диван̣н̣аппабандхасса ана̄дика̄ласиддхам̣ камасиддхаттама̄ха. нану сама̄на̄ ван̣н̣а̄ саван̣н̣а̄тйанваттхе саван̣н̣асадде сати катам̣ рассадӣгха̄нам̣ саван̣н̣асан̃н̃а̄ сийа̄… асама̄натта̄ етесанти, нетадаттхиван̣н̣аппабандхасса камасиддхатта̄ вачанабаленева̄сама̄на̄нампи хотева̄ти, невампи ваттум̣ йуттам̣‘‘дведве саван̣н̣а̄’’ти суттасса та̄дисаса̄маттхийасаббха̄ве [саббха̄вена (поттхаке)] висесака̄ран̣а̄бха̄ва̄ти а̄ха‘сама̄наттампана̄’тиа̄ди. тит̣т̣ханти еттха ван̣н̣а̄ читтаджаттепи абхибйатти васена̄ти т̣ха̄нам̣ кан̣т̣ха̄ди, тена катанти сама̄со, кан̣т̣хата̄ту ити чатте па̄н̣йан̇гатта̄ напум̣сакаттам̣. пан̃чамехи ваггапан̃чамехи. антат̣т̣ха̄кӣти вагга̄наманте тит̣т̣хантӣти антат̣т̣ха̄, та̄хи, йуттасса̄ти брахмачарийа̄, гуйха’нтиа̄дӣсу йуттасса. кечӣти анийамена вуттам̣, те пана–
‘‘хака̄ро пан̃чамехева, антат̣т̣ха̄хи ча сам̣йуто;
орасо ити вин̃н̃еййо, кан̣т̣хаджо тадасам̣йуто’’ти ваданти.
4. пуббо
ваттатети аттхаваса̄ вибхаттивипарин̣а̄мена ваттате, нану четйа̄дичодана̄, несадосочча̄ди париха̄ро, доса̄бха̄ве ка̄ран̣а ма̄ха-‘йойо…пе… патӣйате’ти, вуттам̣ саматтети-‘нахи’чча̄дина̄, нану ча пуббасаддо йамекатта̄ екам̣ пуббама̄чиккхати на сакаланти катхам̣ ‘‘пуббо’ти вутте йойоти н̃а̄йати ‘йойо пуббо’ти ча вутте ‘тесу двӣсу’ти еттха’двӣсу двӣсу’ти идам̣ катхам̣ сукхенева патӣйате тадидамасиддхена̄сиддхаса̄дхананти а̄сан̇кийа тадабха̄вамуббха̄вӣйа пубба саддасса виччха̄гамакаттамавагамайитума̄ха-‘начеда’мичча̄ди. там̣йога̄ти упача̄равасена̄ха, таббантата̄йава̄ти аттхийаттхе аппаччайавасена, евамупарипи.
5. паро
сесамичча̄дина̄‘тесу двӣсӯти саван̣н̣асан̃н̃акесу двӣсу’ ичча̄ди каматидиссати. лахусан̃н̃а̄ рассасса, сам̣йогапуббасса рассасса дӣгхасса ча гурусан̃н̃а̄ на ваттабба̄… учча̄ран̣авасенева̄нваттхасан̃н̃а̄ти вин̃н̃а̄йати, пубба̄чарийавасена ва̄ иха̄вутта̄васесасан̃н̃а̄вийа.
6. ка̄дайо
кевала бйан̃джана̄наматтхаппака̄сатта̄бха̄ва̄ сара̄наматтхаппака̄сане аччантопака̄ра̄ бйан̃джана̄ти ‘етехӣ’ти каран̣аттена вуттам̣, тена̄ха ‘сара̄на’мичча̄ди. випубба̄ ‘ан̃джа-бйаттийам̣’тӣмасма̄ каран̣е анаппаччайе рӯпам̣, напум̣сакаттамписса̄вагамайитум̣ ‘упака̄рака̄нӣ’ти вуттам̣, бйан̃джанаттам̣ дит̣т̣хантена пхут̣айати ‘йатха̄’ичча̄дина̄, йатха̄ оданассупака̄рака̄ни сӯпа̄дӣни бйан̃джана̄ни, татха̄ сара̄намупака̄рака̄нӣти адхиппа̄йо, бйан̃джанампана аддхаматтикам̣, вуттам̣ хи–
екаматто бхаве рассо, дӣгхо маттадвайа̄йуто;
плуто тиматто вин̃н̃еййо, бйан̃джанам̣ тваддхаматтикам̣ти.
анваттха̄ти анваттхато, ‘анваттха̄ бйан̃джана̄’ти самбандхо.
7. пан̃ча
саджа̄тйапеккха̄йа самуда̄йава̄читтепи ка̄дайотӣ ануваттанато ваггасаддена какхагагхан̃а̄дайова гайханти, пан̃ча парима̄н̣амасса пан̃чаковагго, ‘‘тамасса парима̄н̣ам̣ н̣ико ча̄’’ти (4-41) ко, сутте а̄дибхӯто пан̃часаддо пан̃часан̇кхйа̄париччхедам̣ курума̄но ма̄васа̄на̄нам̣ вагга̄нам̣ бахуттам̣ гаметӣти ‘пан̃чака̄’ти вуттам̣, вагга̄ти бахувачанато паччеканти вин̃н̃а̄йати, вадждженти йака̄ра̄дайобхи вагга̄, пат̣хамаккхаравасена пана кавагга̄дивоха̄ро.
8. бинду
анекаттхатта̄ дха̄тӯна мучча̄ран̣аттхопеттха ган̣ха̄тӣти нипубба̄ тато камманти ттаппаччайе н̃н̃имхи па̄дисама̄се дӣгхеча рӯпам̣ дассенто ‘расса̄’тиа̄дӣма̄ха, пӣл̣анаттхато ниггаханам̣ ниггахо, ‘и-аджджхена гатӣсу’иччасма̄ каттари [каммани-ити ваттаббам̣, итам̣ учча̄ританти аттхо] ттаппаччайе итам̣, ниггахена итанти ама̄диса ма̄се рӯпам̣ дассенто ‘каран̣ам̣ ниггахена ва̄’тиа̄дима̄ха, паччхимапаккхам̣ са̄дхетума̄ха-‘вуттам̣ хӣ’ти.
9. ийу
чаттхасама̄соти итарӣтарайогадвандасама̄со. аттети муни садда̄дивачанӣйе аттхе, наматӣтӣмассетам̣ каммам̣,
йам̣ саббавачанам̣ сабба, лин̇гам̣ саббавибхаттикам̣;
там̣ саббаттхе наманато, видум̣ на̄манти таббидӯ.
идха на̄масан̃н̃а̄йа̄бха̄вепи анваттхабала̄йева на̄масан̃н̃а̄ сиддха̄ти (а̄ха) ‘анваттхабйападесена̄’ти, сйа̄дйантапакатирӯпанти паччайа̄ пат̣хамам̣ карӣйатӣти пакати, са̄ ева рӯпанти пакатирӯпам̣, сйа̄дйантасса пакати рӯпам̣ мунисадда̄ди сйа̄дйантапакатирӯпам̣, аттхавантамадха̄тукамаппаччайампа̄т̣ипадикам̣, падам̣ падам̣ пати пат̣ипаде, пат̣ипадам̣ нийуттам̣ па̄т̣ипадикам̣. висесанена̄ти сутте ‘намассанте’ти вуттена иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ висесанена. а̄кхйа̄тасса̄ти пачатиа̄дино. а̄димаджджхаваттиноти инда удакасадда̄дӣнам̣ а̄до, пакхума̄дӣнам̣ маджджхеча ваттино. падесесӯти ‘‘джхала̄ сасса но’’ти (2-83) а̄дикесу суттаппадесесу, анит̣т̣хапасан̇га (сан̇кам̣) ниваттетӣти самбандхо, анит̣т̣хаппасан̇гона̄ма [на̄ма̄ти (поттхаке)] пачати-инда (удака пакхума) садда̄дӣна манта а̄димаджджхабхӯтаиван̣н̣а̄дӣнам̣ джхаласан̃н̃а̄ видха̄йа тато пара̄сам̣ са̄ди вибхаттӣнам̣ ‘‘джхала̄ сасса но’’ти (2-81) а̄дӣхи ‘но’ а̄деса̄димхи кате ‘пачатино, индано, удакано, пакхумано’тиа̄ди рӯпаппасан̇го, нануча̄диа̄ди чодана̄. ваттаббанти сутте ваттаббам̣. бйа̄саниддесена̄ти асама̄саниддесена. тадайуттантиа̄ди париха̄ро, танти там̣ чодйам̣, сатихӣтиа̄дина̄ айуттаттам̣ саматтхети, двӣсуттаресу йогесӯти упаримесу ‘‘питтхийам̣’’ ‘‘гха̄’’ти двӣсу суттесу. иттхийанти иданти ‘‘питтхийа’’нти сутте иттхийанти идам̣ падам̣. ван̣н̣ависесанам̣ сийа̄ти ‘‘питтхийа’’нти сутте ‘ийуван̣н̣а̄’ти ануваттанато ‘иттхийам̣ иван̣н̣уван̣н̣а̄’ти евам̣ иван̣н̣у ван̣н̣а̄ ‘‘гхо’’ти сутте ‘иттхийам̣ а̄’тиевам̣ аван̣н̣асса ча висесанам̣ бхавеййа. ван̣н̣ависесане виродхама̄ха ‘еван̃че’чча̄ди, на̄массантети асама̄саниддесе твавиродхама̄ха- ‘бйа̄се’чча̄ди. сакка̄на̄мависесанам̣ ка̄тунти двӣсу суттесу иттхийантиа̄дина̄ ваккхама̄наккамена. на̄масса анто на̄мантоти сама̄сасса уттарападаттхаппадха̄натта̄ сама̄се гун̣ӣбхӯтасса на̄масса иттхийанти идам̣ висесанам̣ ка̄тум̣ на сакка̄ти адхиппа̄йо, вачанамантарена̄ти па̄н̣инийа̄намива ‘‘йатха̄сан̇кхйаманудесо сама̄нам̣’’ти (1-3-10) суттам̣ вина̄, сама̄сан̇кхйа етесанти самасан̇кхйака̄, итисаддо а̄дйаттхо, тена–
‘‘а̄ла̄паха̄салӣла̄хи, мунинда виджайа̄ тава;
кокила̄ кумуда̄нӣ во, пасеванте ванам̣ джалам̣’’ (260).
ичча̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти.
10. питтхи
иттхийам̣ на̄масса̄ти ча, анте иван̣н̣уван̣н̣а̄ти ча вутте тесама̄ дха̄ра̄дхеййасамбандхо а̄дхеййасса̄дха̄ре паваттим̣ вина̄ на самбхаватӣти аджджха̄ха̄равасена ‘ваттама̄на̄’ти вуттийам̣ вуттам̣. иван̣н̣у ван̣н̣а̄ти апеккхийа‘висесӣйантӣ’ти бахувачанаметам̣ самбандхасса пуриса̄дхӣната̄йа на̄мантӣмина̄ самбандхе сати‘висесӣйатӣ’текаттена парин̣амати.
11. гха̄
иттхийам̣ на̄массантети ча ваттате. хет̣т̣ха̄ саббаттха сан̃н̃ино ниддисийа сан̃н̃а̄йа ниддит̣т̣хатта̄ таттха вийа висум̣ сан̃н̃ино пат̣хамаманиддесе асанто вийа̄ти досалесама̄ламбийа чодайати нанхаче’тйа̄дина̄. таттха сетоти виджджама̄насса сан̃н̃ино. ка̄рийена̄ти сан̃н̃а̄ка̄рийена. парихарати ‘на̄йам̣ досо’тиа̄дина̄. паччха̄вуттаматтена̄ти ‘‘гха̄’’ти сутте ка̄рийино а̄ка̄расса паччха̄ вуттаматтена. нача̄ти еттха часаддо ваттаббантарасамуччайе, апарампи кин̃чи ваттаббаманийамарӯпаматтхӣти аттхо. анийамарӯпама̄чарийаппаваттито са̄дхетума̄ха ‘убхайатха̄пи’чча̄ди.
12. госйа̄
а̄саддо а̄бхимукхйе, анабхимукхамабхимукхам̣ катва̄ лапанам̣ катханама̄ла панам̣, тасмим̣ а̄лапане, а̄лапанаттхе вихито сӣти аттхо.
ити моггалла̄напан̃чика̄т̣ӣка̄йам̣ са̄раттхавила̄синийам̣
сан̃н̃а̄дхика̄ро саматто.
парибха̄са̄дхика̄ра
13. видхи
вачана̄рамбхайоджанама̄ха–‘йам̣ висесанабха̄вене’чча̄ди, йанти анийамена ‘‘ато йонам̣ т̣а̄т̣е’’ти (2-43) а̄дӣсу атотиа̄дикам̣ висесанабха̄вена ваттумиччхитам̣ пара̄масати, тена̄ти висе санаттену-па̄дийама̄нена йам̣ садданиддит̣т̣хена атотиа̄дикена каран̣абхӯтена, йатха̄катхан̃читаббатоти а̄до маджджхе-нте ва̄ саббха̄вато йенакеначи а̄ка̄рена абхедопача̄рена ака̄ра̄дивисесанавато на̄ма̄дино, тадантаттханти там̣ атотйа̄ди висесанаманте, на̄до на маджджхе йасса там̣ тадантам̣, там̣ аттхо пайоджанам̣ йасса̄ти ан̃н̃ападаттхо, ватта̄йатта̄ти ваттуно а̄йатта̄… атта̄ва̄ттано вачане падха̄нанти, тасса̄ти ваттуно, са̄ти вачаниччха̄, пайога̄нуса̄ рена̄ти джинавачана̄нуса̄рена, итӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то, имина̄ ка̄ран̣ена̄ти аттхо, на саббаттхаппасан̇готи сам̣хита̄дивидхимхи саббаттха таданта видхиппасан̇го на хоти, татха̄хи ‘‘саро лопо саре’’ти (1-26) еттха сароти висесанабха̄вена вачаниччха̄йа саббха̄ве сароти татра̄’дӣнам̣ висесананти йатха̄катхан̃чисара̄дисарамаджджхасаранта̄нам̣ татра̄дӣнам̣ лопаппасан̇ге ‘‘видхиббисесанантасса̄’’ти (1-13) сарантассапасан̇го сийа̄, на ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти (1-13) антасса… чхат̣т̣хӣниддеса̄бха̄ва̄, татха̄ сати ‘татриме’тиа̄димхи ‘име’тиа̄дина̄ ваттаббата̄ а̄паджджеййа̄ти пайогам̣ на̄нусат̣а̄ на̄масийунти на саббаттха таданта видхиппасан̇го, татха̄ ‘‘гатибодха̄’’ (2-4) дисутта̄димхипи ‘гамайати ма̄н̣авакам̣га̄мам̣ тйа̄диппасан̇готиа̄ди ча йатха̄йогамавагантаббам̣, вуттийам̣ ‘‘ато йонам̣ т̣а̄т̣е’’ти суттода̄харан̣ам̣ дасситам̣, ‘‘нара̄ наре’’ти лаккхийода̄харан̣ам̣.
14. саттадхӣ
вачанапхаламупадассети‘йаттхе’чча̄дина̄, йаттха йасмим̣ ‘‘саро лопо саре’’тйа̄дике сутте, саттамийа̄ти ‘саре’тиа̄дина̄ саттамийа̄, йасса̄ти саротиа̄дина̄ ниддит̣т̣хасса, ка̄рийам̣ лопа̄ди, самбандха̄ висеса̄ти саретйа̄до опасилесикамадхикаран̣ам̣, тан̃чопасилесе бхавамадхикаран̣ам̣ пуббасса ва̄ парам̣ сийа̄ парасса ва̄ пуббанти пуббапаропаси лесасса̄висит̣т̣хатта̄ пуббапара̄нам̣ самбандхасса ависеса̄, парасса̄пӣти на кевалам̣ пуббассева, сатӣтйасмим̣ аттхе джотанӣйе саттамӣ сам̣саттамӣ сантасаддасса сама̄десена, саттан̃четйа̄дивачанамевам̣ сати гхат̣ате, санти ва̄ сантасаддаттхе па̄ди, сутте авуттепи вуттийам̣ ‘ниддесе’ти вачане ка̄ран̣ама̄ха-саттан̃ча̄’тиа̄ди, ниддесамантарена саттам̣ на самбхаватӣти самбандхо, саттамийа̄ ниддесе сатийева там̣ самбандха̄йа сатта̄йа самбхаво, ан̃н̃атха̄ киман̃н̃антасса̄ патит̣т̣ха̄ти адхиппа̄йо, пуббасаддасса самбандхисаддатта̄ киннисса̄йа пуббаттамичча̄ха-‘саттами’чча̄ди, танти ‘‘саро лопо саре’’ти суттам̣, ука̄расса̄ти ‘вел̣у’иччатра ука̄расса, пуббасса…пе… каритва̄ там̣манасикатан̃чоданам̣ дассетума̄ха-‘тамаха’нти чча̄дити еваметтха са̄джджха̄ха̄ро самбандхо ведитаббо. пуббасса̄ти саттамӣ ниддит̣т̣хато пуббасса, анантарасса̄ти абйавахитасса, вуттам̣ кин̃чи наттхӣти самбандхо, айамадхиппа̄йо ‘‘тасминти ниддит̣т̣хе пуббасса̄’’ти (1-1-66) па̄н̣инийавачане ‘‘дисирайамучча̄ран̣акрийо нисаддопйайа миха нерантарийам̣ джотети, таттха‘нирантарам̣ дит̣т̣хо’ти па̄дисама̄се кате пхут̣амева̄нантарамучча̄ритетйаматтхо-вагамйатети ‘‘пуббасаддасса бйавахитепи пайогадассане бйавахитепи ка̄рийам̣ паппотӣ’’ти бхассака̄ра̄дайо ван̣н̣енти, иха та̄дисавачана̄бха̄вена ван̣н̣а̄ди бйавадха̄непи сийа̄’’ти, саречча̄дипариха̄равачане-дхиппа̄йа муббха̄вайати ‘йадипи’чча̄дина̄, матхура̄йа па̄т̣алипуттакасса ча̄нтара̄л̣е га̄ма̄дӣнам̣ саббха̄ва̄ бйавадха̄непи пуббасаддасса паваттийа̄ дит̣т̣хантама̄ха-‘матхура̄’ ичча̄ди, йасма̄ сарети опасилесика̄дха̄ре саттамйантам̣ падам̣, тасма̄ бйавадха̄не саралопо на хотӣти евам̣ сан̇кхепабйа̄кхйа̄нена вуттийа маттхо ведитаббо, на кевалам̣ сарети еттхева̄ти а̄ха- ‘ка̄рийе’чча̄ди, опасилесикейева̄дха̄ре бхаватӣти сесо, ка̄ран̣ама̄ха-‘ваттиччха̄нхавидха̄нато саддасса̄’ти, ваттуно йа̄ иччха̄ вачаниччха̄ тасса̄ анутӯлена видха̄нато аттхасса катханатоти аттхо,йена хи йаматтхам̣ ватта̄тидха̄тумиччхати сатӣпйабхидха̄наса̄ маттхийе на тато-н̃н̃аматтхам̣ саддобхидадха̄тӣтйадхиппа̄йо, ваттиччха̄ васа̄йе ка̄ран̣ама̄ха’ваттиччха̄пи’чча̄ди, ваттуно суттака̄расса иччха̄ ваттиччха̄, катхамупадесато ваттиччха̄-васӣйате’ катхан̃ча са̄маттхийатоти а̄сан̇кийа тамупадассетума̄ха-‘аточетйа̄ди, ато ваккхама̄нака̄ран̣а̄ упадесато васӣйатети самбандхо, кинтам̣ ка̄ран̣а мичча̄ха-‘йасма̄’ичча̄ди, анвайасадденеттха гурупа̄рампарийо-падесо виваччхито, йасма̄ ка̄ран̣а̄ анвайо гурупа̄рампарийо падесо гурукуламупагамма пан̃хакаран̣а̄дина̄ анвиччхӣйате гавесӣйати, ато ка̄ран̣а̄ гурупарампара̄ гатаупадесато васӣйатоти аттхо, са̄маттхийато-васа̄йаппат̣ипа̄дайитума̄ха- ‘са̄маттхийампи’чча̄ди, са̄маттхийампи вуччатетисесо, лагхунопа̄йена садда̄намупалаккхан̣е паваттӣти бйавахитаниваттийа̄ вачанантарака-ран̣аманупаннам̣, упапаннам̣ вачанантаракаран̣ам̣, тасса ча опасилесика̄дха̄ра мантарена ан̃н̃атха̄нупапаттийа̄ а̄дха̄рависесаппат̣иппаттӣти идаметтха са̄маттхийам̣, а̄дха̄рантаречча̄дина̄ йатха̄вуттам̣ са̄маттхийам̣ вибха̄вети, а̄дха̄рантарепӣти саббаттха па̄т̣хо диссати, пасан̇га̄бха̄вато аттханта-рена̄пи а̄дха̄рантарепи опасилесика̄дха̄репи вачанантараппасан̇го сийа̄ти самбандхасамбхава̄ опасилесика̄дха̄раниссайанепи а̄нисам̣со на диссатӣти самуччайаттхена̄пи наттхи пайоджананти ваджджетаббо йампи саддоти, нану кимевам̣ ван̣н̣ӣйате пуббассевети вачана мевопасилесикамадхикаран̣ам̣ вин̃н̃а̄пайати… таттхева пуббапаратта самбхава̄ти йоман̃н̃ате, тассеса̄ каппана̄ на сан̇гата̄ти дассетума̄ха-‘пуббасса̄ти’чча̄ди, айуттатте ка̄ран̣ама̄ха-‘са̄мӣпикепи тасса самбхава̄’ти, ‘ган̇га̄йам̣ гхосо’ти вутте гхосо ган̇га̄йам̣ пуббо ва̄ паро вети гаммама̄натта̄ са̄мӣпикепйадхикаран̣е пуббапараттасса самбхава̄ти аттхо, ета̄вавуччатети пуббассева хоти на парасса̄ти еттакамева вуччате, татха̄ча ваккхати-‘кинта’нтиа̄ди, адхикам̣ бйавахитанивутйа̄ди на вуччатети самбандхо, а̄дисадденеттха чхат̣т̣хӣпакаппана̄ гахита̄, чхат̣т̣хӣпакаппана̄пи са̄маттийа̄ ката̄ти самбандхо, пакаппанам̣ пакаппана̄видха̄нам̣, евам̣ ман̃н̃ате ‘па̄н̣инийа̄ ‘‘чхат̣т̣хӣт̣т̣ха̄нейога̄’’тйато (1-1-49) ‘‘тасминти ниддит̣т̣хе пуббасса’’ (1-1-66) ‘‘тасма̄ тйуттарасса’’ ити (1-1-67) парибха̄са̄суттадвайе чхат̣т̣хӣгахан̣амануваттийа ‘тасминти ниддит̣т̣хе пуббасса чхат̣т̣хӣ’ ‘тасма̄тйуттарасса чхат̣т̣хӣ [ниддит̣т̣хе пуббасса чхат̣т̣хӣти пуббасса ка̄рийиттапат̣ипа̄данайогго чхат̣т̣хӣ таббодхакападе бхаватитйаттхо, ева дхуттарассету ви. уджджотат̣ӣка̄] ти чхат̣т̣хӣпакаппанам̣ пат̣ипа̄денти ‘йасмим̣ сутте чхат̣т̣хӣниддесо наттхи, таттха чхат̣т̣хӣпакаппана̄йатха̄ сийа̄’ти, идха пана вачанантара̄бха̄вепи йаттха чхат̣т̣хӣниддесо наттхи, таттха са̄маттхийенева чхат̣т̣хӣпакаппана̄ сиддха̄’ти, са̄маттхийамупадассети ‘саттамӣниддесе’чча̄дина̄, ан̃н̃авибхаттиниддит̣т̣хопи пат̣ипаджджатети самбандхо, ка̄рийайо ганти ка̄рийасамбандхам̣, йатха̄ ‘‘вагге вагганто’’ти еттха̄нуваттама̄нам̣ ниггахӣта’нтидам̣ чхат̣т̣хӣйантам̣ вин̃н̃а̄йате, катхам̣ ваггетеса̄ саттамйакататтха̄ ‘‘ниггахӣта’’нти (1-38) пуббасутте кататтхата̄йа пат̣хама̄ вибхаттийа̄ чхат̣т̣хӣвибхаттимпакаппети саттамийам̣ пуббассе’ти татхетйавагантаббам̣. ета̄ва вуччатети вутте иданти на вин̃н̃а̄йатети а̄ха ‘кинта’нтиа̄ди, йада̄хичча̄дина̄ парийа̄йапасан̇гаккамам̣ дассети. кимидамуччате парийа̄йаппасан̇ге нийаматтхам̣ вачананти нану пуббапара̄нам̣ йугападуппаттийа ма̄чарийавачанаппама̄н̣ена̄ппат̣ипаттийам̣ виджджханаттхам̣ вачананти касма̄ ночча течча̄ха- ‘йугападупасилит̣т̣ха̄на’нтйа̄ди, йугападупасилит̣т̣ха̄намасамбхавоти самбандхо, куточча̄ха-‘апарассӯпасилесикасса̄бха̄вато’ти, атоти йугападубхиннампаттийа̄ абха̄вато, вачанам̣ ‘‘саро лопа̄саре’’чча̄дикам̣ (1-26) суттам̣.
15. пан̃ча
авадхибха̄вена̄ти ‘ато’чча̄дина̄ авадхиттена, йасса̄ти йо а̄дино, ка̄рийанти ‘т̣а̄т̣е’а̄дикам̣, пуббапара̄пеккхаттена̄висеса̄ти йатха̄- ‘га̄ма̄ девадатто’ти вутте со тато пуббо парогети вин̃н̃а̄йатӣтйавадхибха̄васса пуббапара̄пеккхаттена̄висесо, татхеха̄пи ‘‘ато йонам̣ т̣а̄т̣е’’ти (2-41) вуччама̄не ато пуббесам̣ йонам̣ атхава̄ паресанти пуббапара̄пеккхаттена̄вадхибха̄васса̄висеса̄ти ман̃н̃ате, пуре вийа̄тйанена саттамийанти еттха вуттам̣ ниддесавачане ка̄ран̣аматидисати, вуттийам̣ ‘нара̄намере’ти еттха апава̄давиппат̣иседхе сатипаратта̄ т̣а̄т̣еа̄деса̄нам̣ паваттим̣ ‘‘а̄дисса̄’’ти еттха ван̣н̣айисса̄ма, атха кимимина̄ вачанена нану йато йаттха пан̃чамӣ ниддесо таттха саббаттха ‘‘ма̄нубандхо сара̄наманта̄ паро’’ (1-21) тйато ‘паро’тйануваттетум̣ сакка̄ти тасса̄нуваттитасса йонамиччанена са̄ма̄на̄дхикаран̣йа̄‘паресам̣ йонам̣’тйайаматтхо вин̃н̃а̄йате, тато пуббесам̣ пасан̇гойева наттхӣти, нетадаттхи, пароти тйануваттама̄нам̣ ‘ато’ти пан̃чамйантена самбаджджхама̄нам̣ на кочи ва̄рета̄ аттхӣти парато-ка̄рато пуббесампи йонам̣ т̣а̄т̣еа̄деса̄ паппонтӣти вачаненемина̄ бхавитаббамева̄ти дассетума̄ха-‘вачане’чча̄ди, еван̃чарахи тадевода̄харитаббам̣, ким̣ ‘нара̄наре’ тйуда̄хат̣анти че, несадосо, ан̃н̃адаттхам̣ ка̄рӣйама̄намиха̄-пйаттхавантам̣ хотӣти, пуббако париха̄роти бйава хитаниваттийа̄ пуббасутте вутто ‘‘саретопасилесика̄дха̄ро’’ти париха̄ро, на самбхаватӣти иха саттамийа̄ абха̄ва̄ на самбхавати, вачана̄нантаранти па̄н̣инийа̄нам̣ ниддит̣т̣хаггахан̣амива бйавахитаниваттийа̄ суттантарам̣, те хи ‘‘тасма̄тйуттарасса̄’’тйеттха (1-1-67) ниддит̣т̣хаггахан̣амануваттийа тена пуббе вийа бйавахитаниваттимпат̣ипа̄денти. анантаретивачана̄ пачча̄саттийа̄ ниссайанам̣ вин̃н̃а̄йате, кататтхата̄йа̄ти вачана̄ джа̄тийа̄тйа̄ха- ‘пачча̄сатйа̄ джа̄тим̣ саннисса̄йа̄’ти джа̄тим̣ саннисса̄йа пачча̄сатйа̄ каран̣абхӯта̄йа ниваттима̄хети самбандхо, имина̄ пачча̄сатти н̃а̄йабйа̄панан̃а̄йаджа̄типадаттхабйаттипадаттхесу пачча̄саттин̃а̄йо джа̄типадаттхочеха ниссӣйатети дассети, на хи кевалам̣ джа̄тим̣ нисса̄йа бйавахитаниватти ваттум̣ сакка̄, татха̄хи йадеттха пачча̄саттин̃а̄йо на ниссито, тада̄ бйа̄панан̃а̄йена бйавахите ча̄бйавахите ча̄саджджатӣти джа̄тийа̄ ниссайане сатйапи бйавахитепи бйа̄пйама̄на̄ джа̄ти кена нива̄рӣйате на̄пи кевалам̣ пачча̄саттиннисса̄йа бйавахитаниватти ваттум̣ сакка̄, татха̄хйасати джа̄тисанниссайена бйаттиниссӣйате, бйаттийан̃ча падаттхе пат̣илаккхийам̣ лаккхан̣ам̣ паваттатӣти пачча̄сатти н̃а̄йаниссайанепйабйавахитампати йам̣ лаккхан̣ам̣ бхиннам̣ тадабйавахите паваттам̣, йампана бйавахитампати бхиннам̣ лаккхан̣ам̣, тан̃ча вачанаппама̄н̣ато ма̄бхаватвасса бйаттхата̄ти бйавахитепи паваттате, тасма̄ убхопи нисса̄йа нӣйа̄ти. висайадассанаппасан̇ге висайидассанаматтхабйаттика̄ран̣анти ва̄кйантогадхапада̄наматтхампат̣хамам̣ дассетва̄ паччха̄ сама̄са̄дикам̣ дассетум̣ ‘като’тйа̄дикама̄раддхам̣, джа̄тилаккхан̣оти абйавахитаттаджа̄тисабха̄во, ‘осадхйо’ти еттха сака̄ре ака̄ра̄ парасса дхака̄рена бйавахитасса йосса вийа̄васеса̄нампи саббха̄вато вуттам̣-‘йоппабхутӣна’нти, джа̄ти са̄ман̃н̃ам̣, йа̄вати висайети гава̄дике йаттаке висайе, ка̄мача̄рато висайа парисаматтийа̄ дит̣т̣хантама̄ха-‘там̣ йатхе’ти, бходжайетӣти еттха бходжайеитӣти падаччхедо, катохи джа̄тйаттхо касин̣оти йасма̄ сакало бра̄хман̣а джа̄тисан̇кха̄то аттхо парисаматто, тасма̄ти аттхо, идам̣ вуттам̣ хоти- ‘йа̄ва дит̣т̣хамбходжайе’ти вутте [вуттена (поттхаке)] санта̄йа са̄ман̃н̃авутти бра̄хман̣асаддаппайогаса̄маттхийа̄ паччекамбходжанакирийа̄ ката̄ на̄ма хоти, йато касин̣опи джа̄тйаттхо парисаматто на̄ма̄ти. ‘‘бйан̃джане дӣгхарасса̄’’ти (1-33) сутте бйан̃джанети саттамӣ пуббасса дӣгха̄дивидхимхи чаритатта̄ ‘‘сарамха̄ две’’ти (1-34) еттха сарамха̄ти пан̃чамйака таттха̄, тато пан̃чамӣниддесасса балӣйаттам̣, тато ‘‘саттамийам̣ пуббасса’’ ‘‘пан̃чамийам̣ парасса̄’’ти двиннам̣ парасса самут̣т̣ха̄пане ‘бйан̃джане’ти саттамӣ парасса ка̄рийа йогита̄йа аттхато вибхаттивипарин̣а̄мена чхат̣т̣хӣбха̄вена парин̣аматӣ… двиннам̣ сутта̄нам̣ виппат̣иседхе парасса балӣ йатта̄ва̄ти ета̄дисаса̄маттхийасаббха̄вато вуттам̣-‘чхат̣т̣хӣпакаппана̄пи пуревийа са̄маттхийа̄’ти.
16. а̄дисса
кин̃чи антасса сампаттанти йам̣ т̣а̄нубандхаманекаван̣н̣ам̣ на хоти, там̣ ‘‘чхат̣т̣хийантассе’’ (1-17) тйантасса паттам̣, кин̃чи саббассети ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббассети’’ (1-19) т̣а̄нубандхаманекаван̣н̣ан̃ча ка̄рийам̣ саббасса паттам̣. йадантабха̄вика̄рийам̣тйа̄дина̄ вачанапхаламупадассенто ‘чхат̣т̣хӣйантассе’тӣмасса̄пава̄до йам̣ йоготи дассети, тасса̄йама пава̄до хоту т̣а̄нубандха̄дика̄рийам̣ катханти а̄ха-‘т̣а̄нубандхе’чча̄ди, виппат̣иседха̄ти апава̄давиппат̣иседха̄, ‘‘чхат̣т̣хийантассе’ти хи уссагго, тасса̄пава̄да̄ ‘‘а̄дисса’’ ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббассе’’тйете, ‘‘а̄дисса̄’’тӣмасса̄вака̄со ‘тераса̄’ти, ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббасса̄’’тӣмасса̄вака̄со ‘есу, анена̄’ти, ихобхайампаппоти ‘‘ато йонам̣ т̣а̄т̣е’’ (2-41) ‘‘нара̄наре’’ ‘‘атена’’ (2-108) ‘‘джанена̄’’ти (таттха) ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббассе’’тӣдампаваттатӣти тесамапава̄да̄нам̣ виппат̣иседха̄ сабба̄десо бхавати. ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти дасасадде-нтасса паттопи тадапава̄датта̄ ‘‘а̄дисса̄’’тиа̄дибхӯтасса дака̄расса хотӣти а̄ха ‘дака̄рассаро’ти.
17. чхат̣т̣хӣ
коттхонта саддассечча̄ха-‘антоваса̄на’мичча̄ди, ‘‘ван̣н̣ассантасса’’ти (1-1-52) сутте ван̣н̣аггахан̣амантависесана̄йопадит̣т̣хам̣ па̄н̣инина̄-антасса падасса ва̄кйасса ва̄ ма̄бхавӣ’ти, иха тванаттхакам̣ ван̣н̣аггахан̣ам̣ бйаваччхеджджа̄бха̄ва̄ти дассетума̄ха-‘со че’ тйа̄ди, нану брахмасса̄ти висесанаттхена ваттумиччхито маха̄брахмасаддо чхат̣т̣хӣниддит̣т̣хо на̄ма̄ти ‘‘брахмассу ва̄’’ти (2-194) уа̄десо ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти антабрахмасаддасса паппоти, татха̄ сати ‘на хи чхат̣т̣хӣ ниддит̣т̣хасса антам̣ падам̣ ва̄кйам̣ ва̄ самбхаватӣ’ти касма̄ вуттанти, вуччате- на висесанаттхена̄ккхепаматтена маха̄брахмасаддо чхат̣т̣хӣ ниддит̣т̣хо на̄ма бхаватӣти на брахмасаддасса саббасса̄десаппасан̇го, маха̄брахмасадде ва̄ брахмасаддо аттхӣти тасса̄нтасса уттам̣ видхӣйате.
18. ва̄ну
‘‘чхат̣т̣хийантассе’’тйаненева̄висесена ва̄нубандхака̄рийепйантасса сиддхе киматтхойама̄рамбхотйа̄сан̇кийа т̣а̄нубандха̄тйа̄дина̄ вачанапхаламупадассенто ‘ба̄дхакаба̄дханаттхо-йама̄рамбхо’ти-вадати, татха̄хи ‘‘чхат̣т̣хийантассе’’тйасса ба̄дхако ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббассе’’ти, тасса ча ‘‘ва̄нубандхо’’тйайам̣ його ба̄дхакоти ба̄дхакаба̄дханаттхо сампаджджате, апаиччайамупасагго ваджджане нӣва̄ран̣е, панайане ва̄ ваттатети аподйанте уссаггалаккхан̣а̄ни ваджджӣйанте нӣва̄рӣйанте апанӣйанте ненетйапава̄до, суттекадесена суттамевопалаккхитанти антасса‘чхат̣т̣хийантасса̄’ти суттасса апава̄до анта̄пава̄до, уссаджджате ниваттӣйатйапава̄денетйуссагго, уссагга̄пава̄даккамо панеттха евам̣ ведитаббо ‘‘чхат̣т̣хийантассе’’тйуссагго, тадапава̄да̄ ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббасса’’ ‘‘ука̄нубандха̄дйанта̄’’ ‘‘ма̄нубандхо сара̄ наманта̄ паро’’ти, ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббассе’’тйуссагго, тада пава̄да̄ ‘‘ва̄нубандхо’’ ‘‘ма̄нубандхо сара̄наманта̄ паро’’ти.
19. т̣а̄ну
чхат̣т̣хӣниддит̣т̣хассечча̄дина̄ вачана̄рамбхаппайоджана̄кхйа̄нена̄нта̄деса̄пава̄до йам̣ йоготи бравӣти, паччекамабхисамбандхоти со т̣ака̄ра̄нубандхо ча̄десотиа̄дина̄, касса саббасса бхаватичча̄ха-‘чхат̣т̣хӣ ниддит̣т̣хассе’чча̄ди, нану ча т̣еа̄десопйанекаван̣н̣оева двиван̣н̣асамуда̄йатта̄тйа̄сан̇кийа̄ха-‘упалаккхийе’чча̄ди, анубадхйате пайоге асуййама̄непи пайоджанавасена̄нусарӣйатӣтйанубандхо, упадесе йевопалаккхийа ниваттатетйаненетам̣ дассети ‘учча̄ритавина̄синонубандха̄’ти, упадесе пат̣хамучча̄ран̣е.
20. н̃ака̄
а̄дйанта̄ти вутте катхамавайава̄тйайаматтхо лаббхатӣ тйа̄ха-‘а̄дйантасадда̄нами’чча̄ди, а̄дйантасадда̄нам̣ нийатавайавава̄читта̄ авайавасса ча̄вайавина̄мантарена̄ самбхавато са̄маттхийа̄вайавӣ лаккхӣйати, чхат̣т̣хийа̄тйанувуттито ва̄вайава̄вайависамбандхеса̄ чхат̣т̣хӣ, та̄йа ниддит̣т̣хасса̄тйайаматтхо вин̃н̃а̄йатети вуттийам̣-‘чхат̣т̣хӣниддит̣т̣хасса̄’ти (вуттам̣), тенева паччайавидхимхи кӯппаччайа̄дайо на доса̄ бхавантӣти, атойева̄ти тадавайава̄читтатойева, таггахан̣енети авайаваггахан̣ена, ката̄катаппасан̇гитта̄ти отте катепи акатепи вука̄гамасса пасан̇гато, бхӯйаттатта̄ хи оттасса бхӯггахан̣е сати катепи отте вука̄гамена бхавитаббамакатепи татова ‘‘ката̄катаппа сан̇гӣ йо видхи саниччо’’ти ниччатта̄ оттам̣ ба̄дхитва̄ вука̄гамо хоти, атха вука̄гаме паччха̄ тена на бхавитаббанти а̄ха-‘анта̄вайаве’чча̄ди.
21. ма̄нубандхо
йадиниддха̄ран̣е чхат̣т̣хӣ антасса̄висеситатта̄ ависесена йато куточи антато ба̄нубандхо паро сийа̄, на хи дутийам̣ сараггахан̣аматтхи, йена̄нто висесӣйатечча̄ха-‘ниддха̄ран̣а’мичча̄ди, ка̄ран̣ама̄ха-‘сутатта̄’ти, ‘сара̄на’нти сутатта̄ти аттхо, тена ‘‘сута̄нумитесусутасамбандхобалава̄’’ти рундхатӣтеттхадхака̄расса̄ нумитасса мам̣ на хотӣти дӣпети, сама̄на джа̄тийассева локе ниддха̄ран̣аппатӣти хотичча̄ха-‘татха̄ хи’чча̄ди, йатха̄’кан̣ха̄ га̄вӣнам̣ сампаннакхӣратама̄’ти вутте ависеситаттепи кан̣ха̄йа кан̣ха̄га̄вӣйева патӣйате, татхеха̄пи сара̄нам̣ маджджхе анта̄тйантаттена ниддха̄рийама̄но сама̄наджа̄тийо саройева патӣйате, тена сара̄нам̣ йева̄нта̄паро бхависсатӣти бха̄во, висесанаттоти ‘‘н̃илатассе’’ти (5-163) сутте асса̄ти вутте айамевети нийама̄бха̄ва̄ йассакассачи ака̄расса н̃иппатти, тена̄нит̣т̣хаппаттӣти ла̄нусан̇гиссева асса̄ти ласса йам̣ висесанаттам̣ там̣ аттхо пайоджанамасса ‘‘каттарило’’ти (5-18) лака̄расса̄ти висесанаттхо лака̄ро, идхева̄ти имасмим̣ ‘‘ма̄нубандхо’’тиа̄дисуттейева.
22. виппат̣и
пароти ваттате, со ча̄н̃н̃а̄дхикйаит̣т̣ха̄дйанекаттхопи идха ит̣т̣ха ва̄чӣ дат̣т̣хаббо, каммабйатиха̄регхан̣ити каммабйатиха̄ро кирийа̄париваттанам̣ бха̄вависесо тасмим̣ ‘бха̄вака̄ракесвагхан̣гхака̄’’ти (5-44) са̄ман̃н̃ена вихитатта̄ виппат̣иседхананти аттхе гхан̣и виппат̣ӣ седхо, тена̄ха-‘са̄ман̃н̃е’чча̄ди, виппат̣иседхасаддасса аттхама̄ха-‘ан̃н̃аман̃н̃апат̣иседхо’ти, сам̣сиддхийам̣ ваттама̄нопи сидхи упасаггасамбандхе на̄ттхантарепи хотӣти ан̃н̃аман̃н̃авиродхотйаттхо, виппат̣иседхасаддасса локе виродхава̄читтена пасиддхаттама̄ха ‘татха̄ хи’чча̄дина̄, катхампана пама̄н̣абхӯтасса̄чарийасса вачанесу ан̃н̃аман̃н̃авиродхо самбхаватӣчча̄сан̇кийа убхиннам̣ са̄вака̄сатте сати самбхавати на̄н̃н̃атха̄ти ‘двинна’мичча̄ди вуттигантхо паваттоти ваттум̣ ‘соча̄’тиа̄дима̄ха ан̃н̃аман̃н̃а̄наджджха̄ситети ан̃н̃аман̃н̃ена̄накканте апариггахитети вуттам̣ хоти, анубхайата̄гинӣти йо висайекадесо убхайанна бхаджате тасмим̣ анубхайабха̄гини висайекадесе, са̄ман̃н̃ависайо двиннам̣ видхӣнам̣ са̄дха̄ран̣о висайо, таттха паваттиппасан̇ге сати соча виппат̣иседхо джа̄йатӣти самбандхо, имина̄ виппат̣иседхасса висайо паваттиппасан̇го висайависайӣнамабхедена сутте ‘виппат̣иседхо’тивуттоти ‘двинна’мичча̄дина̄ вуттигантхо рачитоти дӣпети, паро хотӣ тивидхидасситоти имина̄ йади нийамо-ббхӯпагато сийа̄, тада̄ ‘паровахотӣ’ти вадеййа̄ти дассети, па̄н̣инийа̄ хи джа̄тийам̣ падаттхе сакимева лаккхан̣ам̣ паваттатӣти чаритаттхатта̄ висайантаре двиннампи лаккхан̣а̄намаппаваттийам̣ парам̣ паччхимам̣ ка̄рийанти видхйаттхамидам̣ вачанам̣, бйаттийанту падаттхе латва̄дӣнамива парийа̄йаппасан̇ге нийаматтханти пат̣ипанна̄, идха пана джа̄тийам̣ бйаттийан̃ча двиннампи сутта̄намаппаваттийамева видхйаттхамевидам̣ вачанам̣, на нийаматтхампӣти пат̣ипа̄детума̄ха-‘татха̄хи’чча̄ди, ка̄мача̄рато парисама̄пӣйатети самбандхо, ка̄мато парисама̄панан̃четисса̄ саббасмим̣ аттано гочаре авиччхедабйа̄панена паваттисаббха̄вато. катхампанекасса̄пи паватти на бхавеййа̄тйа̄сан̇кийа ка̄ран̣ама̄ха‘убхайампи’чча̄ди, хисаддо йасма̄ттхе, йасма̄ убхайампидама̄чарийавачанам̣, татойева пама̄н̣ам̣, абхиматака̄рийавидха̄не лин̇габха̄вена саддика̄нумататта̄(тесам̣) видхӣнам̣ видха̄йакан̃ча тасма̄ти аттхо. пама̄н̣атта̄ двиннампи аппаттийам̣ ка̄ран̣ама̄ха-‘анубхайабха̄гимхи’чча̄ди, йато ладдха̄вака̄са̄ тато сама̄набала̄ти, итисаддо хетумхи, вируддха̄ча̄ти еттха итисаддам̣ датва̄ ‘анубхайабха̄гимхи…пе… вируддха̄ча̄ти двиннам̣ вачана̄нам̣ пама̄н̣атта̄ убхиннампи аппаваттӣти самбандхо ведитаббо. сама̄набала̄нам̣ двиннам̣ локепи виродхиттам̣ екаккхан̣ейева убхиннампи ка̄рийе аппаватти ча диссатӣти дит̣т̣хантама̄ха ‘локече’тйа̄ди, еттха ча пессасса (а)виродхаттхино ка̄рийе аппаваттирива [аппаваттийева (поттхаке)] сама̄набала̄на мубхиннам̣ вачана̄нам̣ ка̄рийе аппаваттӣти сукхено пама̄сам̣санданам̣ вин̃н̃а̄таббам̣.
джа̄типаккхейева бхассака̄рена двиннам̣ йугападиппаттийам̣ ‘латва̄дӣнамива’ парийа̄йаппасан̇го ван̣н̣ито, тасса̄йуттаттамупадассенто а̄ха ‘нача̄пи’чча̄ди, бхиннависайатта̄ти двиннам̣ видхӣнам̣ бхиннависайатта̄. абхиннависайатте хи парийа̄йакаппана̄ йуттиматӣ, аточа латва̄дӣнамабхиннависайаттампат̣ипа̄дайитума̄ха- ‘латва̄дайо хи’чча̄ди, анавайавенети дха̄ту маттато видха̄нена̄вайавабйатирекасаббха̄вато саббадха̄тупариггахена, йаттха йасмим̣ дха̄тваттхекадесе паватта̄ сама̄на̄ паватта̄ санто ладдха̄вака̄са̄ сийум̣ тассекадесасса париха̄рена̄пи паричча̄гена̄пи на видхӣйантети самбандхо, латва̄дӣна мекаккхан̣е асамбхава̄ екасмим̣ кате сатӣтаравачана̄на ма̄наттхакйаппасан̇га̄ча парийа̄йена бхавантӣти йантам̣ йуттанти самбандхо. иха̄ти имасмим̣ йугападиппаттийам̣, иха татха̄бха̄васса ка̄ран̣ама̄ха-‘са̄вака̄…пе… вачана’нти, таттха̄ти йугападиппаттийам̣. джа̄тийампадаттхе ‘‘пунаппасан̇гавиджа̄нана̄ сиддхам̣, виппат̣иседхе йам̣ ба̄дхитам̣ тамба̄дхитамева̄’’тӣма̄самубхиннам̣ парибха̄санампаваттим̣ пат̣ипа̄денто а̄ха- ‘парасмим̣ че’тйа̄ди, парасминти ит̣т̣хе, парибха̄санампана айаматтхо ‘пунаппасан̇гавиджа̄нана̄ти двиннам̣ сутта̄намекаттхаппа сан̇гасан̇кха̄те виппат̣иседхе сатипарамит̣т̣хам̣ пат̣хамам̣ хоти, хонтена тена йадӣтарасса нимиттопагха̄то на като тада̄ тасса̄пи пунаппасан̇го тасса виджа̄нана̄ сиддханти, виппат̣иседхе йатха̄вутте сати пат̣хамам̣ хонтена йам̣ суттам̣ ба̄дхитам̣ тасса пунаппаваттийа̄ йади нимиттам̣ наттхи там̣ ба̄дхитамеве’ти. бйаттийампи видхйаттхамевидам̣ вачанам̣, на нийаматтханти дассетума̄ха-‘бйаттийа’мичча̄ди, евам̣ ман̃н̃ате ‘бйаттийам̣ пат̣илаккхийам̣лаккхан̣аппаваттийам̣ двиннам̣ са̄дха̄ран̣ам̣ т̣ха̄нампати йа̄ни вачана̄ни бхинна̄ни тесампи ниравака̄саттена тулйабалатта̄ двиннампат̣ипаттийевасийа̄, нату парийа̄йаппасан̇го’ти. бйаттийампи йатха̄вутта̄нам̣ парибха̄са̄нам̣ паватти вуттавидхинева̄ти дассенто ‘парибха̄са̄нампи’чча̄дима̄ха.
джа̄тийампадаттхе ‘‘ваттама̄нети анти, си тха, ми ма, те анте, се вхе, е мхе’’чча̄дӣнам̣ лаккхан̣а̄намекамекаттхепи ваттама̄нети анти, ваттама̄не си тха ичча̄дӣнам̣ ва̄кйекадеса̄нам̣ гаччхатичча̄до гаччха сичча̄до ча лаккхийе сакимпаваттийа̄ саббасмим̣ саке висайе пат̣хама маджджхимапурисекавачанаджа̄ти парисаматта̄ти чаритаттхатта̄ тумхе гаччхатха̄ти еттха двӣхи двиннам̣ пуриса̄на мекаккхан̣е паваттийам̣ на кассачи, бйаттийампи пат̣илаккхийам̣ лаккхан̣а̄ни бхиджджантӣти са̄дха̄ран̣ам̣ т̣ха̄нам̣ патибхиннехи лаккхан̣ехи двиннампекаттхе-каккхан̣е паваттийам̣ на кассачи, татха̄ вуттанайенева тин̣н̣ам̣ пуриса̄намекаккхан̣е паваттийанти саббатха̄ аппаваттийам̣ сампатта̄йам̣ вачанамидам̣, паро хотӣти маджджхимуттамам̣ бхаватӣти адхиппа̄йена ‘йатхе’чча̄дина̄ вуттам̣ вуттигантхампан̃хамукхена̄ харитва̄ дассетум̣ ‘квапана̄’тиа̄дима̄ха, недамуда̄харан̣амамхам̣ манам̣ бхосети-йато виппат̣иседхависайамеведам̣ на хоти, куто йато ‘‘ваттама̄нети анти’’чча̄диппабхутӣнам̣ ваттама̄нети античча̄дӣхи ва̄кйекадесехи ниддит̣т̣ха̄намева пуббапараччхакка̄нам̣ пурисавачанависесавидха̄йакена ‘‘пуббапараччхакка̄на мека̄некесу тумха̄мха сесесу дведве маджджхимуттамапат̣хама̄’’ (6-14) тӣмина̄ ва̄кйа̄вайавена тумха̄мхасесесу пайуджджама̄несу аппайуджджама̄несу ва̄ йатха̄ккамам̣ пуббаччхакка̄нам̣ параччхакка̄нан̃ча маджджхимуттамапат̣хама̄нам̣ паччекам̣ дведве вачана̄ни йатха̄ккамам̣ бхавантӣти ‘гаччхатха гаччха̄ма̄’ти еттха екаккхан̣е паваттийева наттхи, двиннампана са̄вака̄са̄на мекаккхан̣е паваттийева хи виппат̣иседхоти, татха̄пи вуттанайена виппат̣иседхаппакаппана̄пи сакка̄ ка̄тунтӣдамуда̄хат̣ам̣ сийа̄ти дат̣т̣хаббам̣, имисса̄ пана парибха̄са̄йа нира̄кулаппаватти ‘‘а̄дисса̄’’ тӣмисса̄ вуттанайена ведитабба̄, ката̄катаппасан̇гӣ йо видхи, со ниччо, йотвакатейева̄йаманиччоти вуттаничча̄ниччесу антаран̇габахиран̇гесу ча̄тулйабалатта̄ на̄сса йогасса бйа̄па̄ро, татха̄хи ничча̄ниччесу ниччамева балаванти ничча̄ничча̄наматулйабалата̄, антаран̇габахиран̇гаппака̄ра(мпана) упари ‘‘лопо’’ти (1-39) сутте пака̄сисса̄ма.
23. сан̇кето
вачана̄рамбхасса пхалама̄ха-‘анубандхоти йам̣ вуттам̣’тйа̄ди, вуттийам̣ ‘‘йонавайавабхӯто сан̇кето’’ти са̄ман̃н̃ена вуттепи ‘‘бха̄сиссам̣ ма̄гадхам̣ саддалаккхан̣а’’нти саддалаккхан̣а̄ бхидха̄наппакаран̣ато саддасса̄навайавабхӯтоти вин̃н̃а̄йатети дассетума̄ха-‘касса’тйа̄дилтуппаччайе лака̄ро уда̄харан̣ам̣, пакатийа̄ди самуда̄йасса̄тиа̄дива̄кйасса са̄ппа̄йаматтхам̣ виваритум̣ ‘еваман̃н̃ате’чча̄ди вуттам̣, кечи саддасаттхака̄ра̄ти па̄н̣иним̣ сандха̄йа̄ха, вачананти ‘‘тасса лопо’’ти (1-3-9) вачанам̣, пайога̄самава̄йита̄ти катта̄ичча̄диппайоге асамава̄йита̄ аппайогита̄ти адхиппа̄йо, евамписса лопо васейо… анупуббо бандхивина̄саттхоти а̄ху учча̄ритападхам̣ситта̄ анубандхйате винассатетйанубандхоти има̄йа садда бйуппаттийа̄васена.
24. ван̣н̣а
‘атена̄’ти (2-108) еттха атоти рассабйаттиниддесо ва̄ сийа̄ рассаджа̄тиниддесо ва̄ сакаланиссайабйа̄пӣ аттхаджа̄ти ниддесова̄, таттха рассабйаттиниддесе сати буддхасиддха̄дӣсу йаттхакаттхачи ака̄ро гайхатети нет̣т̣хаппасиддхи… кесан̃чи асиджджханато, расса джа̄тиниддесе пана буддхасиддха̄дисабба̄ка̄ранта̄нам̣ лаккхан̣икагава̄дйака̄ ранта̄нан̃ча̄ка̄ро гайхатӣти саббатха̄ ит̣т̣хаппасиддхи, на̄н̃н̃о дӣгхо бйаттантаратта̄ти на̄нит̣т̣хаппатти а̄ка̄рато на̄ссена̄бха̄ва̄, тасма̄ атоти рассаджа̄тиниддесе ниссите саббамидамит̣т̣хам̣ ниппхаджджатӣти на̄ттхаджа̄ти ниссӣйате, на рассабйаттича, ‘‘йуван̣н̣а̄наме олутта̄’’ти (1-29) а̄дӣсу пана рассабйаттийа̄ рассаджа̄тийа̄ ва̄ ниддесе ‘тасседам̣ нопети’чча̄дӣсу еоа̄дикамит̣т̣хам̣ каттхачи бхавеййа, на саббаттха, саббаттха ва̄ бхавеййа ‘ва̄теритам̣ самона̄’тиа̄дӣсу бйаттанта ратта̄, тасма̄ саббатха̄ ит̣т̣хаппасиддхийа̄ иттаджа̄тйа̄ди ниссӣйате, атхава̄ ван̣н̣учча̄ран̣ампати кесан̃чи ван̣н̣уппаттит̣т̣ха̄на̄нам̣ уччанӣчатадубхайа сам̣ха̄равасена ван̣н̣ависесуппатти дассанато тесам̣ васена расса бйаттиниддесе рассаджа̄тиниддесе ва̄ вуттанайена ит̣т̣ха̄нит̣т̣хаппаттийам̣ саббатха̄ саббатха̄ ит̣т̣хаппасиддхийа̄ иттаджа̄тйа̄ди ниссӣйате, таттха ван̣н̣а парена саван̣н̣аггахан̣ам̣ нийамитум̣ вачанамидама̄раддханти ‘саббаттхева̄’тиа̄дина̄ вачана̄рамбхапхалама̄ха, саббаттхева̄ти саббасмим̣йева суттаппадесе. нану сайан̃ча̄ти вуттепи парийаттам̣, на хйан̃н̃ам̣ рӯпа̄ сайаматтхи, ан̃н̃ам̣ ва̄ (сайа)то рӯпанти сиддхепйевам̣ сати аттхеттха паро кочи висесоти н̃а̄петум̣ сан̃ча рӯпа’нти вуттика̄ро а̄ха̄ти самбандхо, рӯпасса висеситаббатта̄ ‘сан̃ча рӯпа’нти вуттийам̣ ниддисӣйама̄натта̄ ча рӯпанти вин̃н̃а̄йатӣти ‘сан̃ча гайхатӣ’ти вуттам̣, сам̣рӯпаггахан̣а̄йа̄писаддам̣ карото-дхиппа̄йо-йанти ваттума̄ха-‘ан̃н̃атхе’чча̄ди, ан̃н̃атха̄ти ан̃н̃енаппака̄рена сам̣рӯпаггахан̣а̄йа аписадда̄бха̄вети адхиппа̄йо, ан̃н̃ападаттхети ан̃н̃ападаттха сама̄сависайе, гун̣ӣбхӯтасса̄ти аппадха̄набхӯтасса̄ка̄ре ка̄ра̄дино, сама̄сена вуттатта̄ падха̄натӯ таттепи гун̣о бхавати ан̃н̃ападаттхо-ка̄река̄ра̄ди видха̄йа катта̄, видхӣйама̄но саван̣н̣ова падха̄нам̣… идаматтхита̄йа таппаваттийа̄ти. нану вуттийамаписаддасса̄ттхам̣ вадата̄ сайан̃чети ваттаббам̣, ‘‘татха̄ сайаматтанӣ’’ти нигхан̣д̣уто сайан̃ча-тта̄ка̄река̄ра̄дин̃ча гайхатӣтйаматтхо самбха̄вӣйатӣти чоданампанаси нидха̄йа ‘сан̃ча рӯпа’нти ваданто са̄дхиппа̄йа̄рул̣хам̣ кин̃чи аттхависесам̣ пака̄сетум̣ татхева̄ха̄ти дассетум̣ вуттам̣-‘сайан̃че’тйа̄ди, ‘‘дханан̃н̃а̄тӣсу сам̣саддо, татха̄ттаттанийесупӣ’’ти нигхан̣д̣увачанато ‘са’нти атта̄пи гайхати, ко со саддарӯпам̣ са̄дха̄ран̣ам̣, ‘са’нти аттанийампи, кинтам̣ садда̄на маса̄дха̄ран̣ам̣ саддарӯпам̣, татха̄ сати аттанийам̣ рӯпам̣ на̄ма̄ттасан̇кха̄тасаддасамбандхӣти а̄ха-‘сам̣рӯпам̣ садда̄намаса̄дха̄ран̣ам̣ рӯпа’нти, етан̃ча идантӣмина̄ самбандхитаббам̣, аса̄дха̄ран̣анти аса̄дха̄ран̣ам̣ саддарӯпам̣, сати самбхаве бйабхича̄ре ча висесанасса са̄ттхаката̄йа аса̄дха̄ран̣анти рӯпам̣ висесата̄ са̄дха̄ран̣асса̄пи самбхаво вуттойева на̄ма̄ти а̄ха-‘дувидхам̣ хи’чча̄ди, кинтам̣ са̄дха̄ран̣амаса̄дха̄ран̣ан̃чарӯпанти са̄ман̃н̃ена рӯпам̣ ниддиситума̄ха-‘таттха̄’тиа̄ди, таттха̄ти ниддха̄ран̣е саттамӣ, садда̄нанти са̄ттхаканираттхака̄нам̣ йесам̣кесан̃чи садда̄нам̣, там̣там̣ саддатта̄дӣхи тесам̣тесам̣ буддха аиа̄дӣнам̣ садда̄нам̣ саддатта̄ди, убхайаттха а̄дисаддена аттхо сан̇гахито, тена са̄дха̄ран̣ам̣ саддарӯпаматтхарӯпам̣ татха̄-са̄дха̄ран̣анти чатуббидхам̣ сам̣рӯпанти дассети, чатӯсупи четесваса̄дха̄ран̣асса саддарӯпассевопа̄нам̣ дассетума̄ха-‘таттха̄’тиа̄ди, са̄дха̄ран̣арӯпабйуда̄сена̄ти са̄дха̄ран̣арӯпасса паричча̄гена, упа̄дийанто рӯпамева саддассасам̣, на̄ттхоти ча дассетӣти самбандхо, ча саддо панеттха ‘идам̣ дассетӣ’ти хет̣т̣ха̄ вуттам̣ самуччиноти, аса̄дха̄ран̣ассевопа̄дийане ка̄ран̣ама̄ха-‘танта’мичча̄ди, итаранти йе сам̣кесан̃чи садда̄нам̣ саддатта̄ди, парасса̄пӣти ан̃н̃асса йассакассачи саддасса̄пи, ити идам̣, патитам̣ пасиддхам̣, еттха пана итисаддо хетумхи, йасма̄ идам̣ йатха̄вуттам̣ пасиддхам̣ тасма̄ пубба̄чарийапарампара̄йа̄гато падесато упа̄дийантоти пакатам̣, сам̣саддависесанаса̄маттхийена аса̄дха̄ран̣арӯпопа̄дийанепи аса̄дха̄ран̣ам̣ саддарӯпамевопа̄дӣйати на̄са̄дха̄ран̣аматтхарӯпам̣… имина̄ ваккхама̄нака̄ран̣ата̄ [та̄йа (поттхаке)] васена̄ти а̄ха-‘саддассе’чча̄ди, а̄саннам̣…саддато саддабха̄васа̄ нан̃н̃атта̄, випарийайатоти випарийа̄сена ана̄санна бха̄вена̄ти аттхо, чаккхувисайопи хи аттхо катхам̣ сотависайасаддасса на а̄санно сам̣рӯпамбхавитумарахатӣти, ка̄ран̣антарама̄ха-‘ахеййатта̄ча̄’тиа̄ди, ахеййатта̄ти апариччаджанӣйатта̄, идампи ниччасамбандхитте ка̄ран̣авачанам̣, там̣ саддарӯпам̣, ниччасамбандхӣти нирантарасам̣йогӣ, випарийайатоти хеййатта̄, татха̄хичча̄дина̄ аттхасса хеййаттам̣ бодхети, апарам̣ ка̄ран̣ама̄ха-‘аса̄дха̄ран̣ан̃ча рӯпам̣’тйа̄дина̄, са̄дха̄ран̣о парийа̄йа садда̄нам̣, паччетаббатта̄ти вин̃н̃а̄таббатта̄, ида̄ни ка̄ран̣аттайам̣ самодха̄нетва̄ имехи ка̄ран̣ехи рӯпамева саддасса сам̣на̄ма, на̄ттхоти нийаметва̄ дассетум̣ ‘тадева’нтиа̄ди а̄раддхам̣, тадеванти йасма̄ евам̣, там̣ тасма̄ти аттхо, сарӯпаппадха̄нети ‘‘госса̄ ван̇а’’ (1-32) тйа̄до госса̄тйа̄дике сарӯпаппадха̄не.
25. нту
нтусутийа̄ джантва̄дӣнампи ‘‘нтантӯнам̣нто йомхи пат̣хаме’’ (2-215) тйа̄дина̄ гахан̣аппасан̇ге джа̄тийамабхиппасан̇габа̄дханаттхам̣ бйаттийам̣ вантва̄ди самбандхӣнамупа̄да̄наттамидама̄раддхам̣ ‘‘вантваван̣н̣а̄’’ (4-79) ‘‘таметтхассаттӣти манту’’ (4-78) ‘‘каттари бхӯте ктаванту кта̄вӣ’’ (5-55) ти вихита̄ вантва̄дайо на̄ма.
ити моггалла̄напан̃чика̄т̣ӣка̄йам̣ са̄раттхавила̄синийам̣
парибха̄са̄дхика̄ро саматто.
саралопа̄ди ван̣н̣ана̄
26. саро
а̄дха̄рависеса̄пассайананти опасилесика̄дха̄рависесасса ниссайанам̣, опасилесика̄дха̄рам̣ вина̄ а̄дха̄рантаре гахите сати вачанантарам̣ суттантарам̣ вина̄ бйавахитаниватти ка̄тум̣ на ча сакка̄ти самбандхо, кечӣти буддхаппийа̄чарийа̄дайо дассети, те хи йади ван̣н̣ена ка̄лена ва̄ бйавадха̄непи сандхи бхавеййа тада̄ сарети нимиттассо па̄да̄нам̣ нираттхакам̣ бхавеййа̄ти сарети нимиттопа̄да̄наса̄маттхийена̄нена ван̣н̣а̄дибйавадха̄не но сандхӣти ман̃н̃ама̄на̄ ‘нимитто’чча̄дикам̣ ва̄кйама̄ху, тадайуттанти техи’нимитто’чча̄дина̄ йам̣ вуттам̣, там̣ айуттанти аттхо, айуттатте ка̄ран̣ам̣ бйабхича̄расаббха̄вена са̄маттхийа̄бха̄войева̄ти бйабхича̄рандассетва̄ са̄маттхийа̄бха̄вандассетума̄ха-‘аваса̄не,чча̄ди, ка̄рийа̄бха̄вепӣти еттха на кевалам̣ ‘идамева саччам̣, сумана̄ бхаванту атхопи’тйа̄до ван̣н̣ака̄лабйавадха̄нейева, атха кхо ‘ете на саччена суваттхи хотӯ’тйа̄до аваса̄не ‘пама̄до маччуно падам̣’ тйа̄до анта бинду сан̇кха̄танимиттантаре ва̄ ка̄рийа̄бха̄вепи нимитто па̄да̄насса са̄ттхакатоти аписаддассаттхо, са̄ттхакатоти бха̄ваппаччайалопена бха̄ваппадха̄навасена ва̄ вуттам̣, са̄ттхакаттатоти вуттам̣ хоти, ан̃н̃атха̄ нимиттопа̄да̄намева са̄ттхакам̣ на̄ма̄ти ‘нимитто па̄да̄насса са̄ттхакато’ти на йуджджати, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘аваса̄не ниминтаре ва̄ ка̄рийа̄бха̄вена бйабхича̄расаббха̄ва̄ ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣ са̄маттхийам̣ наттхи, нимиттантубйавадха̄непи чаттхи, йатха̄’да̄рунимиттам̣ ванопасан̇камана’нти тасма̄ ван̣н̣ака̄лабйавадха̄непи сарети нимитте сати лопака̄рийам̣ паппоте ва̄’ти. луппатӣти ‘татриме’чча̄дина̄ катханака̄ле на диссатӣти аттхо, адассанаматтамева хи лопо, ан̃н̃атха̄ ‘татра̄’дисаддарӯпа̄бха̄ваппаттийа̄ аттхаппатӣти ка̄риттамесам̣ на сийа̄ти, пат̣хама̄йа ниддит̣т̣хо… вуттатта̄ каммасса, сарасса̄ти вадеййа… бха̄ве кха̄диппаччайена авуттакамматта̄, иха̄ти имина̄ саттхантаре бха̄васа̄дханавасена гахан̣ам̣ вибха̄вети, гантха ла̄гхаво… сарасса лопоти ва̄ лопам̣ паппотӣти ва̄ аваттаббатта̄, сароти пат̣хама̄йа ниддит̣т̣хатта̄ саро лопо на̄ма хотӣти сан̇ка̄пи сийа̄ти а̄ха-‘на че’чча̄ди, иха̄ти имасмим̣ сутте, хонтичча̄допи пуббасаралопе хантичча̄дикампи сийа̄тйа̄сан̇кийа̄ха-‘соче’чча̄ди, уссаггато а̄гато самбхӯто тасса ва̄ айам̣ти оссаггико пуббалопо, тасса бха̄во оссаггикаттам̣, оссаггикатта̄ пуббалопасса ка̄рийантарехи паралопа̄дӣхи апава̄давидхӣхи а̄ба̄дхито ева, со ча пуббалопо хотӣти самбандхо, ‘‘паро квачӣ’’ти (91-27) квачиггахан̣ена пуббапаралопа̄нам̣ тулйабалатта̄бха̄ва̄ йатха̄ гамаппаттито паралопасса̄пава̄дарӯпаттам̣, аджджха̄ситети павит̣т̣хе, на хоти… паралопа̄пава̄дена ба̄дхитатта̄, техӣти паралопа̄дӣхи, саббатха̄ муттависайо саддхиндрийанти, викаппена муттависайо лате ва̄ти.
27. паро
итисаддо идаматтхе, квачи лопанӣйо хотӣти идам̣ вачанам̣ дӣпетӣти самбандхо, кинти а̄ха-‘пайога̄нуса̄рита’нти, касса̄ти а̄ха-‘ка̄рийасса паралопасса̄’ти, кена хетуна̄ти а̄ха ‘квачиггахан̣ена̄’ти, каттха̄ти а̄ха-‘иха имасмим̣ сутте’ти, тена̄ти тена пайога̄нуса̄рита̄дӣпанена, йатха̄пайоганти а̄гамапайога̄натиккамена, ниччам̣ паккхева̄ паралопо сийа̄ти хонтичча̄до ниччам̣, лата̄ва̄тиа̄дӣсу паккхе ва̄ паралопо бхавеййа, евам̣ ман̃н̃ате ‘‘касминти аттхе ква̄ти ниппханнена̄нийамавуттина̄ анийаматтхассева висесакато вачане саббаттхева̄нийататтхавуттитта̄ квачисаддо-йам̣ йатха̄гамам̣ ниччаманиччамасантан̃ча видхим̣ дӣпети, таттха хонтичча̄дико ничча паккхо паралопассева висайо, лата̄ва̄тиа̄дико аниччапаккхо убхайаса̄дха̄ран̣атта̄ пуббалопасса̄пи висайоти имина̄ ниччам̣ паккхе ва̄ паралопо хоти, асантапаккхо пана саддхиндрийантиа̄дико пуббалопассева висайо саббатха̄нена париччаттатта̄’’ти, тӣсупи четесу пана паккхесу ничча̄ниччапаккхесу йевасса̄пава̄дарӯпата̄… пуббалопасса саббатха̄ хонтичча̄до нива̄ракатта̄ ва̄ видха̄йакатта̄ ва̄ паралопасса, на твасантапаккхе… пуббалопассева саббатха̄нена динна̄ васаратта̄, локагготиа̄ди ту квачисаддасса пайога̄нуса̄рита̄ дӣпакатта̄ ничче асантева̄пи видхимхи дӣпите паралопена ва̄ ниппхаджджатӣти нет̣т̣хабйа̄гха̄то, евам̣ та̄ва квачиггахан̣е саббатха̄нит̣т̣хапариха̄рена ит̣т̣хаппасиддхи сийа̄, тадабха̄векатханти тадабха̄ве виродхама̄ха-‘ан̃н̃ате’чча̄ди, парийа̄йена бхавантӣти квачиггахан̣а̄бха̄ве ‘паро’ти суттам̣ сийа̄ татха̄ сати суттадвайамекависайам̣ тулйабалан̃ча сийа̄, таттха виппат̣иседха̄бха̄ва̄ пама̄н̣абхӯта̄нама̄чарийа (вачана̄)нам̣ нираттхаката̄ ма̄ бхавӣти ва̄рена бхавантӣти аттхо, итӣти имина̄ парийа̄йабхаванака̄ран̣ена, паккхейева сийа̄ти лата̄ва̄тиа̄дӣсу пуббалопе парийа̄йаппаватте парийа̄йена паралопасса̄ппаваттито лата̄ва̄ти паккхейева паралопо бхавеййа, хонтичча̄до ниччам̣ на сийа̄ти самбандхо, тан̃ча̄ти там̣ парийа̄йабхаванан̃ча, кхо ва̄кйа̄лан̇ка̄ре, пат̣ипаданти падампа дампати хоти, некадесапариха̄рена̄пи, тена̄ха ‘на каттхачӣ’ти, имина̄ идам̣ дӣпети ‘‘саббаттха викаппаппасаттийа̄ ханти, саддхандрийам̣тйа̄дикам̣ ‘‘на двева̄’’ти (1-28) суттепи хантичча̄дикан̃ча̄нит̣т̣харӯпампи сампаджджатӣ’’ти. начевамит̣т̣ханти евамидам̣ йатха̄вуттам̣ викаппавидха̄нам̣ саддалаккхан̣ан̃н̃ӯхи нева̄бхиматанти аттхо, тамева са̄дхети ‘паралопо хи’чча̄дина̄, атха̄ ниччапаккхе ва̄ паралопе кате-нена париччаттат̣т̣ха̄не уссаггаппаваттийа̄ лата̄ва латева̄ти рӯпадвайам̣ сампаджджати тасма̄ пайога̄нуса̄рита̄дӣпакена квачисадденева хонти саддхиндрийам̣ лата̄ва латева̄ти пайога самбхавопи, татха̄пи аниччапаккхе лата̄ива̄ти татийарӯпаппасиддхийа̄ парийа̄йена бхавитаббанти парикаппети ‘нану четйа̄дина̄, атха ‘‘паро квачӣ’ти квачиггахан̣е сати апа(ва̄дарӯпа)тта̄ катхампарийа̄йаппаваттӣти манаси нидха̄йа̄ниччапаккхе парийа̄йаппаваттидӣпанаттхам̣ ‘‘на двева̄’’ти суттитанти апава̄де рӯпаттайепи парийа̄йаппаваттийам̣ доса̄бха̄вама̄ха-‘на̄йам̣ досо’чча̄ди, татха̄хичча̄дина̄ ‘‘на двева̄’’ти суттенева парийа̄йасса̄пи дӣпитаттам̣ са̄дхети, са̄ ча екаттхаппаватти парийа̄йам̣ вина̄ на самбхавати… екаккхан̣е паватйасаббха̄ва̄ти адхиппа̄йо, нану ча квача̄бха̄ве парийа̄йаппаваттийам̣ йатха̄вутта досассева̄ппасан̇гато ма̄ хоту парийа̄йо, бхиннависайе пана пуббапаралопаппаваттийа̄ ‘‘на двева̄’ти ниседхе латева лата̄ва лата̄ива̄ти рӯпаттайам̣ ниппхаджджатӣти чоданам̣ манаси нидха̄йа̄ха-‘наче’чча̄ди, таттха досама̄ха-‘татха̄ ча сати’чча̄дина̄, каттхачи демичча̄до ниччам̣ пуббалопассева, каттхачи хонтичча̄до ниччам̣ паралопассева, викаппена ва̄ каттхачи йатходакам̣ йатха̄удакам̣ тйа̄до пуббалопассева каттхачи итипи иччапичча̄до паралопассева каттхачи латева лата̄ва лата̄ива̄чча̄до парийа̄йенубхайалопассева дассанатоти самбандхо, еттхача итипӣти ваваттхитавибха̄сатта дӣпанена квачисаддена паралопе кате-н̃н̃атра пубба лопе сампатте ‘‘на двева̄’’ти еттха̄нуваттама̄на квача̄нубха̄вена ниччам̣ ниседхе иччапиччева бхавати. самбаджджхати тесу тесу суттесу. париччхедоти камматтхавасена а̄дха̄равасена ва̄ти а̄ха-‘париччхиджджати’чча̄ди.
28. надве
таттхача̄ти часаддена бхавитаббам̣, татха̄ ча сати ан̃н̃он̃н̃а̄наджджха̄си там̣ йатходакам̣ йатха̄удакам̣тйа̄ди итипи иччапичча̄дича сан̇гахитам̣ бхаватӣти, пуббалопе паралопе ча парийа̄йена сампатте двиннампи паккхе абха̄ве сати катхамидам̣ йуджджатӣти чодети‘йаджджева’мичча̄дина̄, йаджджеванти хи айам̣ нипа̄тасамуда̄йо анит̣т̣ха̄па̄дана̄рамбха ваттате, еван̃че гайхатӣти аттхо, тадети аттхато вин̃н̃а̄йати, ниччам̣ сандхика̄рийа̄бха̄ве ка̄ран̣ама̄ха-‘упасилеса̄ бха̄вато’ти, тадева саматтхети ӣдисесу хи’чча̄дина̄, ваттумит̣т̣хатта̄ти имина̄ санникам̣со ван̣н̣а̄на маддхаматтака̄лабйавадха̄на̄ пачча̄сатти, санникам̣сассетасса вачаниччха̄йам̣ сатийева сандхика̄рийам̣ хотӣти дӣпети, упасилеса̄бха̄во ва̄ти упасилеса̄бха̄во ева бхавати, на̄н̃н̃атха̄ти адхиппа̄йо, тадабха̄веча̄ти тасса упасилесасса абха̄ве ча, сандхика̄рийа̄бха̄ве ка̄ран̣ама̄ха-‘ка̄лантарена бйавадха̄на̄’ти, ка̄лантарена̄ти убхайаттха т̣хитаван̣н̣а̄на мучча̄ран̣ака̄лато ан̃н̃ена маджджхаппатитака̄лена, сандхи хотева… санникам̣савачаниччха̄васена упасилесабха̄вато, буддха вӣра аттхура̄джапуттам̣ аджара̄мароти чхедо, йадипи саббампетам̣ йаджджевам̣тйа̄дина̄ вуттам̣ квачи саддаппабха̄венева сиджджхати, татха̄пи пака̄ро-йампи саттхе йоджетаббо ва̄ти дассетум̣ вутто.
29. йува
нану сутте ‘лутта̄’ти пан̃чамӣ ниддеса̄ ‘пареса’нти хоту, ‘йатха̄ккамам̣’ти ту вачана̄бха̄ве катхам̣ йатха̄ккамантӣдам̣ вуттанти а̄ха-‘саме’чча̄ти, сама̄ сан̇кхйа̄ ган̣ана̄ йесу те самасан̇кхйа̄-уддесино анудесино ча, уддисанам̣ пат̣хамам̣ ниддисанам̣ уддесо, анудисанам̣ паччха̄ катханам̣ анудесо, уддесо анудесо есаматтхӣти уддесино анудесино, тесам̣ самасан̇кхйа̄намуддесӣнам̣ анудесӣнан̃ча, иван̣н̣уван̣н̣а̄хи уддесино две, е ока̄ра̄ анудесино ча двети уддесӣнаманудесӣнан̃ча т̣ха̄нйа̄деса̄нам̣ самасан̇кхйа̄ сийа̄, сатийан̃ча тассам̣ йатха̄ккама ма̄даса̄ видхӣйанте, локато сиддхимупадассети ‘татха̄хи’чча̄дина̄. ава…пе… е оти паресам̣ матам̣, виппат̣ипаттӣти вируддха̄ пат̣ипатти пат̣иджа̄нанам̣, паре ‘‘сатипи хет̣т̣ха̄ ва̄ггахан̣е‘квача̄саван̣н̣ам̣ лутте’ти сутте квачиггахан̣акаран̣ато аван̣н̣е ева лутте асаван̣н̣о видхи хоти, тато идха на хоти дит̣т̣хупа̄да̄на’’нти ваданти, квачӣти адхика̄ро идха на хоти махуссаво ма̄тӯпат̣т̣ха̄нанти, патисаддо а̄дха̄раттхо, тена сама̄на̄дхикаран̣о урасаддопӣти урасминти ничча сама̄сатта̄ асакападена виггахе кате ‘‘асан̇кхйам̣ вибхатти’’чча̄дина̄ (3-2) суттена асан̇кхйасама̄соти дассетума̄ха-‘вибхатйаттхесан̇кхйасама̄со’ти, еттха пана йуван̣н̣а̄нанти сам̣са̄ми самӣпасамӯха вика̄ра̄вайава̄дӣсу т̣ха̄нйа̄десасамбандхе чхат̣т̣хӣ, тасма̄ иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ т̣ха̄не е оа̄деса̄ хонтӣти аттхо, т̣ха̄нампана тидха̄ апакам̣со ниватти пасан̇го чети, таттха гуннам̣ т̣ха̄не асса̄ самбандхӣйанту [баджджханту (джининдабуддхи)] ти апакам̣со т̣ха̄насаддассаттхо, ‘‘семхасса т̣ха̄не кат̣укамосадхам̣ да̄табба’’нти ниватти ‘‘даббха̄нам̣ т̣ха̄не сарехи аттхаритабба’’нти пасан̇го, тесу идха пат̣хамадутийа̄ на йуджджанти… ниччатта̄ саддаттхасамбандхасса апанайанавина̄са̄ на йуджджантӣти, татийо ту (йуджджати)… сутте аттха̄бхидха̄на̄йа иван̣н̣уван̣н̣а̄нам̣ паваттиппасан̇ге тадаттха̄бхидха̄на̄йева еоа̄деса̄ бхавантӣти.
30. йава̄
‘‘саттамийам̣ пуббассе’’ти (1-14) пуббасса ка̄рийавидха̄нато саттамӣ ниддит̣т̣хасса парата̄ вин̃н̃а̄йатӣти вуттийам̣ ‘паре’ти вуттам̣, евамупарипи, парехи иччасса аджджхин̣амутто’ти са̄дхетум̣ ‘‘саббочанти’’ ‘‘аджджхо адхӣ’’ти ча суттитам̣, тесамидха паччаккха̄табха̄вадассанаттхама̄ха-‘ида’мичча̄ди, аббхаккха̄нанти [аббхуггабхо] имина̄ва сиддханти ‘‘аббхо абхӣ’’ти ча на ваттаббам̣, ити+асса ити т̣хите паралопоти дассанаттхам̣ ‘ити асса паралопо’ти а̄ха, анвагама̄тиа̄дӣсу ниччам̣.
31. ео
путта̄ ме+аттхи, асанто+еттха̄ти падаччхедо.
32. госса
анта̄десаттхоти ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти (1-17) ба̄дхакасса ‘‘т̣а̄нубандха̄некаван̣н̣а̄ саббасса̄’’ти (1-19) ба̄дхакена ‘‘ва̄нубандхо’’ти (1-18) суттена анта̄десаттхо, тенева вуттам̣-‘ба̄дхакаба̄дханаттхойама̄рамбхо’ти, авава̄десе пуббасаралопе дӣгхеча гава̄ссам̣, гаваччханти ниччам̣. идам̣ катхам̣ сиджджхатӣти самбандхо, иданти йатхаривечча̄дикам̣, ким̣ вина̄ сиджджхатӣти а̄ха-‘ева̄дисса̄’тиа̄ди, евасса а̄диека̄ро ева̄ди, тасса, риа̄десамантарена̄ти самбандхо, часаддо ат̣т̣ха̄наппайутто, рассавидха̄нан̃ча̄ти йоджанӣйо, катепи тасминти тасмим̣ сутте вихите ча, на сиджджхатӣти ева̄дисса риа̄десо на катоти катва̄ вуттам̣, бхусам̣+ева̄ти (пана) т̣хите маха̄вуттина̄ ева̄дисса иа̄десе рӯпасиддхи хотева, идха пана пака̄рантарена ‘бхуса̄миве’ти са̄дхетума̄ха ‘тампи’чча̄ди.
33. бйан̃джа
рассадӣгха̄нанти сутте авутте катхам̣ рассадӣгха̄нанти лабхати уддесиноти а̄ха-‘дӣгхасса̄’тиа̄ди, дӣгхасса̄ти рассасса̄ти ча т̣ха̄насамбандхе чхат̣т̣хӣ, пачча̄сатйа̄ти т̣ха̄насо пачча̄сатйа̄, идан̃ча ниссайа васена вуттам̣, ниссайакаран̣амеко саттха̄гато н̃а̄йоти, идха ниччам̣-вӣтина̄мети тхуллаччайам̣, идха на хоти-джано са̄йам̣.
34. сара
т̣ха̄насамбандхети т̣хити т̣ха̄нам̣ пасан̇го, самбандханам̣-самбандхо, т̣ха̄нйа̄десабха̄валаккхан̣о т̣ха̄нейоганимиттабхӯто самбандхо т̣ха̄насамбандхо тасмим̣, две рӯпа̄ни хонтӣти имина̄ на сарӯпаппадха̄ноти дасситам̣ хотӣти самбандхо, хетума̄ха-‘бахувачананиддеса̄’ти, две рӯпа̄нихонтӣтйа̄ди вачанамидам̣ [падамидам̣ (поттхаке)] дассети ‘‘сарӯпаппадха̄непи двисадде двисаддаса̄ман̃н̃ена сан̇кхйа̄двисадда̄нусит̣т̣хам̣ наппайуджджате, тасса (пана) сан̇кхйеййавачанасан̇кхйа̄бха̄ва̄ екавачанамева ( ) [(пана) (поттхаке)] хотӣ’’ти, имина̄ ча-ттхаппадха̄но-йам̣ ниддесо на сарӯпаппадха̄ноти дассети, адхипатипаччайо адхипатиппаччайоти аниччам̣, идха на хоти идха модатӣти, там̣ кхан̣анти еттха екан̇гавикалам̣ паччуда̄харан̣анти сарамха̄ паратта̄бха̄ва̄ на двиттам̣.
35. чату
таббагге татийапат̣хама̄ти касма̄ вуттам̣ чатуттха (дутийа) саддехи ваггаккхаресвева гайхама̄несу татха̄ ниддесо йутто, на хи чатуннампӯран̣о чатуттхо двиннампӯран̣о дутийоти аккхара̄йева вуччантӣти а̄сан̇кийа ‘вина̄пӣ’тиа̄дима̄ха, аккхаре аккхарависайе чатуттха̄ди воха̄ро карӣйама̄но ваггаггахан̣ам̣ вина̄пи ваггаккхарейева рул̣хо пасиддхоти самбандхо, хетумхи итисаддо, йато евам̣, тасма̄ ка̄ран̣а̄ ‘таббагге татийапат̣хама̄’ти вуттанти адхиппа̄йо, таббаггети чатуттхадутийа̄ йасмим̣, тасмим̣йева ваггети аттхо, пачча̄саттӣти пати а̄пубба̄ ‘сада-висаран̣агатйаваса̄данесу’иччасма̄ иттхийам̣ бха̄веттимхи ниппхаджджатӣти дассетума̄ха-‘пачча̄сӣдана’мичча̄ди, йатха̄йогганти чатуттхаккхаре чатуттхасса татийо дутийаккхаре дутийасса пат̣хамоти евам̣ йоггаманатиккамма, дхасса дабха̄воти имина̄ва пуббасса дхасса даттамупалаккхети, татха̄ йасаттхероти. тхероти еттха ека̄ро ваггаккхаро на хотӣти тасмим̣ таваггадутийаккхарасса тасса то пат̣хамо на хоти. пантхоти еттха тавагга дутийаккхарена тхака̄рена таббаггабхӯте нака̄ре сатӣпи на со таббаггадутийаккхароти на тасса пат̣хамо то, еттха ниггхосо нигхосотиа̄ди аниччам̣, дад̣д̣хо нит̣т̣ха̄нанти ниччам̣.
36. витисса
итисаддо-нукаран̣ам̣. нипа̄тасса пакативийа̄-нукаран̣ам̣ бхавати, анукаран̣ан̃ча двидха̄ аса̄дхусаддарӯпам̣ са̄дхусаддарӯпанти, тесу бха̄рава̄хако кочи тена пӣл̣ито ‘ахо бха̄ро’ти ваттаббе саттивекалла̄ ‘ахо ба̄ла’ ичча̄ха, там̣самӣпаваттӣ ‘кимайама̄хе’ти кеначи пут̣т̣хо сама̄но ‘ахо ба̄ла иччайама̄хе’ти вадати, идхамаса̄дхусаддарӯпам̣, итӣти пана са̄дхусаддарӯпам̣, тасма̄ тато-нука̄рийена̄ттхена са̄ттхакатта̄ т̣ха̄насамбандхе чхат̣т̣хӣ.
37. ео
нану ‘‘витиссеве ва̄’’ти (1-36) вотйануваттийа аван̣н̣е еонам̣ во хотӣти ча сакка̄ вин̃н̃а̄тум̣, татха̄ сати ‘аван̣н̣е квачи во хотӣ’’ти ваттаббам̣ ‘ахоти ва̄’ти касма̄ вуттанти чоданама̄сан̇кийа̄ха-‘ока̄рассапи’чча̄ди, т̣ха̄нибха̄вена ниддит̣т̣хатта̄ти ‘‘еона’’нти (1-31) вака̄ра̄десасса виджджама̄натта̄ вака̄ра̄десампати пуна ока̄ро т̣ха̄нибха̄вена ниддиситаббо на сийа̄ти адхиппа̄йена̄ха, на нимиттанти еонам̣ вака̄ра̄десаттхам̣ аван̣н̣о ка̄ран̣ам̣ на хотӣти аттхо, ан̃н̃атха̄ти аван̣н̣асса нимиттатте, ока̄рам̣ на пат̣хеййа̄ти самбандхо, мака̄ра̄гаме’йа̄ча кама̄гате аггамаккха̄йатӣ’ти, све бхаванти виггайха танаппаччайе таддхитавуттийам̣ вибхаттийа̄ ‘‘екаттхата̄йам̣’’ти (2-119) лопе ака̄ра̄десе дӣгхеча сйа̄димхи сва̄танам̣ двитте хиййаттанам̣. сва̄танантиа̄дӣсу ниччам̣, идха нахоти пареча на виджа̄нантӣти.
38. нигга
катха‘ма̄гамо хотӣ’ти вуттам̣ йади ниггахӣтама̄гамо сийа̄ сутте а̄гамаггахан̣ена ва̄ бхавитаббам̣ н̃а-ма-ка̄дйа нубандхависесена ва̄ тйа̄сан̇кийа̄ха-‘асати пи’чча̄ди, а̄гама̄васа̄йе ка̄ран̣ама̄ха-‘а̄десатта̄йога̄’ти, а̄десатта̄його катхам̣ вин̃н̃а̄йати чча̄ха-‘т̣ха̄ниниддеса̄бха̄вато’ти, татха̄ сати а̄гаминиддеса̄бха̄ва̄ а̄гаматтампи на сийа̄ти чодети ‘йаджджева’мичча̄дина̄, на-ити чоданам̣ пат̣иккхипитва̄ тасса а̄гаматтамева са̄дхетума̄ха-‘тасса̄’тиа̄ди, тасса̄ти ниггахӣтасса, расса̄нуппаваттито рассасарамева анугантва̄ паваттито, айамеваттхо вуттийампи дасситойева̄ти ваттума̄ха-‘етадеве’чча̄ди, пурима̄ джа̄тӣти висесанасама̄секате рассе ча биндва̄гамо, паранимиттасса̄ниддит̣т̣хатта̄ бахусадде-нтасса биндва̄гаме бахум̣, сатипи пайога̄нуса̄риттадӣпакасса квачисаддасса̄пи ваваттхитавибха̄сатте ва̄саддасса̄пи та̄дисаттассева пат̣ипа̄дакатта сабха̄вам̣ дассетум̣ ‘ваваттхитавибха̄сатта̄ ва̄дхика̄расса̄’ти вуттийам̣ вуттам̣, ваваттхитасса лаккхийасса ануродхена лаккхан̣аппаваттика̄ вибха̄са̄ ваваттхитавибха̄са̄, абхедена ту ва̄дхика̄ро ваваттхита вибха̄са̄, тасса̄ бха̄во ваваттхитавибха̄саттам̣, тасма̄, идха на хоти идха модати, имасмим̣ т̣ха̄не а̄гаматтаппака̄сако т̣ха̄нинидде са̄бха̄ва̄ а̄десатта̄йогасан̇кха̄то ка̄ран̣ависесо саматтхо, тасса бха̄во са̄маттхийам̣-аттхабала-ман̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣, сача̄ти со а̄гамо ча.
39. лопо
лопасаддасса бха̄васа̄дханаматтамева са̄дхетума̄ха-‘тене’чча̄ди, лопоти йади каммаса̄дхано сийа̄ тада̄ тена сама̄на̄дхикаран̣ам̣ катва̄ упари ‘‘парасаро’’ти суттама̄рабхӣйеййа̄ти бйатирекама̄ха ‘на парасаро’ти, идха на хоти сан̇гаро.
40. пара
твам̣си твамасӣти викаппо, идха на хоти та̄са̄хам̣.
41. вагге
нану ваггеваггантоти еттакейева вутте йасмим̣ (кисми)н̃чи ваггаккхаре паре биндуно йокочи вагганто анийамена бхавеййа татха̄ сати анит̣т̣хампи сийа̄тйа̄сан̇кийа пачча̄саттим̣ саннисса̄йа̄нит̣т̣ха ниваттиндассетума̄ха-‘вагге вагганто’тичча̄ди, сова̄ти ваггантова, тасминти ваггаккхаре.
42. йева
нану саддатта̄ бйабхича̄ритта̄ евасса та̄ва саддо хоту, сам̣йато, сам̣хитоти саддекадесабхӯта̄нампи самбхава̄ тепи гахе табба̄ сийунти ‘йаевахи саддесу’ти йахӣнампи катхам̣ саддавоха̄ро катоти а̄ха ‘ева̄’тиа̄ди, еттха̄йамадхиппа̄йо ‘абйабхича̄рина̄ бйабхича̄рӣ нийамйате’ти.
43. йесам̣
йасадде пуббасуттенева сам̣ссапйа̄десе сиддхе со ( ) [(тасса) (поттхаке)] йа ка̄раматтейева паре сам̣ссева (йатха̄) сийа̄ти суттамидама̄раддхам̣.
44. вана
т̣ха̄нинама̄силисса гаччхати паваттатӣти а̄гамо на̄ма, ко-йаметтха т̣ха̄нӣти а̄ха-‘сарасса̄ти, сутте ануваттасса ча авиджджама̄натта̄ ‘сарасса̄’ти куто лаббхатӣти чодети ‘нану че’тйа̄дина̄. а̄гамасутийа̄ вана̄дӣнам̣ т̣ха̄нисутийа̄ абха̄вепи са̄маттхийа̄ бйан̃джанасса ва̄ а̄гамо сийа̄ сарасса ва̄, йади бйан̃джанасса ва̄ сийа̄ (на) ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти (5-92) суттита ма̄чарийена, тасма̄ тадева н̃а̄пети ‘саро йеветтха т̣ха̄нӣ бхавитумарахатӣ’ти. вуччатечча̄дина̄ париха̄рама̄ха, нипубба̄ падисма̄ анаппаччайе ‘‘пада̄дӣнам̣ квачӣ’’ти йукаанта̄вайаво ‘‘таваггаварана̄’’дина̄ (1-48) йе дасса джо ‘‘ваггала сехите’’ти (1-49) (йасса джо) нипаджджанам̣, ма̄нантатйа̄дӣсӯти адхика̄ра̄ти ‘‘кйо бха̄вакаммесвапароккхесу ма̄нантатйа̄дӣсӯ’’ти (5-17) ито ма̄нантатйа̄дӣсути адхика̄ра̄, паччайантарети ма̄нантатйа̄дӣто ан̃н̃асмим̣ паччайе, качча̄йанена ‘атиппагокхота̄ва̄’ти са̄дханаттхам̣ ‘‘квачи о бйан̃джане’’ти ока̄ра̄гамо гака̄ра̄гамо ча суттантарена вихито, там̣ пака̄рантарена са̄дхетум̣ вуттийам̣-‘атиппаго кхо та̄ва̄’ти йам̣ вуттам̣ там̣ дассетум̣ ‘атиппа̄’тиа̄ди вуттам̣.
46. чха
два̄дайо ат̣т̣ха̄расанта̄ бахувачананта̄ти ‘чхакӣ’ти ваттаббе ‘чха̄’ти екавачанам̣ на йуджджатӣти чодети ‘нануча̄’тиа̄дина̄, парихарати начча̄дина̄, нети ‘чхал̣о’ти айутто-йам̣ ниддесо на хотӣти аттхо, чхасаддасса анукаран̣атта̄ чхасадда̄нукаран̣атта̄, хет̣т̣ха̄ вуттаса̄дхусаддарӯпа̄ са̄дхусаддарӯпаманукаран̣ам̣ вибхаджати ‘анукаран̣ан̃ча дувидха’мичча̄дина̄, париччатто джахито аттхо видхиниседхарӯпо йасса там̣ париччаттаттам̣, еттха пана чхасаддена чхасан̇кхйа̄висесо париччатто, абхидха̄йато хотӣти имина̄ чхасаддасса анука̄рийена̄ттхена̄ттхавантаттхама̄ха, екавачанантасса ниддесо като… чхасаддавачанӣйасса чхасса екатта̄, анука̄рийасса̄ти ека̄дино сан̇кхйа̄ саддасса тадан̃н̃асса ва̄ йаданука̄рийамека̄дикам̣ тадан̃н̃ам̣ ва̄ саддарӯпам̣ тасса. сан̇кхйа̄дивисесанти екатта̄дисан̇кхйа̄висесам̣ тадан̃н̃ам̣ ва̄, ‘‘йомхи двиннам̣ дуве две’’ти (2-219) сутте двисаддо-нука̄рийам̣ двисаддарӯпам̣ таббачанӣйан̃ча двисан̇кхйа̄висесампара̄масатӣти табба̄чакам̣ двиннанти бахувачанам̣, атха ‘л̣ан̃и’ти касма̄ на вуттам̣ еван̃хи сати н̃а̄набандхатта̄л̣ака̄ро а̄дйавайаво бхавитумарахатӣти чоданамманаси нидха̄йа ‘чхасадда̄’тиа̄дима̄ха, анта̄пава̄дена видхӣйама̄но л̣ака̄ро чха садда̄ парасса̄дисса а̄гаматта̄…пе… хотӣти самбандхо, анта̄пава̄дена̄ти имина̄ ‘сарасса̄’ти чхат̣т̣хӣниддесато ‘‘чхал̣ӣйантасса̄’’тӣ-масса висайабха̄вам̣ дӣпети, парасса̄ти имина̄ ‘чха̄’ти пан̃чамӣниддесато ‘‘пан̃чамийам̣ парасса̄’’тӣмасса висайабха̄вам̣, а̄дисса̄ти имина̄ л̣ассекаван̣н̣атта̄ анта̄пава̄дена ‘‘а̄дисса̄’’ти сутте на а̄дйанто вийекопи сароти сарасса̄дисса паттим̣ дассети, айаметтха̄дхиппа̄йо ‘чха̄’ти пан̃чамӣниддеса̄ ‘‘пан̃чамийам̣ парасса̄’’ти (1-15) парасса сампаттам̣ ка̄рийам̣ екаван̣н̣атта̄ ‘‘чхат̣т̣хийантасса̄’’ти (1-17) антасса сампаттам̣ ‘‘а̄дисса̄’’ти (1-16) а̄диван̣н̣асса паппотӣ’’ти. а̄дибхӯтова хотӣти асатипи н̃ака̄ре а̄гамаггахан̣а̄нуваттийа̄ а̄гаминам̣ сарам̣ авина̄сенто тасса а̄дйавайавабхӯтова хотӣти аттхо, лака̄рам̣ каронти ‘‘йавамаданатарала̄ча̄гама̄’’ти суттена, танти лака̄ракаран̣ам̣ убхиннамависесавачанан̃ча айуттатам̣ дассети ‘тесампи’чча̄дина̄, тесампӣти качча̄йана̄нампи, аккхарасан̃н̃а̄йанти ‘‘аккхара̄па̄дайо екачатта̄лӣса’’нти видхӣйама̄нааккхара сан̃н̃а̄йам̣. ависесе лал̣а̄нам̣ на̄натта̄бха̄ве, па̄кат̣о ва̄ти имина̄ сутилипибхедасса паччаккхасиддхатандассети, таттха хи сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхийа̄ лал̣а̄нам̣ висум̣висум̣ гахан̣ам̣ сути, там̣там̣ десава̄сӣнам̣ лекха̄ ва ваттха̄нам̣ липи, тесам̣ бхедо сотачаккхувин̃н̃а̄н̣агайхатта̄ паччаккхасиддхо, чхал̣абхин̃н̃а̄ти викаппена л̣ака̄ра̄гамапаккхе рӯпам̣.
47. тада
исса аттам̣ нипа̄тана̄, дака̄ро пана ‘‘майада̄ саре’’ти (1-44), падантарена̄тиа̄дӣти имина̄ ан̃н̃ена падена, са̄дхӯни бхавантӣти вутти па̄т̣хасса аттхам̣ ваттум̣ ‘са̄дхӯни бхавантӣти нипа̄танато’ти а̄ха, таттха ка̄ран̣ама̄ха-‘йа’мичча̄ди, аппаттасса па̄панампаттасса пат̣иседхо ча нипа̄танам̣, тесам̣ идха па̄т̣ха̄ти тесам̣ татха̄ иччханта̄нам̣ идха̄ти нипа̄тасса имасмим̣ тадамина̄дисутте па̄т̣ха̄, уддхасса удӯти уддхам̣ кхамасса̄ти ан̃н̃ападаттхасама̄се уддхам̣кха ити т̣хите уддхам̣саддасса удуа̄десо, аса-бходжане иччасма̄ ‘‘квачан̣а’ ити (5-41) суттена ан̣паччайе асасаддо ниппхаджджатӣти а̄ха-‘писитамасана̄’ти ‘‘квачан̣а’’ ити махийам̣ раватӣти т̣хите имина̄ва ган̣анипа̄танена сама̄се кате майӯрасаддо ниппхаджджатӣти дассетума̄ха ‘махисаддассе’чча̄ди, асса тадамина̄диган̣асса а̄гатиган̣атта̄ еваман̃н̃епӣти самбандхо, вуттанти па̄т̣хасесо. дӣгханика̄йа̄дӣсу пан̃часу ника̄йесӯти–
‘‘дӣгхамаджджхимасам̣йутта, ан̇гуттарикакхуддака̄;
ника̄йа̄ (пан̃ча) гамбхӣра̄, дхаммато аттхаточиме’’ти.
вуттесу дӣгха̄гама̄дӣсу пан̃часу ника̄йесу, н̃а̄табба̄ти ван̣н̣а̄ гама̄дидва̄рена джа̄нитабба̄, пан̃чавидхам̣ пан̃чаппака̄рам̣ нируттамуччатети самбандхо, ниббачанам̣ нируттам̣, напум̣саке бха̄ве тто, аттхакатханава̄кйа пуббакамучча̄ран̣амиччаттхо, тадабхидха̄йи саттхамапйабхидха̄не-бхидхеййо пача̄ра̄ тадаттхата̄йа ва̄ нируттамуччате, вуттанирутти лаккхан̣ена…пе… ведитабба̄ти имина̄ нируттасаттхе йе садда̄ пат̣ипадам̣ ниппха̄дийанти тесамидам̣ са̄ман̃н̃ена ниппха̄дананти дӣпети, два̄ре нийутто дова̄рикоти еттха н̣ике дака̄равака̄ра̄нам̣ маджджхе ока̄ра̄гамо, хим̣сисма̄ти ‘хим̣са-хим̣са̄йа’ миччасма̄, аппаччайети ‘‘са̄вака̄ракесва гхан̣гхака̄’’ти (5-44) аппаччайе, ниджакоти еттха джака̄расса йака̄ре нийако. атха ван̣н̣авика̄роти вуттатта̄ джаван̣н̣асса йа̄десе нийака̄дайо та̄ва сиджджханту, суса̄на̄дайо катхам̣ чхавапада̄дивика̄ратта̄ суса̄на̄дӣнанти а̄ха ‘падавика̄ропи’чча̄ди. ан̃н̃атха̄ ван̣н̣асамуда̄йа̄десасса висум̣гахан̣е чхаббитопаттийа̄ ‘пан̃чавидхам̣ нирутта’нти сан̇кхйа̄нийамо на йуджджеййа̄ти бха̄во. його самбандхо, татха̄хичча̄дина̄ дха̄тусса аттха̄тисайена йогампа̄кат̣ӣкароти, раванакирийа̄ти самбандхоти кека̄йита̄нйасадданакирийа̄бхисамбандхо. майӯроти еттха равати майӯрара̄ве ева ваттате, на са̄ман̃н̃ена раванакирийа̄маттети бха̄во.
48. тава
ван̣н̣аматтассе ва̄ти ван̣н̣аса̄ман̃н̃ассева, маттасаддо еттха са̄ман̃н̃а вачано. йака̄рассача ча̄десоти самбандхо, дайака̄ра̄нам̣ джаттантисса имина̄, йасса ‘‘ваггаласехи те’’ти (1-49) джаттам̣, атта̄намадхикичча паваттанти аттхе асан̇кхйасама̄со.
49. вагга
йантам̣ садда̄нам̣ ниччасамбандхиттепи паккантависайатта̄ там̣саддо йам̣саддам̣ на̄пеккхатетйа̄ха-‘тети анантара’ичча̄ди, там̣ саддо хи пакканта висайо татха̄ пасиддхависайо анубхӯтависайо ча йам̣саддам̣ на̄пеккхате, йатха̄ чесо йам̣садданна̄ пеккхате, там̣ саббам̣ маха̄са̄мина̄дхика̄йам̣ субодха̄лан̇ка̄рат̣ӣка̄йам̣–
муниндачандасан̃джа̄та, ха̄сачанданалимпита̄;
паллава̄дхавала̄тассе, веко на̄дхарапаллавоти (122).
етисса̄ га̄тха̄йа амхехи виттха̄ританайена гахетаббам̣, йатха̄ раханти сакамма̄каммадха̄тӯнаманурӯпам̣.
50. вева̄
кин̃ча̄пӣдам̣ [идам̣кин̃ча̄пи (поттхаке)] викаппанаттхам̣ катанти хет̣т̣химена ни(нна̄на)ттам̣ вин̃н̃а̄йати, татха̄пи имина̄ ва̄ка̄рена викаппова, хет̣т̣химе пана квача̄дхика̄ра̄ хака̄рантадха̄туто дхйан̣паччайе мехйам̣, дохйам̣ синехйам̣, лехйантипи бхаватвева.
53. сам̣йо
ваттуно-ттаппадха̄наттаматтавачасӣти нийата̄вайавава̄чино упа̄да̄на̄ти вуттаманекаттхаттепйа̄дисаддасса, а̄дийатӣтйа̄дӣти каммаса̄ дханоча̄йама̄дисаддо, сойаматтхо суман̇галаппаса̄данийа̄ кхуддасиккха̄ т̣ӣка̄йа‘а̄дито упасампанна̄’ти еттха амхехи вуттанайена ведитаббо, сам̣йуджджатӣти сам̣його-екатра̄ват̣т̣хитабйан̃джана̄.
54. виччха̄
йам̣ваттатети вуттивачанам̣ никкхипитва̄ тасса аттхам̣ ваттума̄рабхате ‘самбхава̄пеккха̄йе’чча̄ди, йам̣ваттатети ча сутте авиджджама̄непи гаммама̄наттхасса саддасса пайогампати ка̄мача̄роти вуттийам̣ вуттам̣, йасаддасса̄нийаматтхавуттиттепи падава̄кйато на̄н̃н̃ам̣ самбхавати виччха̄йама̄бхиккхан̃н̃е ча ваттама̄нанти а̄ха ‘самбхава̄пеккха̄йападам̣ ва̄кйам̣ва̄’ти, самбхаватӣти самбхаво-падам̣ ва̄кйам̣ ва̄, тасмим̣ апеккха̄йа падам̣ ва̄кйам̣ ва̄ ваттатети самбандхо, ваттатети виччха̄йама̄бхин̃н̃е ча̄ттхе ваттате, нану падасса ва̄кйасса ва̄ висум̣йева дабба̄дайо аттха̄, там̣ катхамида метасмим̣ ваттудхамме кирийа̄дхамме ча виччха̄бхиккхан̃н̃аттхе ваттатети ануйогам̣ сандха̄йа̄ха-‘висайабха̄вена̄’тиа̄ди, виччха̄йа ваттудхаммасса кирийа̄дхаммасса ча̄бхиккхан̃н̃асса висайо падам̣ ва̄кйам̣ ва̄… анан̃н̃аттхавуттивасена таттхаппаваттийа̄, там̣ васенача, абхидха̄йакаттена чети гочараттена пака̄сакаттена ча̄ти аттхо, йам̣ваттатети аджджха̄хат̣асса йанти пат̣хамантасса вибхаттивипарин̣а̄мам̣ дассети (тасса̄ти) а̄дина̄, имина̄ идам̣ дӣпети ‘‘йаджджапи ‘виччха̄бхиккхан̃н̃есви’ тйатра чхат̣т̣хӣночча̄рӣйате, татха̄пи чхат̣т̣хӣпасиддхи хотева, катхам̣ две ичча̄десаниддеса̄ а̄десо ча самбандхӣнамапеккхате, ‘виччха̄бхиккхан̃н̃есӯ’ти ча̄ттханиддесо, на ча̄ттхасса̄десена самбандхо упападжджате, тасма̄ виччха̄бхиккхан̃н̃есу йам̣ падам̣ ва̄кйам̣ ва̄ ваттате тасса две бхавантиччевам̣ чхат̣т̣хӣйаттхо сакка̄ ватту’’нти, две рӯпа̄ни хонтӣти дасситам̣ хотӣти самбандхо, саддарӯпе сан̇кхйаййети дутийа̄ бахувачанантам̣ пат̣ипа̄дайама̄ноти еттха пат̣ипа̄данакирийа̄йа самбандхенопадит̣т̣хам̣, ‘‘ва̄кйантарат̣т̣хопи саддо тадан̃н̃асмимпи самбандхамупайа̄тӣ’’ти двисаддоти идам̣ упари ва̄кйадвайепйупайуджджати ‘двисаддо вутто, двисаддо на сарӯпаппадха̄но’ти, атха сарӯпаппадха̄но касма̄ на вуттоти а̄ха-‘бахувачанена ниддеса̄’ти, атха двети са̄ман̃н̃ена вуттатта̄ падава̄кйа̄нам̣ т̣ха̄не двиббачанам̣ ва̄ сийа̄, та̄нева̄ ваттантӣти двиппайого ва̄, татха̄ сати ‘йам̣ваттате тасса̄’ти касма̄ пат̣хамамева нисса̄йа вуттийам̣ виваран̣ам̣ катанти а̄ха-‘еван̃ча̄’тиа̄ди, ида̄ни двиппайогапаккхасса садосатта̄ агахитабха̄вам̣ дассетума̄ха-‘йада̄тви’ тйа̄ди, тусаддо пуббасма̄ паккха̄ висесасса падассако [висесанаттхо (поттхаке)], таттха хи две [дверӯпа (поттхаке)] саддарӯпа̄нйа̄дисӣйанте, иха ту сова саддо двира̄ваттате, а̄вуттӣ сан̇кхйеййа̄ти евам̣ ман̃н̃ате ‘‘двисаддо-йам̣ ‘‘а̄дасахи сан̇кхйа̄ сан̇кхйеййе ваттанте’’ти вачанато сан̇кхйеййавачано, тасмеха сан̇кхйеййам̣ саддарӯпам̣ ва̄ сийа̄ а̄вутти ва̄, иччапи ниддесо тадубхайамапеккхийа напум̣сакалин̇гена ва̄ сийа̄ иттхилин̇гена ва̄, таттха йада̄ напум̣сакалин̇гена ниддесо, тада̄ саддарӯпа̄ни сан̇кхйеййа̄ни бхаванти, йада̄ ту иттхилин̇гена, тада̄ саддасса̄вуттӣ учча̄ран̣алаккхан̣а̄ кирийа̄ сан̇кхйейа̄ бхаванти, тато четтха а̄вуттӣапи сан̇кхйейа̄ хонтӣ’’ти, тада̄ двиппайого двиббавачананти еса паккхоти айаметтха бха̄во’’ йада̄ две а̄вуттийо видхӣйанте тада̄ двиппайого двиббачананте сопеккхо, (атра т̣ха̄нйа̄десабха̄во наттхи) [натут̣т̣ха̄не двиббачанапаккхо (поттхаке)] а̄вутти хи кирийа̄, тасса̄ чеха саддо са̄дханам̣, на ча кирийа̄йа са̄дханасса ча т̣ха̄нйа̄десабха̄во упападжджате, тасма̄ йада̄вуттӣ видхӣйанте, тада̄ диппайого двиббачананте-со паккхо бхаватӣ’’ти, айампи паккхо па̄н̣инӣйехи париггахӣто, тадайуттам̣ досадут̣т̣хатта̄ти сандассайама̄ха-‘со пане’тйа̄ди, те хи дутийампи паккхамаббхупагамма упача̄раматтато бхедо, ваттхутотвабхедо ва̄ти понопун̃н̃ена там̣ са̄дхенти. катхампана садосаттам̣ йена̄йам̣ на гахитотйа̄ха- ‘татха̄хи’чча̄ди, н̣йо насийа̄ти ‘‘тасса бха̄вакаммесу тта та̄ ттана н̣йа н̣еййа н̣ийа н̣ийа̄’’ти (4-59) бха̄ве видхӣйама̄но н̣йо двиппайогапаккхе саддабхедасаббха̄ва̄ пуна пунети самуда̄йасабха̄вато пунапуна бха̄воти аттхе пунапуна самуда̄йато на бхавеййа̄ти аттхо, на кевалам̣ н̣йова, атха кхо екападантогадха̄нам̣ сара̄нам̣ сара̄нама̄дибхӯтассука̄расса бхаванто ока̄ропи ‘‘сара̄нама̄дисса̄ йуван̣н̣асса̄ ео н̣а̄нубандхе’’ти (4-124) на сийа̄, ‘‘мана̄дйа̄па̄дӣнамомайе ча ‘‘ити (3-59) ока̄ро пана паккхадвайепи хотева… уттарападасса нимиттабха̄вена гахитатта̄, пуббапаккхепи хи две саддарӯпа̄нйева̄дисӣйантети хотева пада бхедо, ваккхати хи ‘сатӣпи аттагате бхеде’ти. нану а̄вуттидхаммабхеда саддассупачарито бхедо, сарӯпато твабхедова, ан̃н̃атха̄ а̄вуттийева на сийа̄, екасса хи ваттхуно а̄вутти хотичча̄ха‘на̄нтарене’чча̄ди, ан̃н̃атхети упачарито бхедо на сабха̄ватоти че, ка̄рийамбхаватӣти еви на сакка̄ ваттунти самбандхо, сабха̄вато твабхедо ва̄ти упача̄ра̄бха̄вена ваттхуто виджджама̄набхедамавадха̄райати, ан̃н̃атха̄ти йади бхедо сийа̄, а̄вуттийева на сийа̄ти еттха̄йамадхиппа̄йо ‘‘йади сабха̄ватова бхедо бхиннасса пана катхама̄вутти сийа̄’’ти, т̣ха̄нисадисатта̄ти ‘‘т̣ха̄нӣвийа̄десо’’ти парибха̄самупалаккхети.
кирийа̄йа̄тиа̄дӣсу сахаттхе татийа̄… кирийа̄дӣхи дабба̄дйаттха̄нам̣ ватту [катту] бйа̄паниччха̄паваттито, деса̄дӣти ( ) [(хи) (поттхаке)] а̄дисаддена ка̄ла̄ваттха̄дим̣ сан̇ган̣ха̄ти, на̄на̄ка̄райуттамева бхиннам̣ на̄ма хотӣти а̄ха-‘анекаппака̄райутте’ти, бахувачананиддесато вуттам̣ хотӣти самбандхо, тена̄ти йена бахувачананиддесена саким̣ бйа̄паниччха̄ джотӣйати тена каран̣абхӯтена хетубхӯтена ва̄, камена бйа̄питумиччха̄йам̣ джа̄тиа̄дӣнан̃ча бйа̄питумиччха̄йанти самбандхо, таттха айан̃ча га̄мо раман̣ӣйо айан̃ча га̄мо раман̣ӣйоти камена бйа̄питумиччха̄, еттха кин̃ча̄пи раман̣ӣйагун̣ена га̄мадаббайого аттхи, татха̄пи га̄ма̄нам̣ гун̣ена його, саббо га̄мо раман̣ӣйоти ба̄хуллена, наттхи са̄каллена [камена (поттхаке)] бйа̄питумит̣т̣хаттанти сакалабйа̄паниччха̄йа̄бха̄воти на двиббачанам̣, евамупари йоджетва̄ аттхо дат̣т̣хаббо, сампанно йавоти сампаннагун̣ена йаваджа̄тийа̄ бйа̄питумиччха̄, екаттха̄ джа̄ти, анекаттха ниссайа̄ виччха̄ [екаттха̄джа̄ти, екаматтхам̣ н̃а̄пайисса̄мӣти джа̄тисаддо пайуджджате ане каттханиссайа̄ча виччха̄, анекаттхам̣ сан̃н̃а̄пайисса̄мӣти виччха̄пайуджджате-ти маха̄бхассе], собханам̣ дхавакхадиранти собханагун̣ена дхава̄дидабба̄нам̣ бйа̄питумиччха̄, аттхасадденеттха дабба̄дайо ваттумит̣т̣ха̄ти а̄ха-‘даббагун̣акирийа̄лаккхан̣е’ти, висаддо панеттха бйа̄панаттхоти а̄ха-‘бйа̄питум̣ самбандхиту’нти, са̄ти виччха̄, ваттудхаммоти ‘руккхам̣руккха’мичча̄дикам̣ йо вадати, тасса ваттуно дхаммо… иччха̄лаккхан̣асса дхаммасса таппат̣ибаддхатта̄, саддоти руккхамичча̄дико, тасса саддасса йам̣ рӯпам̣ атта бха̄во, тамева пачча̄сатйа̄ ‘‘сута̄нумитесу сутасамбандхова балава̄’’ти виччха̄ бхиккхан̃н̃есу ваттама̄насса сутассева тасса рӯпасса пачча̄саннабха̄вато двисан̇кхйа̄ йуттам̣ двисан̇кха̄та̄йа сан̇кхйа̄йа ‘руккхам̣ руккха’миччевам̣ йуттам̣ атидисӣйате сутте двеиччанена, двиббачанассева [двиббачанамева (поттхаке)] хи двисан̇кхйа̄йуттата̄, атха катамекавачанантасса двиббачанам̣, татха̄хи саббейевететтха виччха̄йам̣ двиттехйабхидхайантети бахатта̄ бахувачанам̣ паппоти, екавачананту на сиджджхати ‘руккхам̣ руккхам̣ син̃чатӣ’ти екаттха̄бхидха̄набхиннасаббаруккхаппатӣтӣти катхамекавачанантасса двиббавачанантӣ а̄сан̇кийа̄ха-‘таттхе’чча̄ди, аттхаса̄маттхийа̄ти ‘бахувачанантаппайогехи’чча̄дина̄ ваккхама̄нанайена бахувачанантаппайогенева виччха̄ттхаджотанато на таттха двӣббачанам̣ сийа̄, бхавитаббан̃ча двиббачане (на, е) кавачанаттамантарена на ча̄ттхи двиббачана̄вака̄ соти патӣти бала̄вагато йо-ттхо, тасса аттхасса ан̃н̃атха̄нупапаттилаккхан̣ам̣ са̄маттхийам̣ аттхаса̄маттхийам̣, аттхаса̄маттхийа̄ екавачанантасса двӣббачананти самбандха̄, кирийа̄дийоганти кирийа̄гун̣а̄ди самбандхо, мантва̄ти бйа̄питумиччха̄йантӣмасса пуббакирийа̄вачанам̣, абхисам̣харитва̄ти екатокатва̄. саддасса та̄дисаттхапачча̄йакатте са̄маттхийам̣ саддасатти [саддасса]. йугапада̄дхикаран̣ата̄йам̣ сахавачаниччха̄йам̣ бахувачанаппаваттийева, на таттха двиббачананти дассетума̄ха-‘атойеве’чча̄ди, ато йева̄ти бахувачанантасса саддасаттийа̄ виччха̄джотанато двиббачана̄бха̄ва̄йева, еваман̃н̃ате- ‘идха пана йогападжджам̣ дувидхам̣ саддайогападжджам̣ аттхайогападжджан̃ча, таттха кин̃чи са̄ттхака̄нам̣ саддайогападжджаматтхайога паджджам̣ на самбхаватӣти, йугапади адхикаран̣ам̣ дхава̄ди аттхо йасса содхавакхадирапала̄сасаддо йугапада̄дхикаран̣о, тасса бха̄во татха̄, тассан̃ча сати, саддайогападжджамантарена бхиннаттха̄намекасаддавачанӣйа̄на мекато папатти аттхайогападжджам̣, там̣ сахавачаниччха̄йанти имина̄ дасситанти тассам̣ сахавачаниччха̄йан̃ча сати, собхана̄ дхавакхадирапала̄са̄ собхана̄ руккха̄ти собханагун̣айогепи бахувачаненева виччха̄джотанато двиббачана̄бха̄воти, собханам̣ дхавакхадиранти пана сатӣпи саддайогападждже сама̄ха̄ратта̄ наттхаттхайогападжджа [на̄твайа̄гападжджа (поттхаке)] нти екавачанантатта̄ двиттаппасан̇гепи собханам̣ дхавакхадиранти садда̄нам̣ саким̣ бйа̄паниччха̄йа̄бха̄ва̄ на двиббачананти хет̣т̣ха̄ вуттам̣.
ва̄ттикака̄рена ‘‘а̄нупуббийе две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-1-ва̄) вуттам̣, тада̄ха-‘а̄нупуббийепи’чча̄дина̄, аттхева̄нупуббийепи виччха̄ татова двиттанти пат̣ипа̄дайа ‘ма̄нупуббийа’мичча̄дина̄ ‘аттхийевечча̄дино вуттива̄кйасса виваран̣ама̄ха. га̄маджа̄тийа̄ тулйаджа̄тийа̄нам̣ диса̄ деса̄дибхедена бхинна̄намива га̄ма̄нам̣, на еттха виччха̄, мӯламаггам̣ ва̄ хи мукхйа мекамева… хет̣т̣худдхабха̄гантара̄бха̄венекатта̄, йенупарийадхо бха̄га̄пеккха̄йа катамӯлаггабйападесена бхиннаджа̄тийа̄ мӯлаггабха̄га̄, те бхиннаджа̄тийа̄, на ча бхиннаджа̄тийа̄нам̣ виччха̄ хоти, на хи гоготи вутте (ва̄хӣка)гата̄ виччха̄вагамйатети а̄чарийаджининдабуддхина̄ а̄нупуббийе виччха̄йа̄бха̄вам̣ пат̣ипа̄дитам̣, там̣ вигхат̣айитум̣ ‘йади хи’чча̄дина̄ йам̣ вуттийам̣ вуттам̣, там̣ випан̃читума̄ха- ‘йатхе’чча̄ди, насаннивит̣т̣хоти на патит̣т̣хито, наттхӣти вуттам̣ хоти, йассӯпарибха̄го аттхи тампи мӯланти мӯла бйападесасса̄пеккха̄ кататтама̄ха, убхайанти мӯламагган̃ча, татха̄ ан̃н̃епи мӯлаггабха̄га̄ти имина̄ мӯлаггабхеда̄нам̣ хет̣т̣ха̄ вийа гахан̣е сати бахуттама̄ха, пуббакатхитена̄ти ‘руккха̄дӣнам̣ ба̄хуллена̄’тиа̄дина̄ пуббе вуттанайена, идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘мӯла̄дӣнам̣ ба̄хуллена тхӯла̄ди гун̣айогаммантва̄ саттамӣвибхаттийуттена мӯла̄дисаддасахитена сабба саддена мӯла̄дикаматтхамабхисам̣харитва̄ саббасмим̣ мӯле тхӯла̄ саббасмим̣ агге сукхума̄ти евам̣ (ваттуно) бйа̄питумиччха̄йамекавачанантасса виччха̄йантвева двиббачана’’нти.
джет̣т̣ха̄нам̣ виччха̄самбхаве саббаканит̣т̣хасса джет̣т̣хатта̄бха̄ва̄нуппавесо на сийа̄ти а̄нупуббийаматтавачаниччха̄йам̣ тенева двиттамабхихитам̣ ‘джет̣т̣хам̣ джет̣т̣хамануппавесайа̄’ти тенева̄чарийена, тададхуна̄ вигхат̣ӣйати ‘джет̣т̣ха’ мичча̄дина̄, канит̣т̣хопи павесӣйатӣти канит̣т̣хассапи виччха̄самбхавама̄ха, таттха ка̄ран̣ама̄ха-‘йатхева хи’чча̄ди, парасса̄ти маджджхимасса̄ти еттха висесанам̣, канит̣т̣хасса̄пи джет̣т̣хабйападесоти самбандхо, йатха̄вуттамева саматтхети ‘ваттиччха̄нибандхане хи’чча̄дина̄, ваттиччха̄дибандханети ваттуно иччха̄ нибандханам̣ ка̄ран̣амасса̄ти сама̄со, ваттхусабха̄ве ваттху таттхе, абхинивесо паватти, на̄бхисамбхун̣а̄ти на паппоти.
‘‘сакаттхе вадха̄рийама̄не некасмим̣ две бхавантӣти ваттабба’’нти (8-1-12-ва̄) ва̄ттикака̄рена вуттам̣, тада̄ха ‘сакаттхе’ичча̄ди, аттхаппака̄ран̣а̄дйанапеккхасса падасса аттхе сакаттхе авадха̄рийама̄не еттакамевети гаммама̄не анекасмим̣ диййама̄не двиббачанамит̣т̣хам̣ матам̣ па̄н̣инийа̄нанти аттхо, айампанесамадхиппа̄йо ‘ма̄сакам̣ ма̄сакам̣ имамха̄ каха̄пан̣а̄ бхаванта̄нам̣ двиннам̣ дехӣ тйатра две ева ма̄са̄ да̄тумиччхита̄, каха̄пан̣ам̣ на̄ма–
чатта̄ро вихайо гун̃джа̄, двегун̃джа̄ ма̄сако бхаве;
две аккха̄ва ма̄сака̄пан̃ча,ккха̄нам̣ дхаран̣амат̣т̣хакам̣ти.
вуттавидхина̄некама̄сакасамуда̄йо, таттха на саббе каха̄пан̣а самбандхино ма̄са̄ да̄накирийа̄йа бйа̄пита̄, двейева̄ти неттхаттха виччха̄ти йатха̄вуттаваттаббена двиббачана’’нти, там̣ дассетва̄ти там̣ двиббачанода̄харан̣ам̣ дассетва̄, пат̣ипа̄дайитум̣ виччха̄йамева двиттам̣ дассетум̣… ма̄сакам̣ ма̄сакамичча̄дотвайамадхиппа̄йо-‘‘дехӣти да̄накирийа̄йа ма̄сса бйа̄питумит̣т̣ха̄ти виччха̄йамеветтха двиббачанам̣, татха̄хйато двирутта̄ виччха̄ва гамйате’’ти, саддантараточча̄дикам̣ кима̄сан̇кийа вуттанти а̄ха‘дехӣ’тиа̄ди, авадха̄ран̣е патӣйама̄нети каха̄пан̣асамбандхини бахумхи ма̄сакасамуда̄йе ма̄сакадвайаниччхайе вин̃н̃а̄йама̄не сати, ависесена са̄ман̃н̃ена ма̄са̄нам̣ дехӣти да̄накирийа̄йа бйа̄пана̄ бха̄ва̄ти самбандхо, саддантараточча̄дино са̄дхиппа̄йаматтхамабхидха̄тума̄рабхате ‘падене’чча̄ди, еттха падена̄ти ма̄сакамиччанена падена, имамха̄ каха̄пан̣а̄ти идаметтха саддантарам̣, ката̄бхисан̇кхаран̣асса̄ти ма̄сакам̣ ма̄сакамиччевам̣ ниппха̄дитасса, саддантаратоти имина̄ падантарайого гахитоти а̄ха-‘падантарена йогато’ти айаметтха̄дхиппа̄йо ‘‘двиттакаран̣ака̄ле саддантаравачанӣйассаттхасса̄напеккхитатта̄ ма̄сакам̣ма̄саканти ависесена ма̄сакавиччха̄йам̣ двиттам̣, тадану пана имамха̄ каха̄пан̣а̄тисаддантарасамбандхе сати йади каха̄пан̣асамбандхйа на васесама̄сакавиччха̄ париггайхати тада̄ имасса каха̄пан̣асса̄ти чхат̣т̣хийа̄ бхавитаббам̣, имамха̄ каха̄пан̣а̄ти пана авадхипан̃чамӣниддесато каха̄пан̣ато двайамева гахетва̄ бхаванта̄нам̣ двиннам̣ дехӣти имамха̄ каха̄пан̣а̄ти саддантаратовадха̄ран̣ам̣ гамйате’’ти.