5. аран̃н̃аваггаван̣н̣ана̄

536. саттакам̣ ване. ара гамане, ан̃н̃о, аран̃н̃ам̣. кена джалена ананам̣ па̄н̣аманасса ка̄нанам̣, да̄ авакхан̣д̣ане, да̄ чхедане ва̄. адхикаран̣е н̣о, ‘‘а̄ка̄ранта̄нама̄йо’’ти а̄йо. дайа да̄нагатихим̣ са̄да̄несу ва̄, н̣о, гаха упа̄да̄не [га̄хӯ вилол̣ане (?)], адхикаран̣е йу. вапа бӣджаниккхепе, ино, асситтам̣. вана самбхаттисаддесу, каттари а, ванам̣. ат̣а̄ авайаво села̄ атрети ат̣ави, и, ӣмхи ат̣авӣ.

маха̄падумалата̄ванам̣ маха̄ран̃н̃ам̣, нада̄ди, ананто ча, аран̃н̃а̄нӣ.

537. нагарато на̄тидӯрасмим̣ т̣ха̄не сантехи абхиропито тарусан̣д̣о пӯгапанаса̄дитарусамӯхо аттхи, со ‘‘упавана’’нти чоччате, киттимаванаметам̣. а̄рамантйасминти а̄ра̄мо, н̣о. упагатам̣, упаропитам̣ ва̄ ванам̣ упаванам̣.

538. саббаса̄дха̄ран̣ам̣ саббалокехи са̄дха̄ран̣опабхогам̣ ран̃н̃ам̣ ра̄джӯнам̣ аран̃н̃ам̣ ‘‘упаванам̣, уййа̄на’’митйуччате, уллокента̄ йанти джана̄ етасминти уййа̄нам̣, йу. а̄кӣл̣опйатра.

тадева ра̄джопаванамева упака̄рика̄саннихитам̣, пурасаннихитам̣ ва̄ антепура̄читам̣ памадавана̄кхйам̣. йатра антепурасахито ева ра̄джа̄ вихарати, на̄н̃н̃аджанаппавесо. памада̄нам̣ иттхӣнам̣ ванам̣ памадаванам̣, рассо.

539-540. са̄нтара̄л̣а̄ панти, йатха̄ – тарупанти, па̄са̄дапанти, нирантара̄л̣а̄ ту ра̄джӣти. татра пан̃чакам̣ пантийам̣. пана бйаваха̄ре, тхутимхи ча, панти. вӣ гамане, тхи, вӣтхи. вала сам̣варан̣е, и, а̄вали. а̄липи, аладха̄тумха̄ и. си сева̄йам̣, н̣и, сен̣и. па̄ раккхан̣е, л̣и, па̄л̣и, согатепи. две сама̄. ликха лекхане, а. ра̄джа диттийам̣, и.

типа̄дам̣ руккхаматте. па̄дена мӯлена пиватӣти па̄дапо, н̣о. вит̣апайога̄ вит̣апӣ. руккха варан̣е, а, руха джанане ва̄, кхо, хасса ко. на гаччхатӣти аго. сала гамане, н̣о, са̄равантата̄йа ва̄ са̄ро, со ева са̄ло, ан̃н̃атропача̄ра̄. махийам̣ рухатӣти, а. ду гатийам̣, мо. тара таран̣е, у. куто бхӯмито джа̄йатӣти куджо, ан̇га̄репи. са̄кха̄йогато са̄кхӣ.

гаму гамане, н̣о, ‘‘гамиссанто ччхо ва̄ сабба̄сӯ’’ти ччхо. кхуддо авуд̣д̣хиппатто па̄дапо кхуддапа̄дапо. йе руккха̄ пуппхам̣ вина̄ апуппхака̄ пхаланти, те ассаттходумбарапанаса̄дайо ‘‘ванаппатӣ’’ти вуччанти, вана̄нам̣ пати ванаппати. пуппхато джа̄тапхала̄ пана амбакхаджджӯра̄дайо ва̄наппатайо. ванаппатимхи бхава̄ ва̄наппатайо.

541. йо пхалапа̄ка̄васа̄не марати, со кадалӣдхан̃н̃а̄дико осадхи на̄ма бхаве, осо дхӣйате йассам̣ [осо глосо диттибба̄ дхӣйате’тра бйа̄кхйа̄судха̄ 2.4.6], са̄ осадхи, и. са̄саддо осадхисаддасса иттхилин̇гаттадӣпако.

двайам̣ утуппаттепи пхалахӣне. вана йа̄чане, джхо, ван̃джха̄, вадхати пхаланти ва̄ ван̃джха̄, ваджа̄дина̄ йо, джхасса джхо, ниггахӣта̄гамо ча. на виджджати пхаламетисса̄ти апхала̄, две тӣсу. тикам̣ ваттама̄напхале руккха̄до. пхалайога̄, ино, ванту, ӣ ча.

542. чатуккам̣ викасите. пхулла викасане, каттари то, сан̃джа̄таттхе ва̄ ито, пхала висаран̣е ва̄, висаран̣ам̣ вика̄со, ассу. кача бандхане, випуббо викасане, каттари а. викачате видалати висилит̣т̣хадало бхаватӣти ва̄ викачо, а, висаддо висилесаджотако. каса гамане, то. дала̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висилесато самуда̄йо ‘‘викасито’’тйуччате. пхут̣опйатра. пхут̣а викасане.

па̄до руккхагге. ‘‘на на̄’ггам̣ сикхарам̣ сиро’’ти вопа̄литавачанато ‘‘сирасо агга’’нти на чхат̣т̣хӣсама̄со. сиро вутто. аджа гамане, го, аггам̣, сет̣т̣хе тӣсу. сӣ сайе, кхаро, сикха̄ ва̄ чӯл̣а̄, са̄ вийа джа̄йатӣти сикхаро. двайам̣ са̄кха̄йам̣. са̄кха бйа̄пане, а. ‘‘лата̄ валлӣ сама̄кхйа̄та̄, лата̄ са̄кха̄ ча са̄кхина’’нти лата̄ на̄наттха̄. ла̄ а̄да̄не, то, рассо.

543. чхаккам̣ патте. далати викасатӣти далам̣, а. ласа кантийам̣, пака̄рена ласатӣти пала̄со, н̣о. чхада сам̣варан̣е, чха̄дӣйате йена чхаданам̣, йу. пӯрайатӣти пан̣н̣ам̣, нипа̄тана̄, пата адхогамане ва̄, пататйачирена пан̣н̣ам̣, паттан̃ча, то, пуме. сан̃н̃а̄йам̣ н̣амхи чхадо.

двайам̣ патта̄дисан̇гха̄тавати са̄кха̄йа паббе. палла гамане, аво. киса гамане, йо, ла̄гамо маджджхе. двайам̣ ан̇куре. наво ева уббхито уггато навуббхинно. ан̇ка лаккхан̣е, уро.

544. паккам̣ йа̄ва па̄дена на̄мам̣. вика̄со мукхапабуддхакалика̄йам̣ макул̣а̄дидвайам̣. муча мочане, уло, уссаттам̣, часса ко, макул̣ам̣, макул̣о ва̄. кут̣а чхедане, мало, ассу, кут̣умало, кутумалопи. пуппхасса ча пхаласса ча пакатибхӯте джа̄лапатте кха̄рака̄дидвайам̣. кхура вина̄се. н̣ву. джала дхан̃н̃е, сакаттхе ко. джа̄лакам̣ напум̣саке. двайам̣ джа̄лакато павуддхе пуппхе, пхале ча. кала сан̇кхйа̄не, н̣ву, кура садде, н̣ву.

пуппха̄дибандханам̣ пуппхапхала̄нам̣ бандханам̣ ван̣т̣ам̣ на̄ма. бандхӣйате йена ван̣т̣ам̣, ваджа̄ди.

545. тикам̣ пуппхе. пасу па̄н̣игаббхавимочане, н̣о. кхапан̣акабха̄са̄йа руккхопи па̄н̣и, вуддха̄ди, пасаво. куса аккосе, умо, каса гамане ва̄, ка̄са диттийам̣ ва̄, умо, рассо. пуппха викасане, пуппхатӣти, а. пуппхаджо раджо пуппхадхӯлӣ пара̄го на̄ма, ранджа ран̇ге, н̣о.

мадхурапуппхарасо макарандо на̄ма̄ти матам̣. маккхика̄ раманти йасмим̣ макарандо, ваджа̄ди. двайам̣ калика̄бхи а̄кин̣н̣е парин̣а̄йавати. тху абхиттхаве, н̣ву, тхавако. гудха париведхане, н̣ву, дхасса чхо, гоччхако.

546-547. а̄ме апакке пхале сала̄т̣у утто, сала̄т̣а ба̄лйапарибха̄санесу, у, виджджама̄наба̄лйата̄йа сала̄т̣у. пакканту пхалам̣ ниппарийа̄йена ‘‘пхала’’митйуччате, тена ‘‘а̄масмим̣ пхалавоха̄ро рӯл̣хийа̄ паваттатӣ’’ти н̃а̄таббо, пхала ниппхаттийам̣, ниппхатти ча̄тра супаккаттам̣, суккхе ту пхале ва̄но. татра сала̄т̣у ва̄на̄ тӣсу, йатха̄ сала̄т̣у джамбӯ, сала̄т̣аво ма̄са̄, сала̄т̣ӯни кумбхан̣д̣а̄ни, ва̄на̄ харӣт̣акӣ, ва̄но мугго, ва̄намамбам̣.

чампака̄ди чампакам̣ каравӣрам̣ кадамбакам̣ асокам̣ кан̣н̣ика̄рам̣ чампака̄дӣнам̣ пуппхам̣ вика̄ро, авайаво чети ан̃н̃аттхе н̣о на бхавати, тадантато пуппхассуппатитато, евам̣ чампака̄дӣни кусумана̄ма̄ни напум̣саке ваттанти, амба̄ди да̄л̣имам̣ на̄ран̇гам̣ а̄малакам̣ кувалам̣ бадаранти пакатйантарамева пхале ваттате, а̄малакийа̄ кувалийа̄ бадарийа̄ пхалам̣ вика̄ро, авайаво чети ан̃н̃аттхе таддхитопи ноппаджджате, тадантато пхалассуппатитато, евам̣ амба̄дӣни пхалана̄ма̄ни напум̣саке ваттанти. маллика̄дайо кусумепи ваттама̄на̄ салин̇га̄ пакатилин̇га̄абхедопача̄рена паваттийа̄, йатха̄ – маллика̄ джа̄ти, ванамаллика̄ ичча̄ди. вӣхайопйабхедопача̄рена пхалепи салин̇га̄, йатха̄ ма̄сасса пхалам̣ ма̄со, муггасса пхалам̣ мугго, евам̣ йаво, тило, атасӣ, кан̇гу, дхан̃н̃ам̣.

тикам̣ джамбуйа̄ пхале. татра йада̄ локато пхале вутти, тада̄ джамбусаддо пакатйантарамева пхале ваттате, йада̄ на пхалавутти, тада̄ вика̄ре авайаве ва̄но, джама адане, бӯ, джамбӯ, пакатйантара̄пхале вутти. джамбуйа̄ пхалам̣ джамбувам̣. джамбу ча. локато ева пхалепи ваттама̄на̄ харӣт̣акйа̄дайо сабха̄вато иттхийам̣ бхаванти [амара 14.18-20]. харӣт̣акийа̄ пхалам̣ харӣт̣акӣ, евам̣ коса̄такӣ, саллакӣ, даккха̄, кан̣д̣ака̄рика̄, сепха̄лика̄ ичча̄ди, пуббе вийа вика̄ра̄вайаваттхесу паччайа̄бха̄во, ассаттха̄дикам̣ чхаккамева таддхитантам̣ ассаттха̄дӣнам̣ пхале ваттама̄на̄нам̣ напум̣сакам̣ сийа̄ рӯпабхедо, йатха̄ – ассаттхасса пхалам̣ ассаттхам̣, вен̣уно пхалам̣ вен̣авам̣, пилаккхасса пхалам̣ пилаккхам̣, нигродхасса пхалам̣ нигродхам̣, ин̇гудийа̄ пхалам̣ ин̇гудам̣, брахатийа̄ пхалам̣ бра̄хатам̣, вида̄рӣ ам̣суматӣ гамбхарийа̄дайо мӯле, пуппхепи салин̇га̄ [амара 14.18-20]. па̄т̣ала̄саддо пана абхедаваттиччха̄йам̣ мӯле пуппхепи ваттама̄но сабха̄вато иттхилин̇го, бхедаваттиччха̄йам̣ вика̄ре авайаве ва̄ н̣амхи па̄т̣алам̣ [амара 14.18-20]. двайам̣ са̄кха̄паллава̄дисамуда̄йалаккхан̣е а̄бхоге, вит̣а ведхане, вит̣а аккосе ва̄, апо, пасса бхатте вит̣абхӣ, нада̄ди.

548. мӯлама̄раббха мӯлато пат̣т̣ха̄йа са̄кханто са̄кха̄вадхи тарусса бха̄го кхандхо на̄ма, йо ‘‘пакан̣д̣о’’типи вуччати, кхану авада̄ран̣е, дхо, кхандхо, кха̄да бхаккхане ва̄, ко, ‘‘кха̄да̄магама̄нам̣ кхандхандхагандха̄’’ти кхандха̄десо, калопо.

руккхаччхидде руккха̄дӣнам̣ виваре кот̣аро. кут̣а чхедане, аро, кот̣аро, никкухопи. две сама̄. ка̄са диттийам̣, ка̄сате аггина̄ диппатети кат̣т̣хам̣, то, тасса т̣т̣хо, рассо ча, каса гамане ва̄, то, кат̣т̣хам̣. дара вида̄ран̣е, н̣у.

549. тикам̣ мӯле. ву сам̣варан̣е, до, ниггахӣта̄гамо, будха гамане ва̄, а, дхасса до. мӯла патит̣т̣ха̄йам̣, н̣о, па̄дасаддена таппарийа̄йа̄ чаран̣аттха̄ саббе сан̇гахита̄, па̄дасадисатта̄ па̄до, двайам̣ чхиннасса таруккхандхасса бхӯмит̣т̣хабха̄ге. сан̇ка сан̇ка̄йам̣, у, сака саттийам̣ ва̄, ниггахӣта̄гамо. кхану авада̄ран̣е, н̣у, кха̄н̣у. дхувопи, дхувати тхира̄йатети дхуво, дху гатитхерийесу, а, ува̄десо.

двайам̣ вида̄рийа̄дӣнам̣ канде. куйам̣ патхавийам̣ рухатӣти куруха̄т̣ам̣, ат̣о, канда авха̄не, родане ча, ‘‘караха̄т̣о’мбуджаканде, пуппхаруккхабхӣтесу че’’ти на̄наттхасан̇гахе. двайам̣ хала̄дӣнам̣ калӣре. кала сан̇кхйа̄не, ӣро. маса а̄масане, тхако, маттхаке сӣсе ва̄ джа̄то маттхако.

550. две сама̄. абхинаваниггата̄ а̄йата̄ сакусума̄, кусумасун̃н̃а̄ ча ман̃джарӣ, валларӣ ту тадан̃н̃а̄пи, йатха̄ та̄лавалларӣ, вала, валла сам̣варан̣е, аро, нада̄ди. мун̃джайогато ман̃джарӣ, ро, нада̄ди, уссаттан̃ча, двепи на̄рӣ. двайам̣ лата̄йам̣. валла сам̣варан̣е, нада̄ди. лата̄ вутта̄, ‘‘лата̄ пата̄нинӣ валлӣ матакӣтха̄’’ти хала̄йудхо.

аккхандхо аппаккхан̣д̣о, бахупаттатачадан̣д̣ика̄ди. йо ва̄ танупакан̣д̣о вам̣санал̣а̄ди, со ‘‘тхамбо, гумбо’’ти чоччате, тхака сам̣варан̣е, бо, касса мо. гупа раккхан̣е, бо, пасса мо. пата̄но са̄кха̄паттачайо, тена йутта̄ гораккха̄ тамбӯли дхивусаджӣмӯта гал̣оджха̄дика̄ лата̄, са̄ вӣру на̄ма, вивидхехи рухатӣти катва̄, кви, вӣру, дӣгха̄ди, гумбинӣпи.

551. падждже па̄дена на̄мам̣. йатра двайам̣ ‘‘бодхируккхо’’ти сан̃н̃ите буддхасса бхагавато саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аппат̣ила̄бхат̣т̣ха̄набхӯте думара̄дже, ан̃н̃атра тӯпача̄ра̄. ассам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ тит̣т̣хати еттха̄ти ассаттхо, т̣хасса тхо, двиттам̣, ма̄равиджайасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аппат̣ила̄бха̄дикехи бхагавантам̣ асса̄сетӣти ва̄ ассаттхо, а̄пуббо са̄са анусит̣т̣хийам̣, тосане ча ваттати, то, рассо. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ буджджхати еттха̄ти бодхи, будха авагамане, и, бодхи, двӣсу. чаладало, пиппало, кун̃джара̄санопи. двайам̣ бахупа̄де. адхобха̄гам̣ рундхатӣти нигродхо, уссо, га̄гамо ча. ват̣а ведхане, ват̣атӣти, а.

двайам̣ кабит̣т̣хе. кавимхи ва̄наре тит̣т̣хатӣти кабит̣т̣хо [па̄йена капайо тит̣т̣ханти атра капиттхо (чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.21)] ‘‘ва̄наре пан̣д̣ите кавӣ’’ти вопа̄лито, татха̄ капиттхо, то, т̣хасса тхо ча. дадхиттхо, амбилапхалопи. двайам̣ удумбаре. йан̃н̃акамма̄наман̇го екан̇гатта̄ йан̃н̃ан̇го, дуббӣ хим̣са̄йам̣, аро, ниггахӣта̄гамо, екасса басса лопо ча. джантупхало хемадуддхопи.

552. двайам̣ ковил̣а̄ре.

‘‘сукапада̄ччхаро чампо,

ковил̣а̄ро ту кан̃чано;

пуббо сито паро ратто,

йугапатта̄ убхопите’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.22].

хи ратанакосо, кан̃джана̄лакопйатра. йугам̣ йамакам̣ паттамасса.

типа̄дам̣ удда̄ле. ва̄там̣ удда̄латӣти удда̄ло. син̇га̄ра̄дӣнам̣ сан̃н̃а̄васена руккха̄нам̣ ра̄джа̄ ра̄джаруккхо, ва̄тарогаханане ра̄джабхӯто руккхо ва̄ ра̄джаруккхо. ката̄ ма̄ла̄ асса пуппхехӣти катама̄ло, син̇га̄раппака̄со. индати парамиссарийам̣ кароти ва̄тахананети индӣваро, ӣваро, индийа̄ саккасса бхарийа̄йа иччхитаббатта̄ ва̄ индӣваро. чатуран̇гуло, а̄ревато, суван̣н̣акопи.

553. двайам̣ джамбхӣре, йасса пхаламамбилам̣ хоти. амбилатта̄ дантасса сат̣хо дантасат̣хо. сат̣ха кетавахим̣са̄сам̣килесесу, а. джаму адане, ӣро, бханто ча, джамбха гаттавина̄ме ва̄, джамбхо, джамбхало, джамбӣропи. двайам̣ варан̣е. вара иччха̄йам̣, йу. кала сан̇кхйа̄не, иро, нада̄ди, рассанто. варун̣о, титтаса̄копи.

двайам̣ пхалахаре. ‘‘ко айам̣, суко’’ти виматуппаттикарапаттакусумата̄йа ким̣суко. па̄ри самуддо, татра бхаддо па̄рибхаддо, со ева па̄л̣ибхаддо, ковил̣а̄ро, там̣сан̣т̣ха̄напаттакусумата̄йа па̄л̣ибхаддо. двайам̣ видуле, йо аббхасамайе пуппхати. ваджа гамане, уло. вӣ паджане, асо, тонто ча, випуббо ата са̄таччагамане ва̄, асо. ва̄нӣропи.

554. двайам̣ пӣтане, йасса паттапхала̄ни амбила̄ни, пӯгапхалаппама̄н̣ан̃ча пхалам̣, саллакӣруккхасан̣т̣ха̄но ча, со руккхо. амба садде, ат̣о, сакаттхе ко. пӣ таппанакантӣсу, тано, пӣтим̣ ва̄ танотӣти пӣтано, сакаттхе ко. двайам̣ гул̣апуппхе. мана н̃а̄н̣е, ко, мадхва̄десо ча. мадхуна̄мо думо мадхуддумо. двайам̣ ‘‘ламбӯ’’ти кхйа̄те. гул̣о вийа са̄тена пхаламасса гул̣апхало. пӣла патиттхамбхе, у. двайам̣ тиккхагандхе. собхам̣ джанетӣти собхан̃джано, собхам̣ висан̃джанаметена хетубхӯтена̄ти ва̄ собхан̃джано. вуттан̃ча –

‘‘сирӣсапуппхасса расена бха̄витам̣,

сахассава̄рам̣ марӣчам̣ ситавхайам̣;

етена саманти виса̄хи самбхава̄,

катан̃джанаснеханапа̄данаттхуто’’ти.

си сева̄йам̣, виддхавина̄санаттхам̣ севӣтети сиггу, гу, тхӣ. читтаха̄рӣ, пабхан̃джано, виддхавина̄санопи.

555. двайам̣ виса̄латаче, йо сараде пуппхати пуппхам̣. саттапан̣н̣а̄нйасса саттапан̣н̣ӣ пуме. чхаттамива пан̣н̣амасса чхаттапан̣н̣о. висамаччхадопи, саттапан̣н̣атта̄ висамаччхадо. двайам̣ ратхаддуме. ратхам̣ таноти йена тинисо, исо. атипамуччати да̄хапиттаманенети атимуттако. читтакипи.

двайам̣ ва̄тапотхе, пам̣ ва̄там̣ луна̄тӣти пала̄со, асо. ‘‘патте пала̄сам̣ со руккхе, пӣтахаритаким̣ суке’’ти хи руддо. ва̄тапотхопи, ва̄тасса потхо ва̄тапотхо, путха хим̣са̄йам̣.

двайам̣ ‘‘путӣти’’ кхйа̄те. хатаджантупамохасан̇кха̄та̄рипхалата̄йа арит̣т̣хо, нипа̄тана̄ хантисса т̣т̣хо, там̣рога̄ривантаджанехи иччхитаббапхалатта̄ ва̄ арит̣т̣хо, ису иччха̄йам̣. пхан̣а гатийам̣, ило, ассе.

556. тикам̣ сирипхале. мала дха̄ран̣е, ӯро. била бхедане, н̣уво, белуво. лапаччайе билло. сан̣д̣илйо, селусопи. ‘‘муниппабхеде ма̄лӯре, сан̣д̣илйо па̄дапантаре, нат̣е билле ча селусо’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.32] рабхасо.

двайам̣ тун̇ге. пумана̄мо на̄го руккхо пунна̄го. ‘‘пунна̄ге пурисо тун̇го, кесаро деваваллабхо’’ти [амара 14.25] хйамарасӣхо, дӣгхо, ‘‘пумасса лин̇га̄дӣсу сама̄сесӯ’’ти ака̄ралопо ча. атисайапуппхакесаравантата̄йа кесаро, киса танукаран̣е ва̄, аро, пуппхакесайуттата̄йа ва̄ кесаро, ро.

двайам̣ лоддаматте. сала гаманаттхо, аво. раттакапхапиттасоте луна̄тӣти лоддо, ддо. тирит̣о, са̄варопи. ‘‘са̄варо апара̄дхе ча, лодде па̄пе ча катхйате’’ [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.33] тйаджайо. двайам̣ дханупат̣т̣е пхалини. пӣ па̄не, ало, ӣсса ийа̄десо. саннака̄ та̄паса̄, тесам̣ ду думо саннакадду, ‘‘саннакадду ча̄папат̣а̄, варан̣о та̄пасаппийо’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.35] хи косантаре.

557. двайам̣ ‘‘мханакӯ’’ити кхйа̄те. ликучо на̄ма д̣ахуруккхо, таггун̣атта̄ ликочако, сан̃н̃а̄йам̣ ко. ан̇ка лаккхан̣е, оло, ан̇коло. двайам̣ кумбхе. рогахаран̣е гарунопи веджджасса гару гуггулу, нипа̄тана̄. куса чхедане, н̣ву. кумбхо, пуропи.

‘‘ра̄сибхеде гаджамуддхам̣се,

кумбхакан̣н̣асуке гхат̣е;

ка̄муке ва̄рана̄рийан̃ча,

кумбхо клӣванту ваггулумхӣ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.34].

рабхасо. пура аггагамане, н̣о, пуро.

двайам̣ амбе. ама гатийам̣, бо, амба садде ва̄, а. чути а̄сечане, раккхан̣е ча, а, чу чаване ва̄, то, дӣгха̄ди. раса̄лопи, расам̣ ла̄тӣти раса̄ло, дӣгхо. есо амбо сугандхава̄ атисайагандхайутто сама̄но ‘‘сахо, сахака̄ро’’ти чоччате. саха саттийам̣, сугандхам̣ каттум̣ сахатӣти сахо, а. саханам̣ сахо, там̣ каротӣти сахака̄ро, ха̄ ва̄ памуда̄, та̄йа саха ваттатӣти сахо, сахам̣ самудам̣ каротӣти сахака̄ро.

558. двайам̣ сетамбе. пун̣д̣а пун̣д̣ане. пун̣д̣а кхан̣д̣анетйеке, н̣ву, ассӣ, ара̄гамо ча. сетаван̣н̣о амбо сетамбо. двайам̣ бахува̄раке, йасса пхала̄ни атипиччхила̄ни. си бандхане, лу, сала гаманаттхо ва̄, у, ассе. пиччхилатта̄ бахӯни ва̄рӣни йасмим̣ бахува̄рако, сан̃н̃а̄йам̣ ко. сӣто, удда̄ло, капхалопи.

двайам̣ ка̄смарийам̣. сириманта̄ни пан̣н̣а̄ни йасса̄ сепан̣н̣ӣ, нада̄ди, сирӣсаддасса се. касмӣрадесаджатта̄ ка̄смарӣ, ка̄са диттийам̣ ва̄, маро, нада̄ди. мадхупан̣н̣ӣ, бхаддапан̣н̣ӣпи. двайам̣ сакан̣т̣акамбилапхаларуккхе. сакан̣т̣акатта̄ куччхитам̣ ла̄тӣти колӣ, нада̄ди. вада тхерийе, аро, нада̄ди. кувалӣ, каккандхӯпи.

559. двайам̣ тасса̄ колийа̄ пхале. колийа̄ пхалам̣ колам̣. бадарийа̄ айам̣ авайаво бадаро. кувалам̣, пхенилам̣, совӣрампи. ‘‘сотан̃джане ту совӣрам̣, кан̃джике бадарепи че’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.36] рабхасо. двайам̣ ассаттхакуласамбхӯте руккхапа̄са̄н̣а̄дӣсу сан̃джа̄таруккхе. пилам̣ парам̣ ниссайабхӯтам̣ касатӣти пилаккхо, каса вилекхане, сасса кхатта̄ди нипа̄тана̄. акха̄данӣйапхалата̄йа вирӯпам̣ пхаламассаттхӣти пиппхалӣ, ӣ, нада̄ди, виссапи ча.

двайам̣ тойа̄дива̄пинийам̣, йасса̄ мӯлам̣ маха̄пан̃чамӯле павит̣т̣хам̣. пат̣а гамане, ало, нада̄ди, па̄т̣алӣ, па̄т̣ала̄пи. кан̣хам̣ пуппхаван̣т̣ам̣ йасса̄ са̄ кан̣хаван̣т̣а̄, ка̄смарийампи. алиппийам̣, тамбапуппхипйатра. двайам̣ гандхиле. са̄дупхалата̄йа са̄ду ча со кан̣т̣асахитата̄йа кан̣т̣о чети са̄дукан̣т̣о. сакан̣т̣аката̄йа атта̄нам̣ вирӯпам̣ каротӣти викан̇като, двиттам̣, ниггахӣта̄гамо ча.

560. чатуккам̣ тиндуке. тану виттха̄ре, уко, данто ча. тиди хим̣са̄йам̣ ва̄, у, сан̃н̃а̄йам̣ ко. ка̄л̣о кхандхо пакан̣д̣о йасса̄ти. тима аддабха̄ве, ӯсо, сакаттхе ко, варанто ча. упаччайе тимбару.

двайам̣ тамбапхале. ира̄ватӣ надӣ, пат̣хамака̄ле тасса̄ тӣре джа̄то ера̄вато. на̄рам̣ вуччати нӣрам̣, там̣ гаччхатӣти на̄ран̇го. двайам̣ маккат̣атиндуке. кула сан̇кхйа̄не, н̣ву. ка̄кенду, ка̄калукопи.

561. тикам̣ кадамбе. кам̣ ва̄там̣ даметӣти кадамбо, бо. пинетӣти пийако, н̣ву, ийа̄десо. найати мудам̣ нӣпо, по. двайам̣, видаруккхе, йасса ниййа̄сена пел̣а̄дайо лимпанти. бхала, бхалла парибха̄санахим̣са̄да̄несу, нада̄ди, ан̃н̃атра то, канто ча, бхалла̄тако, тӣсвайам̣. арукаро, аггимукхопи.

двайам̣ ‘‘па̄вуса̄’’ити кхйа̄те. джхапа да̄хе, н̣ву. пасса во. пача па̄ке, уло. двайам̣ сиримати, йасса пхала̄ни марӣчаппама̄н̣а̄ни, амбила̄ни ча. тила гамане, н̣ву. кхура чхедане, н̣ву.

562. двайам̣ амбилика̄йам̣. чи чайане, чо, чича а̄да̄насам̣варан̣есу ва̄. тану виттха̄ре, амбиларасам̣ танотӣти тинтин̣ӣ, двиттамиттам̣, н̣аттан̃ча, нада̄ди. двайам̣ амбилан̇курапхале сетаруккхе. гадрабхан̣д̣аппама̄н̣апхалатта̄ гаддабхан̣д̣о, ралопо. капи чалане, тано, дӣгхо а̄гамасса. кандара̄ло, пилаккхопи.

тикам̣ са̄ларуккхе. сала гамане, н̣о, са̄равантата̄йа ва̄ са̄ло. ассакан̣н̣асадисапан̣н̣ата̄йа ассакан̣н̣о. санджа сан̇ге, а, саджджа адане ва̄, а. двайам̣ надӣсадждже. аджджа аджджане, уно. кака лолйе, удхо. вӣратару, индадумопи.

563. тикам̣ мучалинде. чула нимуджджане. мучала сан̇га̄те, индо. нӣпо кадамбепи. тикам̣ пӣтаса̄ле. пийако кадамбепи. аса бхаккхане, йу, пӣтапуппхо са̄ло руккхо пӣтаса̄ло. бандхӯкапуппхо, джӣвакопи.

двайам̣ джха̄т̣алийам̣. га̄во лихантӣти голӣсо, хасса со. джхат̣а сан̇гха̄те, ало. джха̄т̣ало, па̄т̣алипуппха̄ка̄ро дӣгхапхало руккхо. памоккхопи.

564. двайам̣ ра̄джа̄йатане, кхӣравантата̄йа кхӣрика̄. девара̄джасса нива̄санат̣т̣ха̄набхӯтатта̄ ра̄джа̄йатанам̣, пийа̄лепи. двайам̣ каппхале. куччхитена пхалена умбхати пӯратӣти кумбхо. куччхитена модатӣти кумудика̄, н̣ву.

двайам̣ гува̄каруккхе, йасса пхалена тамбӯлана̄мам̣ джа̄йати. пӯджа пӯджа̄йам̣, н̣о, джасса го. каму иччха̄йам̣, хетукаттари н̣ву. кхапуропи. двайам̣ лохиталодде. пат̣т̣иитйа̄кхйа̄ йасса пат̣т̣и. ‘‘паддхӣ’’типи па̄т̣хо. асмим̣ паккхитте ла̄кха̄ ратта̄ бхаватӣти ла̄кха̄паса̄дано. камукопи.

565. двайам̣ ин̇гудийам̣, айан̃ча кан̣т̣акӣ ба̄хулйена маджджхимадесе джа̄йате. ин̇га гаманаттхо, идо, иссу, нада̄ди. та̄пасо пайуджджама̄напхалаката̄йа та̄пасатару. двайам̣ ‘‘бхуджапатто’’итикхйа̄те сундаратаче руккхе, йасса таче мантаккхара̄ни ликханти. бхуджо па̄н̣и, там̣садисапаттата̄йа бхуджапатто. манталекхакехи а̄бхуджитатачавантата̄йа а̄бхуджӣ. бхӯджо, чаммӣ, мудуттачопи.

двайам̣ симбалийам̣. пиччха̄йога̄ пиччхила̄, ило. самба ман̣д̣але, али, асси. ‘‘пиччхила̄ пӯран̣ӣ моча̄, тхира̄йу симбалӣ двисӯ’’ти [амара 14.46] амаракосо. двайам̣ пиччхила̄ка̄ре кан̣т̣акасахите руккхе. руча диттийам̣, хетукаттари йу, кут̣а кот̣илйе, каттари н̣о, кот̣о асимбали сама̄нопи симбалисадиса̄ка̄радассанато кот̣асимбали, пуме. касамбалопи.

566. двайам̣ ‘‘кан̣т̣акаран̃джа’’ити кхйа̄те кан̣т̣акини каран̃джагумбе, йам̣ локе ‘‘калино’’ти вуччати. кара хим̣са̄йам̣, карато ририйа̄. пӯ паване, ико, тонто ча. пӯтикараджо, калима̄ракопи, калино. двайам̣ да̄лимапуппха̄ка̄ре пӣтана̄сакаруккхе. руха джанане, н̣ӣ. лохитапуппхата̄йа рохитако.

двайам̣ еран̣д̣е. ерад̣и хим̣са̄йам̣. ва̄там̣ еран̣д̣атӣти еран̣д̣о, н̣о. ман̣д̣а бхӯсане, ӣсам̣пасаннателата̄йа ва̄ а̄ман̣д̣о, а̄мам̣ ва̄ ва̄там̣, там̣ да̄йатӣти а̄ман̣д̣о. да̄ авакхан̣д̣ане, да̄сса д̣о. читтако, чан̃чупи.

‘‘аггисан̃н̃епи читтако, пуме еран̣д̣аке чан̃чу.

паккхитун̣д̣е тхийам̣ мато’’.

двайам̣ сива̄руккхе. саттуйуттапхалата̄йа саттупхала̄. ган̣д̣ам̣ саметӣти самӣ, а, нада̄ди, па̄рибхаддакепи. гаруда̄ру, пӯтикат̣т̣хампи.

567. двайам̣ каран̃дже. наттам̣ ратта̄ ма̄ла̄ йасса. кам̣ ран̃джайатӣти каран̃джо, н̣о. чиллавилло, караджопи. двайам̣ кхадире. кхада хим̣са̄йам̣, тхерийе ча. кхаданти данта̄ йена̄ти кхадиро, иро. данта̄ дха̄ванти йена нирогатта̄ти дантадха̄вано, йу, дха̄ва гатисуддхийам̣. га̄йаттӣ, ба̄латанайопи. ‘‘га̄йаттӣ кхадире иттхӣ, чхандасипи чхал̣аккхаре’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.49 бйа̄кхйа̄судха̄ 2.4.50] рабхасо. ба̄ло сукхумо паттасан̃н̃ито танайо йасса ба̄латанайо. двайам̣ пӣтаса̄ре кхадире. кхадира̄диканту пӣтаса̄ре. сетаван̣н̣ата̄йа сомо каппӯрасадисо вакко ваккаламетасса сомавакко. ‘‘сомо кувере питудевата̄йам̣, васуппабхеде васудха̄каре ча. диббосадхӣ сомалата̄ самӣран̣е, каппӯранӣресу ча ва̄наре ча̄’’ти на̄наттхасан̇гахо. ӣсам̣ кхуддакам̣ даламетасса кадаро, ласса ро. двайам̣ пин̣д̣ӣтаке. сала гамане, ло. мада умма̄де, йу. ‘‘пин̣д̣ӣтако маравако, сасано караха̄т̣ако’’тйамаракосе [амара 14.52].

568. тикам̣ индаса̄ле. са̄ла̄нам̣ руккха̄нам̣ индо ра̄джа̄ индаса̄ло, да̄са̄дӣсу сиривад̣д̣хака̄дисаддо вийа адхивачанаматтамидам̣. индасса саккасса са̄лотипи индаса̄ло. саллато н̣ву, нада̄ди, саллакӣ. кхара чхеданавина̄санесу, н̣ву.

двайам̣ девада̄румхи. дева̄нам̣ да̄ру. бхаддатта̄ бхаддада̄ру. саккапа̄дапо, па̄рибхаддако, пӣтада̄ру, да̄ру, пӯтикат̣т̣хампи. двайам̣ хемапуппхаке. пат̣хамака̄ле чампа̄нагаре джа̄то чампеййо, н̣еййо. капаччайе чампако.

569. двайам̣ панасе. пана бйаваха̄ре, тхутимхи ча, асо. кан̣т̣акайуттам̣ пхаламасса кан̣т̣акипхало. двайам̣ сива̄йам̣. на виджджате рогабхайам̣, рогабйатхо чопайуджджама̄на̄йамассанти абхайа̄. рогабхайам̣ харати апанетӣти харӣтакӣ, то, сакаттхе ко, нада̄ди. хариттакӣпи. абйатха̄, путана̄, амата̄, хемаватӣ, четакӣ, сива̄пи.

двайам̣ карисапхале. рогам̣ асати бхаккхатӣти аккхо, кхо, сасса ко. рогам̣ вибхӯтам̣ каротӣти вибхӣтако, вибхӣт̣акопи. бхӯта̄ва̄со, калиддумопи, калисса а̄сайабхӯто думо калиддумо. двайам̣ пуссапхале. наттхи матаметиссам̣ хетубхӯта̄йам̣ амата̄. мала дха̄ран̣е, н̣ву, нада̄ди, а̄малакӣ. вайат̣т̣ха̄пи. вайо тит̣т̣хати тхирӣбхаватйета̄йа̄ти вайат̣т̣ха̄.

570. двайам̣ д̣ахуруккхе. лабуна̄маке паббате джа̄йатӣти лабуджо. кхуддакатта̄ лӣнам̣ апа̄кат̣ам̣ кучасан̇кха̄там̣ пхаламетасса ликучо, нипа̄тана̄. двайам̣ пӣтапуппхе. агандхапуппхата̄йа атта̄нам̣ кан̣ит̣т̣хам̣ каротӣти кан̣ика̄ро, т̣т̣халопо, падумаппама̄н̣апуппхадумата̄йа думуппало.

тикам̣ хин̇гуниййа̄се. нӣ найе, бо, монто ча. титтарасатта̄ арибха̄ве тит̣т̣хатӣти арит̣т̣хо. пучим̣ кут̣т̣хам̣ маддатӣти пучимандо, иттам̣, бинда̄гамо. дхаммасено, ма̄лакопи. малате рогам̣ ма̄лако, н̣ву. двайам̣ раттапуппхе. каротисма̄ н̣ву. дала вида̄ран̣е, мо, ика̄ра̄гамо. да̄л̣имопи.

571. двайам̣ пӣтаддуме. сарати ка̄лантарам̣ сарало, ало. пӯтийева кат̣т̣хам̣ пӯтикат̣т̣хам̣, пӯтимуттанти йатха̄. двайам̣ пиччхила̄йам̣. капи чалане, ило. са̄са анусит̣т̣хийам̣, сиса иччха̄йам̣ ва̄, апо, ниггахӣта̄гамо, сим̣сапа̄. агурупи.

тикам̣ пхалинийам̣. са̄ танукаран̣е, мо. пийабха̄вам̣ гаччхатӣти пийан̇гу, у. каманӣйабха̄вам̣ гаччхатӣти кан̇гу, у, нипа̄тана̄. махила̄вхайа̄, лата̄, гунда̄, гандхапхалӣ, ка̄рамбха̄пи. двайам̣ сирӣсе. сарати рогам̣ хим̣сатӣти сирӣсо. ӣсо, асси. бхан̣д̣а парибха̄сане, ило. капӣтанопи. амба̄т̣аке, гаддабхан̣д̣е ча капӣтано.

572. двайам̣ ман̣д̣ӯкапан̣н̣е. сун̣а гатийам̣, н̣ву, дӣгхам̣ пхалаван̣т̣ам̣ йасса. нат̣о кут̣аннат̣а̄пи. двайам̣ бакуле. вака а̄да̄не, уло. кесарайуттапуппхата̄йа кесаро.

двайам̣ малапуппхасмим̣. ка̄ка̄нам̣ удумбаро ка̄кодумбаро, со ева ка̄кодумбарика̄, сакаттхе ико. пхала ниппхаттийам̣, гу, ласса го. двайам̣ на̄гаруккхе. на гаччхатӣти на̄го, дӣгха̄ди. на̄га̄нам̣ ма̄ла̄, са̄ сан̃джа̄та̄ йатра на̄гама̄лика̄.

573. двайам̣ асоке. наттхи соко йена. ваджа гамане, уло. двайам̣ джайа̄йам̣. там̣там̣рогаджайа̄дикам̣ каротӣти такка̄рӣ, н̣ӣ. висесена джайатӣти веджайантика̄, анто, нада̄ди, сакаттхе ко. ‘‘джайа̄ джайантӣ такка̄рӣ, на̄дейӣ веджайантика̄’’тйамаракосо [амара 14.65].

двайам̣ самуддасамӣпадесадже са̄мадале тама̄лана̄ме тарумхи. та̄пийам̣ джа̄йатӣти та̄пин̃чхо, ан̃н̃аттхе чхо, бинда̄гамо, ‘‘та̄пӣ ту сарита̄нтаре’’ти хи на̄наттхасан̇гахо. таму кан̇кха̄йам̣, ало. двайам̣ кут̣адже. рогам̣ чхиндатӣти кут̣аджо, джо. гиримхи джа̄та̄ маллика̄ гирималлика̄, саккапарийа̄йопйатра.

574. тасса кут̣аджасса пхале индайаво. индасса саккасса йаво дхан̃н̃ависесо индайаво. калин̇гам̣, каддайавампи.

‘‘пӯтикаран̃джа дхӯмйа̄т̣е, десабхеде пума̄ бхаве;

кут̣аджасса пхале клӣвам̣, калин̇гам̣ тхӣ ту на̄рийа’’нти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.67]. –

рабхасо. амарама̄ла̄йанту ‘‘калин̇ге’ндайаво пума̄’’ти иттхикан̣д̣е па̄т̣хо. тассаттхо калин̇га̄ иттхӣ, индайаво пума̄. двайам̣ кан̣ика̄рика̄йам̣. агги анена мантхйате аггимантхо, н̣о. там̣ кат̣т̣хехи гхам̣сийама̄не агги ут̣т̣хахати. кан̣а гатийам̣, н̣ву. джайа̄пйатра. ‘‘виджайе со джайа̄ дугга̄, джайантӣ ган̣ика̄рике’’ти джайа̄ на̄на̄ттха̄.

двайам̣ ниггун̣д̣ийам̣. наттхи гун̣д̣ам̣ габбхабандханамета̄йа̄ти ниггун̣д̣ӣ. си бандхане, ду, синдум̣ габбхабандханам̣ ва̄ретӣти синдува̄ро. инда̄нӣпйатра. инда̄нӣкаран̣е тхӣнам̣, синдува̄рендана̄рису. двайам̣ маллика̄йам̣. тин̣а̄ни сӯланти йасминти тин̣асӯлам̣, сӯла руджа̄йам̣. йатра там̣ джа̄йати, татра тин̣а̄ни рогӣни бхавантӣтйаттхо. ‘‘тин̣асӯлам̣ маллика̄йам̣, пан̣д̣акам̣ кетакӣпхале’’. маллате дха̄рӣйате саббехӣти маллика̄, малла дха̄ран̣е, и, сакаттхе ко. бхӯпадӣ, сӣтабхӣру ча.

575. двайам̣ кан̣хапуппхасепха̄лика̄йам̣. сипха̄ джат̣а̄ йассаттхи сепха̄лика̄, ико, ламаджджхо. нӣлапуппхата̄йа нӣлика̄. суваха̄, ниггун̣д̣ӣпи. ‘‘синдува̄репи ниггун̣д̣ӣ, нӣласепха̄лика̄йа че’’ти руддо. двайам̣ ванамаллика̄йам̣. пхут̣а викасане, а̄ бхусо пхут̣атӣти аппхот̣а̄, расса̄ди.

чатуккам̣ раттапуппхе. бандха бандхане, у, сакаттхе ко. джайаттхам̣ суманам̣ джайасуманам̣. бхан̣д̣атисма̄ ико, бхан̣д̣ико. джӣватӣти джӣвако, джӣва па̄н̣адха̄ран̣е, н̣ву. джӣвакасаддасса пӣтаса̄ла̄дӣсвапи паваттанато бандху ева джӣвако бандхуджӣвакоти бандхусаддена висесетва̄ вуттам̣, самудитена ва̄ на̄мамидамекасса. ‘‘бандху бандхукапуппхе ча, бандхубха̄тари бандхаве’’ти вачанато,

‘‘джӣвако пӣтаса̄ле ча, кхепане вуддхиджӣвини;

севини па̄н̣аке пха̄ти-кун̣д̣ике па̄дапантаре’’ти. –

вачанато ча ‘‘бандхуджӣвако’’ти еттха две на̄ма̄нипи дат̣т̣хабба̄ни.

576. пан̃чакам̣ сумана̄йам̣. сундарам̣ мано йассам̣. сугандхатта̄ джа̄тисумана̄ти самудитана̄мам̣. мала дха̄ран̣е, то, нада̄ди. джана джанане,ти. вассака̄ласан̃джа̄тапуппхата̄йа вассикӣ. ико, нада̄ди.

двайам̣ ‘‘чампеййа’’ити кхйа̄те. йутха хим̣са̄йам̣, и, сакаттхе ко, дӣгха̄ди. магадхе бхава̄ ма̄гадхӣ. ган̣ика̄, амбат̣т̣ха̄пи. двайам̣ ‘‘дева̄ли’’ити кхйа̄та̄йам̣. сундарам̣ даламетисса̄ саттала̄, дасса то, сатта дала̄ни йасса̄ ва̄ саттала̄. нава̄ нӯтана̄ маллика̄ навамаллика̄. навама̄лика̄пи.

577. двайам̣ пун̣д̣аке ‘‘лам̣сван̣а’’ити кхйа̄те. васанте пуппхати ва̄сантӣ. атимудам̣ танотӣти атимутто, нипа̄тана̄. ма̄дхавӣ, лата̄пи. мадхумхи читте, веса̄кхе ва̄ пуппхатӣти ма̄дхавӣ.

‘‘лата̄ джотиматӣпакка-са̄кха̄валлӣпийан̇гусу;

лата̄ каттхӯрика̄йан̃ча, са̄ дубба̄ма̄дхавӣсу ча̄’’ти.

лата̄ анекаттха̄. двайам̣ каравӣре. куччхитам̣ раванти асса̄ йена каравӣро, ӣро. ассе ма̄ретӣти ассама̄рако. пат̣иха̄сопи.

двайам̣ ма̄тулун̇ге. матто луджджати йена ма̄тулун̇го, луджа вина̄се. парипун̣н̣абӣджата̄йа бӣджапӯро. ручакопи, руча диттийам̣, н̣ву. двайам̣ дхуттуре. уггам̣ маджджати йена умматто, мада умма̄де. ма̄ретӣти ма̄туло, уло, расса то. ‘‘умматто китаво дхутто, дхаттӯро канака̄вхайо, ма̄туло мадано’’тйамаракосо [амара 14.77].

578. двайам̣ кан̣хапа̄капхале. карам̣ хаттхам̣ маддати кан̣т̣акена карамандо. карамаддопи. сут̣т̣ху синотӣти сусено, си бандхане, йу. двайам̣ кунде. кун̣а сан̇кочане, до, наттам̣, кун̣а саддопакаран̣есу ва̄. ма̄гхе бхавам̣ ма̄гхйам̣, йо, тасмим̣ ка̄ле хи пуппха̄дисамиддхи бхаватӣти таббхаваттена бйападесо.

двайам̣ девата̄се. девата̄ а̄санти йам̣ девата̄со. джӣмӯтака̄ле сан̃джа̄татта̄ джӣмӯто, мханала̄. двайам̣ сана̄мапасиддхе пуппхавит̣апе. пуппхама̄сум̣ на мила̄тамасса бхаватӣти амила̄то. махантампи ка̄лам̣ сахатӣти маха̄саха̄.

579. чатуккам̣ джхин̣д̣иса̄ман̃н̃е. сирӣ ваттати йена сереййако, н̣еййако. да̄сана̄макатта̄ да̄сӣ. кира виккиран̣е, а̄то, двиттам̣. кура садде, д̣о, сакаттхе ко.

двайам̣ кан̣т̣ена, патрена ча сите пан̣н̣а̄се. аджа гамане, уко. сито сукко пан̣н̣а̄со ситапан̣н̣а̄со. двайам̣ аппапатте пан̣н̣а̄се. ӣра кампане, йу. пхан̣им̣ джайати пхан̣иджджако, йасса ко.

580. двайам̣ джапа̄кусуме. джапати йа̄йа джапа̄, джу джаване ва̄, по, уссаттам̣. марудесадже кан̣т̣акини карабхаппийе тарувисесе карӣра̄дидвайам̣. каротисма̄ ӣро. кача бандхане, двиттам̣, какачо, гантхилопи.

двайам̣ руккхопариджа̄те виджа̄тийе паллаве. руккхе джа̄йама̄на̄ там̣ аддати хим̣сатӣти руккха̄данӣ, адда хим̣са̄йам̣, йу, нада̄ди, далопо. ванда абхива̄данатхутӣсу, а, иттхийам̣, сакаттхе ко, асса дӣгхо. руккхаруха̄, джӣвантика̄пи. двайам̣ читтаке. чити хим̣са̄йам̣, гандхе ча, н̣ву. аггисан̃н̃итоти аггипарийа̄йана̄мако. па̄т̣хӣпи, пуме’йам̣.

581. двайам̣ ган̣арӯпе. акко сӯрийо, таппарийа̄йана̄макатта̄ акко. викаротӣти викиран̣о, йу. асси. аккавхо, васуко, аппхот̣о, манда̄ро, аккапан̣н̣опи. ‘‘пуме аккавхо аппхот̣о, ванама̄лйапара̄джите’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.80] руддо. манда̄ро девадумамхи па̄рибхаддакепи. тасмим̣ акке йо сетапуппхако, тасмим̣ ал̣акко. сетапуппхата̄йа алам̣бхӯто акко ал̣акко, ала бхӯсане, л̣аттам̣. пата̄пасопи. двайам̣ чхиннаруха̄йам̣. титтарасатта̄ пӯтибхӯта̄ лата̄ пӯтилата̄, пӯ паване ва̄,ти. рогамалам̣ пуна̄тӣти пӯти, са̄ ева лата̄ пӯтилата̄. гул̣а раккхан̣е, чо, нада̄ди. гара сечане ва̄. амата̄, мадхупан̣н̣ӣпи. мадху ива пан̣н̣амасса̄ мадхупан̣н̣ӣ. двайам̣ дханусенийам̣, йа̄ паттехи вача̄садисӣ, таттачо тантадханугун̣опайутто. мубба̄вика̄рата̄йева дхануджийа̄ ‘‘муббӣ’’тйуччате, мубба бандхане, а, мубба̄. мадхурасатта̄ мадхураса̄. девӣ, морат̣а̄пи. мура паведхане, ат̣о, морат̣а̄.

582. двайам̣ маккат̣ийам̣. капӣнам̣ ва̄нара̄нам̣ каччхум̣ джанетӣти капикаччху. капикаччупи. дуккхасампхассата̄йа дупхассо. аттагутта̄, джад̣а̄, абйан̣д̣а̄, кан̣д̣ӯра̄, па̄вуса̄йинӣ, сӯкасимбипи. ‘‘айам̣ пхассена кан̣д̣ум̣ джанайатӣ’’ти йа̄ локехи парихарӣйате, тато айам̣ аттана̄ гутта̄ раккхита̄ аттагутта̄. па̄вуса̄йам̣ утуйам̣ ети джа̄йате, н̣о, инӣ. сӯкасахита̄ симби асса̄ сӯкасимби, рассанто. двайам̣ ман̣д̣ӯкапан̣н̣ийам̣. маджа суддхийам̣, т̣хо. ка̄са диттийам̣, каран̣е а, рассо. саман̇га̄, йоджанаваллӣпи. саман̇гатӣти саман̇га̄, а. йоджанам̣ валлӣ йасса̄ йоджанаваллӣ.

двайам̣ ванатиттика̄йам̣. амба садде, т̣хо, ава раккхан̣е ва̄, ниггахӣта̄гамо. па̄ раккхан̣е, т̣хо. сета̄, па̄пачелӣпи. сетарасена йуджджатети, а. двайам̣ кат̣укарохин̣ийам̣. кат̣а васса̄варан̣агатӣсу. у, кат̣у, на̄рӣ. кат̣укараса̄ хутва̄ рухатӣти кат̣укарохин̣ӣ, руха джанане, йу, нада̄ди. ‘‘кат̣укарохин̣ӣ’’ти самудитена на̄мамидам̣. кат̣урохин̣ӣпи.

583. двайам̣ кхараман̃джарийам̣ ‘‘чачасима’’ити кхйа̄та̄йам̣. апамаджджанти ваттха̄дика’маненети апа̄магго, дӣгхо упасаггасса. сикхарамасса̄ти секхарико. дха̄маггаво, вимукхапуппхӣпи. ‘‘гхосаке кхараман̃джарийам̣, дха̄маггаво пуме мато’’. вимукхам̣ пуппхамасса̄. двайам̣ кан̣а̄йам̣. питтам̣ пхалати куппати йа̄йа пиппхалӣ, нада̄ди. магадхе бхава̄ ма̄гадхӣ, магадха̄нам̣ айам̣ ва̄ ма̄гадхӣ, татра пат̣хамуппаннатта̄, ба̄хулйена ва̄ татра джа̄йама̄натта̄ там̣саман̃н̃а̄йа бйападиссате. ведехӣ, кан̣а̄, кола̄пи. ведеха̄намайам̣ ведехӣ. кан̣а̄ на̄наттха̄, вуттан̃ча ‘‘кан̣а̄ пиппхали’джа̄джӣ че’’ти.

двайам̣ тикан̣т̣аке. гавам̣ кан̣т̣ако гокан̣т̣ако, патхавийам̣ ва̄ лагго кан̣т̣ако гокан̣т̣ако. син̇гха гха̄йане, а̄т̣о. палан̇каса̄, са̄дукан̣т̣опи. йуттара̄сна̄йам̣ пала̄се ча палан̇каса̄ тхийам̣. са̄дукан̣т̣о викан̇катепи. двайам̣ хаттхипиппхалийам̣. кола̄ка̄ра̄, там̣на̄мика̄ ва̄ валлӣ колавалли, рассо. ибха̄нам̣ хаттхӣнам̣ пиппхалӣ ибхапиппхалӣ. капиваллӣ, васиропи. васиро на̄наттхо. васиро апа̄магго са̄муддалаван̣ам̣ хаттхипиппхали чети. пуме’йам̣.

584. двайам̣ чхагантха̄йам̣, йа̄ ‘‘уггагандха̄’’типйуччате. гуннам̣ ломасампа̄танат̣т̣ха̄не джа̄та̄ голомӣ, вача вийаттийам̣ ва̄ча̄йам̣, каран̣е а, сатапаббика̄пи. вача̄ суккалохитамӯлабхедена дувидха̄, татрасукка̄ ‘‘хемаватӣ’’тйуччате амаракосе [амара 14.102-3]. двайам̣ аппхот̣а̄йам̣. кан̣н̣асан̣т̣ха̄напуппхата̄йа кан̣н̣ӣ. гиримхи джа̄та̄ кан̣н̣ӣ гирикан̣н̣ӣ. рога̄диджитатта̄ апара̄джита̄.

двайам̣ каласийам̣. сӣхапуччха̄ка̄ракусумаман̃джарита̄йа сӣхапуччхи. пан̃хи аппатану вуччате. пан̃хи пан̣н̣ам̣ йасса̄ пан̃хипан̣н̣ӣ. путхупан̣н̣ӣ, гуха̄пи, путху асилит̣т̣хам̣ пан̣н̣амасса̄ путхупан̣н̣ӣ. гахваре сӣхапуччхан̃ча, тхийам̣ чхама̄туке гухо [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.93]. двайам̣ са̄лапан̣н̣ийам̣. са̄лапан̣н̣асадисавит̣ата̄йа са̄лапан̣н̣ӣ. са̄лам̣ собханайуттам̣ пан̣н̣амасса̄ ва̄ са̄лапан̣н̣ӣ. тху гатитхерийесу, иро, тхиро.

585. двайам̣ кан̣т̣ака̄рика̄йам̣. ниддахати кан̣т̣акамут̣т̣хети нидиддхика̄, н̣ву. бхайакаран̣авасена бйаггхасадисата̄йа бйаггхӣ, брахатӣ, кхудда̄пи. двайам̣ нӣлируккхе. нӣла ван̣н̣е. нӣлаван̣н̣ата̄йа нӣлӣ, нада̄ди, инӣ, нӣлинӣ, ка̄л̣а̄, туттха̄пи.

ка̄л̣а̄ кан̣хативута̄йам̣, нӣлӣ йоджанаваллису;

пан̣д̣е расан̃джане туттха̄, сукхумела̄йа нӣлийам̣ [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.94-5].

двайам̣ гун̃джа̄йам̣. джан̃джа йуддхе, уко, асси, гуджа садде, а, бинда̄гамо. на̄мантара̄ни часса –

думе са̄ раттика̄ ратта-дала̄ чӯл̣а̄ман̣ӣ ча са̄;

ка̄качин̃чӣ тула̄бӣджам̣, кан̣хала̄ ча сикхан̣д̣инӣ.

двайа’махеруйам̣. айамахеруиччева кхйа̄такан̣т̣акаватӣ бхавати. сатам̣ мӯла̄ни йасса сатамӯлӣ. сатам̣ роге а̄варатӣти сата̄варӣ, вара а̄варан̣иччха̄су, атха ва̄ ‘‘сата̄’’ти ча ‘‘а̄варӣ’’ти ча две на̄ма̄ни тасса̄. ‘‘сатамӯлӣ бахусута̄-бхӣру индӣварӣ варӣ’’ти [амара 14.100] хи вуттам̣.

586. двайам̣ ативиса̄йам̣. маха̄вӣрийам̣ осадхам̣ махосадхам̣. ‘‘ласун̣е тивиса̄йан̃ча, сун̣т̣хийампи махосадха’’нти руддо. атӣва висати бхесаджджапайогесӯти ативиса̄, виса̄, арун̣а̄, син̇гӣпи.

‘‘арун̣о кин̃чираттакке, сан̃джха̄ра̄ге анӯруке;

нисадде капиле кут̣т̣хе, даббева ва̄ччалин̇гико’’.

‘‘арун̣а̄тивиса̄са̄ма̄, ман̃джат̣т̣ха̄тивута̄су ча;

усӣретивиса̄йан̃ча, син̇гимаггураваллабха̄’’ти.

двайам̣ сомара̄джийам̣. вака а̄да̄не, ачо, сомасамата̄йа ка̄рита̄ валлика̄ сомаваллика̄, сакаттхе ко, кан̣хапхала̄, пӯтипхала̄пи.

двайам̣ да̄рухалидда̄руккхе. дара вида̄ран̣е, бо, расса бо, да̄ббӣ, дӣгха̄ди, нада̄ди. халиддаван̣н̣ада̄рута̄йа да̄рухалидда̄, халидда̄пи. двайам̣ бил̣ан̇ге. ан̇га, ран̇га, лан̇га, гатйаттха̄ дан̣д̣ака̄ дха̄тӯ, а, л̣аттам̣, бил̣ан̇гам̣. читра̄ни тан̣д̣ула̄ни йасса̄, тан̣д̣уло, кимисаттупи.

587. двайам̣ самантадуддха̄йам̣, нуха уггиран̣е, нада̄ди, махантам̣ на̄мамасса. сӣхун̣д̣о, ваджирадумо, гул̣а̄пи. двайам̣ даккха̄йам̣. мудугун̣айога̄ муддика̄, мадхурасо са̄ду, тена вуттам̣ веджджагантхе ‘‘са̄ду лаван̣атиттамбилакат̣укаса̄йака̄’’ити, там̣йога̄ мадхураса̄. готтханӣ, даккха̄пи. тикам̣ йат̣т̣химадхука̄йам̣. мадхурасата̄йа мадхукам̣, упама̄не ко. дан̣д̣а̄ка̄ратта̄ йат̣т̣хи ча са̄ мадхурасатта̄ мадхука̄ чети йат̣т̣химадхука̄. мадхурасабха̄ве тит̣т̣хатӣти мадхулат̣т̣хика̄, расса ло, сакаттхе ко ча. ‘‘мадхуйат̣т̣хика̄’’типи па̄т̣хо, вуттан̃ча ‘‘мадхукам̣ клӣтакам̣ йат̣т̣хи-мадхукам̣ мадхуйат̣т̣хика̄’’ти [амара 14.109].

588. двайам̣ ва̄тин̇ган̣е. ва̄тахараттена ган̣ӣйатети ва̄тин̇ган̣о, бхан̣д̣а парибха̄сане, н̣ву, нада̄ди. т̣ака̄ракаран̣е бхан̣т̣а̄кӣпи, брахатийампи айам̣.

‘‘ва̄тин̇ган̣о ту ва̄тта̄ку,

ва̄тта̄ко са̄кавел̣у ча;

бхан̣д̣а̄кӣ ра̄джакумбхан̣д̣о,

ва̄тта̄кӣ дуппаха̄синӣ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 14.114].

рабхасо. двайам̣ брахатийам̣. ва̄ттам̣ нира̄майам̣ каротӣти ва̄тта̄кӣ, ва̄тин̇ган̣епи. браха вуттийам̣, то, нада̄ди.

двайам̣ гораккхатан̣д̣уле, вуттан̃ча тантантаре ‘‘ган̇герукӣ на̄габала̄, татха̄ гораккхатан̣д̣ула̄’’ти. на̄гасса баламива баламетисса̄ рогахаран̣атта̄ на̄габала̄, джхаса хим̣саттхо, а. двайам̣ аггисикха̄йам̣. нан̇галасадисамӯлата̄йа ла̄н̇галӣ, насса ло, дӣгхо ча. ‘‘нан̇галӣ’’типи па̄т̣хо, сарадака̄ле сан̃джа̄татта̄ са̄радӣ.

589. тикам̣ кадалийам̣. раманти йассам̣ рамбха̄, бхо. када ма̄ран̣е, ало, нада̄ди. муча мочане, н̣о. двайам̣ каппа̄сийам̣, йасса̄ пхалам̣ каппа̄сам̣ кароти лока̄намупака̄ранти каппа̄сӣ, каротисма̄ па̄со, нада̄ди. вада тхерийе, аро, самудданта̄пи.

самудданта̄ ту каппа̄сӣ, сикка̄дура̄лабха̄су ча;

каппа̄сӣ ванасамбхава̄ че, бха̄радва̄джӣти вуччати.

двайам̣ пан̣н̣алата̄йам̣. на̄галоке джа̄та̄ лата̄ на̄галата̄. тамбаван̣н̣ам̣ ла̄тӣти тамбӯлӣ, ассӯ, нада̄ди. тамбӯласса айам̣ ва̄ тамбӯлӣ. тамбӯлаваллӣ, на̄гаваллӣпи, тамбӯлам̣ на̄ма пхалапаттачун̣н̣а̄дийогасамӯха̄нам̣ на̄мам̣, тадаттха̄ валлӣ тамбӯлаваллӣ, на̄галокасса валлӣ. двайам̣ дха̄такийам̣, айам̣ тамбапуппхӣ, маджджопайутта̄. пуппха̄ сугандхика̄ дха̄такиччева кхйа̄та̄. аггиджа̄ласама̄напуппхата̄йа аггиджа̄ла̄. атисайам̣ т̣хитим̣ каротӣти дха̄такӣ, нада̄ди.

590. двайам̣ суккативута̄йам̣. тиссо вута̄ тачара̄джийо йасса̄ тивута̄. тиссо пут̣а̄ тачара̄джийо йасса̄ типут̣а̄. сарала̄, тибхан̣д̣ӣ, рочанӣпи [деванӣпи (ка.)]. двайам̣ кан̣хативута̄йам̣. са̄ танукаран̣е, виречанакаран̣ена ка̄йам̣, роган̃ча са̄йатӣти са̄ма̄.

‘‘са̄ма̄ ту мечаке вуддха-да̄раке харите нади;