2. бхӯкан̣д̣а
1. бхӯмиваггаван̣н̣ана̄
180. идха бхӯкан̣д̣е са̄н̇гопа̄н̇гехи бхӯмйа̄дӣхи дасахи, па̄та̄лена ча̄ти ека̄дасахи кот̣т̣ха̄сехи камато вагга̄ бхӯмивагга̄дина̄мака̄ вагга̄ вуччанте. саппадха̄нопака̄рака̄ни ан̇га̄ни кха̄ра̄дӣни, ан̇га̄нам̣ упака̄рака̄ни ча упан̇га̄ни аддха̄дӣни.
181. са̄ддхападжджена бхӯмийа̄ на̄ма̄ни. васӯни ратана̄ни дха̄райатӣти васундхара̄. кхаму сахане, кхасса чхо, чхама̄, атха ва̄ чхи чхедане, сатта̄намадхопатанам̣ чхиндатӣти чхама̄, мо, иттхийама̄ ча. бхавантйассам̣ бхӯта̄нӣти бхӯми. бхӯ сатта̄йам̣, ми. путхаити па̄т̣ипадике т̣хите нада̄ди, ӣ, путхасса путхуа̄десе, вуддхимхи ча кате путхавӣ. уссува̄десе путхувӣ. патха̄десе ту патхавӣ, имасмим̣ паккхе ава̄гамо, атха ва̄ тхава гатийам̣, патхавати еттха̄ти патхавӣ, нада̄ди, саббаттха паттхаратӣти ва̄ патхавӣ, тхара сантхаран̣е папуббо, расса во, нада̄ди, путхавӣ, ассу.
‘‘мадхуно кет̣абхасса̄пи, медамам̣сапариплута̄;
тена̄йам̣ мединӣ девӣ, вуччате брахмава̄дибхӣ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 11.3]. –
вачанато медайога̄ мединӣ, ӣ, инӣ ча. мида снехане ва̄, йу, нада̄ди, иссеттан̃ча. маха пӯджа̄йам̣, нада̄ди. виттхин̣н̣атта̄ уббӣ, нада̄ди, авати бхӯта̄нӣти ва̄ уббӣ, ассу. васӯни сантйассам̣ васуматӣ. гаччханти йассам̣ лока̄, са̄ го, пумиттхийам̣. ка̄ садде, ка̄йати еттха, ка̄йати ма̄равиджайака̄лети ва̄ ку, у. васӯни дха̄райатӣти васудха̄. саббам̣ локам̣ дхарайатӣти дхаран̣ӣ, йу, нада̄ди. дхаратӣти дхара̄, иттхийам̣ а̄. гаму гамане, гаччхантйассам̣ джагатӣ, антапаччайо, гасса двиттам̣, джаттан̃ча, налопо, нада̄ди. бхӯ сатта̄йам̣, ри, нада̄ди, квимхи бхӯ. бхӯте сатте дхаратӣти бхӯтаро. ава раккхан̣е, йу, нада̄ди, аванӣ.
182. кха̄ра̄ лаван̣араса̄ маттика̄ ӯсотйуччате. кха̄датӣти кха̄ра̄, дасса ро. падесакатта̄ маттена пама̄н̣ена йутта̄ маттика̄. ӯса руджа̄йам̣, ӯсо. ӯсайога̄ ӯсава̄, ванту. рапаччайе ӯсаро. двепи тӣсу ваттанте.
тхала т̣ха̄не, адхикаран̣е а. киттимам̣ тхалам̣, акиттима̄ тхалӣ, нада̄ди. тхаддхалӯкхамхи бхӯбха̄ге бхӯмиппадесе джан̇галасаддо ваттати. таттха ниджджалатта̄ каккхал̣атта̄ тхаддхо. тиккхасаккхара̄дивида̄рагава̄дикхураган̣д̣уппа̄давачча̄дисахитатта̄ лӯкхо ведитаббо. гала чавана̄дхопатана̄данесу. джалам̣ галати еттха, джалена ва̄ галанти еттха̄ти джан̇гало, ниджджало десо, ‘‘джан̇гало ниджджале десе, тилин̇го писите тхийа’’нти [тикан̣д̣асеса 3.3.393] хи тикан̣д̣асесо, ласса лопо, ниггахӣта̄гамо ча.
183. ведена пан̃н̃а̄йа ӣханти еттха̄ти ведехо. со ева видехо, имам̣ дӣпамупа̄да̄йа синеруно пуббадиса̄бха̄гатта̄ пуббо ча со видехо чети пуббавидехо. евамапаруттаресу. гавена йантйеттха̄ти гойа̄но. апаро ча со гойа̄но чети апарагойа̄но. джамбуйа̄ лаккхито, каппат̣т̣ха̄йита̄диппабха̄вена ва̄ таппадха̄нодӣпоти джамбудӣпо. дхаммата̄сиддхасса пан̃часӣласса а̄нубха̄вена кам̣ сукхам̣ уру махантаметтха̄ти куру, кум̣ па̄пам̣ рундханти еттха̄ти ва̄ куру, кви. дӣпа диттиппака̄санесу, джаламаджджхе диппантӣти дӣпа̄, диппанти еттха саддхамма̄ти ва̄ дӣпа̄, пама̄н̣ато маханта̄ дӣпа̄ маха̄дӣпа̄.
184. куруа̄дайо екавӣсати джанападантара̄ джанападависеса̄, а̄дина̄ сурамахапаччуггата̄ талакут̣а̄ асма̄ка̄дайо ча пумбахутте пуллин̇ге бахутте ча сийум̣. куру на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со екопи джанападо рӯл̣хӣсаддена ‘‘курӯ’’ти бахувачанена вуччати, евам̣ саббатра. кум̣ па̄пам̣ рундхатӣти куру, кхаттийакума̄ра̄, тесам̣ нива̄со курӯ, паччайалопато на вуддхи, саббатревам̣ [па̄н̣ини 1.2.52 4.2.81 суттесу пасситаббам̣]. аривиджайалокамарийа̄да̄тиккама̄дӣсу сакконтӣти сакка̄. косам̣ ланти ган̣ханти, кусалам̣ пуччхантӣти ва̄ косала̄. магена саддхим̣ дха̄вантӣти магадха̄, кви, мам̣сесу гиджджхантӣти ва̄ магадха̄. гидха абхикан̇кха̄йам̣. севанти йена̄ти сиви, си сева̄йам̣, ви. сивам̣ каронтӣти ва̄ сивӣ, ан̃н̃аттхе и. кала садде, ин̇гапаччайо, калин̇га̄, тесам̣ нива̄со калин̇га̄, уттара̄патхо [‘‘джаганна̄тха̄ пуббабха̄ге кан̣ха̄тӣрантарам̣ сиве калин̇гадесо сам̣вутто’’ итйуттадесе (тхоманидхи)], калим̣ ган̣хантӣти ва̄ калин̇га̄, кви, калам̣ мадхурасаддам̣ га̄йантӣтива̄ калин̇га̄, асситтам̣, кена сукхена лин̇гантӣти ва̄ калин̇га̄, лин̇га гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту. аттана̄ кха̄дитам̣ лан̃джам̣ пара̄джитехи йа̄читепи пуна на вамантӣти авантӣ. пан̃ча̄ласса путта̄ пан̃ча̄ла̄. ваджджетабба̄ти ваджджӣ, ‘‘ваджджетабба̄ име’’тйа̄дина̄ паваттавачанамупа̄да̄йа ваджджӣти ладдхана̄ма̄ ра̄джа̄но. ваджджӣрат̣т̣хасса ва̄ ра̄джа̄но ваджджӣ. рат̣т̣хасса ва̄ пана там̣саман̃н̃а̄ там̣нива̄сира̄джакума̄равасена ведитабба̄. гам̣ патхавим̣ дха̄рентӣти гандха̄ра̄, киттигандхена арантӣти ва̄ гандха̄ра̄. чита усса̄хане, четанти уссаханти йуддхакамма̄дӣсӯти четайо.
185. ван̇га гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту. висит̣т̣ха̄ни деха̄ни йесам̣ видеха̄, пуббавидехадӣпато а̄гататта̄ ва̄ видеха̄. оджа диттийам̣, камбуна̄ самбукена оджанти тассам̣ воха̄ракаран̣атоти камбоджа̄, камбукаджо оджо баламетесанти ва̄ камбоджа̄. мада маддане, маддантӣти ва̄ мадда̄, мам̣ сивам̣ дадантӣти ва̄ мадда̄, пан̃чака̄магун̣а̄дӣхи модантӣти ва̄ мадда̄, мада ха̄се. бхан̃джа авамаддане, бхагга̄. ан̇га гаманаттхо дан̣д̣ако дха̄ту. сӣхам̣ лантӣти сӣхал̣а̄. ка̄са диттийам̣, сампаттийа̄ ка̄сантӣти касмӣра̄, мӣро. ка̄са диттийам̣, и, ка̄сӣ. пад̣и гатийам̣, пан̣д̣у, у. атха ва̄ кум̣ па̄пам̣ рундхати еттха̄ти куру, ити екопи джанападо ниссита̄нам̣ бахутта̄ бахувачанена вуччати. евам̣ саббаттха.
186. двайам̣ бхуване. луджа адассане, луджджатӣти локо, гасса ко, джасса во. бхаванти еттха̄ти бхуванам̣, йу. джагати, вит̣т̣хапа̄дӣнипи бхуванапарийа̄йа̄ни. двайам̣ десаса̄ман̃н̃е. диса атисаджджане, атисаджджанам̣ пабодханам̣, ‘‘айам̣ иттханна̄мо’’ти дисати ападисатӣти десо. си сева̄йам̣, сан̃н̃а̄йам̣ а, висайо.
сит̣т̣ха̄ча̄рарахито милаккхадесо ка̄марӯпа̄ди паччанто на̄ма. милаккха абйаттийам̣ ва̄ча̄йам̣, милаккханти абйаттава̄чам̣ бха̄сантӣти милаккха̄. сит̣т̣ха̄ча̄рамаггадассанаттха̄йа пан̃н̃а̄чаккхуно абха̄ва̄ ра̄га̄дималам̣ аккхимхи йесанти ва̄ милаккха̄, асситтам̣, тесам̣ нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ милаккхадесо. паччанте маджджхимадесасса бахиддха̄бха̄ге джа̄то паччанто.
бйаваттха̄ чатуван̣н̣а̄нам̣, йасмим̣ десе на виджджате;
милаккхадесо со вутто, маджджхабхӯми тато парам̣ [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 11.7].
арийа̄ча̄рабхӯмитта̄ маджджхо ча со десо чети маджджхадесо, навайоджанасатапариккхепо маджджхимадесо.
187. салилаппа̄йо бахӯдако десо анӯпо на̄ма, анугата̄ а̄па̄ атра̄ти анӯпо, а̄пасса а̄дино уттам̣, паралопо ва̄. кача бандхане, чхо, каччхам̣. анӯпадесо ча. абхинавоггаманена тин̣ена лаккхите харите десе саддало, дала диттийам̣, бха̄ве а. виджджати дало йаттха саддало.
188. надийа̄ а̄бхатена амбуна̄ удакена джӣванти еттха̄ти надйамбуджӣвано десо надӣ ма̄та̄ асса̄ти надӣма̄тикоти вуччати, бахуббӣхимхи ко. вут̣т̣хийа̄ вассена ниппхаджджати сассаметтха̄ти вут̣т̣хиниппхаджджасассако десо дево ма̄та̄ асса̄ти девама̄тикоти вуччати, бахуббӣхимхийева ко, девасаддо четтха вут̣т̣хима̄ха.
189. анӯпа̄дайо девама̄тика̄нта̄ тӣсу лин̇гесу. чандасӯра̄до чандасӯрийасинерупаббата̄димхи сассатисаддо ӣрито катхито. саббада̄ саранти гаччхантӣти сассатийо, сара гатийам̣, сарасаддасса со,ти.
рат̣ха гатийам̣, рат̣ханти еттха нагара̄дайоти рат̣т̣хам̣, то. на̄гарехи виджинитаббанти виджитам̣. а̄л̣ийам̣ паваттама̄но йо сету, со пурисе пуллин̇ге ваттати. си бандхане, ту. ала бхӯсане, и, а̄л̣и, тассам̣ а̄л̣ийам̣.
нагарапаббата̄дино упа̄нтабхӯ самӣпабхӯми парисаро парито сарантйатра̄ти, н̣о.
тикам̣ вадже. га̄во тит̣т̣хантйатра̄ти гот̣т̣хам̣. кула сан̇кхйа̄не, га̄во кулантйеттха̄ти гокулам̣, гуннам̣ кулам̣ гхаранти ва̄ гокулам̣. ваджа гатийам̣, ваджанти йам̣ га̄во нива̄санаттха̄йа̄ти ваджо. гот̣т̣ха̄накам̣, гот̣т̣ха̄нантипи ваджасса на̄ма̄ни.
190. силокена маггасса на̄ма̄ни. патхикехи маджджате ниттин̣ам̣ карӣйатети магго, маджджа суддхийам̣, н̣о, джасса гаттам̣, патхикехи маггӣйатети ва̄ магго, магга анвесане, мам̣ сивам̣ гаччхати еттха, етена̄ти ва̄ магго, ‘‘мо сиве париса̄йан̃че’’ти хи на̄наттхасан̇гахе, сивам̣ гаманам̣ каротӣтйаттхо, крийа̄висесанаметам̣. патхи гатийам̣, чура̄ди, на̄гамо. пантхайанти йантйанена̄ти пантхо, а, ка̄риталопо. патхати йа̄тйанена̄ти патхо. ада гамане, адати йаттха са̄ аддха̄, дхо, аддха̄ магго, аддха̄саддойам̣ ка̄лепи, самабха̄гаттхавачане ту аддхам̣, тасма̄ аддхасаддо пуманапум̣сакавасена двилин̇го, ра̄джа̄дитте аддха̄, ара̄джа̄дитте аддхам̣. ан̃джа гатийам̣, асо. ваджа гатийам̣, умо, джасса т̣о. пада гатийам̣, а, дасса джо, двиттам̣, паджджо. айа гатийам̣, йу, пада гатийам̣, аво, нада̄ди. ватта ваттане, ваттанам̣ гамана̄ди, ани, нада̄ди, ваттанӣ. кантанадан̣д̣е пуннапум̣сакам̣. патхикехи па̄дехи хан̃н̃атети паддхати. па̄дасаддасама̄наттхена падасаддена нийатаппайогато вуттина̄ сиддхо, падасаддӯпападо ханадха̄ту,ти, ханасса дхо, алопо. паддхатисахачаран̣ато ваттанӣ, там̣сахачаран̣ато падавӣ ча иттхийам̣.
191-192. таббхеда̄ тасса маггасса висеса̄ джан̇гхамагга̄дайо апатханта̄. джан̇гха̄хи гато магго джан̇гхамагго. сакат̣ехи гато магго сакат̣амагго. те джан̇гхамаггасакат̣амагга̄ маха̄магге ваттанти.
еттха ча ‘‘тетха̄’’ти атхасаддо на ваттаббо, ‘‘те ча̄’’ти пана ваттаббо. ‘‘мата̄ддханӣ’’ти па̄т̣хе пана сати ‘‘тетха̄’’ти ваттаббойева, тада̄ екападике аддхани магге екападӣ мата̄ти йоджана̄ ка̄табба̄. гаччхатам̣ еко асаха̄йо па̄до йассам̣, на нисиннассева йамакоти екападӣ, сама̄санте ниччамӣпаччайо, капаччайе екападико, ӣсса рассаттам̣.
чоракан̣т̣ака̄дидосе дуггаме патхе канта̄ро, пуннапум̣саке, кена па̄нӣйена таранти атиккаманти йанти канта̄ро, тара таран̣е, чораканта̄ра̄дӣсу пана̄йам̣ рӯл̣хивасена вутто, атха ва̄ кати чхедане, саппат̣ибхайатта̄ кантати ниччагамана̄гаманаметтха̄ти канта̄ро, а̄ро, на̄гамо ча. дуккхена гаччхантйеттха̄ти дуггамо.
193. двайам̣ пат̣имагге. пат̣и абхимукхена гантаббо магго, патхо ча пат̣имагго, пат̣ипатхо ча. дӣгхаман̃джасам̣ атидӯро магго аддха̄нанти вуччате. аддха̄нам̣ айанам̣ аддха̄нам̣, ачча̄йато магго, йатха̄ ‘‘падат̣т̣ха̄на’’нти, йалопо.
двайам̣ пасаттхеддхани. собхано патхо, пантхо ча̄ти виггахо. гантаббапатхабха̄вато апетам̣ уппатхам̣, апатхан̃ча, абйайӣбха̄васама̄со, асаддо атра нипа̄то.
194-196. парама̄н̣ӯнам̣ чхаттим̣са еко ан̣у на̄ма, ан̣утопи ан̣утаратта̄ парамо ан̣у, ан̣уто ва̄ парамоти парама̄н̣у, ан̣а саддаттхо дан̣д̣ако дха̄ту, у. те ан̣аво чхаттим̣са таджджа̄рӣ на̄ма, там̣ там̣ аттано ниссайам̣ малӣнакаран̣авасена джара̄петӣти таджджа̄рӣ, джара джӣран̣е, джара вайоха̄нимхи ва̄, а, нада̄ди. та̄пи таджджа̄рийо чхаттим̣са ратхарен̣у на̄ма, ратха̄нам̣ сан̃чаран̣авасена паватто рен̣у ратхарен̣у. те ратхарен̣аво чхаттим̣са ликкха̄ на̄ма. лаккха дассане, пакатичаккхуна̄пи лаккхйатети ликкха̄, асситтам̣.
та̄ ликкха̄ сатта ӯка̄ на̄ма, ӯка̄ти вуччати сироваттакими, таппама̄н̣атта̄ ӯка̄. та̄ сатта ӯка̄ дхан̃н̃ама̄со на̄ма, дхан̃н̃о вӣхийева парима̄н̣итаббатта̄ ма̄со ча̄ти дхан̃н̃ама̄со, маси парима̄н̣е. те сатта дхан̃н̃ама̄са̄ ан̇гулам̣ на̄ма, ан̇га гаманаттхо, уло, ан̇гулам̣, пама̄н̣ам̣, улипаччайе ан̇гули, караса̄кха̄. амудвиччхети адум̣ два̄дасан̇гулам̣ видаттхи на̄ма, кан̣ит̣т̣хасахитенан̇гут̣т̣хена виттха̄рӣйате, видхӣйатети ва̄ видаттхи, випуббо тану виттха̄ре. дха̄ дха̄ран̣е, убхайатра̄пити, пуббапаккхе тасса тхо, насса то, тасса до. паччхиме дхасса до, тасса тхо, асарӯпадвибха̄во ча. та̄ дуве видаттхӣ ратанам̣ сийум̣, раму кӣл̣а̄йам̣, тано, малопо. та̄ни саттева ратана̄ни йат̣т̣хи на̄ма, йата пайатане,ти, тасса т̣хо, тасса т̣о. та̄ вӣсати йат̣т̣хийо усабхам̣ на̄ма, уса да̄хе, абхо. еттха пана усабханадантарам̣ усабхам̣. усабха̄нам̣ асӣтиппама̄н̣ам̣ га̄вутам̣ на̄ма, гавам̣, гавехи ва̄ йутам̣ га̄вутам̣. йуджа сама̄дхимхи, гонадантарехи гахитаппама̄н̣асама̄дха̄нантйаттхо, там̣ чатуга̄вутам̣ йоджанам̣ на̄ма, йуджа сама̄дхимхи, йу, ‘‘еттакам̣ йоджанам̣ на̄ма хотӯ’’ти чатуга̄вутехи сама̄дха̄нантйаттхо.
197. а̄ропита̄нам̣ а̄чарийадханӯнам̣ пан̃часатам̣ косо на̄ма, ана̄ропита̄нантйапаре. куса авха̄не, н̣о, кусанам̣ авха̄нам̣ косо, идха пана косаппама̄н̣атта̄ косо, двисахассакараппама̄н̣о. ан̃н̃аттха пана –
‘‘чатукка̄дхивӣсатийа̄, ан̇гулехи каро бхаве;
кхйа̄тамат̣т̣хасахассехи, косама̄нам̣ вибха̄вина̄’’тйуттам̣.
чатурамбан̣анти чатурамбан̣авӣхибӣджаджа̄таропанайогйо бхӯмиппадесо карӣсам̣ на̄ма, каронти еттха касанаропана̄диканти карӣсам̣, ӣсо. чатурамбан̣абӣджаджа̄та̄ни ропентйеттха̄ти чатурамбан̣ам̣, амбан̣ам̣ ека̄дасадон̣аматтам̣, ан̃н̃е пана ‘‘чатурамбан̣ам̣ чатуйат̣т̣хикам̣ т̣ха̄нам̣ карӣсам̣ на̄ма̄’’ти ваданти, там̣ карӣсаббхантара̄нам̣ парийа̄йабха̄ваппасан̇га̄ на гахетаббам̣.
пама̄н̣ато хаттха̄намат̣т̣хавӣсаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ аббхантарам̣ на̄ма, аббхантаре антокот̣т̣ха̄се джа̄там̣, на бахикот̣т̣ха̄сети аббхантарам̣. йаттха йаттха хи йо йо т̣хито, нисинно ва̄, таттха таттха саманта̄ ат̣т̣хавӣсатихаттхаппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ тасса тасса аббхантарам̣ т̣ха̄нам̣ на̄ма. бхӯмйа̄дитта̄ бхӯмивагго, атха ва̄ ан̇га̄пеккха̄йа бхӯмийева падха̄нам̣, падха̄нена ча бйаппадесо бхаватӣти бхӯмиваггабйаппадесо.
бхӯмиваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. пураваггаван̣н̣ана̄
198. чхаккам̣ нагаре.
‘‘пат̣т̣анан̃ча адхит̣т̣ха̄нам̣, нагарам̣ пут̣абхеданам̣;
тхийо пӯ нагарӣ пӯрийо, т̣ха̄нӣйам̣ каббат̣ам̣ пут̣а’’нти.
хи силокапарийа̄йесу вопа̄лито.
‘‘вичиттадева̄йатанам̣, па̄са̄да̄пан̣амандирам̣;
нагарам̣ дассайе видва̄, ра̄джамаггопасобхита’’нти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 1.2.1]. –
нагаралаккхан̣ам̣. пу па̄лане, пура па̄ланети ча, пуна̄ти пурети ча раккхати парачакка̄ дуггата̄йа̄ти пурам̣, ро, а ча, пура аггагаманетипи дха̄тваттхо. нага̄ па̄са̄да̄дайо асса санти нагарам̣, ро. ва̄ка̄рена нагарасаддасса пуллин̇гаттам̣ самуччиноти [нагарийо ва̄ паттанам̣ (амара 1.2.1) паккхе паттанаса̄хачарийа̄ напум̣сакаттам̣. (чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 1.2.1)], пурасаддасса̄пӣтйа̄чарийа̄. акутобхайатта̄ т̣ха̄на̄йа хитам̣ т̣ха̄нӣйам̣, ӣйо. пан̣ика̄нам̣ пут̣а̄ бхиджджанте атра̄ти пут̣абхеданам̣.
ниччанива̄санат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ итарам̣ дассетума̄ха ‘‘тхийа’’мичча̄ди. ра̄джа̄ тит̣т̣хати еттха̄ти ра̄джат̣ха̄нӣ, йу, нада̄ди, ниччанива̄санат̣т̣ха̄непи ‘‘чатура̄сӣтинагарасахасса̄ни кусаватӣра̄джат̣ха̄нӣпамукха̄нӣ’’тйа̄дӣсу [дӣ. ни. 2.263]. да̄руккхандха̄дӣхи а̄ самантато варанти париккхипӣйанти еттха̄ти кхандха̄ва̄ро, паттханаттхо варадха̄ту а̄пуббатта̄ париккхипанаттхо хоти. пан̃чакам̣ нагаре, ‘‘кхандха̄ва̄ро’’ти пана екамева ачиранива̄санат̣т̣ха̄насса на̄мам̣.
199. мӯлапура̄ ан̃н̃атра мӯлапурам̣ ваджджетва̄ йам̣ пураматтхи йоджанавиттхин̣н̣апа̄ка̄ра̄дипариккхиттам̣, там̣ мӯлапурасса тарут̣т̣ха̄нийасса са̄кха̄садисатта̄ са̄кха̄нагарам̣ на̄ма.
200-201. са̄ддхападжджадвайена мӯлапурасса на̄ма̄ни. ва̄нарасӣсам̣, там̣сан̣т̣ха̄но ва̄ па̄са̄н̣о еттха аттхӣти ‘‘ва̄нарасӣса’’нти ваттаббе васса баттам̣, ван̣н̣авипарийайам̣, дӣгхам̣, н̣аттам̣, сасса лопан̃ча катва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асӣ’’ти вуттам̣. саваттхасса исино нива̄санат̣т̣ха̄натта̄ са̄ваттхи, саббам̣ дханаметтха аттхӣти ва̄ са̄ваттхи [ма. ни. ат̣т̣ха. 1.14], саббасса са̄во, дханава̄чако аттхасаддо, и. тиккхаттум̣ виса̄лӣбхӯтатта̄ веса̄лӣ, ассаттхуттхе ӣ. матхи хим̣са̄йам̣, ило, асситтам̣, митхила̄. алам̣ бхӯсанаметтха̄ти а̄л̣авӣ, вӣ, л̣аттан̃ча. куса авха̄не, ‘‘кха̄датха пиватха̄’’тйа̄дӣхи дасахи саддехи косанти еттха̄ти косамбӣ, бо, нада̄ди, кусамбаруккхавантата̄йа ва̄ косамбӣ, кусамбасса исино ассамато авидӯре ма̄питатта̄ти еке [уда̄. ат̣т̣ха. 35; ма. ни. т̣ӣ. 1.14; 2.284]. уггам̣ рипум̣ джайати йаттха, са̄ удждженӣ, йу, нада̄ди. такка ӯхе, ӯхо ӯнапӯран̣ам̣, такканам̣ такко, со сӣлам̣ сабха̄во йаттха са̄ таккасӣла̄, йо хи пурисака̄рена ӯно, со таттха гантва̄ тамӯнам̣ пӯретӣти. чама адане, по, чампа̄. са̄нам̣ дхана̄нам̣ а̄карам̣ уппаттит̣т̣ха̄нам̣ са̄каро, со ева са̄галам̣. сам̣сума̄расан̣т̣ха̄но гири еттха̄ти сам̣сума̄рагирам̣, сам̣сума̄ро га̄йати етасса ма̄питака̄лети ва̄ сам̣сума̄рагирам̣, ге садде, иро. ра̄джӯнамева а̄дхипаччавасена париггахитаббатта̄ ра̄джагахам̣. а̄дика̄ле капилана̄масса исино нива̄санат̣т̣ха̄натта̄ капилаваттху, пуманапум̣саке.
са̄ко ра̄джӯнам̣ йуддха̄дӣсу сатти сан̃джа̄та̄ еттха̄ти са̄кетам̣, ‘‘са̄ко саттимхи бхӯпа̄ле, думадӣпантаресу че’’ти на̄наттхасан̇гахе. сан̃джа̄таттхе ито, са̄ко на̄ма ра̄джа̄, думо ва̄ еттха а̄дика̄ле сан̃джа̄тоти ва̄ са̄кетам̣. индам̣ парамиссарийабха̄вам̣ па̄пун̣анти еттха̄ти индапаттам̣, индо ва̄ сакко девара̄джа̄, со патто еттха̄ти индапаттам̣. уккам̣ дха̄райати етасса ма̄питака̄лети уккат̣т̣ха̄, ван̣н̣авика̄ро. йасса ма̄питат̣т̣ха̄не па̄т̣алӣна̄мако еко тарун̣аруккхо аттхӣти там̣ па̄т̣алипуттакам̣, атха ва̄ пат̣али на̄ма еко га̄ман̣ӣ, тасса путто еттха васатиа̄дика̄лети па̄т̣алипуттакам̣. четийарат̣т̣хе уттаматта̄ четуттарам̣, ‘‘джетуттара’’нти па̄т̣хе пана ван̣н̣авика̄ро, вериджайат̣т̣ха̄натта̄ джетан̃ча там̣ уттаматта̄ уттаран̃чети ва̄ джетуттарам̣. йасса ма̄питака̄ле дӣпо диппати, там̣ сан̇кассам̣, ка̄са диттийам̣, двиттам̣, самма̄ касанти еттха̄ти ва̄ сан̇кассам̣, каса вилекхане, йасса ма̄питака̄ле нимиттамолокента̄ бра̄хман̣а̄ кусахаттхам̣ нарам̣ пасситва̄ ма̄пенти, там̣ кусина̄рам̣. а̄дина̄ матхура [мадхура, ма̄дхура (ка.)] па̄са̄н̣апурасон̣ика̄дайопйанекапурависеса̄ сан̇гахита̄.
202. чатуккам̣ аббхантарага̄мамагге. ратхасса хита̄ раччха̄, паббаджджа̄ди. висайанте пака̄сайанте виккайена дабба̄ни йассам̣, са̄ висикха̄, випуббо си сева̄йам̣, кхо, висанти еттха̄ти ва̄ висикха̄, виса павесане, кхо. ратхасса хита̄ ратхика̄, ико. вӣ гамане, тхи, вӣтхи.
аниббиддха̄ раччхантарена маджджхе аниббиддха̄ раччха̄ бйӯхо на̄ма. бйӯхети сампин̣д̣ети джане ан̃н̃атра гантумаппада̄навасена̄ти бйӯхо, ӯха сампин̣д̣ане випуббатта̄. на ниббиджджхате раччхантарена̄ти аниббиддхо, видха сампаха̄ре, а. ниббиддха̄ раччхантарена раччха̄ патхо, аддхӣти ча вуччати. патха гамане, патхо. ада гамане,ти, аддхи.
203. чатуккам̣ чаччаре. чатуннам̣ патха̄нам̣ сама̄ха̄ро чатуккам̣, чара гатибхаккханесу, чаро, расса чо, чаччарам̣, ан̇ган̣ава̄чако ча̄йам̣. двиннам̣, чатуннам̣ ва̄ магга̄нам̣ сандхи маггасандхи. син̇гха гха̄йане, а̄т̣ако.
двайам̣ ваппассопари ит̣т̣хака̄дирачите вет̣хане. ваппам̣ на̄ма дугганагаре парикха̄маттикам̣ кӯт̣ам̣ [кут̣им̣ (ка.)] катва̄ гохи, хаттхӣхи ча вимадда̄петва̄ тим̣сахаттхаппама̄н̣ам̣ па̄ка̄расса хет̣т̣химаталам̣, татха̄ хаттхасатам̣ тато уддхаритва̄ пам̣суна̄ ваппам̣ ка̄райе, тассопари па̄ка̄ранти, пакуббанти танти па̄ка̄ро, самантато карӣйатети ва̄ па̄ка̄ро, акаттари ча ка̄раке сан̃н̃а̄йам̣ н̣о, рассасса дӣгхата̄. ву сам̣варан̣е, вун̣отӣти варан̣о, йу, ра̄гамо ча. ‘‘са̄ло’’типи па̄ка̄расса на̄мам̣.
двайам̣ ра̄джабхаванаса̄ман̃н̃е. саббагеха̄нам̣ висесена пака̄санато удда̄по, дӣпа пака̄сане, ӣсса̄ка̄ро. сан̇гамма каронти танти упака̄рика̄, н̣ву. ке паччайе тхӣката̄ка̄рапаре пуббо ака̄ро дӣгхам̣ [ка̄танта 2.2.65], ака̄десопи хи ‘‘ко’’ти вуччати, йатха̄ девадатто ‘‘датто’’ти. капаччайо ва̄.
204. двайам̣ геха̄дино маттикет̣т̣хака̄димайабхиттийам̣. кут̣а чхедане, кут̣ати чхиндати магганти кут̣т̣ам̣. бхиди двидха̄каран̣е,ти, бхитти. гуннам̣ ва̄ча̄нам̣ пурам̣ гопурам̣. два̄расамӣпе като кот̣т̣хако два̄ракот̣т̣хако, куса аккосе, т̣хако, кот̣т̣хакоти гехависесо.
двайам̣ индакхӣле. иса иччха̄йам̣, еса гавесане ва̄, ико. индасса саккасса кхӣло кан̣т̣ако индакхӣло. двайам̣ два̄рапассопаса̄ла̄йам̣’хамйа̄дипит̣т̣хе ча ва̄такут̣ика̄йам̣. ад̣д̣а атиккамахим̣са̄су, а. а̄лакапаччайе ат̣т̣а̄лако.
205. упари ма̄ла̄дийуттам̣ собханатхамбхадвайамубхайато никханитва̄ йам̣ бахидва̄рам̣ каппӣйате, там̣ торан̣ам̣. тура ва̄ран̣е, йу, тхаванта̄ ва̄ ран̣антйатра̄ти торан̣ам̣, ту абхиттхаве. ран̣а саддаттхо, ван̣н̣авика̄ро. два̄расса бахи бахидва̄рам̣. пари самантато кхан̃н̃атети парикха̄. дӣгхабха̄вена йутта̄ дӣгхика̄.
206-207. садумантам̣ гехе. манда моданатхутиджал̣аттесу, манданте йаттха̄ти мандирам̣, иро. сӣданти таттха̄ти саданам̣, йу. сада висаран̣агатйа̄васа̄несу. на гаччхантӣти ага̄, тхамбха̄дайо, те ра̄ти ган̣ха̄тӣти ага̄рам̣. рассасса дӣгхатте а̄га̄рам̣. чи чайе, ничӣйате чха̄дӣйатети ника̄йо, йамхи чисса ка̄десо нипа̄тана̄. лӣ силесане, н̣о, нилайо, а̄лайо ча. васа нива̄се, а̄васантйатра̄ти а̄ва̄со, н̣о. бхӯ сатта̄йам̣, бхавантйатра̄ти бхаванам̣. висанти танти весмам̣, мо. кита нива̄се, адхикаран̣е йу, никетанам̣. нивисанти, нивасанти ва̄ йатра, там̣ нивесанам̣. гхара сечане, гхарати килесаметтха̄ти гхарам̣, гайхатӣти ва̄ гхарам̣, н̣о. гахасса гхара̄десо. ган̣ха̄ти пурисена а̄нӣтам̣ дхананти гахам̣. адхикаран̣е тхо, а̄васатхо. сара гатичинта̄хим̣са̄су, саранти чинтенти еттха субха̄субхакамма̄ни, сарати ва̄ сӯрийасанта̄па̄диканти саран̣ам̣. си сева̄йам̣, н̣о, патиссайо. уча самава̄йе, окам̣. сала гамане, ‘‘иттхийаматийаво ва̄’’ти а, са̄ла̄, сарадха̄тумхи сати латтамева висесо. чи чайе, каммани н̣о, чайо. кут̣а чхедане, и. васа нива̄се,ти. упадхасса етте гехам̣. сададха̄тумха̄ умо, садумам̣.
двайам̣ мукхарахитадевакуласадисе йан̃н̃а̄йатане. чита пӯджа̄йам̣, каммани ийо. йата йатане, а̄йатанти ва̄йаманти еттха пхалака̄ма̄ти а̄йатанам̣, атха ва̄ а̄йантӣти а̄йа̄ни, та̄ни танотӣти а̄йатанам̣, пхалака̄ракантйаттхо. еттха тусаддо сама̄гата̄нам̣ двиннам̣ пубба̄парагаманаттхо. ‘‘четийа̄йатана̄ни ча̄’’типи па̄т̣хо.
208. двайам̣ дева̄нам̣, нарапатӣнан̃ча ит̣т̣хака̄димайе бхаване. ан̃н̃асса̄пи са̄дисйа̄. пасӣданти найанамана̄нйатра̄ти па̄са̄до. йу миссане, по, дӣгхо ча, дӣгхавидха̄наса̄маттхийа̄ отта̄бха̄во.
двайам̣ ра̄джато ан̃н̃есам̣ дханӣнам̣ бйаваха̄рака̄дӣнам̣ бхаване. мун̣д̣о чхаданаметасса, на па̄са̄дасса вийа̄ти мун̣д̣аччхадо, двиттам̣. хара харан̣е, йо, йамхи миа̄гамо ча.
дуггапурадва̄ре ва̄, йаттха каттхачи ва̄ маттика̄димайе гаджакумбхамхи йо йӯпо па̄са̄до патит̣т̣хито, со хаттхинакхо на̄ма, хаттхиссева накхо йасса̄ти хаттхинакхо, накхасаддена ва̄ накхасахито па̄са̄до гайхате.
209. супан̣н̣асса гарул̣асса ван̇кена паккхена садисачхаданам̣ гехам̣ суван̣н̣аван̇каччхаданам̣. ван̇ка гамане. екапассейева чхаданато ад̣д̣хайого.
екенева кӯт̣ена йутто анекакон̣о патиссайависесо ма̄л̣о на̄ма, ват̣т̣а̄ка̄рена катасена̄сананти кечи. ма̄ ма̄не, л̣о, ма̄л̣о.
чатурассо патиссайависесо па̄са̄до на̄ма, а̄йатачатурассапа̄са̄доти кечи.
210. сантехи бха̄ти диббатӣти сабха̄йам̣, сабха̄ ча, пуриме йапаччайо, сантасса са̄десо тӯбхайатра. ман̣д̣а̄ равирам̣сайо, те пивати на̄сайатӣти ман̣д̣апо, ва̄саддена ман̣д̣апападасса пуллин̇гаттам̣ самуччиноти, джана̄нам̣ а̄лайо саннипа̄тат̣т̣ха̄нам̣ джана̄лайо. а̄санаттха̄йа ката̄ са̄ла̄ а̄санаса̄ла̄. пат̣иккаманти еттха̄ти пат̣иккаманам̣, каму падавиккхепе, адхикаран̣е йу.
211. джинасса ва̄сабхӯтам̣ бхаванам̣ гандхакут̣и на̄ма, диббагандхехи парибха̄вита̄ кут̣и гандхакут̣и.
тикам̣ па̄кат̣т̣ха̄не. раса̄ни сантйассам̣ расаватӣ, пачанам̣ па̄ко, тасса т̣ха̄нам̣ па̄кат̣т̣ха̄нам̣. маханта̄ни бахӯни аситабба̄ни сантеттха маха̄насам̣, аса бхаккхане, йу, ван̣н̣авипарийайо.
212. суван̣н̣ака̄ра̄дисиппӣнам̣ каммаса̄ла̄ а̄весанам̣. а̄висантйасмим̣ а̄весанам̣, йу. па̄намандирам̣ сура̄па̄наттхам̣ катамандирам̣ сон̣д̣а̄ на̄ма, каттабба̄каттаббам̣ вича̄ретва̄ аттана̄ иччхитаваттхука̄ран̣а̄ саббам̣ деййадхаммам̣ санонтӣти сон̣д̣а̄, сана да̄не, тана̄ди. д̣о, ассоттам̣, ван̣н̣авика̄ро ча, тесам̣ еса̄ васати сон̣д̣а̄. па̄насаддасаннидха̄на̄ сура̄сон̣д̣а̄йевидха гахита̄. ваччасса гӯтхасса висаджджанат̣т̣ха̄нам̣ ваччат̣т̣ха̄нам̣. ваччасса висаджджанат̣т̣ха̄на̄ кут̣и ваччакут̣и. мунӣнам̣ исӣнам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ ассамо на̄ма, а̄ кодхам̣ саменти еттха̄ти ассамо, а̄ бхусо саменти еттха ра̄га̄дайоти ва̄ ассамо.
213. тикам̣ пан̣йавиккайаса̄ла̄йам̣. пан̣а бйаваха̄ре, пан̣итабба̄ти пан̣йа̄, ваттха̄дайо, те еттха виккин̣антӣти пан̣йавиккайо, кӣ даббавинимайе, со ева са̄ла̄ геханти пан̣йавиккайаса̄ла̄. а̄пан̣айанте бйавахаранте асминти а̄пан̣о, н̣о. пан̣йа̄нам̣ виккайа̄йа нӣйама̄на̄нам̣ вӣтхи пантхо пан̣йавӣтхика̄. васа аччха̄дане, то, удакам̣ васитам̣ аччха̄данам̣ катаманена̄ти удосито, вассоттам̣, бхан̣д̣ат̣т̣хапанасса са̄ла̄ бхан̣д̣аса̄ла̄. каму падавиккхепе, чан̇каматйатра̄ти чан̇каманам̣, чан̇камо ча, двитта̄ди.
214. джаланти еттха̄ти джанта̄, джала диттийам̣, анто, ‘‘иттхийаматийаво ва̄’’ти а, а̄, лалопо, джанетйатра аггинти ва̄ джанта̄, джана джанане, анто, са̄ ева гхарам̣ джанта̄гхарам̣. аггино са̄ла̄ аггиса̄ла̄. па̄ пиване, папивантйассанти папа̄, а. па̄нӣйат̣т̣ха̄ са̄ла̄ па̄нӣйаса̄ла̄, са̄ ева па̄нӣйаса̄лика̄.
гаса гамане, бхо, сасса бо. авати раккхатӣти оварако, аро, сакаттхе ко, ассоттан̃ча. васанам̣ ва̄со, тадаттхам̣ ага̄рам̣ ва̄са̄га̄рам̣. сайати еттха̄ти сайанӣ, йу, нада̄ди, са̄ ева гахам̣ сайаниггахам̣.
215. чатуккам̣ ра̄джиттха̄га̄ре, тадаттхийато [тадат̣т̣хийато (ка.)] упача̄рена ра̄джиттхӣсупи. ра̄джиттхӣнамага̄рам̣ иттха̄га̄рам̣. аварундхӣйанте ра̄джиттхийо анена̄ти ородхо, рудха а̄варан̣е. суддха̄ ка̄ма̄пагаматта̄ парисуддха̄ раккхака̄ анте самӣпе йасса̄ти суддханто. анте аббхантаре пурам̣ гехам̣ антепурам̣, пурасса антети ва̄ антепурам̣. ‘‘антопура’’нтипи па̄т̣хо.
ран̃н̃ам̣ ра̄джӯнам̣ асаббависайат̣т̣ха̄нам̣ саббехйаса̄дха̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘каччхантара’’нти матам̣ катхитам̣, йам̣ ‘‘памадавана’’нти вуччати, памадаванам̣ на̄ма упака̄рика̄саннихитам̣ ва̄ пурасаннихитам̣ ва̄ антепурочитам̣, йатра антепурасахито ева ра̄джа̄ вихарати, на̄н̃н̃аджанаппавесо [амара 14.3]. памада̄нам̣ ванам̣ памадаванам̣. нипа̄тана̄ йа̄ка̄ра̄нам̣ [ӣка̄ра а̄ка̄ра̄нанти аттхо] иттхигата̄нам̣ рассо квачӣтирассо. каччхасса пакот̣т̣хасса антарам̣ аббхантарам̣ каччхантарам̣. пакот̣т̣хам̣ на̄ма аббхантарадва̄рам̣.
216. двайам̣ ит̣т̣хака̄дирачите а̄рохане. упа̄нена саха ваттатети сопа̄но, сопа̄нам̣ ва̄ напум̣сакепи. а̄рӯйхате йена там̣ а̄роханам̣, йу, руха джанане.
двайам̣ кат̣т̣ха̄дирачита̄йам̣. ниччхайена сайанти па̄ка̄ра̄дикамета̄йа̄ти ниссен̣ӣ, си сева̄йам̣, н̣ӣ, нада̄ди. уддхама̄рохате ета̄йа̄ти адхирохин̣ӣ, са̄саддо двиннампи иттхилин̇гаттам̣ джотети.
217. пан̃чакам̣ джа̄лаке. ва̄там̣ пиватӣти ва̄тапа̄нам̣. гавам̣ аккхи гаваккхо, сама̄сантатта̄ а, сан̃н̃а̄саддато пуллин̇гаттам̣, аккхи садде ва̄, гавам̣ аккхи гаваккхӣти виггахо. джала диттийам̣, джа̄лам̣. сӣхарӯпайуттам̣ пан̃джарам̣ сӣхапан̃джарам̣. а̄лока̄нам̣ а̄тапа̄нам̣ пависанат̣т̣ха̄нам̣ сандхи чхидданти а̄локасандхи, а̄локӣйанти етена̄ти а̄локо, со ева сандхӣти ва̄ а̄локасандхи.
двайам̣ лан̇гийам̣. лаги гатйаттхо, а, нада̄ди. пари пунаппунам̣ гамана̄гаманавасена хантӣти палигхо, н̣о. капирӯпаматтхакатта̄ каписӣсо. аггал̣ам̣ на̄ма кава̄т̣ако [кава̄т̣апхалавидха̄ран̣о (ка.)], тасса тхамбхо аггал̣аттхамбхо, ‘‘аггал̣ам̣ тӣсу каллоле, дан̣д̣е ча̄нтакава̄т̣есӯ’’ти рабхасо, иттхийамато а̄паччайо, аггал̣а̄. ниссесато аббати вассодакаманена̄ти ниббам̣, абба гатихим̣са̄су. чхаддасса чхаданасса кот̣и хет̣т̣хима̄васа̄нам̣ чхаддакот̣и, тассам̣.
218. тикам̣ гехаччхадане. чха̄дети етена̄ти чхаданам̣, чхада сам̣варан̣е, чура̄ди. пат̣агамане, ‘‘пат̣йа̄дӣхйала’’нти ало. чха̄дети етена̄ти чхаддам̣, двитта̄ди.
тикам̣ гехан̇ган̣е. аджа гатимхи, иро, аджирам̣. чара гатибхаккханесу, чаро. ан̇га гамане, каран̣а̄дхикаран̣есу йу, ван̣н̣авика̄ро, н̣аттам̣.
пан̃чакам̣ гехадва̄рато бахипакот̣т̣хаке, вӣтхийам̣ два̄рапин̣д̣аке ча. алиндо тван̃н̃апин̣д̣акепиччхате. пат̣хамам̣ хананти гаччханти еттха̄ти пагха̄н̣о, пагхан̣о ча, ханасса гхан̣а̄десо. али сакха̄ индо еттха̄ти алиндо, ‘‘гехекадесе алиндо, пагха̄н̣о пагхан̣обхаве’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 12.12] амарама̄ла̄йам̣. а̄линдо, дӣгха̄ди. падха̄нам̣ мукхам̣ памукхам̣, гехасса хи чатӯсу мукхесу тадева падха̄нам̣, йаттха са̄дхуджана̄пи а̄гантука̄пи нисӣданти. два̄рам̣ бандхати пидахати еттха̄ти два̄рабандханам̣.
219. двайам̣ два̄раба̄ха̄йам̣. пӣт̣ха̄ни лохавикатиа̄дӣхи сан̇гхат̣ӣйанти еттха̄ти пӣт̣хасан̇гха̄т̣акам̣, пӣт̣хехи сан̇гхат̣ӣйатӣти ва̄ пӣт̣хасан̇гха̄т̣акам̣, гхат̣а гхат̣ане. двибха̄гена ба̄ха̄садисатта̄ ба̄ха̄, два̄расса ба̄ха̄ два̄раба̄ха̄. ‘‘капа̄т̣ам̣, кава̄т̣а’’нтипи два̄раба̄ха̄йа на̄ма̄ни, кам̣ ва̄там̣ па̄т̣айати, ва̄т̣айати чети каммани н̣о, иттхийам̣ капа̄т̣ӣ.
двайам̣ геха̄дӣнам̣ кӯт̣е. кут̣а чхедане, каммани н̣о. найа гаманаттхо, ке сӣсе найатӣти кан̣н̣ӣка̄, н̣ву, иттам̣, н̣аттан̃ча.
220. двайам̣ два̄ре. две арантйатра̄ти два̄рам̣, дуджджане ва̄райантйасма̄ раккхака̄ти ва̄ два̄рам̣, улопо. пат̣ихаранти апаненти етасма̄ раккхака̄ ан̃н̃а̄танти пат̣ихаро, пат̣ипаккхе харати етасма̄ти ва̄ пат̣ихаро, рассасса дӣгхатте пат̣иха̄ро.
чатуккам̣ умма̄ре, йам̣ ‘‘два̄рапин̣д̣ика̄’’ти вуччати. ура гатимхи, ма̄ро каран̣е. дехам̣ нети павесена̄ти деханӣ, ‘‘дехалӣ’’типи па̄т̣хо, дехам̣ ла̄ти павесена̄ти дехалӣ. ила гатимхи, н̣ву. индо ева па̄дам̣ кхипати еттха̄ти индакхӣло, кхипа перан̣е. пасса лопо, атха ва̄ им̣ гаманам̣ дада̄тӣти индо, два̄рам̣, таттха т̣хапито кхӣло кан̣т̣акоти индакхӣло, вегагабхигха̄танато хи со кхӣло вийа хоти.
тхамбха пат̣ибандхане, тхамбхо, дха̄ретӣти ва̄ тхамбхо, дхара дхаран̣е, рамбхапаччайо, ван̣н̣авика̄ро ча. тху абхиттхаве, ун̣о, йу ва̄, дха̄ретӣти ва̄ тхӯн̣о, йу, ралопо, ассӯ.
ад̣д̣хендупа̄са̄н̣е аддхачанда̄ка̄ре па̄са̄н̣е пат̣ика̄саддо ваттати. пат̣а гатийам̣, н̣ву. иттхиката̄ка̄рапаре ке асситтам̣. гаджи садде, н̣ву, асситтам̣, бинда̄гамо ча. иса иччха̄йам̣, т̣хако.
221. валабхӣти чӯл̣а̄, ‘‘сикха̄йам̣ валабхӣ чӯл̣е’’ти руддо [рассанта̄ ча, сикха̄йам̣ вал̣абхийам̣ чӯл̣ети руддо (чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 12.15)]. таччха̄дане да̄румхи кат̣т̣хе гопа̄насӣ мата̄. ван̇кети да̄рувисесанам̣. гам̣ вассодакам̣, сӯрийа̄дикиран̣ан̃ча пиванти вина̄сайанти аббхантарамаппавесанавасена̄ти гопа̄на̄, ит̣т̣хака̄дайо, та̄ни синонти бандханти еттха̄ти гопа̄насӣ.
содха̄дигехесу чхекапаккха̄ва̄саттхам̣ йо бахи карийа кат̣т̣хекадесо т̣хапӣйате, со вит̣ан̇ко. капоте па̄лайатӣти капотапа̄лика̄, каммани н̣ву. т̣аки нива̄сагатӣсу. вино паккхино т̣ан̇канти еттха̄ти вит̣ан̇ко. н̣о.
222. двайам̣ кун̃чика̄чхидде. кун̃чика̄йа виварам̣ чхиддам̣ кун̃чика̄виварам̣. та̄л̣асса павесанат̣т̣ха̄набхӯто чхиггал̣о чхиддам̣ та̄л̣аччхиггал̣о.
тикам̣ кун̃чика̄йам̣. кун̃ча кот̣илйе, н̣ву. та̄йати раккхатӣти та̄ло. ало, талати тит̣т̣хати етена̄ти ва̄ та̄ло, тала патит̣т̣ха̄йам̣. ава̄пурати виварати йена̄ти ава̄пуран̣ам̣, вара сам̣варан̣е, йу, васса по, уттам̣, упасаггасса дӣгхата̄ ча, ‘‘апа̄рута̄ тесам̣ аматасса два̄ра̄’’ти [дӣ. ни. 2.71; ма. ни. 1.283] вачанато пура, па̄ра сам̣варан̣етипи дха̄тваттхам̣ пат̣ханти. авапуббо ву сам̣варан̣етипи дха̄тваттхе пана сати васса раттам̣, упасаггасса дӣгхата̄ ча, ‘‘апа̄рута̄, сан̇гха̄т̣им̣ па̄рупитва̄’’тйа̄дӣсу пана пака̄раван̣н̣а̄гамена сиддхо. вида ла̄бхе, имхи ведика̄, сакаттхе ко. итараттха ийева.
223. сан̇гха̄т̣а̄дайо мандиран̇га̄ гехан̇гависеса̄. самма̄ гхат̣енти еттха гопа̄насйа̄дайоти сан̇гха̄т̣о, пуббапаччхимадаккхин̣уттара̄йа̄мавасена тхамбха̄намупари т̣хито кат̣т̣хависесо, те пана пуббапаччхимайа̄ма̄ тайо кат̣т̣ха̄, даккхин̣уттарайа̄ма̄ пана хет̣т̣химапариччхедато тайо кат̣т̣ха̄, уккат̣т̣хапариччхедена пана пан̃часаттанава̄дайопи. двиннам̣ паккха̄нам̣ апатанаттхам̣ бандханато па̄со вийа̄ти паккхапа̄со. тулати сан̇гха̄т̣есу патит̣т̣хатӣти тула̄, тала патит̣т̣ха̄йам̣, ассуттам̣, паккха̄нам̣ ва̄ самава̄хитабха̄вакаран̣ато тулайати мина̄ти ета̄йа̄ти тула̄, тула умма̄не.
тикам̣ саммаджджанийам̣. муджи содхане, йу. маджджа сам̣суддхийам̣, йу. судха суддхийам̣, саббатра каран̣е йу.
224. тикам̣ сан̇ка̄рачхад̣д̣анаппадесе. кат̣а чхад̣д̣анамадданесу, сан̇кат̣анти еттха̄ти сан̇кат̣ӣрам̣, ӣро, ‘‘сан̇кат̣о’’ти ва̄ сан̇ка̄ро вуччати, там̣ ӣрайанти кхипанти еттха̄ти сан̇кат̣ӣрам̣, ӣра кхепе. сан̇ка̄расса т̣ха̄нам̣ сан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣. сан̇ка̄рам̣ кат̣ати чхад̣д̣ети еттха̄ти сан̇ка̄ракӯт̣ам̣, ассӯ, сакаттхе ко.
чатуккам̣ саммаджджанийа̄ нира̄кате [нирассате (ка.)] тхуса̄димхи. на̄на̄видхе сан̇ка̄ре ра̄сӣкаран̣авасена качати бандхати етена̄ти качо, со еттха иччхитабботи качаваро, вара иччха̄йам̣. уччхит̣т̣хо кала̄по самӯхо укла̄по, касса̄ка̄ралопо. на̄на̄видхехи тин̣а̄дӣхи сан̇карӣйате миссӣкарӣйатети сан̇ка̄ро, н̣о. авакаротипйатра. авакарӣйате нирассатети, а. ‘‘саммаджджо маджджанӣ чева, сан̇ка̄ро’вакаро мато’’ти хала̄йудхо. каса вилекхане, амбу.
225. гхара̄дибхӯми гхаракхеттавиха̄ра̄дӣнам̣ йо бхӯмиппадесо ваттху на̄ма, там̣ напум̣саке, васанти еттха̄ти ваттху, раттху. гаса мадане, гасанти еттха̄ти га̄мо, мо. сам̣васантйатра̄ти сам̣васатхо, атхо.
па̄кат̣о кхйа̄то га̄мо, со нигамо на̄ма, атиреко га̄мо нигамо, бхусаттхо ни, сан̃н̃а̄саддатта̄ рассо.
упабхун̃джитаббабхогаманусса̄дӣхи ( ) [(ибхйо) (?)] вад̣д̣хито адхико га̄мо нигаматопи адхикатаратта̄ ‘‘адхибхӯ’’ти ӣрито катхито, адхико бхаватӣти адхибхӯ.
226. двайам̣ га̄ма̄дипарийантабха̄ге. си бандхане, мо. париччхиндитва̄ а̄дӣйатети марийа̄да̄, пасса мо.
двайам̣ а̄бхӣракут̣ийам̣ [гхосо а̄бхӣрапаллӣ сийа̄ (амара 12.20)]. гху садде, гхосантйатра̄ти гхосо. гопа̄ла̄нам̣ га̄мо гопа̄лага̄мако, сакаттхе ко.
пураваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. нараваггаван̣н̣ана̄
227-228. порисанта̄ни мануссаджа̄тийа̄ на̄ма̄ни. мано уссаннамасса̄ти мануссо, сатисӯрабха̄вабрахмачарийайогйата̄дигун̣авасена упачитама̄наса̄ уккат̣т̣хагун̣ачитта̄, ке пана те? джамбудӣпава̄сино саттависеса̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тӣхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехи джамбудӣпака̄ манусса̄ уттаракуруке мануссе адхигган̣ханти деве ча та̄ватим̣се. катамехи тӣхи, сӯра̄ сатиманто идха брахмачарийава̄со’’ти [а. ни. 9.21]. татха̄ хи буддха̄ бхагаванто паччекабуддха̄ аггаса̄вакамаха̄са̄вакачаккаваттино ча ан̃н̃е ча маха̄нубха̄ва̄ сатта̄ таттхева уппаджджанти. сама̄нарӯпа̄дита̄йа пана саддхим̣ париттадӣпава̄сӣхи итарамаха̄дӣпава̄синопи манусса̄твева пан̃н̃а̄йим̣сӯти еке, апаре пана бхан̣анти ‘‘лобха̄дӣхи, алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссадата̄йа манусса̄, йе хи сатта̄ мануссаджа̄тика̄, тесу висесато лобха̄дайо, алобха̄дайо ча уссада̄, те лобха̄дӣхи уссадата̄йа апа̄йамаггам̣, алобха̄дӣхи уссадата̄йа сугатимаггам̣, нибба̄нага̄мимагган̃ча пӯренти, тасма̄ лобха̄дӣхи, алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссадата̄йа париттадӣпава̄сӣхи саддхим̣ чатумаха̄дӣпава̄сино саттависеса̄ манусса̄ти вуччантӣ’’ти. локийа̄ пана мануно апаччабха̄вена манусса̄ти ваданти, ману на̄ма пат̣хамакаппико локамарийа̄да̄йа а̄дибхӯто хита̄хитавидха̄йако сатта̄нам̣ питут̣т̣ха̄нийо, йо са̄сане ‘‘маха̄саммато’’ти вуччати, паччаккхато, парампарата̄йа ча тасса ова̄да̄нуса̄санийам̣ т̣хита̄ тасса путтасадисата̄йа манусса̄ти вуччанти, тато ева хи те ‘‘ма̄нава̄, мануджа̄’’ти ча вохарӣйанти, уссапаччайо. мануно апаччам̣ ма̄нусо, усо. мара па̄н̣ача̄ге, чо, маччо, паббаджджа̄дина̄ ва̄ тйапаччайо, дха̄твантасса лопо ча. тато ‘‘йавата’’мичча̄дина̄ чо, двиттам̣. мануно апаччам̣ ма̄наво. ма̄н̣авопйатра, н̣аво. манумха̄ джа̄то мануджо. нӣ найе, нетӣти наро, аро. пуса посане, н̣о, пуретӣти ва̄ посо. пура пӯран̣е, со, уссоттам̣, ралопо. пуна̄тӣти пума̄,пу паване, мо, сисса̄. пуретӣти пурисо, порисо ча, исо, рассасса дӣгхата̄йа пӯрисо ча. еттха ча манусса̄дипан̃чакам̣ иттхийампи ваттате, нара̄дайо ту пумейева висит̣т̣халин̇гатта̄. татра манусса ма̄нуса мануджа ма̄н̣авехи нада̄дитта̄ ӣпаччайо, екасака̄ралопо, манусӣ, ма̄нусӣ, мануджӣ, ма̄н̣авӣ. мачча̄, иттхийамато а̄паччайо.
виддасупарийантам̣ пан̣д̣ите. пан̣д̣а̄ буддхи сан̃джа̄та̄ асса̄ти пан̣д̣ито, таратйа̄ди. пад̣и гатийам̣ ва̄, то. буджджхатӣти будхо. видати джа̄на̄тӣти видва̄, вида н̃а̄н̣е, во, сисса̄. бхӯ сатта̄йам̣, аттхе вибха̄вети пака̄сети сӣлена̄ти вибха̄вӣ, н̣ӣ. ра̄га̄дайо саметӣти санто, то, сундаро анто аваса̄наметасса̄ти ва̄ санто. сундара̄ пан̃н̃а̄ йасса саппан̃н̃о. кинна̄ма на виндатӣти ковидо, нерутто, кум̣ па̄пам̣ виндатӣти ва̄ ковидо. дхӣ пан̃н̃а̄ йассаттхӣти со дхӣма̄, собханам̣ джха̄йатӣти судхӣ, джхе чинта̄йам̣. джхасса дхо, ӣ, сундара̄ дхӣ йасса̄ти ва̄ судхӣ. кави ван̣н̣е, и, иттхийам̣ кавӣ ча, ку садде ва̄, и, кави. бйан̃джайатӣти бйатто, ан̃джа гатийам̣, то. бхуджа̄дӣнаманто но дви ча. висит̣т̣хо атта̄ йасса̄ти ва̄ бйатто. чаккха дассане, йу, вичаккхан̣о, вича̄ретӣти ва̄ вичаккхан̣о, нерутто. вигато са̄радо етасма̄ти виса̄радо.
229. медха̄ дха̄ран̣а̄ мати пан̃н̃а̄ йасса̄ти медха̄вӣ, вӣ. атисайаматийуттата̄йа матима̄. пан̃н̃а̄йа йогато пан̃н̃о. висесам̣ джа̄на̄ти сӣлена̄ти вин̃н̃ӯ, рӯ. вида н̃а̄н̣е, уро, видуро [видӯро (ка.)]. рӯпаччайе видӯ. дхӣйога̄ дхӣро, ро. висит̣т̣хадассанасӣлата̄йа випассӣ, н̣ӣ. досам̣ джа̄на̄тӣти досан̃н̃ӯ, рӯ. буджджхатӣти буддхо, то. ду гатийам̣, а, усса̄во [ду гатийам̣ аббо (сӯчи)], даббо. вида н̃а̄н̣е, дасу.
230-231. махила̄нтам̣ иттхиса̄ман̃н̃е. ису иччха̄йам̣, то, нада̄ди. сӣмасса анто сӣманто, кесавесо, там̣йога̄ сӣмантинӣ, инӣ. нарасса̄йам̣ на̄рӣ, идаматтхе н̣о. тит̣т̣хати габбхо йассам̣, са̄ тхӣ. дха̄ дха̄ран̣е ва̄, ван̣н̣авика̄ро, ӣ. бандха бандхане, ӯ, бандхасса вадха̄десо ча [н̣ва̄ди 3], вадхӯсаддо сун̣иса̄бхарийа̄нампи ва̄чако. вана самбхаттийам̣, то, ика̄ра̄гамо ча. ан̇га гаманаттхо, йу, ан̇гана̄, висит̣т̣хана̄рийампи ан̇гана̄, тада̄ калйа̄н̣ан̇гана̄рӣлаккхан̣опетам̣ пасаттхам̣ хаттхапа̄да̄дикаман̇гамассаттхӣти ассаттхйаттхе ан̇га̄ калйа̄н̣е напаччайо [моггалла̄на 4.92]. вирӯпесупи мадо ра̄гамадо йасса̄ са̄ памада̄, висит̣т̣хана̄рийам̣пйатра памада̄, тада̄ пакат̣т̣хо мадо рӯпасобхаггаджанито четовика̄ро йасса̄ са̄ памада̄. рӯпала̄ван̣йасампанната̄йа сундарӣ, висит̣т̣ха̄йампи. каманӣйавуттита̄йа канта̄, каму кантийам̣, то. кантийога̄ ва̄ канта̄, висит̣т̣ха̄йампи. рамайати винодайати на̄йакам̣, са̄ раман̣ӣ, нанда̄дӣхи йу, нада̄ди, висит̣т̣ха̄йампи. дайа раккхан̣е, каммани то. аппам̣ балам̣ йасса̄ са̄ абала̄, аппаттхойам̣ ака̄ро. ма̄туйа̄ га̄мо вийа га̄мо йасса̄ са̄ ма̄туга̄мо, ма̄та̄ вийа гаччхатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, гаму гамане, н̣о, ма̄та̄ вийа гасатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, гаса адане, мо, ма̄та̄ вийа га̄йатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, га̄ садде, мо. махӣ вийа сучим̣ асучимпи ла̄тӣти махила̄, махантесу бахӯсупи раттачиттесу илати гаччхатӣти ва̄ махила̄, ила гамане, маха пӯджа̄йам̣ ва̄, иро, латтам̣, а̄, махила̄. махела̄пйатра.
тикам̣ висит̣т̣хана̄рийамева. лала вила̄се, нанда̄дӣхи йу. лала иччха̄йанти чура̄диган̣ато ва̄ йу. бхайапакати бхӣру, бхӣ бхайе, ру, ‘‘бхӣру атте джане’ттхийа’’нти рабхасо. атисайитака̄ма̄ ка̄минӣ, ка̄мо син̇га̄рарӯпо мадо йасса̄ттхӣти инӣ, саббатревам̣. ва̄малочана̄, бха̄винӣ, нитамбинӣ, ра̄ма̄ичча̄дӣнипи висит̣т̣хана̄рӣна̄ма̄ни.
двайам̣ пат̣хамавайаси ваттама̄на̄йам̣.
ат̣т̣хавасса̄ бхаве горӣ, дасавасса̄ ту кан̃н̃ака̄;
сампатте два̄дасе вассе, кума̄рӣтйа’бхидхӣйате [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.8].
иха твабхедопача̄ренекаттам̣. ан̃н̃е пана̄ху ‘‘кан̃н̃а̄саддойам̣ пумуна̄бхисамбандхапуббаке сампайоге ниваттетӣ’’ти. кума̄ра кӣл̣а̄йам̣, чура̄ди, кума̄райатӣти кума̄рӣ, а, нада̄ди, сакаттхе ко, н̣вуна̄ ва̄ сиддхо. каманӣйатети кан̃н̃а̄, кана диттикантигатӣсу, йо, нйасса н̃аттам̣, а, а̄.
йувасаддато па̄т̣ипадикатоти, йувати. вариттхипарийа̄йаса̄ман̃н̃епи йуватисаддо пакатйантараматтхӣти. тара таран̣е, йу, уттам̣, ӣ ча.
232. са̄бхисека̄ ладдха̄бхисека̄ ра̄джиттхӣ махесӣ на̄ма, маха пӯджа̄йам̣, каммани исо, иссе, тато ӣ, махатийо ра̄джиттхийо ӣсати абхибхаватӣти ва̄ махесӣ, ӣса иссарийе, ӣ. махесито ан̃н̃а̄ ра̄джана̄рийо бхогинийо бхогайога̄, ӣ, инӣ ча. йа̄на̄рӣ пурисасса сан̇кетам̣ йа̄ти, са̄ ‘‘дхаваттхинӣ, абхиса̄рика̄’’ти чоччате. дхавам̣ патим̣ аттхайати иччхатӣти дхаваттхинӣ, аттха йа̄чаниччха̄су, инӣ, асатӣвисесо. сара гатийам̣, абхисарати сан̇кетанти, н̣ву.
233. чхаккам̣ весийам̣. чатусат̣т̣хикала̄кусалата̄йа, сӣларӯпа̄диматта̄йа ча ган̣йате а̄дӣйате ган̣ика̄, ган̣а сан̇кхйа̄не, н̣ву. весо а̄каппо, тена̄тисобхате, каммавесехи ва̄ иччхӣйатети. атисобхане, иччхаттхе ва̄ йапаччайо. ван̣н̣асампанна̄ да̄сӣ ван̣н̣ада̄сӣ, да̄симпи хи ван̣н̣асампаннам̣ кечи са̄мика̄ дханалобхена ган̣икам̣ каронти. нагарам̣ собхетӣти нагарасобхинӣ. рӯпена упаджӣватӣти рӯпӯпаджӣвинӣ. атисайавесайуттата̄йа весӣ.
двайам̣ асатӣса̄ман̃н̃е. кула̄ни ат̣ати на̄сайатӣти кулат̣а̄. бандхаманубандхам̣ ка̄йатӣти бандхакӣ, нада̄ди.
234. чатуккам̣ уттамана̄рийам̣. варо а̄рохо сон̣и йасса̄ са̄ вара̄роха̄. уттамагун̣айога̄ уттама̄. сон̣ига̄равена маттагаджо вийа бандханага̄минӣ маттака̄синӣ, каса гатийам̣. вараван̣н̣айога̄ вараван̣н̣инӣ, инӣ.
‘‘сӣте сукхон̣хасаббан̇гӣ, гимхе йа̄ сукхасӣтала̄;
бхатту бхатта̄ ча йа̄ на̄рӣ, са̄ бхаве вараван̣н̣инӣ’’ти. руддо;
двайам̣ акхан̣д̣итачаритра̄йам̣. пати са̄микова каманӣйо йасса̄ патиббата̄, патимхи ватамасса̄ти ва̄ патиббата̄. аса бхуви, анто, ӣ, а̄дилопо. саметӣти ва̄ сатӣ, саму упасаме, анто, ӣ.
двайам̣ ка̄мараттара̄джапутта̄дино куласса нийатапатийам̣. кула̄нурӯпа̄ иттхӣ кулиттхӣ, кулам̣ па̄лети раккхатӣти кулапа̄лика̄, н̣ву.
235. двайам̣ матабхаттика̄йам̣. вигато дхаво бхатта̄ йасса̄ видхава̄. пати сун̃н̃о нат̣т̣хо йасса̄ти патисун̃н̃а̄.
двайам̣ аттиччха̄йа патйанвесинийам̣ кан̃н̃а̄йам̣. патим̣ варати гавесатӣти патимбара̄, дутийа̄йа̄лопо. сайамева патим̣ варатӣти сайамбара̄, пат̣хама̄йа̄лопо, вара паттхана̄йам̣.
чатуккам̣ виджа̄та̄йам̣. виджанӣ габбхавимоккхане, то, виджа̄йиттха̄ти виджа̄та̄. сӯ абхисаве, то. джа̄там̣ апаччам̣ путто етисса̄ти джа̄та̄пачча̄. пасӯта̄ва пасӯтика̄, капаччайо, иттан̃ча.
236. двайам̣ дӯтийам̣. йа̄ песӣйате, са̄ дӯтӣ, ду гамане,ти, ӣмхи дӯтӣ. сан̃ча̄райати йатха̄бхиматанти, н̣ву.
тикам̣ да̄сийам̣. ду куччхитам̣ асати бхаккхатӣти да̄сӣ, ӣ, дӣйанте та̄йа̄ти ва̄ да̄сӣ, да̄ да̄не, со, ӣ ча. чит̣а песане, каммани н̣о, ӣ. кут̣ам̣ удакакумбхам̣ дха̄ретӣти кут̣адха̄рика̄, н̣ву.
двайам̣ субха̄субханирӯпинийам̣ сам̣варика̄димхи. вара гатийам̣, каттари инӣ. субха̄субхасса иккхан̣ам̣ нирӯпанам̣ йасса̄ттхӣти, и, сакаттхе ко. име две садда̄ тулйаттха̄.
йа̄ сайам̣ кхаттийаджа̄ти йасса кассачи бхарийа̄, са̄ кхаттийа̄нӣ, кхаттийа̄ ча. кхаттийасса̄паччам̣ кхаттийа̄нӣ, а̄но, ӣ. н̣амхи кхаттийа̄.
237. паджджам̣ аггисаккхипуббакатапа̄н̣игахита̄йам̣ бхарийа̄йам̣, ан̃н̃атра тӯпача̄ра̄. да̄райанте йена̄ти да̄ро, дара вида̄ран̣е, акаттари ча ка̄раке сан̃н̃а̄йам̣ н̣о. джа̄йати путто йа̄йа̄ти джа̄йа̄, джана джанане, йо, джанисса джа̄ ча, а̄, джайатӣти ва̄ джа̄йа̄, джи джайе, йо, джисса джа̄, а̄, джа̄йа̄. кала сан̇кхйа̄не, атто. гхарам̣ нетӣти гхаран̣ӣ, н̣аттам̣. бхаритаббато бхарийа̄, бхара бхаран̣е, йо. пийа̄йитаббато пийа̄,пӣ таппанакантӣсу, йо. паджам̣ путтам̣ па̄летӣти паджа̄пати, па̄ па̄лане,ти, а̄ттам̣, рассаттан̃ча. двиннам̣ пӯран̣ӣ дутийа̄. пат̣хамо бхатта̄, бхарийа̄ дутийа̄. са̄микасса па̄де паричаратӣти па̄дапарича̄рика̄, н̣ву. патинӣ, па̄н̣игахита̄, сахадхамминӣтипи тасса̄йева на̄ма̄ни.
238. тикам̣ сакхийам̣. тесу тесу киччесу саха кха̄йати пака̄сатӣти сакхӣ, сахапуббо кха̄ пака̄санакатханесу, ӣ. ала бхӯсане а̄пуббо, и. вайаса̄ тулйа̄ вайаса̄, тулйе сан̃н̃а̄йам̣ со [па̄н̣ини 4.4.91 сутте йапаччайо диссати].
джаровуччати чорасса̄мико, тасса̄йам̣ джа̄рӣ, н̣о, ӣ. са̄микам̣ атиккамма ан̃н̃атра чаратӣти, инӣ.
239. пуме тӯти лин̇ганто тусаддо на пуббам̣ бхаджате. ара гамане, ту, арассуттам̣. ратийа̄ джа̄йатӣти раджо, тилопо. пуппха викасане, пуппхам̣.
тикам̣ раджассала̄йам̣. утуйога̄утунӣ, инӣ. раджайога̄ раджассала̄, сало. пуппхавантата̄йа пуппхаватӣ. тхӣдхамминӣ, авӣ, аттейӣ, малинӣ, утуматӣ, удакӣичча̄дӣнипи тасса̄ на̄ма̄ни.
тикам̣ габбхинийам̣. гару алахуко габбхо куччхи етисса̄ти гаругаббха̄. а̄панно патто габбхат̣т̣хо сатто ета̄йа̄ти а̄паннасатта̄. габбхайога̄ габбхинӣ.
тикам̣ йена вет̣хито габбхо куччхийам̣ тит̣т̣хати, татра̄сайети кхйа̄те. габбхо а̄сайате тит̣т̣хатйатра̄ти, н̣о. джарам̣ етӣти джала̄бу. у, расса ло, йасса бо, джара̄пуббо и гатийам̣. калам̣ джаратам̣ ла̄тӣти калало, кала сан̇кхйа̄не ва̄, ало.
240-241. саттакам̣ бхаттари. дхӯ кампане, санта̄сам̣ дхунотӣти дхаво, а. сам̣ етассаттхӣти са̄мико, а̄мипаччайо, сакаттхе ко, ипаччайо ва̄, ниггахӣтасса мо, асса ча дӣгхо, са̄мико. бхара бхаран̣е, бхаратӣти бхатта̄, риту. каму иччха̄йам̣, то, ‘‘паккама̄дӣхи нто ча̄’’ти нтаттам̣. па̄ раккхан̣е, ати, пати. вара иччха̄йам̣, а, варо. пӣ таппанакантӣсу, йо.
ратика̄ран̣атта̄ патино упа упапати, сама̄се кате абхидха̄нато пуббанипа̄то, аппадха̄набхӯто ва̄ пати упапати. джара вайоха̄нимхи, джӣйанте анена̄ти джа̄ро, да̄ро ча.
саттакам̣ путте. нараке на патантйанена джа̄тена̄ти апаччам̣, пата гатийам̣, йо, тйасса чо, на патати на виччхиндати вам̣со етена̄ти ва̄ апаччам̣, путте, дхӣтари ча ниччанапум̣сакойам̣. пӯ паване. пуна̄ти питаро тена̄ти путто. ‘‘чхада̄дӣхи татран̣а’’ти то. пӯретӣти ва̄ путто. аттато джа̄то атраджо, ‘‘аттаджо’’типи па̄т̣хо. суйатети суто. су абхисаве, сун̣а̄тӣти ва̄ суто, то, су саване. танумха̄ джа̄то тануджо, танайо ча, йо, таноти муданти ва̄ танайо, айо. сӯйатети сӯну, каммани ну, сӯ пасаве.
путта̄дайо сӯнупарийанта̄ дхӣтари ваттама̄на̄ иттхийам̣ ваттанти. духита̄, дхӣта̄ ча сада̄ на̄рийамева. духа папӯран̣е, ра̄ту, отта̄бха̄во, ика̄ра̄гамо ча. дха̄ дха̄ран̣е, ра̄ту, а̄ссӣ. путта̄дайо ча те са̄ман̃н̃енева кун̣д̣аголака̄дӣнам̣ ва̄чака̄. саван̣н̣а̄йам̣ ту ӯд̣ха̄йам̣ саджа̄то сайам̣ джанито суто орасо на̄ма. саджа̄тасаддена кун̣д̣акаголакакхатта̄дибйаваччхедо. джӣвати бхаттари джа̄раджо суто кун̣д̣а̄кхйо. мате бхаттари джа̄раджо голака̄кхйо. арийа̄суддаджо суто кхатта̄ на̄ма [кхатта̄ арийа̄судда̄нам̣ (амара 20.3)]. а̄дина̄ ма̄гадха̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. вуттан̃хи –
‘‘амате джа̄раджо кун̣д̣о,
мате бхаттари голако’’ти [амара 16.36].
‘‘ма̄гадхо суддакхатта̄джо’’ти [абхидха̄ну 503 га̄тха̄] ча.
ураса̄ манаса̄ ниммито, урасадда̄ татийанта̄ ниммитаттхе н̣о, нивит̣т̣хатта̄ тена ниммитоти вуччати. ураси бхавоти ва̄ орасо.
242. чатуккам̣патипатинӣнам̣ йуге, ‘‘да̄ра̄ пуме бахутте ча, дам̣ калатре напум̣саке’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.38] амарама̄ла̄, джам̣саддо твабйайо да̄равачано. тасма̄ ‘‘джампати, дампатӣ’’типи бхавитаббам̣, идха пана качча̄йанаматенода̄хат̣а̄. джа̄йа̄ ча пати ча джа̄йа̄пати. итарӣтарайогадвандо. джа̄йа̄ ча пати ча джа̄нипати, татха̄ джа̄йампатиа̄дайо, джа̄йа̄саддасса патимхи паре джа̄ни, тудан̃ча, джа̄йан̃ча йада̄дина̄.
тикам̣ напум̣саке. вигато ра̄гассаво йасма̄ вассаваро. су саване, аро. пан̣а бйаваха̄ре, д̣о, пад̣и лин̇гавекалйе ва̄, бхӯва̄ди. на иттхӣ на пума̄ напум̣сакам̣, нируттинайена иттхипума̄нам̣ пум̣сакабха̄во, насса ча пакати. татийа̄пакати, сан̣д̣о, калӣбантипи тасса на̄ма̄ни. татийа̄ пакати татийаппака̄ро, самаджа̄тике иттхипурисе апеккхитва̄ татийаттам̣ пака̄расса. пат̣хама̄ хи пакати иттхӣ, дутийа̄ пакати пурисо, итарапакати татийа̄ пакати.
243. чхаккам̣ н̃а̄тиматте, бандхуйева бандхаво, а, усса̄во. бандхатӣти бандху, у. сасса аттано джано саджано. сама̄нам̣ готтам̣ кулам̣ асса̄ти саготто, сама̄насса сабха̄во. н̃а̄ авабодхане, каммети, н̃а̄тийева н̃а̄тако, аттам̣, сакаттхе ко ча. сусаддопйатра [сва (амара 16.36)].
двайам̣ саттапуриса̄вадхикесу никат̣ан̃а̄тӣсу. лохитена самбандхо са̄лохито, самбандхасса са̄десо, пуббанипа̄то ча, сама̄нам̣ пин̣д̣ада̄нам̣ йасса сапин̣д̣о, сана̄бхайопйатра [на̄бхи саттапуриса̄вадхикакуле (чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.33)]. тикам̣ питари. та̄ па̄лане, то каттари. джанайатӣти джанако, н̣ву. па̄ раккхан̣е, риту, асситтам̣.
244. чхаккам̣ ма̄тари. ама пӯджа̄йам̣, каммани мо, бо ча, амма̄, амба̄. джанайатӣти джананӣ, йу, нада̄ди. ма̄на пӯджа̄йам̣, путтам̣ ма̄нетӣти ма̄та̄, ра̄ту, па̄тӣти ва̄ ма̄та̄, па̄тисса мо. джанетӣти джанетти,ти. джанетӣти джаника̄, н̣ву, иттам̣.
аппадха̄набхӯта̄ ма̄та̄ упама̄та̄, кума̄ре дха̄ретӣти дха̄ти. дха̄ дха̄ран̣е,ти. джа̄йа̄йа бхарийа̄йа бха̄тико канит̣т̣хо ча джет̣т̣хо ча са̄ло на̄ма, сасса аттано еса̄ са̄, бхарийа̄, тасса̄ бха̄та̄ са̄ло, джа̄йа̄йа бха̄тари ало. сара гатичинта̄хим̣са̄су ва̄, н̣о, латтам̣, са̄ла витакке ва̄, чура̄ди.
245. са̄мино бхатту бхагинӣ нананда̄ на̄ма, на нандатӣти нананда̄, атта̄бха̄во насса вибха̄са̄дхика̄ра̄. нанда самиддхийам̣, бхӯва̄ди.
двайам̣ аййика̄йам̣. ма̄туйа̄ ма̄та̄ ма̄та̄махӣ. питӯнам̣ питари ча ма̄тари ча а̄махам̣ йада̄дина̄, нада̄ди. араха пӯджа̄йам̣, н̣ву, рахасса йо, айа гатимхи ва̄, н̣ву, аййика̄.