4. чатуббан̣н̣аваггаван̣н̣ана̄

332. сантатипарийантам̣ вам̣се. кула санта̄набандхӯсу, бхӯва̄ди, н̣о, кулам̣, вана самбхаттийам̣, со. сам̣тану виттха̄ре, н̣о. абхимукхам̣ джанетӣти абхиджано, н̣о. го вуччати абхидха̄нам̣, буддхи ча, те та̄йатӣти готтам̣. готрампи. гавам̣ саддам̣ та̄йатӣти ва̄ готтам̣, та̄ па̄лане. анупуббо и гатийам̣, каран̣е а. танотисма̄ти, сантати, налопо, иттхийам̣.

сантати пантивиттха̄ра-готтесу кавибхӣ мата̄;

парампара̄ бхаве ча̄пи, путтакан̃н̃а̄су сантати.

кхаттийа̄дайо кхаттийабра̄хман̣авессасудда̄ чатта̄ро ван̣н̣а̄ кула̄ни бхаванти, ете хи ан̃н̃аман̃н̃амасан̇карато ван̣н̣етаббато т̣хапетаббато ван̣н̣а̄ти вуччанте. ван̣н̣а т̣хапане.

333-334. чхаккам̣ кулӣне. куласса̄паччам̣ кулино, ино апачче. собхано джано саджджано. сапараттхам̣ са̄дхетӣти са̄дху, са̄дха сам̣сиддхимхи, у. сабха̄йам̣ са̄дху сабхйо. са̄дхваттхе йо. айа гатийам̣. айитаббо упагантабботи аййо, каммани йо. маха̄куласса̄паччам̣ маха̄куло, н̣о.

бхӯбхуджантам̣ ра̄джаса̄ман̃н̃е. атитеджавантата̄йа висесена ра̄джате диббатети ра̄джа̄, ра̄джа диттийам̣. бхуйа̄ бхӯмийа̄ пати бхӯпати, бхум̣ па̄летӣти ва̄ бхӯпати, па̄ раккхан̣е,ти, рассо. патхавийа̄ иссаро паттхиво, н̣о, двиттам̣, иттан̃ча. джагатим̣ бхӯмим̣ па̄летӣти джагатипа̄ло, каммани н̣о. диса̄нам̣ пати дисампати, диса̄, дисат̣т̣хе ва̄ па̄летӣти дисампати, рассаттам̣, ниггахӣта̄гамо ча. бхум̣ бхӯмим̣ бхун̃джатӣти бхӯбхуджо, бхуджа па̄ланаджджхохаран̣есу, идха па̄лане, рудха̄ди. махикхитопйатра. кхи нива̄сагатӣсу, махим̣ акхи гатава̄ махӣкхито.

335. паджджаддхам̣ муддха̄бхиситте джа̄тикхаттийе, ‘‘ра̄джаджачче ча кхаттийе’’ти вачанато. ран̃н̃о кхаттийасса̄паччам̣ ра̄джан̃н̃о, н̃н̃о апачче. ‘‘кхаттийо ту вира̄ кхаттам̣, ра̄джан̃н̃адвиджалин̇гано’’ти рабхаса, ратанакосесу парийа̄йа̄. кхаттасса̄паччам̣ кхаттийо, апачче ийапаччайо диссате, кхетта̄нам̣ адхипатибхӯтатта̄ ва̄ кхаттийотиа̄дикаппикара̄джа̄ вуччати, таппабхаватта̄ пана муддха̄бхиситтесвапи там̣саман̃н̃а̄, ессаттам̣. кхаттасса̄паччам̣ кхаттам̣, н̣о. раджджа̄ропанасамайе даккхин̣а̄ват̣т̣асан̇кходакена ган̇га̄нӣтена муддхани кхаттийакан̃н̃а̄дӣхи абхиситтатта̄ муддха̄бхиситто, пат̣хамакхаттийо. таппабхавата̄йа пана анабхиситта̄ ча муддха̄бхиситта̄кхйа̄, йатха̄ – брахмаба̄худжасса вам̣се джа̄тасса̄пи брахмаба̄худжо. брахмаба̄хуто джа̄татта̄ ба̄худжоти хи ника̄йантарика̄нам̣ ладдхи. йасмим̣ пана ра̄джини асеса̄ са̄манта̄ пан̣аманти, со адхиссара̄кхйо [амара 18.2]. сам̣ сатто лагго анто йасса̄ са̄ саманта̄, сависайа̄нантара̄ бхӯми, саманта̄йа име са̄манта̄, анантарара̄джа̄но.

двайам̣ чаккаваттини. саббабхӯмийа̄ иссаро саббабхуммо, н̣йо. пун̃н̃опанӣтена чаккаратанена ваттате аса̄дхудаманика̄дира̄джаваттам̣ анутит̣т̣хатӣти чаккаваттӣ, н̣ӣ, чаккаратанам̣ ваттети а̄ка̄се аттано пурато гамайатӣти ва̄ чаккаваттӣ, пун̃н̃ачаккам̣, чатучаккам̣ ва̄ саттесу ваттети, те ва̄ асмим̣ ваттетӣти чаккаваттӣ, чаккаратануппа̄данаттхам̣ два̄дасавассачаритам̣ дасара̄джадхаммам̣ ваттаметассаттхӣти ва̄ чаккаваттӣ. таттха антоджанасмим̣ балака̄йе дхаммика̄раккха̄варан̣агуттийа̄ сам̣видха̄нам̣, кхаттийесу, ануйуттесу, бра̄хман̣агахапатикесу, негамаджа̄нападесу, саман̣абра̄хман̣есу, мигапаккхӣсу, адхаммака̄рапат̣иккхепо, адхана̄нам̣ дхануппа̄данам̣, саман̣абра̄хман̣е упасан̇камитва̄ пан̃хапуччхананти идам̣ дасавидхам̣ чаккаваттиваттам̣, идамева ча гахапатике, паккхиджа̄те ча висум̣ катва̄ гахан̣авасена два̄дасавидхампи дӣпесу. чатӯсвапи дӣпесу а̄н̣а̄дхаммачакка̄ни саттесу паваттетӣти ва̄ чаккаваттӣ. ан̃н̃о асаббабхуммо анавака̄со са̄манто бхӯпо ман̣д̣алиссаро на̄ма. сайама̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄навасена париччхиннассева ман̣д̣аласса иссаро, на саббаман̣д̣аласса̄ти ман̣д̣алиссаротипи. еттха ча ‘‘саббабхуммо, чаккаваттӣ’’ти двӣхи на̄мехи чатудӣписсаро ра̄джа̄ дӣпито, идха̄на̄гатепи сан̇гахетва̄ катхитена адхиссарападена екадӣписсаро ра̄джа̄, ман̣д̣алиссарападена падесиссаро ра̄джа̄ дӣпито. атха ва̄ ман̣д̣алиссарападена екадӣписсаро ра̄джа̄, сесехи ра̄джара̄джан̃н̃а̄дӣхи ба̄худжапарийантехи падесиссаро дӣпито.

336. двайам̣ ра̄джабхеде. сукхумата̄йа лӣна̄ апа̄кат̣а̄ чхавийо йесам̣ те личчхавино. личчхавӣ ча ваджджӣ ча̄ти двандо. двайам̣ самма̄самбуддхакуле ра̄джини. пуриматарасамбхӯте сакйакуле сан̃джа̄татта̄ сакйо, н̣о. саккопи. сакйе бхаво са̄кийо, ийо, йалопо, дӣгхо ча.

пан̃чакам̣ буддхапуттасса̄йасмато ра̄хуласса ма̄тари. бхадда калйа̄н̣е, сокхйе ча. кула̄ча̄рарӯпа̄дивасена калйа̄н̣атта̄ бхадда̄. каччасса̄паччам̣ качча̄на̄, апаччасаддойам̣ ниччам̣ напум̣саке путте, путтийан̃ча бхаватӣти. ‘‘ра̄ху вийа чандам̣ мама никкхаманам̣ ла̄тука̄мо ча̄йам̣ ме путтоти ра̄хулоти на̄мена бхавитабба’’нти манаси катва̄ ‘‘ра̄ху джа̄то, бандханам̣ джа̄та’’нти питара̄ вутто сиккха̄ка̄мо а̄йасма̄ ра̄хулойеветтха ра̄хуло, тасса ма̄та̄ ра̄хулама̄та̄, бимбам̣ вуччати сарӣрам̣, атисайаван̣н̣асарӣрайуттата̄йа бимба̄, вамидха̄тумха̄ ва̄ бо, васса баттам̣. йасо вуччати парива̄ро, китти ча, те дха̄ретӣти йасодхара̄, мана̄дитта̄ ассо.

337-339. йесам̣ кхаттийа̄нам̣ дханам̣ сатам̣ хоти, кӣдисам̣ там̣ дханам̣? нидха̄нагам̣ патхава̄дӣсу нидха̄навасена гатам̣ паваттам̣, тесам̣ дхана̄нам̣ сатам̣ каха̄пан̣а̄нам̣, киттакаппама̄н̣а̄нам̣? кот̣ӣнам̣ сатам̣. кена париччхедена? хет̣т̣химантена хет̣т̣химакот̣т̣ха̄сена, хет̣т̣химапариччхедена ва̄ кот̣ӣнам̣ сатам̣ хоти. дивасавал̣ан̃джо дивасе дивасе вал̣ан̃джитаббо пана каха̄пан̣о вӣсатамбан̣аматтам̣ хоти, те кхаттийа̄ ‘‘кхаттийамаха̄са̄ла̄’’тйуччанте. маханто дханаса̄ро йесанте маха̄са̄ла̄, латтам̣, амбан̣аматра ека̄дасадон̣аматтам̣.

йесам̣ двиджа̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ нидха̄нага̄ни нидха̄навасена паватта̄ни асӣтикот̣идхана̄ни хонти, дивасавал̣ан̃джо пана каха̄пан̣о дасамбан̣аматтам̣ хоти, те двиджа̄ ‘‘двиджамаха̄са̄ла̄’’тйуччанте.

нидха̄наге, вал̣ан̃дже ча дхане тадупад̣д̣хе тесам̣ двиджамаха̄са̄ла̄нам̣ дханасса упад̣д̣хабха̄ге сати гахапатимаха̄са̄ла̄ на̄ма сийум̣, убхайатра̄пи хет̣т̣химантенева дханапариччхедо.

340. йо на хӣно, на чуккат̣т̣хо, маджджхима̄дхика̄рабйават̣т̣хито ра̄джапуттасена̄патимаха̄кан̣иттхара̄ди, со маха̄матто. махатӣ матта̄ париччхедо йасса маха̄матто, рӯпабхедена пат̣т̣ха̄нам̣ клӣвам̣.

‘‘пакатийам̣ маха̄матте, пан̃н̃а̄йам̣ параматтани;

напум̣сакам̣ падха̄нам̣ там̣, екатте ту’ттаме сада̄’’ти.

рабхасо ча. ‘‘маха̄матто, пат̣т̣ха̄но ча̄’’ти ту пум̣сакан̣д̣е вопа̄лито. пакат̣т̣хе тит̣т̣хатӣти пат̣т̣ха̄нам̣, йу [абхидха̄наппадӣпика̄ т̣ӣка̄ 983, 1123 га̄тха̄супи пасситаббам̣].

пан̃чакам̣ мантинимхи. матиппадха̄но сачиво саха̄йо. итикаттаббата̄вадха̄ран̣ам̣ манто, там̣йога̄ мантинӣ. ассаттхйаттхе инӣ, атха ва̄ мантена найатӣти мантинӣ, атха ва̄ мантайога̄ манти, нетӣти нӣ, манти ча нӣ ча̄ти мантинӣ. ‘‘матисачивамантинӣ’’типи па̄т̣хо, тада̄ двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ двандо. ран̃н̃а̄ саха джӣватӣти саджӣво. сачате самавето бхаватӣти сачиво. сача самава̄йе, во, ика̄ра̄гамо ча. саббакиччесу ран̃н̃а̄ мантена ама̄ саха бхаватӣти амаччо, ама̄саддойам̣ нипа̄то сахаттхе ччапаччайо. саджӣваматте ча̄маччасаддо ваттати. двайам̣ сена̄патимхи. сенам̣ найатӣти сена̄нӣ. чамӯнам̣ сена̄нам̣ пати чамӯпати.

341. нйа̄са̄дӣнам̣ ин̣а̄да̄нада̄йавибха̄га̄дӣнам̣ вива̄да̄нам̣ воха̄ра̄нам̣ упадат̣т̣хари упадассите аккхадассо, аккхе воха̄ре пассатӣти аккхадассо, н̣о, дхамма̄дхикаран̣ийо. пуччха̄вива̄ко, пан̃хавива̄копйатра.

паджджад̣д̣хам̣ пат̣иха̄ре. два̄ре нийутто дова̄рико, н̣ико, ока̄ра̄гамо. пат̣ихарати вин̃н̃а̄йати тена̄ти пат̣иха̄ро, н̣о. два̄ре тит̣т̣хатӣти два̄рат̣т̣хо, сакаттхе ко. два̄рапа̄лако. два̄рат̣т̣хито, дассакопйатра.

342. ра̄джӯнам̣ ан̇гараккхаган̣о анӣкат̣т̣хоти мато. ‘‘раккхивагго ту йо ран̃н̃ам̣, со’нӣкат̣т̣хо’бхидхӣйате’’ти амарама̄ла̄йан̃ча, анӣкена самӯхена тит̣т̣хатӣти анӣкат̣т̣хо, н̣о.

двайам̣ махаллаке. кан̃чукам̣ чол̣ам̣, там̣йога̄ кан̃чукӣ. сокам̣ виндатӣти совидалло. вида лобхе, ло, калопо. тха̄пати, совидопйатра. двайам̣ севаке. пабхуно паччха̄ джӣватӣти ануджӣвӣ, н̣ӣ. сева севане, бхӯ, н̣ву. аттхӣпйатра. аттха йа̄чана̄йам̣. аттханаматтхо, а̄сӣсо, там̣йога̄ аттхӣ.

343. двайам̣ адхикаматте. га̄месу адхикатта̄ адхика̄ иккха̄ анубхаванаметасса аджджхаккхо, иссаттам̣. адхикам̣ каротӣти адхикато. идам̣ двайам̣ тха̄йукагопа̄нам̣ двиннампи на̄мам̣. татра екага̄ме адхикато тха̄йуко, бахӯсу га̄месвадхикато гопо. вуттан̃ча̄маракосе ‘‘тха̄йукодхикато га̄ме, гопо га̄месу бхӯрисӯ’’ти. [амара 18.7] руддена̄пи вуттам̣ ‘‘га̄месвадхикате гопо, гот̣т̣хаджджхаккхепи валлабхо’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 18.7].

двайам̣ суван̣н̣араджатаджджхаккха̄нам̣ двиннампи на̄мам̣. хиран̃н̃ам̣ вуччати акатасуван̣н̣а̄ди, татра нийутто херан̃н̃ико. кана диттигатикантӣсу, нипуббо, кхо, никкхо, суван̣н̣а̄дивика̄ро, татра нийого никкхико. висесато пана суван̣н̣аджджхаккхе бхорико. бхӯрисаддо суван̣н̣е, там̣йога̄ бхорико. рӯпйа̄джджхаккхениккхико, тасма̄’йа’мубхайатра̄пи херан̃н̃икоти са̄ман̃н̃асмим̣йева. вуттан̃ча –

‘‘бхорико канака̄джджхаккхо,

рӯпйа̄’джджхаккхо ту никкхико’’ти [амара 18.7].

сасса аттано виджигӣсабхӯтасса деса̄нантаро самантато ман̣д̣алӣбхӯто ра̄джа̄ саттуруччате екаттха̄бхинивеситатта̄. тато парам̣ виджигӣсабхӯмйекантарико митто екаттхака̄риттанопака̄ратта̄. аривиджигӣсамитта̄нам̣ пана ман̣д̣ала̄нам̣ бахибхӯто дӯраман̣д̣алат̣т̣хо виджигӣсабхӯмийа̄ аччантабйавахито бала̄дхикопи йо на̄пакаротйупака̄роти ва̄, са уда̄сӣно дӯраман̣д̣алаттенопака̄ратта̄. дӯраман̣д̣але а̄сатӣти уда̄сӣно, упуббо а̄са упасеване, йу, асси, да̄гамо ча. саттумабхийун̃джама̄насса виджигӣсасса саттухита̄йа йо пан̣хим̣ ган̣хати пит̣т̣хито ваттати, со пан̣хигга̄хо. ‘‘пан̣хи паччха̄ падам̣ виджигӣсасса̄’’ти ратанакосе. ‘‘пан̣хипа̄де бйӯхапит̣т̣хе’’ти [тикан̣д̣асеса 3.3.134] тикан̣д̣асесо. ‘‘пан̣хи паччхимабха̄ге ча, па̄дамӯломадит̣т̣хису. сена̄пит̣т̣хе кумбхийан̃че’’ти ту на̄наттхасан̇гахе.

344-345. дит̣т̣хантам̣ рипумхи. миттапат̣ипаккхатта̄ амитто, рапатйаван̣н̣ам̣ раджатети рипу, у, иттам̣, рапа, лапа, джапа, джаппа вачане ва̄. верам̣ виродхо йассаттхӣти верӣ, ӣ, дуккхахетутта̄ сапатти ива сапатто, иваттхе ака̄рапаччайо. ара гамане,ти, бхӯва̄дитта̄ а̄гамо. сада са̄дане, ту, бхӯва̄ди, сатту, йава̄дичун̣н̣епи. ара гамане, верамаратӣти ари, рассанто и. сапатта̄дӣнам̣ чатуннам̣ двандо, ‘‘бйан̃джано ча висам̣його’’ти сутте чаггахан̣ена екатака̄расса лопо ча. патийаматтханам̣ паччаттхо, там̣йога̄ паччаттхико, патийам̣ випарӣтагаманам̣. пантха гатийам̣, чура̄ди. парипантхо париссават̣т̣ха̄нам̣, там̣йога̄ парипантхӣ. пат̣ивируддхо паккхо саха̄йо пат̣ипаккхо, татха̄ випаккхо. на хито ахито. хим̣са̄йам̣ раматӣти [паратӣти (?)] паро, кви. пат̣ипаккхабха̄вена амати гаччхатӣти пачча̄митто, ама гамане, то, двиттам̣. наттхи етасма̄ ӣти упаддавоти анӣто, митто, таппат̣ипаккхо паччанӣто, со ева паччанӣко, тасса ко, йатха̄ нийако. виродхоссаттхӣти виродхӣ, ӣ. диса, дуса аппӣтийам̣, дива̄ди. видуссанасӣлата̄йа виддесӣ, двиттам̣, иссеттам̣. дуссатӣти дисо, а. тапаччайе дит̣т̣хо, дха̄твантена саха т̣т̣ха̄десо. двесан̣о, духадайо, дассу, са̄ттаво, абхигха̄тӣпйатра.

двайам̣ анукӯлане. ануродханам̣ ануродхо, н̣о. рудха а̄варан̣е. анурӯпам̣ паваттанам̣ ануваттанам̣, вату ваттане, бхӯ, йу.

346. пан̃чакам̣ миттаса̄ман̃н̃е. мида снехе, бхӯва̄ди, то, вайаса̄ тулйо вайасо, мӯлавайосаддехи сан̃н̃а̄йам̣ сапаччайо [йапаччайо (?) па̄н̣ини 4.4.91 суттам̣ пасситаббам̣], саббака̄рийесу саха вайатӣти ва̄ вайасо, вайа гамане, сахасса со ван̣н̣авипарийайо. саха айати киччесӯти саха̄йо, айа гамане, сахасса са̄бха̄во, йатха̄ сахадхаммико. саха ва̄ ха̄ни, айо ва̄ вуд̣д̣хи йасса саха̄йо, типадабахуббӣхи, йатха̄ параккама̄дхигатасампада̄. атха ва̄ ха̄ни ча а̄йо ча ха̄йа̄, нилопо, те йасса аттхи, со саха̄йо, ‘‘сапаккхако, саломако’’тйа̄дӣсу вийа сасаддасса виджджама̄наттхатта̄. сундарам̣ хадайаметасса̄ти сухадайо, алопо, дйасса джо, сова сухаджджо. саха парисахане. парисаханам̣ адуссанам̣, кхо, халопо, сакха̄, ра̄джа̄ди, сама̄но кхйа̄то патӣто ва̄ сакха̄, йалопо, сама̄насса ча сабха̄во. синиддхо, сниддхо, савайопйатра. сакхйасаттападина̄ пана меттийам̣ ваттанти. сакхимхи бхавам̣ сакхйам̣. саттахи падехи авагамйатети саттападинам̣ [саттападӣна (амара 18.12)], ино.

двайам̣ абхеджджамитте. саббака̄лам̣ бхаджатӣти самбхатто, бхаджа сева̄йам̣, бхӯва̄ди. дал̣хо тхиро митто дал̣хамитто. двайам̣ дит̣т̣хаматтамитте. кин̃чи ка̄лам̣ пасситабботи сандит̣т̣хо. сам̣саддойамаппаттхо. диса пеккхане, дассанам̣ дит̣т̣хам̣, там̣ матта̄ пама̄н̣аметасса дит̣т̣хаматтако, сакаттхе ко.

347. двайам̣ чарапурисе та̄паса̄дирӯпена чараматте. чарати джа̄на̄ти парачакканти чаро, а, ча̄ропи, н̣о. гул̣хапурисо гуттапурисо. йатха̄рахаван̣н̣о, пан̣идхи, аппасапо, пхассопйатра. татра̄дидвайам̣ ва̄н̣иджакасибалалин̇габхиккхукачча̄йана̄дилесена тха̄йиничаре. итаре идха̄гатасадисаттхе. ван̣н̣о пака̄ро, йатха̄рахаван̣н̣о йатха̄рахаппака̄ро. йена парачаккам̣ сакка̄ н̃а̄тум̣ таппака̄рава̄ иччаттхо. пан̣идхиййате н̃еййамасмим̣ пан̣идхи, и. апакат̣т̣хам̣ саппати чаратӣти апасаппо, а. пхуса ба̄дханапхусанесу, а, пхассо.

тикам̣ патхике. патхе гаччхатӣти патха̄вӣ, вӣ, дӣгхо. ико, патхико. аддхани магге гаччхати сӣлена̄ти аддхагӯ. аддхагопйатра.

двайам̣ дӯте. ду парита̄пе, то. сандесам̣ ва̄чикам̣ харатйаненети [харатӣти (?)].

двайам̣ джотисике. ган̣айатӣти ган̣ако, н̣ву. мухуттам̣ ка̄лависесам̣ джа̄на̄тӣти мухуттико, ва̄ггахан̣ена на вуддхи. сам̣ваччхаро, джотисико, деван̃н̃ӯ, мохутто, н̃а̄н̣ико, ка̄тантикопйатра. катанто деваматтам̣, там̣ джа̄на̄тӣти ка̄тантико.

348. двайам̣ лекхаке. ликха лекхане, бхӯ, н̣ву. липена масйопадесена бхаватӣти липи, и, ван̣н̣асан̣т̣ха̄но, там̣ каротӣти липика̄ро. аккхарачан̣о, аккхарачун̃чупйатра. чана да̄не, бхӯ. чан̃чу гатийам̣.

мела̄нанда̄ масиман̣и, меландху ван̣н̣акӯпика̄;

масиджаланту мела̄ ча, паттан̃джанам̣ маси двису.

лекханӣ ван̣н̣атӯлӣ ча, ван̣н̣акаккхаратӯлика̄;

ван̣н̣адӯто соттхимукхо, лекхо ва̄чикаха̄рако.

ка̄чанакиталико ча, ка̄чанам̣ таннибандханам̣;

лекхйат̣т̣ха̄нам̣ гантхакут̣и, мудда̄ паччайака̄ринӣ [тикан̣д̣асеса 2.8.27, 28, 29].

двайам̣ ван̣н̣е. ван̣н̣ӣйати пака̄сӣйати аттхо йена, со ван̣н̣о, ван̣н̣а пака̄сане. на кхарати на кхӣйатӣти аккхаро, кхара вина̄се, кхи кхайе ва̄, тада̄ аро. ликханам̣, липи, ликхи име ван̣н̣асан̣т̣ха̄не ваттанти. липиликхийо иттхийам̣.

бхеда̄дайо име чатуро упа̄йа̄ саттувиджайака̄ран̣а̄ни. саттувиджайамупагаччханти етехӣти упа̄йа̄. парасма̄ висилесанам̣ бхедо.

снехара̄га̄панайанам̣, сам̣ха̄соппа̄данам̣ татха̄;

сантаджджанан̃ча бхедойам̣, вин̃н̃ӯхи тивидхо мато [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 17.8].

татра̄йам̣ тава̄нуггатена павуддхо па̄са̄датараво вийа атта̄нан̃чоччхиндиссатӣти сан̇ка̄йам̣ джанита̄йам̣ снехабхаттин̃ча̄панайати. абхибхаванан̃чопа̄дайати [паддхан̃чопа̄дайати (ка.)]. ан̃н̃асса ча парийапачча̄митта̄нуггахан̣асса маран̣амеванто бхависсатӣтйевам̣пака̄рамабхибхайанам̣ сантаджджанам̣.

вадхоттхаггахан̣ан̃чева, париклесо татхева ча;

ити дан̣д̣авидхан̃н̃ӯхи, дан̣д̣опи тивидхо мато [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 17.9].

париклесо бандханата̄л̣ана̄ди.

ан̃н̃аман̃н̃опака̄ра̄нам̣, дассанам̣ гун̣акиттанам̣;

самбандхасса самаккха̄нам̣, а̄йатим̣ сампака̄санам̣.

ва̄ча̄ песалайа̄ са̄дху, тава̄хамити чаппан̣ам̣;

ити са̄мавидхан̃н̃ӯхи, са̄мам̣ пан̃чавидхам̣ матам̣ [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 17.4-5].

‘‘асмим̣ евам̣ кате идам̣ амха̄кам̣ бхависсатӣ’’ти а̄са̄дассанам̣ а̄йатисампака̄санам̣. аппан̣амитйан̇гасса да̄нам̣.

да̄нан̃ча пан̃чадха̄ са̄расса̄са̄расса ча даббасса гахитасса самаппан̣ам̣, татха̄гахитасса̄нумоданам̣, татха̄ апуббада̄нам̣, татха̄ ‘‘амусса даббам̣ ган̣ха̄хи, татхева бхависсатӣ’’ти парасесу сайам̣ га̄хаппаваттанам̣, татха̄ ин̣аппамочанан̃чети. йатха̄ха –

‘‘йо сампаттадханоссагго, уттамамаджджхима̄дхамо;

патида̄нам̣ татха̄ тасса, гахитасса̄нумоданам̣.

даббада̄на’мапуббан̃ча, сайам̣ га̄хаппаваттанам̣;

деййасса пат̣имоккхо ча, да̄нам̣ пан̃чавидхам̣ мата’’нти [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 17.6-7].

ете чатта̄ро упа̄йа̄ ма̄йа̄дӣсвевантогадха̄, татха̄ хи ма̄йопеккха̄ ча дан̣д̣антогадха̄. индаджа̄лан̃ча бхеде антогадхам̣. кечи пана̄ху

‘‘са̄мам̣ да̄нан̃ча бхедо ча, дан̣д̣о чети чатуккакам̣;

ма̄йопеккхиндаджа̄лан̃ча, саттопа̄йа̄ пакиттита̄’’ти [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 17.3].

349. на̄маматтена вутта̄нам̣ бхеда̄дӣнамида̄ни парийа̄йа̄нйа̄ха. татра двайам̣ бхеде. джапа ма̄насе ча [джапо чинтанава̄ча̄су (дха̄тваттхасан̇гаха, 135 га̄тха̄)], бхӯ, н̣о. бхиди двидха̄каран̣е, н̣о.

тикам̣ дан̣д̣е. дан̣д̣а нипа̄тане, чура̄ди. сахо вуччати балам̣, таббхавам̣ са̄хасам̣. даманам̣ дамо, дӣгхапат̣иседхо.

350. са̄мам̣ суддавагге, да̄нан̃ча бра̄хман̣авагге катхессати. са̄мйа̄дайо саттарева̄чарийамате. парампаропака̄ритта̄ раджджассан̇га̄ни. пакат̣т̣хамупакуббанти раджджанти пакатийоти чоччанте. вуттан̃ча ка̄мандакӣйе –

‘‘са̄мйа’маччан̃ча рат̣т̣хан̃ча, дуггам̣ косо балам̣ сакха̄;

парампаропака̄рӣдам̣, саттан̇гам̣ раджджамуччате [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 4.1].

амаччарат̣т̣хадугга̄ни, косо дан̣д̣о ча пан̃чамо;

ета̄ пакатийо вутта̄, виджигӣсасса ра̄джино.

ета̄ пан̃ча татха̄ миттам̣, саттамо патхавӣпати;

саттаппакатикам̣ раджджам̣, ичча̄ха сӯрапӯджито’’ти.

татра порасен̣ӣнам̣ падха̄набха̄вепи сати рат̣т̣хаггахан̣ена, балаггахан̣ена ва̄ гахан̣асиддханти неха висум̣ гахан̣ам̣ катам̣, амаракосе пана двӣхи гахан̣е сиддхепи падха̄натта̄кхйа̄панаттхам̣ висум̣ гахита̄. вуттан̃хи татра –

‘‘са̄мйа’маччо сакха̄ косо, раджджадуггабала̄ни ча;

раджджан̇га̄ни пакатайо, пора̄нам̣ сен̣ийопи че’’ти [амара 18.17].

есан̃ча са̄мйамаччарат̣т̣хадуггакосабаласакхӣнам̣ пуббатарасса гаруттам̣ вин̃н̃еййам̣, иха ту на̄малин̇га̄нуса̄сане абхидха̄насаттхе анупайогато йатха̄ккамам̣ гаруттам̣ на ваттумиччхатӣти бйатиккаменопан̃н̃а̄со като.

суван̣н̣а̄димайабхан̣д̣а̄га̄рам̣ косо, паббатодакаруккха̄дӣхи дуггамам̣ пурам̣ дуггам̣, виджитам̣ джанападаватӣ бхӯми, балам̣ чаккам̣, тан̃ча молабхатасен̣исаха̄йа̄митта̄т̣авикабхедена чхаббидхам̣. татра кама̄гатам̣ молам̣, ветанасамбандхам̣ бхатам̣, порам̣ балам̣ сен̣ӣ, саха̄йабхӯтам̣ саха̄йо, амиттабхӯтам̣ амиттам̣, ат̣авикам̣ ат̣ависаха̄йо миттам̣. тадапи сахаджджам̣, па̄катам̣, киттиман̃чети тивидхам̣. ‘‘лин̇ге сабха̄ве пакати, пора̄мачча̄дийонису. тилин̇гам̣ гун̣аса̄мйепӣ’’ти [бйа̄кхйа̄судха̄ 1.4.29] руддо.

351. пабха̄ва̄дӣнам̣ васа̄ саттийо на̄ма тиссо бхаванти. сака саттийам̣,ти. татра йам̣ сандха̄дӣнам̣, бхеда̄дӣнан̃ча йа̄тха̄вато ават̣т̣ха̄панам̣, там̣ н̃а̄н̣абалам̣ мантасатти, сакасампаттуппаттийам̣ косадан̣д̣а̄ пабхӯсатти, тесам̣йева пабхуттасампа̄дане са̄маттхийато. вуттан̃ча ‘‘косадан̣д̣абалам̣ пабхӯсатти’’рити [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄йампи]. балаватӣ усса̄хачет̣т̣ха̄ усса̄хасатти. вуттан̃ча ‘‘виккамабаламусса̄хасатти’’рити [бйа̄кхйа̄судха̄ 2.8.19 чинта̄ман̣ит̣ӣка̄йампи].

пабха̄ва̄дӣнам̣ сака̄ран̣ам̣ сарӯпам̣ дассетума̄ха ‘‘пабха̄во’’чча̄ди. даманам̣ дан̣д̣о, тадаттхийа̄ балампи дан̣д̣о. тато джа̄там̣ йам̣ теджо, там̣ пабха̄во. тато джа̄то йо теджо, со ‘‘пабха̄во’’типи пуллин̇гена йоджанӣйам̣. пабхаванти теджассино аненети пабха̄во, н̣о. пакат̣т̣хо ва̄ бха̄во пабха̄во. косо дханам̣, тато джа̄то йо теджо, со пабха̄во на̄ма. татха̄ косаджо теджо дханена саттӯнамупакаран̣ам̣. патапанти теджассино бхавантйаненети пата̄по, н̣о.

352. двайам̣ манте. манта̄ вуччати пан̃н̃а̄, са̄ етасмим̣ виджджати та̄йа ниппха̄детаббатта̄ти манто, атха ва̄ манта гуттабха̄сане, бха̄ве н̣о. итаратра бха̄ве йу.

со манто двигочаро двиннам̣ джана̄нам̣ висайабхӯто чатуккан̣н̣о на̄ма. чатта̄ро кан̣н̣а̄ еттха чатуккан̣н̣о. со манто тигочаро тин̣н̣ам̣ джана̄нам̣ висайабхӯто чхаккан̣н̣о на̄ма. манто на̄ма чатуккан̣н̣о ва̄ чхаккан̣н̣о ва̄ каттаббо, на тато паранти двиннамеветтха гахан̣ам̣. амаракосе пана чхаккан̣н̣опи пат̣иккхитто. вуттан̃хи таттха ‘‘ачхаккан̣н̣о, йо татийа̄дйагочаро’’ти [амара 18.22].

саббапа̄рисадатта̄ [саббапа̄т̣хипадатта̄ (ка.)] бйа̄каран̣асса сотӯнам̣ самайантаресвапи пат̣убха̄ваджананаттхам̣ идха̄на̄гата̄пи чхаггун̣а̄дайо а̄нетва̄ катхетабба̄. вуттан̃хи –

‘‘саббапа̄рисадам̣ [саббапа̄т̣ипадам̣ (ка.)] хидам̣, саббасаттха’мато матам̣;

ниссӣйате квачи кин̃чи, саббеса’матра ва̄дина’’нти.

йатха̄ чхаггун̣а̄ сандхи виггахайа̄на̄санадведха̄сайа̄ [амара 18.18-9]. татра сандхи упаха̄ралаккхан̣о тивидхо косадан̣д̣абхӯмиппада̄нахетуко. апаха̄ралаккхан̣о виггахо, сопи тивидхо пака̄сайуддхам̣ кӯт̣айуддхам̣ тун̣хийуддханти.

парабйасаната̄сапаттидесака̄ла̄тйудайа̄ва̄пайа̄наматтена са̄ддхе парасмим̣ ката̄чарасса гун̣а̄нураттапакатисса виджигӣсасса йа̄тра̄ йа̄нам̣ [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ре 11 сагге пасситаббам̣], тан̃ча виггайхайа̄нам̣ сандха̄йайа̄нам̣ самбхӯйайа̄нам̣ пасан̇гайа̄нам̣ упеккхийайа̄намити пан̃чавидхам̣. патигга̄хӣнам̣ ниггайха, сандха̄йа, упеккхийа ва̄ йам̣ йа̄нам̣, там̣ виггайхайа̄на̄ди. йада̄ на саккоти, тада̄ са̄мантехи сахекӣбхӯйа йа̄нам̣ самбхӯйайа̄нам̣. ан̃н̃атра гантаббе ан̃н̃асмим̣ пасан̇гато гаманам̣ пасан̇гайа̄нам̣.

‘‘на мам̣ паро хантум̣ саматтхо, на̄хампи пара’’мити ка̄ла̄дике париккхитва̄ виджигӣсасса дугга̄дӣни вад̣д̣хайато т̣хити а̄санам̣, тадапи виггайха̄санасандха̄йа̄сана̄дибхедена пан̃чавидхам̣. балӣнам̣ саттӯнам̣ маджджхе ка̄каккхива̄’лаккхитассо’бхайатра вачаненаттано самаппан̣ам̣ дведхам̣. ан̃н̃атарена ва̄ балаватарена сандхи, ан̃н̃атарена абалена виггахо дведхам̣. саттуно ва̄ пакатӣхи сандха̄йа йо тена виггахо, саттунева ва̄ йо сандхивиггахасамуда̄йахетуко [саттунова ва̄ сандхивиггахасамуда̄йахетуно (бйа̄кхйа̄судха̄ 1.8.18)] дугга̄сайасса бйа̄па̄ро, сопи дведхам̣. парасанта̄намапйобхайаведана̄нам̣ убхайато вутти дведхамуччате.

‘‘уччхиджджама̄но рипуна̄ нирупа̄йа патикрийо. саттихӣно сама̄сийате’’ти [бйа̄кхйа̄судха̄ 1.8.18] хӣнена̄н̃н̃асса балаватарасса дхаммавиджайино сама̄сайанам̣ [балавата̄ арина̄ уччхиджджама̄насса хӣнасаттино йам̣ балавадхаммавиджайисама̄сайанам̣ (бйа̄кхйа̄судха̄ 1.8.18)], тассева ва̄ балино саттуно коса̄диппада̄нена а̄сайанам̣ а̄сайо вуччате. ете чхаггун̣а̄.

йасмин̃ча гун̣е т̣хито виджигӣсо саккотйаттано ат̣т̣хаваггийакамма̄ни паваттайитум̣, парасса чета̄нйупахантум̣, гун̣ама̄дхит̣т̣хеййа, са̄ вуд̣д̣хи.

каси ван̣иджджам̣ патхо дуггам̣, сету кун̃джарабандханам̣;

кханйа̄карадхана̄да̄нам̣, сун̃н̃а̄нан̃ча нивесанам̣ [ка̄мандакӣйанӣтиса̄ра 5.78].

итйесо ат̣т̣хавагго.

йасмим̣ ва̄ гун̣е т̣хито сакамма̄нам̣ вуд̣д̣хи, кхайам̣ ва̄ на̄бхипассати, там̣ т̣ха̄нам̣, йасмим̣ ва̄ гун̣е т̣хито сакамма̄намупагха̄там̣ пассати, тасмим̣ на тит̣т̣хеййа, со кхайо, айам̣ нӣтиведӣнам̣ тивагго [амара 18.19]. итаресам̣ дхамматтхака̄ма̄ тивагго.

двайам̣ гуйхе. рахаси бхавам̣ рахассам̣, со, рахе ва̄ бхавам̣ рахассам̣. гуха сам̣варан̣е, каммани йо. идам̣ двайам̣ тӣсу. рахассо манто, рахасса̄ ва̄ча̄, рахассам̣ мантанам̣.

353. пан̃чакам̣ виджане. виджи путхабха̄ве, бхӯ, то ча. вичи вивечане, путхубха̄ве ча ва̄. ‘‘вивиттам̣ тӣсу виджане, асам̣паккапавиттесӯ’’ти руддо. вигато джано асма̄ти виджано. чха̄детӣти чханно. чхада сам̣варан̣е. виттамарахатӣти рахо, раха ча̄ге, раманте асминти ва̄ рахо, ван̣н̣авика̄ро. ‘‘рахо нидхуване ча̄пи, рахо гуйхе напум̣сака’’нти [бйа̄кхйа̄судха̄ 2.8.22] рабхасо. дутийо рахосаддо абйайам̣. ниссала̄ка̄, упа̄супйатра. ниссала̄ка̄ тхӣ, упа̄су абйайам̣.

двайам̣ висса̄се. саса па̄лане, н̣о. самбха висса̄се. ‘‘виссамбхо келикалахе, висса̄се’пан̣айепи че’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄йампи] руддо.

двайам̣ нйа̄йе. йуджа сама̄дхимхи, сама̄дхи абхйупагамо, то. упагантаббатта̄ упа̄йикам̣. упа̄йа̄ сакаттхе ико, опа̄йикам̣, опайикампи [па̄н̣ини 5.4.34 (ган̣а)], лаббхам̣, бхаджама̄нам̣, абхинӣтам̣, нйа̄йам̣, н̃а̄йам̣пйатра.

354. силокам̣ ова̄де. авапуббо вада вийаттийам̣ ва̄ча̄йам̣, бха̄ве н̣о. са̄са анусит̣т̣химхи,ти, а̄сси, анусит̣т̣хи. ануса̄сате ануса̄санам̣. пумавадждже иттхийам̣, напум̣саке ча. еттха ча екассеваттхасса бхинналин̇гехи тӣхи на̄мехи катханам̣ на кевалам̣ ва̄ччалин̇гойева саддо, атха кхо ва̄чакалин̇гопйаттхӣти дӣпанаттхам̣.

двайам̣ а̄н̣а̄йам̣. а̄н̣а песане, бха̄ве а, а̄н̣а̄, иттхӣ. авава̄до, ниддесо, сит̣т̣хипйатра. двайам̣ бандхане. да̄ да̄не, бха̄ве йу, да̄ авакхан̣д̣ане ва̄, вийогада̄нато удда̄нам̣.

355-356. двайам̣ апара̄дхе. апагаччхантйанена̄ти а̄гу, н̣у, палопо, рассасса дӣгхата̄, напум̣саке а̄гу. апагато ра̄дхо йена апара̄дхо, ра̄дха сам̣сиддхимхи. двайам̣ ра̄джагайхе. кира викиран̣е, каттари а, аттам̣. бала па̄н̣ане, и. караса̄хачарийато бали пуллин̇ге. бха̄гадхеййопйатра. бха̄га̄сакаттхе дхеййо [па̄н̣ини 5.4.36 (ва̄.)], бха̄гаттена тит̣т̣хатӣти ва̄ бха̄гадхеййо, ийо.

двайам̣ тут̣т̣хида̄йе. маноратхапун̣н̣атта̄ паттаббо бха̄го пун̣н̣апатто. туссанам̣ тут̣т̣хо, соссаттхӣти тут̣т̣хӣ, тена да̄таббо да̄йо тут̣т̣хида̄йо, а̄ка̄ранта̄нама̄йо.

чхаккам̣ па̄бхате. татха̄ хи –

‘‘хемам̣ сӣха̄санам̣ весам̣, вуттам̣ бхадда̄санам̣ татха̄;

упа̄йана’мупаггайхам̣, па̄бхатан̃чо’пада̄ тхийа’’нти.

силока̄ддхам̣ на̄ма амарама̄ла̄.

упагантва̄да̄табба̄ти упада̄, а, иттхӣ, там̣ таматтхам̣ паттхентехи а̄бхарӣйате а̄нӣйатети па̄бхатам̣, паттханаттхаджотакойам̣ пасаддо. упеййатети упа̄йанам̣, ито йу, упагаччхати йена̄ти ва̄ упа̄йанам̣. куча сан̇кочане, н̣о, вигато кочо йена уккочо. пан̣н̣ена саттхапан̣н̣ена саддхим̣ а̄карӣйате а̄нӣйатети пан̣н̣а̄ка̄ро, ан̃н̃атра упача̄ра̄. пахин̣антйаненети пахен̣акам̣, хи гатийам̣, йу, сакаттхе ко. падесанам̣, упаггайхам̣, упаха̄ропйатра.

гумба̄дидеййо гумбагхат̣а̄дико [гумбагхат̣а̄дито (?)] деййосун̇кам̣, аниттхӣ, гумбо на̄ма джалатхаламагга̄дӣсу ладдхаббабха̄го, татха̄ гхат̣т̣опи, сама̄наттха̄ хете. а̄дина̄ па̄бхатампи сан̇ган̣ха̄ти. сун̇ка гамане, сун̇кати йена, там̣ сун̇кам̣. гаму гамане, бо, ассу, гумбо. двайам̣ га̄маджанапада̄дито ладдхаббабха̄ге. айа гамане, н̣о, а̄йо. апаччайе айо. дхана̄нам̣ сампаттака̄ле а̄гамо дхана̄гамо.

357. двайам̣ чхаттаса̄ман̃н̃е. а̄тапато сӯрийа̄локато та̄йатӣти а̄тапаттам̣, то. чха̄дайатӣти чхаттам̣, чхада апава̄ран̣е, то, тран̣апаччайе чхатрам̣, хемам̣ суван̣н̣акхачитам̣ ран̃н̃ам̣ ра̄джӯнам̣ а̄санам̣ сӣха̄сана̄кхйам̣. сӣха̄катиппадха̄натта̄ сӣха̄катиппадха̄нам̣ а̄сананти виггахо.

двайам̣ ча̄маре. ва̄лена ката̄ бӣджанӣ ва̄лабӣджанӣ. чамаро миго тасседам̣ ча̄марӣ. ‘‘ча̄мара̄ ча̄марам̣ ромам̣, гуччхакан̃ча̄вачӯлака’’нти [тикан̣д̣асеса 2.8.406] тикан̣д̣асесо. пакин̣н̣акам̣пйатра. пакарӣйате виккхипате пакин̣н̣акам̣, сакаттхе ко.

358. кхагга̄дайо име пан̃ча ра̄джӯнам̣ какудхабхан̣д̣а̄ни бхаванти. кука а̄да̄не, дхо, ван̣н̣авипарийайо. ран̃н̃о гаманака̄ле сада̄ а̄да̄таббато какудха̄ни ча та̄ни ра̄джадханатта̄ бхан̣д̣а̄ни чети какудхабхан̣д̣а̄ни.

359. двайам̣ пун̣н̣агхат̣е. джалапун̣н̣атта̄ бхаддо калйа̄н̣о кумбхо бхаддакумбхо. двайам̣ хемабха̄джане. бхара бхаран̣е, бхаран̣ам̣ дха̄ран̣ам̣ посанан̃ча, дха̄ран̣аттхасса бхаратисса бхин̇га̄десо, бхарати дадха̄ти удаканти бхин̇га̄ро, а̄ро. карако, кун̣д̣ика̄пйатра.

хаттхӣ ча ассо ча ратхо ча патти ча, тесам̣ самӯхо хаттхиссаратхапатти чатуран̇гинӣ сена̄тйуччате, сенан̇гатта̄ сама̄ха̄радвандойам̣. чатта̄ри ан̇га̄ни йассам̣ сам̣виджджанти, са̄ чатуран̇гинӣ, ӣ, инӣ.

360. дантйантам̣ хаттхини. кун̃джо хану, данто ча, там̣йога̄ кун̃джаро, атисайе ро, кум̣ патхавим̣ джара̄петӣти ва̄ кун̃джаро, алуттасама̄со, кун̃дже ва̄ гирикӯт̣е рамати, кон̃чана̄дам̣ наданто ва̄ чарати, кум̣ ва̄ патхавим̣ тада̄гха̄тена джарайатӣти кун̃джаро. ва̄райати парабалам̣ ва̄ран̣о, нанда̄дӣхи йу. хаттхайога̄ хаттхӣ. матан̇гасса исино апаччам̣ ма̄тан̇го, махантам̣ ан̇гам̣ сарӣраметасса̄ти ва̄ ма̄тан̇го, ха налопо, асса̄ка̄ро ча. две рада̄ данта̄ йасса двирадо, ‘‘рада вилекхане данте’’ти хи на̄наттхасан̇гахе. гаджа садде, гаджатӣти, а. наго паббато, со вийа диссатӣти на̄го, н̣о. карена, мукхена ча̄ти двӣхи пиватӣти двипо. и гамане, бхо. дантайога̄ дантӣ. сат̣т̣хиха̄йано, данта̄вало, анекапо, матан̇гаджо, карӣ, тхамбхерамо, падмӣ, маха̄миго, пӣлу, синдхуро, дӣгхама̄руто, ра̄джӣво, джалакаккхо, ниллуро, карат̣ӣ, варан̇го, суппакан̣н̣о ичча̄дӣнипи хаттхино на̄ма̄ни. сат̣т̣хивассикатта̄, джа̄тийа̄ сат̣т̣хивассака̄ле тха̄мена ха̄йанато ва̄ сат̣т̣хиха̄йано.

ванакарӣнам̣ йо йӯтхаджет̣т̣хо, со сайӯтха̄нам̣ джет̣т̣хатта̄ йӯтхаджет̣т̣хо. сайӯтхе па̄ти раккхатӣти йӯтхапоти чоччате.

361. ка̄л̣а̄вака̄дӣни ета̄ни хаттхира̄джа̄нам̣ кула̄ни. каламбате садда̄йатети ка̄л̣а̄вако, н̣ву, малопо. ган̇га̄йам̣ джа̄то ган̇геййо, т̣ха̄навасена са̄ сан̃н̃а̄. пан̣д̣араван̣н̣ата̄йа пан̣д̣аро. ван̣н̣авасена тамбаван̣н̣ата̄йа тамбо. пин̇галаван̣н̣ата̄йа пин̇гало. гандхайуттата̄йа гандхо. ман̇га гаманаттхо, собханагаманайуттата̄йа ман̇гало, атиса̄йане, пасам̣са̄йам̣ ва̄ ло. хемаван̣н̣ата̄йа хемо. упосатхакуле джа̄татта̄ упосатхо, упагантва̄ арайо усатӣти ва̄ упосатхо, тхо, уса да̄хе, упапуббо васа нива̄се ва̄, вассо, упосатхо, титхӣвисесо ча. чхаббан̣н̣адантата̄йа чхадданто. етесан̃ча ка̄л̣а̄вако дасаннам̣ пуриса̄нам̣ балам̣ дха̄рети, ган̇геййо дасаннам̣ ка̄л̣а̄вака̄нам̣, евам̣ йа̄вачхадданта̄ нетаббо, самма̄самбуддхо пана дасаннам̣ чхадданта̄нам̣ балам̣ дха̄рети, тенева бхагава̄ ка̄л̣а̄вакахаттхиган̣ана̄йа кот̣исахассабалам̣ дха̄рети, пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣.

362. па̄до карипоте. пан̃чавасса̄ни йа̄ва калабхо, кала сан̇кхйа̄не, абхо, калабхо, л̣атте кал̣абхо, ма̄та̄питӯхи бхаритаббатта̄ бхин̇ко, бхаратисса бхин̇ко. кариса̄вакопйатра. па̄до маттама̄тан̇ге. да̄нам̣ пабхинно йасса пабхинно. маджджатӣти матто, мада умма̄де. гадже джа̄йатӣти гаджджо, н̣йо, мадо. со сан̃джа̄то йасса гаджджито.

двайам̣ хаттхисамӯхе. хаттхӣнам̣ самӯхо хаттхигхат̣а̄. гаджа̄нам̣ самӯхо гаджата̄, га̄маджанабандхусаха̄йа̄дӣхи та̄. па̄до хаттхинийам̣. хаттхайога̄ хаттхинӣ, ӣ, инӣ. кан̣а садде, иру, сакаттхе ко. карен̣ука̄типи, тада̄ карайога̄ карен̣ука̄, ин̣у. карин̣ӣ, дхенука̄, васа̄, карен̣упйатра.

363. хаттхисиропин̣д̣а̄ хаттхино сираси две пин̣д̣а̄ кумбха̄кхйа̄. ке сираси бхаватӣти кумбхо, ассу, ниггахӣта̄гамо ча. двиннам̣ пана кумбха̄нам̣ маджджхимам̣ виду на̄ма [амара 18.37]. ан̇кусасан̇гха̄там̣ виндатйасминти виду, пуме, у. двайам̣ кан̣н̣амӯле. чӯл̣а нимаджджане, н̣ву, чӯл̣ика̄, чуда сан̃чодане ва̄, чоденти еттха ан̇куса̄дӣхи адантанти чӯл̣ика̄, дасса л̣о, н̣ву.

а̄сате асминти а̄санам̣, кхандхадесо. кхандхо ева десо кхандхадесо, тасмим̣. двайам̣ пуччхамӯле. пуччхасса мӯлам̣ хет̣т̣химабха̄го.

364. тикам̣ гаджабандханатхамбхе. а̄лантйасмим̣, анена ва̄ бандханти а̄ла̄нам̣, йу. а̄пуббо бандханаттхо ла̄дха̄ту. а̄хананти бандхантйасмим̣, анена ва̄ а̄л̣хако, ханадха̄ту, насса л̣о, ван̣н̣авипарийайо ча, н̣ву. тхамбха пат̣ибандхане. бандхопйатра.

тикам̣ сан̇кхале. аниттхӣ тӯти твантам̣ лин̇гападам̣. гала сечане. нигал̣ати бандхати йена̄ти нигал̣о, а, каттуса̄дханам̣ ва̄. ади бандхане, андатӣти андуко. н̣ву, ассу. бхусам̣ кхалатйанена сан̇кхалам̣, кат̣и ваттхабандханепи, ‘‘тхӣкат̣ӣваттхабандхепи, нигал̣е сан̇кхалам̣ тисӯ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 18.41] рабхасо. сан̇кхалика̄пйатра.

двайам̣ гаджаган̣д̣е. ган̣д̣а ваданекадесе, адха̄тӯнампи дха̄тӯсу па̄т̣хо, дха̄ту хи крийаттхо. ган̣д̣о каполаса̄ман̃н̃епи. кат̣а васса̄варан̣есу, а. двайам̣ каримададжале. дӣйатети да̄нам̣. мада умма̄де, каран̣е а.

365. двайам̣ хаттхикаре. сон̣а ван̣н̣агатӣсу, д̣о, сод̣а габбе ва̄, ниггахӣта̄гамо, н̣о ча. двӣсу двепи.

двайам̣ сон̣д̣агге. карасса сон̣д̣асса аггам̣. пуса посане. кхаро, сасса ко, уссоттам̣, пуса вуд̣д̣химхи ва̄, бхӯ, пуса снехасечанапӯран̣есу ва̄, кийа̄ди, пуса дха̄ран̣е ва̄, чура̄ди.

хаттхисса ка̄йамаджджхамхи бандханараджджу каччха̄ на̄ма. кача бандхане, чхо. дӯса̄, варатра̄пйатра. кутхо на̄ма хаттхипит̣т̣хаттхаритачитракамбалам̣, со а̄ди йесанте кутха̄дайо. кутха̄дайо ева каппано на̄ма бхаванти. каппа са̄маттхийе, саджджана̄йан̃ча, каран̣е йу. каппана̄пи. кача саджджана̄йам̣, тхо, кутхо, тӣсу. ‘‘напум̣сакаматтхаран̣ам̣, тхӣ павен̣ӣ кутхам̣ тисӯ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 18.42] хи вопа̄лито. павен̣ӣ, аттхаран̣ам̣, ван̣н̣о, париттхомоти ете кутхапарийа̄йа̄.

366. двайам̣ ра̄джа̄рахе хаттхини. ра̄джа̄намупагантва̄ вахитумарахатӣти опавайхо, арахаттхе н̣йо. ра̄джа̄нам̣ вахитум̣ арахатӣти ра̄джавайхо, н̣йо. двайам̣ каппитахаттхини. саджджа̄ саджджана̄ сан̃джа̄та̄ йасмим̣ саджджито. каппа̄ каппана̄ сан̃джа̄та̄ йасмим̣ каппито. етасма̄йева па̄т̣ха̄ саджджакаппа̄ саджджана̄каппана̄нам̣ парийа̄йа̄ти н̃еййа̄.

хаттхино па̄де виджджханакан̣т̣ако ‘‘томаро’’тйуччате. туджджатененети томаро, туда бйатхане, аро, дасса мо, оттам̣. вен̣укам̣пйатра [котрам̣ вен̣укама̄ла̄нам̣ (амара 18.41)], квачи вел̣укантипи па̄т̣хо.

367. хаттхино кан̣н̣амӯламхи виджджханакан̣т̣ако ‘‘тутта’’митйуччате. туджджатененети туттам̣, то. хаттхино маттхакамхи виджджханакан̣т̣ако ‘‘ан̇кусо’’тйуччате. ан̇кате аненети ан̇кусо, ан̇ка лаккхан̣е, со, ассу.

паджджаддхам̣ хаттха̄рохе. мад̣и бхӯса̄йам̣, хаттхим̣ ман̣д̣айати раккхатӣти хаттхиман̣д̣о, сова хаттхимен̣д̣о, ми хим̣са̄йам̣ ва̄, д̣о, ниггахӣта̄гамо. хаттхим̣ па̄ти раккхатӣти хаттхипо, каммани н̣о. хаттхим̣ гопайати раккхатӣти хаттхигопако. гупа раккхан̣е, сакаттхе ко. а̄дхоран̣о, ниса̄динопйатра.

368. ма̄тан̇гахайа̄дӣнам̣ гамана̄дикрийа̄сиккха̄пако а̄чарийо ‘‘га̄ман̣ӣйо’’тйуччате. гаманам̣ га̄мо, бха̄ве н̣о. хаттха̄дӣнам̣ гаманакрийа̄ га̄мо, там̣ нети сиккха̄петӣти га̄ман̣ӣйо, ан̃н̃акрийа̄сиккха̄панетӯпача̄ра̄, га̄мам̣ ва̄ хаттха̄дисамӯхам̣ нетӣти га̄ман̣ӣйо, гаманам̣ ва̄ сиккха̄петӣти га̄ман̣ӣйо, саббатра насса н̣аттам̣.

па̄дадвайам̣ ассе. хайа гатийам̣, а. турам̣ сӣгхам̣ гаччхатӣти туран̇го, кви, бинда̄лопо, лопе сати тураго. ва̄ха пайатане, а. аса бхаккхане, а. синдхӯнамадӯрабхаво джанападопи синдхаво, татра бхаво синдхаво, сам̣йогантатта̄ на вуддхи. гхот̣ако, пӣти, туран̇гамо, ва̄джӣ, гандхаббо, саттиричча̄дӣнипи ассе. гхут̣а париваттане, н̣ву. па̄ па̄не,ти. ‘‘па̄не тхӣ пӣти ассе со’’ти руддо. ва̄джайога̄ ва̄джӣ, ӣ. ‘‘есан̃ча пуббам̣ паккхо а̄си, са ту деветйатйаттхитена са̄лӣбхӯтамунина̄ саккам̣ пайоджетва̄ ваджирачхедито’’ти ника̄йантарийа̄. сапа самава̄йе,ти, сатти, са̄маттхийепи.

369. тасса ассасса бхедо висесо ассатаро, ассам̣ таратӣти ассатаро, тара атиккамане, тарапаччайена̄пи сиддхам̣. падха̄нассабхӯмибхаво суджа̄тико авика̄рӣ кулӣнако ассо а̄джа̄нӣйо на̄ма, а̄ бхусо ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ джа̄на̄тӣти а̄джа̄нӣйо, анӣйо, н̣йапаччайена ва̄ сиддхам̣, тада̄ ‘‘кийа̄дито на̄’’ти на̄гамо, ӣка̄ра̄гамо ча [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 18.44 га̄тха̄йампи пасситаббам̣]. куле самбхӯто кулӣнако, ӣно, сакаттхе ко. сан̇га̄ме гарусаттхаппаха̄рена нихато санто пийо са̄микам̣ на джахати сукхам̣ ваханасӣло йо ассо, со винӣтасадденоччате. висесена дамматам̣ нети йанти винӣто.

двайам̣ ассапоте. каса гамане, оро, асси, кин̃чи саратӣти ва̄ кисоро, биндулопо, ассо ча, хайо ева ба̄латта̄ хайапотако, аппаттхе ко.

370. двайам̣ атха̄массе. гхут̣а париваттане, н̣ву, гхот̣ако, ассаса̄ман̃н̃епйайам̣, кхарам̣ гаччхатӣти кхалун̇го, со ева кхал̣ун̇ко, гака̄расса кака̄рам̣ катва̄, расса ло, л̣аттамуттан̃ча, кхал̣укотипи. джавена саббесамадхико ассо джавано, йу.

двайам̣ кавӣтикхйа̄те мукхабандхане. мукхама̄тит̣т̣хатӣти мукха̄т̣ха̄нам̣. кхе мукхавиваре лӣно кхалӣно. ‘‘кавика̄ ту кхалӣноти [кхалӣне тхӣ (?)], кавийам̣ катханам̣тйапӣ’’ти рабхасо. кави, кавика̄пйатра. ку садде. и, ӣ ча, сакаттхе ко. ва̄саддена напум̣сакаттам̣ самуччиноти. вуттан̃ча амаракосе ‘‘кавика̄ ту кхалӣно’ниттхӣ’’ти [амара 18.49].

асса̄бхита̄л̣инӣ веттавиката̄ди каса̄ на̄ма. каса гамане, а, каран̣аса̄дханам̣.

371. ассасса на̄са̄гатараджджумхи куса̄, куса силесане. двайам̣ асса̄йам̣. вала сам̣варан̣е, во, л̣аттам̣, а̄, вал̣ава̄. асатӣти асса̄, ‘‘иттхийаматийаво ва̄’’ти а, а̄ ча, асса̄. ва̄мӣпйатра. двайам̣ кхуре. кхура чхедане. сам̣ сукхам̣ пхаратйанена сапхам̣, нерутто. ‘‘сапхам̣ клӣве кхуро пума̄’’ти [амара 18.49] амаракосо.

двайам̣ пуччхаматте. пуччха пама̄де. на гаччхатӣти нан̇гут̣т̣хо, ан̇га гамане, т̣хо, ассу, двепи аниттхийам̣. лӯмам̣пйатра. двайам̣ кесавати нан̇гут̣т̣хаматте, на ту хаттхино ева. ва̄ласамӯхайога̄ ва̄лахаттхо, йатха̄ кесахаттхо чайе, татха̄тра̄пи. ва̄ло дхиййате асминти ва̄ладхи, и.

еттха̄на̄гата̄пи ассасса дха̄ра̄кхйа̄ [дха̄ва̄кхйа̄ (ка.)] пан̃ча гатийо катхетабба̄. йатха̄ –

аккандитам̣ дхоритакам̣, речитам̣ ваггитам̣ плутам̣;

гатийоме пан̃ча дха̄ра̄ [дха̄ва̄ (ка.)], асса̄нам̣ вин̃н̃уна̄ мата̄ [амара 18.48-9].

таттха виттхамбха̄ сама̄вагати аккандитам̣, канди гатисосанесу, то. тато адхика̄ чатура̄гати дхоритакам̣, дхора гатича̄турийе, то, сакаттхе ко. ман̣д̣алика̄йа̄нена гаманам̣ речитам̣, рича вийоджанасамбаджджханесу, самбаджджханам̣ миссанам̣. вегена париккхитто паричаран̣ам̣ ваггитам̣, вагга гаманаттхо. турам̣ самена гаманам̣ плутам̣, плу гатийам̣. та’дутта’массасаттхе ‘‘само’дхико лайо вегӣ, туритассо бхаве кама̄’’ти.

372. двайам̣ йуддхаттхе чаккайуттайа̄не. санда гамане, сандате гамйатененети сандано, йу. раматененети ратхо, тхо, малопо. сатан̇гопйатра. сатаман̇га̄нйасса.

йам̣ на ран̣а̄йа йуддхаттхам̣ чаккайуттам̣ йа̄нам̣, апи ту кӣл̣а̄бхамана̄дйаттхам̣, со пуссаратхо. вуттан̃ча амаракосе ‘‘айам̣ пуссаратхо чакка-йа̄нам̣ на самара̄йа йа’’нти [амара 18.51]. пуса па̄сане, со, пусана̄макена пхалависесена йутто ратхо пуссаратхо, пуссанаккхаттена като, саджджито ва̄ ратхоти пуссаратхо.

бйаггхасса чамма̄вуто париккхитто ратхо веййаггхо на̄ма, бйаггхасса вика̄ро чаммам̣ веййаггхам̣, н̣о, тена паривуто ратхо веййаггхо, н̣о, убхайатра̄пи вуд̣д̣ха̄гамо. ‘‘паччаттам̣ [паччаттхам̣ (ка.)] айанти гаччхантӣти паччайа̄’’ти вачанаттхато паччаттамева [паччаттхамева (?)] паччайа̄ бхаванти, йатха̄ ка̄ритантасма̄пи пайоджакавасена анекака̄ритапаччайа̄. дӣпино чамма̄вуто ратхо дӣпо на̄ма, дӣпино вика̄ро чаммам̣ дӣпам̣, н̣о, тена паривуто ратхо дӣпо, н̣о.

373. двайам̣ пурисайуттайа̄не. си сева̄йам̣. сукхаттхикехи севӣйатети сивика̄, н̣ву, ва̄гамо, иттам̣, китапаччайа̄ хи йебхуййена камма̄дӣсупи ваттанти, киччапаччайа̄ ча каттарипи, йатха̄ ‘‘винайо, ниссайо, тапанӣйа̄ дхамма̄’’тйа̄дӣсу, маха̄падесена ва̄ китакиччапаччайа̄нам̣ каттукамма̄дӣсвапи паватти ведитабба̄, сивам̣ каротӣти ва̄ сивика̄, ико. йа̄пйехи адхамехи йа̄йате ниййатети йа̄пйайа̄нам̣. ‘‘йа̄пйа па̄нӣйаке ниндйе’’ти хи на̄наттхасан̇гахе.

двайам̣ сакат̣е. аниттхӣ тӯти твантам̣ лин̇гападам̣. сака саттийам̣, ат̣о. ана па̄н̣ане, каран̣аса̄дханам̣, наттхи на̄са̄ йасса̄ти ва̄ анам̣, са̄лопо, рассо ча. клӣве’нам̣, сакат̣о, ниттхӣтйамаракосо [амара 18.52].

двайам̣ чакке. кароти гаманаманенети чаккам̣, двиттам̣, чакка̄ди. ратхасса ан̇гам̣ ратхан̇гам̣. тасса чаккасса анто аваса̄нам̣ неми, са̄ на̄рийам̣ иттхийам̣. найати чаккам̣ неми. йа̄ бхӯмим̣ пхусати, нӣ найе, ми, ӣпаччайе немӣ ча. падхипйатра.

374. таммаджджхе тасса ратхасса, чаккасса ва̄ маджджхе чакка̄ка̄ро пин̣д̣ика̄, йассам̣ сабба̄ни кат̣т̣ха̄ни а̄саджджанте. пин̣д̣ика̄са̄хачарийа̄ на̄бхи иттхӣ, ӣпаччайе на̄бхӣ ча. сабба̄ни кат̣т̣ха̄ни пин̣д̣етӣти пин̣д̣ика̄, пин̣д̣а сан̇гха̄те, а, сакаттхе ко. пин̣д̣ӣпи, на̄бхи вийа̄ти на̄бхи.