3. нараваггаван̣н̣ана̄

227-228. порисанта̄ни мануссаджа̄тийа̄ на̄ма̄ни. мано уссаннамасса̄ти мануссо, сатисӯрабха̄вабрахмачарийайогйата̄дигун̣авасена упачитама̄наса̄ уккат̣т̣хагун̣ачитта̄, ке пана те? джамбудӣпава̄сино саттависеса̄. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тӣхи, бхиккхаве, т̣ха̄нехи джамбудӣпака̄ манусса̄ уттаракуруке мануссе адхигган̣ханти деве ча та̄ватим̣се. катамехи тӣхи, сӯра̄ сатиманто идха брахмачарийава̄со’’ти [а. ни. 9.21]. татха̄ хи буддха̄ бхагаванто паччекабуддха̄ аггаса̄вакамаха̄са̄вакачаккаваттино ча ан̃н̃е ча маха̄нубха̄ва̄ сатта̄ таттхева уппаджджанти. сама̄нарӯпа̄дита̄йа пана саддхим̣ париттадӣпава̄сӣхи итарамаха̄дӣпава̄синопи манусса̄твева пан̃н̃а̄йим̣сӯти еке, апаре пана бхан̣анти ‘‘лобха̄дӣхи, алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссадата̄йа манусса̄, йе хи сатта̄ мануссаджа̄тика̄, тесу висесато лобха̄дайо, алобха̄дайо ча уссада̄, те лобха̄дӣхи уссадата̄йа апа̄йамаггам̣, алобха̄дӣхи уссадата̄йа сугатимаггам̣, нибба̄нага̄мимагган̃ча пӯренти, тасма̄ лобха̄дӣхи, алобха̄дӣхи ча сахитасса манасса уссадата̄йа париттадӣпава̄сӣхи саддхим̣ чатумаха̄дӣпава̄сино саттависеса̄ манусса̄ти вуччантӣ’’ти. локийа̄ пана мануно апаччабха̄вена манусса̄ти ваданти, ману на̄ма пат̣хамакаппико локамарийа̄да̄йа а̄дибхӯто хита̄хитавидха̄йако сатта̄нам̣ питут̣т̣ха̄нийо, йо са̄сане ‘‘маха̄саммато’’ти вуччати, паччаккхато, парампарата̄йа ча тасса ова̄да̄нуса̄санийам̣ т̣хита̄ тасса путтасадисата̄йа манусса̄ти вуччанти, тато ева хи те ‘‘ма̄нава̄, мануджа̄’’ти ча вохарӣйанти, уссапаччайо. мануно апаччам̣ ма̄нусо, усо. мара па̄н̣ача̄ге, чо, маччо, паббаджджа̄дина̄ ва̄ тйапаччайо, дха̄твантасса лопо ча. тато ‘‘йавата’’мичча̄дина̄ чо, двиттам̣. мануно апаччам̣ ма̄наво. ма̄н̣авопйатра, н̣аво. манумха̄ джа̄то мануджо. нӣ найе, нетӣти наро, аро. пуса посане, н̣о, пуретӣти ва̄ посо. пура пӯран̣е, со, уссоттам̣, ралопо. пуна̄тӣти пума̄,пу паване, мо, сисса̄. пуретӣти пурисо, порисо ча, исо, рассасса дӣгхата̄йа пӯрисо ча. еттха ча манусса̄дипан̃чакам̣ иттхийампи ваттате, нара̄дайо ту пумейева висит̣т̣халин̇гатта̄. татра манусса ма̄нуса мануджа ма̄н̣авехи нада̄дитта̄ ӣпаччайо, екасака̄ралопо, манусӣ, ма̄нусӣ, мануджӣ, ма̄н̣авӣ. мачча̄, иттхийамато а̄паччайо.

виддасупарийантам̣ пан̣д̣ите. пан̣д̣а̄ буддхи сан̃джа̄та̄ асса̄ти пан̣д̣ито, таратйа̄ди. пад̣и гатийам̣ ва̄, то. буджджхатӣти будхо. видати джа̄на̄тӣти видва̄, вида н̃а̄н̣е, во, сисса̄. бхӯ сатта̄йам̣, аттхе вибха̄вети пака̄сети сӣлена̄ти вибха̄вӣ, н̣ӣ. ра̄га̄дайо саметӣти санто, то, сундаро анто аваса̄наметасса̄ти ва̄ санто. сундара̄ пан̃н̃а̄ йасса саппан̃н̃о. кинна̄ма на виндатӣти ковидо, нерутто, кум̣ па̄пам̣ виндатӣти ва̄ ковидо. дхӣ пан̃н̃а̄ йассаттхӣти со дхӣма̄, собханам̣ джха̄йатӣти судхӣ, джхе чинта̄йам̣. джхасса дхо, ӣ, сундара̄ дхӣ йасса̄ти ва̄ судхӣ. кави ван̣н̣е, и, иттхийам̣ кавӣ ча, ку садде ва̄, и, кави. бйан̃джайатӣти бйатто, ан̃джа гатийам̣, то. бхуджа̄дӣнаманто но дви ча. висит̣т̣хо атта̄ йасса̄ти ва̄ бйатто. чаккха дассане, йу, вичаккхан̣о, вича̄ретӣти ва̄ вичаккхан̣о, нерутто. вигато са̄радо етасма̄ти виса̄радо.

229. медха̄ дха̄ран̣а̄ мати пан̃н̃а̄ йасса̄ти медха̄вӣ, вӣ. атисайаматийуттата̄йа матима̄. пан̃н̃а̄йа йогато пан̃н̃о. висесам̣ джа̄на̄ти сӣлена̄ти вин̃н̃ӯ, рӯ. вида н̃а̄н̣е, уро, видуро [видӯро (ка.)]. рӯпаччайе видӯ. дхӣйога̄ дхӣро, ро. висит̣т̣хадассанасӣлата̄йа випассӣ, н̣ӣ. досам̣ джа̄на̄тӣти досан̃н̃ӯ, рӯ. буджджхатӣти буддхо, то. ду гатийам̣, а, усса̄во [ду гатийам̣ аббо (сӯчи)], даббо. вида н̃а̄н̣е, дасу.

230-231. махила̄нтам̣ иттхиса̄ман̃н̃е. ису иччха̄йам̣, то, нада̄ди. сӣмасса анто сӣманто, кесавесо, там̣йога̄ сӣмантинӣ, инӣ. нарасса̄йам̣ на̄рӣ, идаматтхе н̣о. тит̣т̣хати габбхо йассам̣, са̄ тхӣ. дха̄ дха̄ран̣е ва̄, ван̣н̣авика̄ро, ӣ. бандха бандхане, ӯ, бандхасса вадха̄десо ча [н̣ва̄ди 3], вадхӯсаддо сун̣иса̄бхарийа̄нампи ва̄чако. вана самбхаттийам̣, то, ика̄ра̄гамо ча. ан̇га гаманаттхо, йу, ан̇гана̄, висит̣т̣хана̄рийампи ан̇гана̄, тада̄ калйа̄н̣ан̇гана̄рӣлаккхан̣опетам̣ пасаттхам̣ хаттхапа̄да̄дикаман̇гамассаттхӣти ассаттхйаттхе ан̇га̄ калйа̄н̣е напаччайо [моггалла̄на 4.92]. вирӯпесупи мадо ра̄гамадо йасса̄ са̄ памада̄, висит̣т̣хана̄рийам̣пйатра памада̄, тада̄ пакат̣т̣хо мадо рӯпасобхаггаджанито четовика̄ро йасса̄ са̄ памада̄. рӯпала̄ван̣йасампанната̄йа сундарӣ, висит̣т̣ха̄йампи. каманӣйавуттита̄йа канта̄, каму кантийам̣, то. кантийога̄ ва̄ канта̄, висит̣т̣ха̄йампи. рамайати винодайати на̄йакам̣, са̄ раман̣ӣ, нанда̄дӣхи йу, нада̄ди, висит̣т̣ха̄йампи. дайа раккхан̣е, каммани то. аппам̣ балам̣ йасса̄ са̄ абала̄, аппаттхойам̣ ака̄ро. ма̄туйа̄ га̄мо вийа га̄мо йасса̄ са̄ ма̄туга̄мо, ма̄та̄ вийа гаччхатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, гаму гамане, н̣о, ма̄та̄ вийа гасатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, гаса адане, мо, ма̄та̄ вийа га̄йатӣти ва̄ ма̄туга̄мо, га̄ садде, мо. махӣ вийа сучим̣ асучимпи ла̄тӣти махила̄, махантесу бахӯсупи раттачиттесу илати гаччхатӣти ва̄ махила̄, ила гамане, маха пӯджа̄йам̣ ва̄, иро, латтам̣, а̄, махила̄. махела̄пйатра.

тикам̣ висит̣т̣хана̄рийамева. лала вила̄се, нанда̄дӣхи йу. лала иччха̄йанти чура̄диган̣ато ва̄ йу. бхайапакати бхӣру, бхӣ бхайе, ру, ‘‘бхӣру атте джане’ттхийа’’нти рабхасо. атисайитака̄ма̄ ка̄минӣ, ка̄мо син̇га̄рарӯпо мадо йасса̄ттхӣти инӣ, саббатревам̣. ва̄малочана̄, бха̄винӣ, нитамбинӣ, ра̄ма̄ичча̄дӣнипи висит̣т̣хана̄рӣна̄ма̄ни.

двайам̣ пат̣хамавайаси ваттама̄на̄йам̣.

ат̣т̣хавасса̄ бхаве горӣ, дасавасса̄ ту кан̃н̃ака̄;

сампатте два̄дасе вассе, кума̄рӣтйа’бхидхӣйате [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.8].

иха твабхедопача̄ренекаттам̣. ан̃н̃е пана̄ху ‘‘кан̃н̃а̄саддойам̣ пумуна̄бхисамбандхапуббаке сампайоге ниваттетӣ’’ти. кума̄ра кӣл̣а̄йам̣, чура̄ди, кума̄райатӣти кума̄рӣ, а, нада̄ди, сакаттхе ко, н̣вуна̄ ва̄ сиддхо. каманӣйатети кан̃н̃а̄, кана диттикантигатӣсу, йо, нйасса н̃аттам̣, а, а̄.

йувасаддато па̄т̣ипадикатоти, йувати. вариттхипарийа̄йаса̄ман̃н̃епи йуватисаддо пакатйантараматтхӣти. тара таран̣е, йу, уттам̣, ӣ ча.

232. са̄бхисека̄ ладдха̄бхисека̄ ра̄джиттхӣ махесӣ на̄ма, маха пӯджа̄йам̣, каммани исо, иссе, тато ӣ, махатийо ра̄джиттхийо ӣсати абхибхаватӣти ва̄ махесӣ, ӣса иссарийе, ӣ. махесито ан̃н̃а̄ ра̄джана̄рийо бхогинийо бхогайога̄, ӣ, инӣ ча. йа̄на̄рӣ пурисасса сан̇кетам̣ йа̄ти, са̄ ‘‘дхаваттхинӣ, абхиса̄рика̄’’ти чоччате. дхавам̣ патим̣ аттхайати иччхатӣти дхаваттхинӣ, аттха йа̄чаниччха̄су, инӣ, асатӣвисесо. сара гатийам̣, абхисарати сан̇кетанти, н̣ву.

233. чхаккам̣ весийам̣. чатусат̣т̣хикала̄кусалата̄йа, сӣларӯпа̄диматта̄йа ча ган̣йате а̄дӣйате ган̣ика̄, ган̣а сан̇кхйа̄не, н̣ву. весо а̄каппо, тена̄тисобхате, каммавесехи ва̄ иччхӣйатети. атисобхане, иччхаттхе ва̄ йапаччайо. ван̣н̣асампанна̄ да̄сӣ ван̣н̣ада̄сӣ, да̄симпи хи ван̣н̣асампаннам̣ кечи са̄мика̄ дханалобхена ган̣икам̣ каронти. нагарам̣ собхетӣти нагарасобхинӣ. рӯпена упаджӣватӣти рӯпӯпаджӣвинӣ. атисайавесайуттата̄йа весӣ.

двайам̣ асатӣса̄ман̃н̃е. кула̄ни ат̣ати на̄сайатӣти кулат̣а̄. бандхаманубандхам̣ ка̄йатӣти бандхакӣ, нада̄ди.

234. чатуккам̣ уттамана̄рийам̣. варо а̄рохо сон̣и йасса̄ са̄ вара̄роха̄. уттамагун̣айога̄ уттама̄. сон̣ига̄равена маттагаджо вийа бандханага̄минӣ маттака̄синӣ, каса гатийам̣. вараван̣н̣айога̄ вараван̣н̣инӣ, инӣ.

‘‘сӣте сукхон̣хасаббан̇гӣ, гимхе йа̄ сукхасӣтала̄;

бхатту бхатта̄ ча йа̄ на̄рӣ, са̄ бхаве вараван̣н̣инӣ’’ти. руддо;

двайам̣ акхан̣д̣итачаритра̄йам̣. пати са̄микова каманӣйо йасса̄ патиббата̄, патимхи ватамасса̄ти ва̄ патиббата̄. аса бхуви, анто, ӣ, а̄дилопо. саметӣти ва̄ сатӣ, саму упасаме, анто, ӣ.

двайам̣ ка̄мараттара̄джапутта̄дино куласса нийатапатийам̣. кула̄нурӯпа̄ иттхӣ кулиттхӣ, кулам̣ па̄лети раккхатӣти кулапа̄лика̄, н̣ву.

235. двайам̣ матабхаттика̄йам̣. вигато дхаво бхатта̄ йасса̄ видхава̄. пати сун̃н̃о нат̣т̣хо йасса̄ти патисун̃н̃а̄.

двайам̣ аттиччха̄йа патйанвесинийам̣ кан̃н̃а̄йам̣. патим̣ варати гавесатӣти патимбара̄, дутийа̄йа̄лопо. сайамева патим̣ варатӣти сайамбара̄, пат̣хама̄йа̄лопо, вара паттхана̄йам̣.

чатуккам̣ виджа̄та̄йам̣. виджанӣ габбхавимоккхане, то, виджа̄йиттха̄ти виджа̄та̄. сӯ абхисаве, то. джа̄там̣ апаччам̣ путто етисса̄ти джа̄та̄пачча̄. пасӯта̄ва пасӯтика̄, капаччайо, иттан̃ча.

236. двайам̣ дӯтийам̣. йа̄ песӣйате, са̄ дӯтӣ, ду гамане,ти, ӣмхи дӯтӣ. сан̃ча̄райати йатха̄бхиматанти, н̣ву.

тикам̣ да̄сийам̣. ду куччхитам̣ асати бхаккхатӣти да̄сӣ, ӣ, дӣйанте та̄йа̄ти ва̄ да̄сӣ, да̄ да̄не, со, ӣ ча. чит̣а песане, каммани н̣о, ӣ. кут̣ам̣ удакакумбхам̣ дха̄ретӣти кут̣адха̄рика̄, н̣ву.

двайам̣ субха̄субханирӯпинийам̣ сам̣варика̄димхи. вара гатийам̣, каттари инӣ. субха̄субхасса иккхан̣ам̣ нирӯпанам̣ йасса̄ттхӣти, и, сакаттхе ко. име две садда̄ тулйаттха̄.

йа̄ сайам̣ кхаттийаджа̄ти йасса кассачи бхарийа̄, са̄ кхаттийа̄нӣ, кхаттийа̄ ча. кхаттийасса̄паччам̣ кхаттийа̄нӣ, а̄но, ӣ. н̣амхи кхаттийа̄.

237. паджджам̣ аггисаккхипуббакатапа̄н̣игахита̄йам̣ бхарийа̄йам̣, ан̃н̃атра тӯпача̄ра̄. да̄райанте йена̄ти да̄ро, дара вида̄ран̣е, акаттари ча ка̄раке сан̃н̃а̄йам̣ н̣о. джа̄йати путто йа̄йа̄ти джа̄йа̄, джана джанане, йо, джанисса джа̄ ча, а̄, джайатӣти ва̄ джа̄йа̄, джи джайе, йо, джисса джа̄, а̄, джа̄йа̄. кала сан̇кхйа̄не, атто. гхарам̣ нетӣти гхаран̣ӣ, н̣аттам̣. бхаритаббато бхарийа̄, бхара бхаран̣е, йо. пийа̄йитаббато пийа̄,пӣ таппанакантӣсу, йо. паджам̣ путтам̣ па̄летӣти паджа̄пати, па̄ па̄лане,ти, а̄ттам̣, рассаттан̃ча. двиннам̣ пӯран̣ӣ дутийа̄. пат̣хамо бхатта̄, бхарийа̄ дутийа̄. са̄микасса па̄де паричаратӣти па̄дапарича̄рика̄, н̣ву. патинӣ, па̄н̣игахита̄, сахадхамминӣтипи тасса̄йева на̄ма̄ни.

238. тикам̣ сакхийам̣. тесу тесу киччесу саха кха̄йати пака̄сатӣти сакхӣ, сахапуббо кха̄ пака̄санакатханесу, ӣ. ала бхӯсане а̄пуббо, и. вайаса̄ тулйа̄ вайаса̄, тулйе сан̃н̃а̄йам̣ со [па̄н̣ини 4.4.91 сутте йапаччайо диссати].

джаровуччати чорасса̄мико, тасса̄йам̣ джа̄рӣ, н̣о, ӣ. са̄микам̣ атиккамма ан̃н̃атра чаратӣти, инӣ.

239. пуме тӯти лин̇ганто тусаддо на пуббам̣ бхаджате. ара гамане, ту, арассуттам̣. ратийа̄ джа̄йатӣти раджо, тилопо. пуппха викасане, пуппхам̣.

тикам̣ раджассала̄йам̣. утуйога̄утунӣ, инӣ. раджайога̄ раджассала̄, сало. пуппхавантата̄йа пуппхаватӣ. тхӣдхамминӣ, авӣ, аттейӣ, малинӣ, утуматӣ, удакӣичча̄дӣнипи тасса̄ на̄ма̄ни.

тикам̣ габбхинийам̣. гару алахуко габбхо куччхи етисса̄ти гаругаббха̄. а̄панно патто габбхат̣т̣хо сатто ета̄йа̄ти а̄паннасатта̄. габбхайога̄ габбхинӣ.

тикам̣ йена вет̣хито габбхо куччхийам̣ тит̣т̣хати, татра̄сайети кхйа̄те. габбхо а̄сайате тит̣т̣хатйатра̄ти, н̣о. джарам̣ етӣти джала̄бу. у, расса ло, йасса бо, джара̄пуббо и гатийам̣. калам̣ джаратам̣ ла̄тӣти калало, кала сан̇кхйа̄не ва̄, ало.

240-241. саттакам̣ бхаттари. дхӯ кампане, санта̄сам̣ дхунотӣти дхаво, а. сам̣ етассаттхӣти са̄мико, а̄мипаччайо, сакаттхе ко, ипаччайо ва̄, ниггахӣтасса мо, асса ча дӣгхо, са̄мико. бхара бхаран̣е, бхаратӣти бхатта̄, риту. каму иччха̄йам̣, то, ‘‘паккама̄дӣхи нто ча̄’’ти нтаттам̣. па̄ раккхан̣е, ати, пати. вара иччха̄йам̣, а, варо. пӣ таппанакантӣсу, йо.

ратика̄ран̣атта̄ патино упа упапати, сама̄се кате абхидха̄нато пуббанипа̄то, аппадха̄набхӯто ва̄ пати упапати. джара вайоха̄нимхи, джӣйанте анена̄ти джа̄ро, да̄ро ча.

саттакам̣ путте. нараке на патантйанена джа̄тена̄ти апаччам̣, пата гатийам̣, йо, тйасса чо, на патати на виччхиндати вам̣со етена̄ти ва̄ апаччам̣, путте, дхӣтари ча ниччанапум̣сакойам̣. пӯ паване. пуна̄ти питаро тена̄ти путто. ‘‘чхада̄дӣхи татран̣а’’ти то. пӯретӣти ва̄ путто. аттато джа̄то атраджо, ‘‘аттаджо’’типи па̄т̣хо. суйатети суто. су абхисаве, сун̣а̄тӣти ва̄ суто, то, су саване. танумха̄ джа̄то тануджо, танайо ча, йо, таноти муданти ва̄ танайо, айо. сӯйатети сӯну, каммани ну, сӯ пасаве.

путта̄дайо сӯнупарийанта̄ дхӣтари ваттама̄на̄ иттхийам̣ ваттанти. духита̄, дхӣта̄ ча сада̄ на̄рийамева. духа папӯран̣е, ра̄ту, отта̄бха̄во, ика̄ра̄гамо ча. дха̄ дха̄ран̣е, ра̄ту, а̄ссӣ. путта̄дайо ча те са̄ман̃н̃енева кун̣д̣аголака̄дӣнам̣ ва̄чака̄. саван̣н̣а̄йам̣ ту ӯд̣ха̄йам̣ саджа̄то сайам̣ джанито суто орасо на̄ма. саджа̄тасаддена кун̣д̣акаголакакхатта̄дибйаваччхедо. джӣвати бхаттари джа̄раджо суто кун̣д̣а̄кхйо. мате бхаттари джа̄раджо голака̄кхйо. арийа̄суддаджо суто кхатта̄ на̄ма [кхатта̄ арийа̄судда̄нам̣ (амара 20.3)]. а̄дина̄ ма̄гадха̄дӣнам̣ гахан̣ам̣. вуттан̃хи –

‘‘амате джа̄раджо кун̣д̣о,

мате бхаттари голако’’ти [амара 16.36].

‘‘ма̄гадхо суддакхатта̄джо’’ти [абхидха̄ну 503 га̄тха̄] ча.

ураса̄ манаса̄ ниммито, урасадда̄ татийанта̄ ниммитаттхе н̣о, нивит̣т̣хатта̄ тена ниммитоти вуччати. ураси бхавоти ва̄ орасо.

242. чатуккам̣патипатинӣнам̣ йуге, ‘‘да̄ра̄ пуме бахутте ча, дам̣ калатре напум̣саке’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.38] амарама̄ла̄, джам̣саддо твабйайо да̄равачано. тасма̄ ‘‘джампати, дампатӣ’’типи бхавитаббам̣, идха пана качча̄йанаматенода̄хат̣а̄. джа̄йа̄ ча пати ча джа̄йа̄пати. итарӣтарайогадвандо. джа̄йа̄ ча пати ча джа̄нипати, татха̄ джа̄йампатиа̄дайо, джа̄йа̄саддасса патимхи паре джа̄ни, тудан̃ча, джа̄йан̃ча йада̄дина̄.

тикам̣ напум̣саке. вигато ра̄гассаво йасма̄ вассаваро. су саване, аро. пан̣а бйаваха̄ре, д̣о, пад̣и лин̇гавекалйе ва̄, бхӯва̄ди. на иттхӣ на пума̄ напум̣сакам̣, нируттинайена иттхипума̄нам̣ пум̣сакабха̄во, насса ча пакати. татийа̄пакати, сан̣д̣о, калӣбантипи тасса на̄ма̄ни. татийа̄ пакати татийаппака̄ро, самаджа̄тике иттхипурисе апеккхитва̄ татийаттам̣ пака̄расса. пат̣хама̄ хи пакати иттхӣ, дутийа̄ пакати пурисо, итарапакати татийа̄ пакати.

243. чхаккам̣ н̃а̄тиматте, бандхуйева бандхаво, а, усса̄во. бандхатӣти бандху, у. сасса аттано джано саджано. сама̄нам̣ готтам̣ кулам̣ асса̄ти саготто, сама̄насса сабха̄во. н̃а̄ авабодхане, каммети, н̃а̄тийева н̃а̄тако, аттам̣, сакаттхе ко ча. сусаддопйатра [сва (амара 16.36)].

двайам̣ саттапуриса̄вадхикесу никат̣ан̃а̄тӣсу. лохитена самбандхо са̄лохито, самбандхасса са̄десо, пуббанипа̄то ча, сама̄нам̣ пин̣д̣ада̄нам̣ йасса сапин̣д̣о, сана̄бхайопйатра [на̄бхи саттапуриса̄вадхикакуле (чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.33)]. тикам̣ питари. та̄ па̄лане, то каттари. джанайатӣти джанако, н̣ву. па̄ раккхан̣е, риту, асситтам̣.

244. чхаккам̣ ма̄тари. ама пӯджа̄йам̣, каммани мо, бо ча, амма̄, амба̄. джанайатӣти джананӣ, йу, нада̄ди. ма̄на пӯджа̄йам̣, путтам̣ ма̄нетӣти ма̄та̄, ра̄ту, па̄тӣти ва̄ ма̄та̄, па̄тисса мо. джанетӣти джанетти,ти. джанетӣти джаника̄, н̣ву, иттам̣.

аппадха̄набхӯта̄ ма̄та̄ упама̄та̄, кума̄ре дха̄ретӣти дха̄ти. дха̄ дха̄ран̣е,ти. джа̄йа̄йа бхарийа̄йа бха̄тико канит̣т̣хо ча джет̣т̣хо ча са̄ло на̄ма, сасса аттано еса̄ са̄, бхарийа̄, тасса̄ бха̄та̄ са̄ло, джа̄йа̄йа бха̄тари ало. сара гатичинта̄хим̣са̄су ва̄, н̣о, латтам̣, са̄ла витакке ва̄, чура̄ди.

245. са̄мино бхатту бхагинӣ нананда̄ на̄ма, на нандатӣти нананда̄, атта̄бха̄во насса вибха̄са̄дхика̄ра̄. нанда самиддхийам̣, бхӯва̄ди.

двайам̣ аййика̄йам̣. ма̄туйа̄ ма̄та̄ ма̄та̄махӣ. питӯнам̣ питари ча ма̄тари ча а̄махам̣ йада̄дина̄, нада̄ди. араха пӯджа̄йам̣, н̣ву, рахасса йо, айа гатимхи ва̄, н̣ву, аййика̄.

ма̄туйа̄ бха̄та̄ ма̄туло на̄ма, ма̄туйа̄ бха̄та̄ ма̄туло, ма̄ту бха̄тари улапаччайо. асса ма̄туласса паджа̄пати джа̄йа̄ ма̄тула̄нӣ на̄ма, ма̄туласса бхарийа̄ ма̄тула̄нӣ, ма̄тулабхарийа̄йам̣ а̄но, нада̄ди, атха ва̄ ма̄туласса еса̄ ма̄тула̄нӣ, ӣ, асса а̄но.

246. джа̄йа̄патӣнам̣ двиннам̣ джананӣ ма̄та̄ сассу вутта̄, саса гатихим̣са̄па̄несу. таппита̄ тесам̣ джа̄йа̄патӣнам̣ пита̄ пана сасуро на̄ма, сасадха̄тумха̄ уро. бхагинийа̄ путто пана бха̄гинеййо на̄ма, бхагинийа̄ апаччам̣ бха̄гинеййо, н̣еййо.

247. двайам̣ сутасса, сута̄йа ча путтесу. наха бандхане, риту, нӣ найе ва̄. путтасса путто папутто, тталопо, уссаттан̃ча. са̄мибха̄та̄ деваро на̄ма, атха ва̄ са̄мибха̄та̄ канит̣т̣хо са̄мино бха̄та̄ деваро на̄ма. джет̣т̣хо ту сасуро евоччате. диву кӣл̣а̄йам̣, аро.

двайам̣ дхӣтупатимхи. джана джанане, риту, асса̄ттам̣, насса ма̄десо ча. двайам̣ питупитари. питуно пита̄ пита̄махо.

248. хуса̄нта̄ни падена падена на̄ма̄ни. ма̄туйа̄ бхагинӣ ма̄туччха̄, ччхо. питуно бхагинӣ питуччха̄, питубхагинӣ питуччха̄ бхаветйаттхо.

пита̄махасаддо на кевалам̣ джанакапитарамева вадати, атха кхо джанакапитупита̄дайопӣти еттха̄пи ‘‘папита̄махо’’ иччуда̄хат̣о. питуно аййако паййако, тулопо. су саване, н̣ха̄. н̣исамхи сун̣иса̄. самхи хуса̄, хаттам̣. саббатра ‘‘иттхийамато а̄паччайо’’ти а̄.

249. чатуккам̣ екодаре бха̄тари. сама̄нодаре т̣хито содарийо, сама̄насса со. сама̄но габбхо сагаббхо, татра бхаво сагаббхо, н̣о. сама̄нодаре джа̄то содаро. сама̄нодаре джа̄то сахаджо. сахасаддо тулйавачано.

ма̄та̄питӯ те две джана̄ питаро вуччанте. убхиннампи джанакабйаппадесанийататта̄ абхедавачаниччха̄йам̣ питуттаматтхева. нанвабхеда̄ джа̄ти, тасса̄ чобхайатра сатта̄декаттам̣, на ча джа̄тийа̄ лин̇гасан̇кхйа̄ бхаванти, адаббатта̄ бахувачанам̣ на сийа̄ти? неса досо, на хи джа̄типадаттхикасса на даббам̣, даббападаттхикасса ва̄ на джа̄тӣти. кинтубхайесам̣пйубхайападаттхо иха̄ттхависесо. джа̄типадаттхикасса джа̄ти падха̄набхӯта̄ даббам̣ гун̣абхӯтам̣, даббападаттхикасса ту випарийайо, татра джа̄тивачаниччха̄йам̣ даббе вийа лин̇гасан̇кхйа̄ ваттабба̄, тасса ча бахутта̄ бахувачанам̣. пуббе вийа̄бхедавачаниччха̄йам̣ путто ча дхӣта̄ ча путта̄ вуччанте, джан̃н̃аттан̃хи путтабйападесанийатам̣ дхӣтарипйаттхи, випарийайе ту на бхаватйанабхидха̄нато. бхедавачаниччха̄йам̣ путтадхӣтароти бхавати.

250. сассу ча сасуро ча сасура̄ти вуччанте. тадапаччоханасамбандхинибандхана̄ хи бйаппадесо сассуйампи т̣хито. бхедавачаниччха̄йам̣ ту пуббе вийа паччаттхам̣ садданивесо. бха̄та̄ ча бхагинӣ ча бха̄таро вуччанте. екагаббхоситаттам̣ бха̄тубйаппадесанийатам̣ бхагинийам̣пйаттхи. тато екагаббхоситаттасса̄бхедавачаниччха̄йам̣ убхо бха̄таро вуччанте. еттха ча саббатра̄пи вирӯпекасесо дат̣т̣хаббо. дувидхо хи екасесо сарӯпа̄сарӯпавасена. татра сарӯпекасесе бахувачанамева, итаратра пана двивачанам̣, йатха̄ пурисо ча пурисо ча пуриса̄, на̄ман̃ча рӯпан̃ча на̄марӯпан̃ча на̄марӯпам̣, ма̄та̄ ча пита̄ ча питароти.

ба̄лйайоббанавуд̣д̣хатта̄ни тӣн̣и вайа̄ни. татра тикам̣ ба̄лйе. двайам̣ йоббане. ба̄ласса бха̄во ба̄латтам̣, ттам̣. та̄паччайе ба̄лата̄. н̣йамхи ба̄лйам̣, атха ва̄ бала па̄н̣ане, баланти ассаситапассаситаматтена пан̣антӣти ба̄ла̄, балйанте сам̣варӣйантети ва̄ ба̄ла̄, бала сам̣варан̣е. тесам̣ бха̄во ба̄латта̄ди. йувасса бха̄во йоббан̃н̃ам̣, йоббанан̃ча, бха̄ве н̣йо, н̣о ча, атха ва̄ йу миссане, йу, усса ува̄десо, вуддхи. тесам̣ бха̄во йоббан̃н̃а̄ди.

251. йе джара̄ката̄ сукка̄ кеса̄дайо, те палитам̣ на̄ма сийум̣, тесам̣ ва̄ йам̣ суккаттам̣, там̣ палитам̣ на̄ма. пача па̄ке, ито, часса латтан̃ча.

двайам̣ валипалита̄димати ка̄йапарипа̄ке. джӣйанти вуд̣д̣ха̄ бхаванти ассам̣ джара̄, джара вайоха̄нимхи, джара̄ ева джарата̄, сакаттхе та̄паччайо. виссаса̄типи джара̄йа на̄мам̣. висесена сам̣сате адхо па̄тайатӣти виссаса̄. сам̣сати’райам̣ пама̄даттхо, авасам̣санаттхо ча, иха авасам̣санаттхо, ниггахӣталопо, двиттан̃ча.

ба̄лйайоббанавуд̣д̣хатта̄ни пуббе вутта̄ни. ида̄ни таббатина̄ма̄нйа̄ха. татра аддхам̣ чха̄паса̄ман̃н̃е. путха, патха виттха̄ре, уко, путхуко, пала гамане, н̣ву, асситтам̣, двиттан̃ча, пиллако. чхупа сампхассе, усса̄ттам̣, чха̄по. кума̄ра кӣл̣а̄йам̣, кума̄ро. бала па̄н̣ане, н̣о, ба̄ло, пӯ паване, то, сакаттхе ко, потако, иттхийам̣ потакӣ. пото, са̄во, са̄вако, аббхако, д̣имбхо, сусуко, сусуичча̄дӣнипи чха̄паса̄ман̃н̃аттха̄ни.

252. ба̄ласа̄ман̃н̃ава̄чака̄ни дассетва̄ висесаба̄лана̄ма̄ни дассетума̄ха ‘‘атху’’чча̄ди. утта̄но, утта̄нам̣ ва̄ сайатӣти утта̄насайо. капаччайе утта̄насеййако. тханам̣ пиватӣти тханапо, д̣имбхасаддопйатра.

253. саттакам̣ тарун̣е.

а̄сол̣аса̄ бхаве ба̄ло,

тарун̣о ту тато бхаве;

вуддхо ту саттатйа̄йумха̄,

тӣн̣и вайа̄ни лаккхайе.

тара таран̣е, ун̣о. вайаси йоббане тит̣т̣хатӣти вайат̣т̣хо, то, ‘‘вайо ба̄лйа̄ди паккхӣ ча, йоббанан̃ча вайо квачӣ’’ти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.42] руддо, даха бхасмӣкаран̣е, аро, йу миссане, а, ува̄десо, сисса̄ка̄ро. саса плутагатимхи, у, ассуттам̣, сусу, тарун̣асса ва̄ па̄т̣ипадикасса сусва̄десо. мануно апаччам̣ ма̄наво, ван̣н̣авика̄ро, насса н̣аттам̣, ма̄н̣аво. куччха̄йам̣ капаччайо, ма̄н̣авакоти сиддхам̣. вуттан̃ча –

‘‘апачче куччхите мӯл̣хе, манутоссаггико мато’’ти [маха̄бха̄сса 4.1.161] дара вида̄ран̣е, н̣ву.

двайам̣ сукхавад̣д̣хите кума̄ре, сукхо кума̄ро сукума̄ро, кхалопо, сукхена едхати ваддхатӣти сукхедхито. ‘‘сукхочито’’типи па̄т̣хо, сукхам̣ учитам̣ сампин̣д̣итам̣ еттха̄ти сукхочито, уча самава̄йе.

254-255. двипа̄дена вуд̣д̣хасса на̄ма̄ни. а̄йумахаттам̣ ла̄тӣти махаллако, н̣ву, двиттам̣. вад̣д̣ха вад̣д̣хане, каттари то, тасса д̣хо, д̣д̣хасса д̣о, ассуттам̣, дха̄ гатиниваттийам̣, иро, дхасса тхаттам̣, исса еттам̣. джара вайоха̄нимхи, каттари то, тасса инна̄десо, дха̄тванталопо, н̣аттан̃ча, джин̣н̣о, сакаттхе камхи джин̣н̣ако. пакатам̣ вайо йоббанамасса̄ти павайотипи вуд̣д̣хасса на̄мам̣.

валинанта̄ни па̄дена на̄ма̄ни. татра тикам̣ джет̣т̣хабха̄тари. агге пуре ка̄ле, пуббе ча ка̄ле джа̄йатӣти аггаджо, пуббаджо ча. айан̃ча вуд̣д̣хо айан̃ча вуд̣д̣хо, айамимесам̣ висесена вуд̣д̣хоти джет̣т̣хо, вуд̣д̣хасадда̄ ит̣т̣хапаччайо, ‘‘вуд̣д̣хасса джо ийит̣т̣хесӯ’’ти вуд̣д̣хасса джо. алопе парасса̄саван̣н̣аттам̣.

тикам̣ паччха̄джа̄те бха̄тари. айан̃ча йува̄ айан̃ча йува̄, айамимесам̣ висесена йува̄ти канит̣т̣хо, канийо [кан̣ит̣т̣хо кан̣ийо (ка.)] ча. ийит̣т̣хесу йувасаддасса кана̄десо [кан̣а̄десо (ка.)]. ану паччха̄ка̄ле джа̄то ануджо. джагхан̃н̃е паччха̄ка̄ле джа̄то джагхан̃н̃аджо. апарасмим̣ паччха̄ка̄ле джа̄то апараджоти двепйатра.

вали ситхилам̣ тачо чаммам̣ йасса валиттачо, двиттам̣. вали чаммаметассаттхӣти валино, ино. утта̄насайа̄дайо валинанта̄ ва̄ччалин̇гатта̄ тӣсу лин̇гесу ваттанти, йатха̄ – утта̄насайо ба̄ло, утта̄насайа̄ кума̄рӣ, утта̄насайам̣ напум̣сакам̣.

256. пан̃чакам̣ маттхаке. си сайе, со, дӣгхо ча, ан̇гесу уттаман̇гатта̄ уттаман̇гам̣, уттамо ча там̣ ан̇ган̃ча̄типи уттаман̇гам̣. сӣсан̃ча уттаман̇ган̃ча сӣсоттаман̇га̄ни. си сева̄йам̣, ро, севанти етена̄ти сиро. муда тосе, дхо. сисса̄ка̄ро. маса а̄масане, ттхо, сакаттхе ко ча, маси парима̄н̣е ва̄.

паджджаддхам̣ кесе. ке маттхаке сети тит̣т̣хатӣти кесо. саттамийа̄лопо, кати чхедане, ало, ассуттам̣. вала сам̣варан̣е, каммани н̣апаччайо, ва̄ло. уттаман̇ге сӣсе рухатӣти уттаман̇гарухо. муддхани джа̄йатӣти муддхаджо. ва̄ло ча уттаман̇гарухо ча муддхаджо чети итарӣтарайогадвандо. чикуро, качотипйатра. чи чайане, кура садде, анекаттхатта̄ чхедане. вад̣д̣хама̄но чикарӣйатети чикуро, кача бандхане, а.

257. кусумагаббха̄ кеса̄ кесачӯл̣а̄ муттика̄дина̄ бахи сам̣йата̄ сантхата̄ дхаммило на̄ма. екато катва̄ дхарӣйати бандхӣйатӣти дхаммило, каммани ило. дхаммена на̄на̄десийаманусса̄нам̣ сама̄ча̄рена илатӣти ва̄ дхаммило, ила гамане.

двайам̣ кума̄ра̄нам̣ сикха̄пан̃чаке, чӯл̣аттайети кечи. ка̄ка̄нам̣ паккхасан̣т̣ха̄натта̄ ка̄капаккхо. сикха̄ ева сикхан̣д̣ако, сакаттхе ко. сикха̄сикхан̣д̣асадда̄намабхедатта̄йева хи ‘‘сикхан̣д̣ӣ, сикхӣ ча̄’’ти моро вутто.

па̄со, хаттхо ча име две кесачайе кесапарийа̄йато паре хутва̄ кеса̄нам̣ кала̄пе ваттанти, на кевала̄, йатха̄ – кесапа̄со кесахаттхо ичча̄ди. па̄ раккхан̣е, па̄ти раккхати авайавети па̄со, со, паса бандханети кечи, н̣о. хана гатийам̣, авайава̄ нихананти еттха̄ти хаттхо, тхо, паккхопйатра.

та̄паса̄нам̣ ватӣнам̣ тахим̣ кесачайе джат̣а̄саддо вуччати, джат̣а джат̣ане, джат̣а сан̇гха̄те ва̄, ‘‘иттхийаматийаво ва̄’’ти а.

258. поситабхатта̄дӣхи йа̄ банджхате, татра вен̣ӣ, павен̣ӣ ча. вӣ паджане, паджанам̣ габбхавимоккхо, вӣ тантасанта̄не ва̄, н̣ӣ. паккхе павен̣ӣ.

двайам̣ сӣсамаджджхат̣т̣хачӯл̣а̄йам̣. чӯл̣а сан̃чодане, чӯл̣а ха̄вакаран̣е ва̄, а. сикха̄ вутта̄. кесапа̄сӣпйатра, нада̄ди.

на̄рӣнам̣ кесамаджджхамхи паддхати уджугатамагго сӣмантоти мато катхито. сӣмасса анто сӣманто, сӣ сайе ва̄, анто, маджджхе мака̄раван̣н̣а̄гамо.

259. тикам̣ ломе. лӯ чхедане, вад̣д̣хама̄нам̣ лӯйатети ломам̣, мо. танумхи рухатӣти танурухам̣, а. руха джанане, рӯха па̄тубха̄ве ва̄, мо, халопо, оттан̃ча, лӯ чхедане ва̄, мо, ласса раттам̣, ромам̣. аккхимхи джа̄там̣ ломам̣ памхам̣, пакхуман̃чоччате. паминоти тена̄ти памхам̣,папуббо ма̄ парима̄н̣е, хапаччайо. аккхино паккхадвайе джа̄там̣ пакхумам̣, умо, калопо ча.

пумамукхе пуриса̄нам̣ мукхе вуттам̣ [павут̣т̣хам̣ (ка.)] ломам̣ массу на̄ма, маса а̄масане, су, массу.

тикам̣ бхамумхи. бхама анават̣т̣ха̄не, ӯ, малопо, бхӯ. умхи бхаму, капаччайе бхамуко. бхамукасахачаран̣ато бхаму пуллин̇го.

260. тикам̣ неттодаке. кхипа перан̣е, по, иссаттам̣. нетте джа̄там̣ джалам̣ неттаджалам̣. аса адхопатане, су, ассу. неттаджалан̃ча ассу ча̄ти двандо. ассу напум̣саке.

двайам̣ аккхипутталика̄йам̣. нетте диссама̄на̄ та̄ра̄ неттата̄ра̄. кан̃н̃а̄саддато таддхито апаччайо, кан̃н̃а̄саддасса канӣна̄десо, иттхиката̄ка̄рапаре ке пуббо ака̄ро ика̄рама̄паджджате [ка̄танта 2.2.65], канӣника̄. та̄рака̄пйатра.

чхаккам̣ мукхавиваре, кавайо пана тадупалаккхитепи самуда̄йе йуджджанте. вада вийаттийам̣ ва̄ча̄йам̣, каран̣е йу. му бандхане, кхо, отта̄бха̄во нипа̄тана̄, мукхам̣. саббадхаракате пана кхан̃н̃атети дха̄туна̄ мукханти нипа̄титам̣, кхану авада̄ран̣е. туд̣и тод̣ане, а. тану виттха̄ре ва̄, д̣о, ассуттам̣. вадати тена̄ти ваттам̣, то, вуччате анена̄ти ва̄ ваттам̣. вада вийаттийам̣ ва̄ча̄йам̣, то. лапа вачане, каран̣е йу. а̄нанти асанти анена̄ти а̄нанам̣, ана па̄н̣ане, йу. ассам̣пйатра. аса бхаккхане. каран̣е со.

261. ад̣д̣хам̣ данте. двӣсу т̣ха̄несу двиккхаттум̣ ва̄ джа̄йатети двиджо. лапане мукхе джа̄йатӣти лапанаджо. да̄ авакхан̣д̣ане, да̄йати бхаккхаманена̄ти данто, анто, даса адане ва̄, дасанти бходжджаманена̄ти данто, анто, дха̄тванталопо. даму дамане ва̄, то. дам̣са дам̣сане, дам̣сате виликхйате бхаккхаманена̄ти дам̣сано, йу. рада вилекхане, йу, радано. амхи радо.

дантабхедасмим̣ дантависесе да̄т̣ха̄саддо. иттхилин̇гойам̣. дам̣садха̄туто т̣хо, дам̣сисса ча да̄, да̄т̣ха̄, муддхаджадутийойам̣. аккхикот̣ӣсу ва̄мадаккхин̣анетта̄нам̣ антесу апа̄н̇го ваттати, сарӣран̇гасан̇кха̄тасса кан̣н̣асса апа самӣпам̣ апа̄н̇го.

262. чатуккам̣ от̣т̣хе. данте а̄варати чха̄дайатӣти данта̄варан̣ам̣. уса да̄хе, то, ‘‘са̄дисантапуччхабханджахам̣са̄дӣхи т̣т̣хо’’ти саха̄дибйан̃джанена т̣т̣хо, оттадвитта̄ни, от̣т̣хо. гадрабхепйайам̣. атха ва̄ уса да̄хе, т̣т̣хо, оттадвитта̄ди, убхайатра̄пи муддхаджадутийо, ӣсам̣ кин̃чи ка̄лам̣ дха̄рети бхаккхаметтха̄ти адхаро, ӣсаттхо хйатра ака̄ро.

‘‘а пуме ма̄дхаве н̃еййо,

пат̣иседхе тадабйайам̣;

ӣсаттхе ча вируддхаттхе,

садисаттхе пайогато’’ти. –

хи екаккхаракосе вуттам̣. дасане данте чха̄дайатӣти дасаначчхадо. еттха кечи адхарасаддена хет̣т̣химот̣т̣хамева̄ху, тесам̣ вачанам̣ ‘‘неттанта̄дхарапа̄н̣ипа̄дайугалехи’’чча̄дӣхи маха̄кавипайогехи асам̣санданато на гахетаббам̣.

тикам̣ каполе. гад̣и ваданекадесе, а, дха̄туппакрийаттхан̃хи дха̄тупа̄т̣хавачанам̣, саббатра̄пйевам̣. кена джалена пӯрийатети каполо, ало, капа аччха̄дане ва̄, оло, каполо, нада̄ди. ган̣д̣ӣ. адхара̄ адхобха̄го чубукам̣ на̄ма, чибукам̣пйатра. чибу оламбаке, н̣ву, ассуттам̣.

263. двайам̣ гӣва̄йа пуробха̄ге. гала адане, каран̣е а, гила гилане ва̄, гилати анена̄ти гало, иссаттам̣. кан̣а саддаттхо дан̣д̣ако дха̄ту, т̣хо, кан̣т̣хо, муддхаджадутийойам̣.

тикам̣ екаттхам̣. га̄ садде, ӣво. кам̣ сӣсам̣ дхаратӣти кандхара̄. сирам̣ дхаратӣти сиродхара̄, сиро дхиййате ассанти ва̄ сиродхара̄, дха̄ гатиниваттийам̣, аро.

суван̣н̣амайо а̄лин̇го мураджабхедо, тена саннибха̄ садиса̄ йа̄ гӣва̄, са̄ камбугӣва̄ мата̄, маха̄пурисалаккхан̣аметам̣. атха ва̄ йа̄ гӣва̄ тӣхи лекха̄хи ан̇кита̄ лаккхита̄, са̄ камбугӣва̄ мата̄, маха̄пурисалаккхан̣аметан̃ча. камбу вуччати суван̣н̣ам̣, камбумайена а̄лин̇гена саннибха̄ гӣва̄ камбугӣва̄, камба сам̣варан̣е, у, камбу.

264. тикам̣ кхандхе. ана гатийам̣, со. бхуджа̄нам̣ сиро маттхакам̣ бхуджасиро. кам̣ маттхакам̣ дадха̄тӣти кандхо, со ева кхандхо кака̄расса кхака̄ракаран̣авасена, кхамати бха̄ранти ва̄ кхандхо, кхаму сахане, то, тасса дхо, масса но, ниггахӣтам̣ ва̄. тассандхи тасса кхандхасса маджджхам̣ джатту на̄ма, йам̣ кхандха̄нам̣ маджджхе тит̣т̣хати. джана джанане, джара вайоха̄нимхи ва̄, ту, джатту, там̣ напум̣сакам̣.

двайам̣ ба̄хумӯле. ба̄хӯнам̣ бхуджа̄нам̣ мӯлам̣ ба̄хумӯлам̣. кача бандхане, чхо. асса каччхасса адхобха̄гат̣т̣ха̄нам̣ пассам̣ вуччати, диса пеккхане, апаччайо, дисасса пасса̄десо.

265. тикам̣ ба̄хумхи. вахати анена̄ти ва̄ху, ва̄ху ева ба̄ху, ку [н̣ва̄ди 6]. бхун̃джате анена̄ти бхуджо. бхуджа па̄ланаджджхоха̄ресу. ба̄ху ча бхуджо чети двандо, ете две двӣсу, иттхийам̣ бхуджа̄. вахати йа̄йа̄ти ба̄ха̄. апаросаддопйатра [а па̄росаддопйатра (ка.), а павет̣т̣хасаддопйатра (?)].

тикам̣ хаттхе. хаса хасане, тхо. хара харан̣е ва̄. наккхаттепйайам̣. кара каран̣е, а. пан̣а бйаваха̄ратхутӣсу, и. па̄ раккхане ва̄, н̣и. каро ча па̄н̣и ча карапа̄н̣айо. пан̃часа̄кхо, сайопйатра.

пакот̣т̣ханто хаттхаган̣т̣хи ман̣ибандхо на̄ма. пакот̣т̣хо на̄ма а̄ман̣ибандхам̣ каппарасса адхобха̄го. ман̣ивикатим̣ бандхати еттха̄ти ман̣ибандхо. куса аккосе, т̣хо, пакот̣т̣хо.

двайам̣ бхуджамаджджхаган̣т̣химхи. капу хим̣са̄йам̣, аро. куппаротипи па̄т̣хо, тада̄ ассуттам̣. капу хим̣са̄йам̣, он̣и, капон̣и, иттхийам̣. капхон̣ӣпйатра, таттха пасса пхаттам̣.

266. па̄н̣исса па̄н̣италасса самбандхӣнам̣ ман̣ибандхаканит̣т̣ха̄нам̣ двиннам̣ антарам̣ бахит̣т̣ха̄нам̣ карабхо вуччати, йена кума̄рака̄ саттхам̣ катва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаранти, кара хим̣са̄йам̣, абхо, кара каран̣е ва̄.

двайам̣ ан̇гулиматте. карасса па̄н̣исса са̄кха̄ караса̄кха̄. аги гатйаттхо, ан̇га гаманаттхо ва̄, ули. иттхилин̇гойам̣ [(нада̄ди) (ка.)], ан̇гули.

та̄ ан̇гулийо пан̃чаппабхеда̄, йатха̄ – ан̇гут̣т̣хо таджджанӣ маджджхима̄ ана̄мика̄ канит̣т̣ха̄ чети кама̄ сийум̣. ан̇га гаманаттхо, ассуттам̣, агге пуре тит̣т̣хатӣти ва̄ ан̇гут̣т̣хо, ниггахӣта̄гамо, ассуттан̃ча. таджджа хим̣са̄йам̣, таджджети йа̄йа, са̄ таджджанӣ, йу, нада̄ди. маджджхе тит̣т̣хатӣти маджджхима̄. наттхи на̄мамасса̄ти ана̄мика̄, сакаттхе ко. атисайена кхуддака̄ти канит̣т̣ха̄. йуваппа̄нам̣ кана, кан̣а ва̄ ийит̣т̣хесу.

267. таджджанйа̄дӣхи йуте ан̇гут̣т̣хе тате паса̄рите сати падеса̄дика̄ чатассо сан̃н̃а̄ камато сийум̣, йатха̄ – таджджанӣйуте ан̇гут̣т̣хе тате падесо. диса пеккхане. маджджхимайуте ан̇гут̣т̣хе тате та̄ло, тала патит̣т̣ха̄йам̣. ана̄мика̄сахите ан̇гут̣т̣хе тате гокан̣н̣о, гокан̣н̣асадисатта̄, таппама̄н̣атта̄ ва̄ гокан̣н̣о, атха ва̄ гокан̣н̣о на̄ма еко мигависесо, таккан̣н̣асадисаппама̄н̣атта̄ гокан̣н̣о, та̄ло ча гокан̣н̣о ча та̄лагокан̣н̣а̄. лин̇габхеда̄ ‘‘та̄лагокан̣н̣авидаттхӣ’’ти на вуттам̣, канит̣т̣ха̄йуте ан̇гут̣т̣хе тате видаттхи, витанотӣти витаттхи, витаттхи ева видаттхи, тану виттха̄ре,ти, тасса тхо. видаттхи. ‘‘кама̄ тато’’типи па̄т̣хо.

кун̃чито сан̇кочито па̄н̣и пасата̄кхйо, папуббо сара гатийам̣, то. пама̄н̣аппакаран̣ато витатан̃джалийева̄йам̣ кавӣхи иччхито. сампут̣ан̃джали пана̄йам̣, паса̄ритасахита̄ [паса̄ритасахитатта̄ (ка.)] йасса ан̇гулийо бхавантӣти.

кун̃чито ча татан̇гут̣т̣хо, сапата̄коти саммато;

пата̄кехи ту хаттхехи, сампут̣ан̃джали иччхито.

девата̄нам̣ гарӯнан̃ча, питӯнан̃че’ччхито пуре;

аттхаппакаран̣а̄дӣхи, бхедо н̃еййо тахим̣ тахим̣.

йатха̄ джалан̃джалим̣ дада̄ти, ан̃джалина̄ пивати, девойам̣ катан̃джалирити. пут̣ан̃джалисса ва̄ ваккхама̄натта̄ идха витатан̃джалийева.

268. тикам̣ саппакот̣т̣хе витатакаре. раму кӣл̣а̄йам̣, тано, малопо, ратанам̣, ман̣ибуддха̄дӣсу ча. кука а̄да̄не, у, двиттам̣. хаса дха̄тумха̄ тхо, то ва̄, хаттхо, хаттхасахитатта̄ ва̄ пакот̣т̣хо хаттхо.

двайам̣ сампут̣ан̃джалимхи. карамайо пут̣о карапут̣о, ан̃джа бйаттигатикантӣсу, али, ан̃джали. карапут̣о ча ан̃джали чети карапут̣ан̃джалӣ.

двайам̣ накхе. каре джа̄йати рухатӣти караджо. наттхи кхам̣ индрийам̣ еттха̄ти накхо, сан̃н̃а̄саддатта̄ на аттам̣, ависайатта̄ ва̄. пунаббхаво, карарухо, накхаротипи накхасса на̄ма̄ни.

двайам̣ пут̣ан̇гуликаретикхйа̄те мут̣т̣химхи. кхат̣а иччха̄йам̣, н̣ву, кхада хим̣са̄йам̣ ва̄, дасса т̣о. му бандхане,ти, тасса т̣хо, двиттам̣.

269. пассадвайавиттхата̄ пассадвайепи витата̄ паса̄рита̄ сахакара̄ сапа̄н̣айо две ба̄хӯ бйа̄мо на̄ма, бйа̄мӣйате анена̄ти бйа̄мо, випуббо йа̄ма ан̃чхе. уддхам̣ упари тата̄ витата̄ бхуджа̄ ча посо ча тесам̣ самудита̄нам̣ пама̄н̣асадисам̣ пама̄н̣ам̣ йасса тасмим̣ уддхантатабхуджапосаппама̄н̣е порисасаддо ваттати. бхуджасаддена сахакара̄ бхуджа̄ гайхате, екасса пама̄н̣асаддасса лопо, пурисасса пама̄н̣ам̣ порисам̣. пурисасаддо четтха сакарабхуджапурисам̣ вадати, тӣсу, йатха̄ – порисам̣ джалам̣, порисо хаттхӣ, порисӣ йат̣т̣хи.

270. двайам̣ ураси. уса да̄хе, ро, салопо, ара гатимхи ва̄, ассука̄ро. хара харан̣е, йо, расса до. кол̣ам̣ [кот̣т̣ха (ка.)], бхуджантарам̣, ваккхотипи урона̄ма̄ни. тикам̣ уродже. тану виттха̄ре, таноти иччханти тхано, тасса тхо, тхана девасадде, тхана чорийе ва̄. куча сан̇кочане, кучо. пайо кхӣрам̣ дха̄ретӣти пайодхаро. кучо ча пайодхаро ча̄ти двандо.

тханаггасмим̣ тханасса агге чӯчукам̣, напум̣саке. ‘‘чӯчуко со куча̄нана’’нти [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.77] ту ратанакосо, чу чаване, уко, двиттам̣, дӣгхо ча, чӯчукам̣, чанчу гатийам̣ ва̄, уко, налопо, ассӯка̄ро, чӯчукам̣.

двайам̣ пит̣т̣хе ка̄йасса паччха̄бха̄ге. пит̣а саддасан̇гха̄тесу, то. итаратра ти, пису сечане ва̄.

271. тикам̣ танумаджджхе. маджджхе бхаво маджджхо. лага сан̇ге, а. маджджхе бхавам̣ маджджхимам̣. чатуккам̣ ударе. куса аккосе, чхи, сасса чо. гаха упа̄да̄не, ани, ӣмхи гахан̣ӣ, габбхам̣ ган̣ха̄ти дха̄ретӣти ва̄ гахан̣ӣ, габбха̄сайасан̃н̃ито ма̄тукуччхиппадесо, теджодха̄тумхи пана йатха̄бхутта̄ха̄расса випа̄чанавасена ган̣ханато ачхад̣д̣анато гахан̣ӣ. упуббо дара гамане. ударати уддхам̣ гаччхати ва̄йу йатра̄ти ударам̣. гу садде, абхо, двитта̄ди, габбхо. пичан̣д̣а джат̣хара тунда̄пйатра.

куччхисамбхаве куччхит̣т̣хе кот̣т̣хо, анто ча̄ти име две ваттанти, куса аккосе, то, т̣хо ва̄. ама гаманаттхо, то.

272. чатуккам̣ кат̣ийам̣. ханадха̄тумха̄ йу, хасса двиттам̣, хасса джо, ханасса гхо ча, джагханам̣. ниччхайена таматӣти нитамбо, тамудха̄тумха̄ бо. сӯ пасаве, н̣и. кат̣а васса̄варан̣есу, кат̣йате а̄варӣйате ваттха̄дӣхи кат̣и, и, ете две на̄рийам̣. еттха ча джагханасаддена иттхикат̣ийа̄ аггабха̄го, нитамбасаддена иттхикат̣ийа̄ паччха̄бха̄го, сесадвайена кат̣иса̄ман̃н̃ам̣ вуттанти дат̣т̣хаббам̣, вуттан̃ча ‘‘паччха̄ нитамбо тхӣкат̣йа̄, джагханам̣ ту пуро бхаве’’ти [амара 16.74].

273. лин̇гантам̣ лин̇гаса̄ман̃н̃е. ан̇ге сарӣре джа̄йатӣти ан̇гаджа̄там̣, ан̇гасаддо сарӣрава̄чако, ан̇гаметассаттхӣти катва̄. рахаси т̣ха̄не джа̄там̣ ан̇гам̣ рахассан̇гам̣, саттамийа̄лопо, иссаттам̣, сасса двиттан̃ча. ваттхена гуйхитаббанти ваттхагуйхам̣. миха сечане, каран̣е йу, михати ретомутта̄ни йена̄ти механам̣. нипуббо миха сечане, то, нимиттам̣. уттаман̇гатта̄ варан̇гам̣. ваджа гатийам̣, ассӣка̄ро, паччайехи вина̄ джа̄йатӣти ва̄ бӣджам̣, вирахаттаджотако хйеттха вика̄ро. пхала ниппхаттийам̣, пхалати етена путтанти пхалам̣. лин̇гати ‘‘иттхӣ, пурисо’’ти вибха̄гам̣ гаччхати йена̄ти лин̇гам̣.лин̇га гамане, лӣнам̣ апа̄кат̣ам̣ ан̇ганти ва̄ лин̇гам̣. етесу бӣджапхаласадда̄ ан̣д̣епи ваттанти.

двайам̣ пурисалин̇гапасиббаке. ама гамане, д̣о, ан̣асаддаттхо ва̄, д̣о, ад̣и ан̣д̣аттхе ва̄, то. куса аккосе, н̣о. ан̣д̣асаддо четтха бӣджепи, ан̣д̣акосоти самудитампи косасса на̄мам̣, ‘‘куккут̣аччха̄пакассева ан̣д̣акосамха̄’’ти [па̄ра̄. 13, 14] хи вуттам̣, амаракосепи [амаракосе 16.76] ан̣д̣акосоти самудитенева на̄мам̣ вуттам̣. еттха ча ан̣д̣асса бӣджасса косо ан̣д̣акосоти виггахо ка̄таббо.

двайам̣ иттхийа̄ ан̇гаджа̄те. йу миссане, адхикаран̣ени, йони, иттхийам̣ пуме ча̄йам̣, иттхӣ ча пума̄ ча иттхипумам̣, тасмим̣. бхаджанти асминти бхагам̣. ма̄рамандира ма̄ракӯпа̄ ча̄тра.

274-275. тикам̣ иттхипуриса̄нам̣ самбхаве. сучисса пат̣ипаккхо асучи, ика̄ранто, двӣсу, самбхавалин̇го ва̄. сам̣пубба̄ бхӯдха̄тумха̄ а. сака са̄маттхийам̣, то, тасса ко, ассуттам̣, суча соке ва̄, ко.

двайам̣ ваччамагге. пунанти анена̄ти па̄йу. пӯ паване, у, ӯсса̄йо, пайа гаманаттхо ва̄, пайати ваччаманена̄ти па̄йу, каран̣е у, айам̣ пурисе пуллин̇ге ваттати. гуда кӣл̣а̄йам̣, а. апа̄нам̣пйатра.

ат̣т̣хакам̣ вачче. гӯтха карӣсоссагге, гупа гопане ва̄, тхо. кира викиран̣е, ӣсо, карӣсам̣. вара варан̣асамбхаттӣсу, чо, гӯтхан̃ча карӣсан̃ча ваччан̃чети двандо, та̄ни викаппена пуме ваттанти, ниччам̣ напум̣саке, пуллин̇гаттам̣ тесам̣ каттхачийева, саббатра напум̣сакаттамева бахулантйаттхо. мала чалане, а, мала дха̄ран̣е ва̄. сака саттийам̣, сасса чхо. учча̄рӣйате джахйатети учча̄ро, упуббо чарадха̄ту чаджане, уккхипане ча ваттати. миха сечане, ло, ван̣н̣авипарийайо, л̣аттан̃ча. авакарӣйатети укка̄ро, авассуттам̣, кира виккхипане. самалам̣пйатра. саму упасаме, ало.

двайам̣ мутте. су саване, саванам̣ санданам̣, чура̄ди, н̣о. муча мочане, то, мутта пасса̄ве ва̄. уччате катхӣйате. гомутте гавам̣ самбандхини мутте пӯтимуттасаддо ваттати. аджджа паваттампи хи там̣ дуггандхабха̄вена пӯтимуттантвева вуччати, йатха̄ ‘‘пӯтика̄йо’’ти. асса̄дӣнам̣ мале чхакан̣асаддо, сака саттийам̣, йу, сасса чхо.

276. на̄бхийа̄ адхобха̄го ваттхи на̄ма, со двӣсу. ваттхи муттапут̣ам̣. ‘‘мутта̄сайапут̣о ваттхи’’рити [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.73] ратанама̄ла̄. васати муттаметтха̄ти ваттхи, васа нива̄се,ти, тасса тхо, ттхипаччайена ва̄ сиддхам̣. уччхан̇гам̣ ан̇кан̃ча име две убхо садда̄ пуме ваттанти. уссаджджати еттха̄ти уччхан̇гам̣, саджа сан̇ге, сасса чхо, двиттам̣. ан̇ка гаманаттхо, а, ан̇ко, атха ва̄ ан̇ка лаккхан̣е, а, ан̇ко, ‘‘уччхан̇гачиханесва’н̇ко’’ти амаракосе [амара косе 23.4].

двайам̣ джа̄н̣ӯпарибха̄ге. ара гамане, у, ассӯка̄ро. санджа сан̇ге, а̄саджджати ваттхаматра̄ти саттхи, тхи. ӯру ча саттхи чети двандо, напум̣сакепи.

тикам̣ джа̄н̣умхи, ӯруно паббам̣ ган̣т̣хи ӯрупаббам̣. джана джанане, н̣у. двитте джан̣н̣у.

277. двайам̣ па̄даган̣т̣химхи. гупа раккхан̣е пхо, сакаттхе ко. па̄дасса ган̣т̣хи па̄даган̣т̣хи. гхут̣ика̄пйатра. гхут̣а париваттане, гхут̣йате аненети гхут̣ика̄, н̣ву.

двайам̣ па̄дасса паччха̄бха̄ге гоппхакасса̄дхо бха̄ге. пуме тӯти твантам̣ лин̇гападам̣. паса ба̄дханапхусанесу,ти, тасса н̣о, сасса хо, ван̣н̣авипарийайо, н̣ипаччайена ва̄ сиддхам̣. сака̄раван̣н̣а̄гаме вуддхийан̃ча па̄сан̣хи. елипйатра, ила гатийам̣,ти, талопо.

двайам̣ па̄дагге. па̄дасса аггам̣ па̄даггам̣. пакат̣т̣хам̣ падам̣ пападанти каммадха̄райо. ‘‘пападо’’типи па̄т̣хо. тикам̣ па̄де. пада гатимхи, н̣о, паджджатети па̄до. паджджате гаччхатӣти, а. чарамха̄ каран̣е йу, чаран̣ам̣, идам̣ пуме викаппена, ниччам̣ напум̣саке. ан̇гхипйатра, ахи гатийам̣. и, хасса гхо.

278. двайам̣ хаттха̄дйавайаве. ан̇ги гатйаттхо, а. авапуббо йу миссане, а. патӣко, апагханопйатра. патипубба̄ имха̄ ко. апапубба̄ ханимха̄ а, гхана̄десо ча.

двайам̣ пассат̣т̣химхи. па̄ раккхан̣е, су, л̣ика̄раван̣н̣а̄гамо, сакаттхе ко, пасса пхо. ал̣а̄гаме пха̄сука̄. ‘‘па̄сул̣ика̄, па̄сука̄’’типи па̄т̣хо. пхуса сампхассетипи дха̄ту, тада̄ упаччайа̄ди.

двайам̣ ат̣т̣химатте. асу кхепане, и, сасса т̣т̣хо, ат̣т̣хи, идам̣ пан̣д̣аке напум̣саке ваттати. дха̄ дха̄ран̣е, ту, иттхӣ. кӣкасам̣, куллам̣пйатра. галасса кан̣т̣хасса хет̣т̣химанте джа̄тамат̣т̣хи галантат̣т̣хи. ака гамане, кхо, сакаттхе ко.

279-280. двайам̣ сирасот̣т̣хикхан̣д̣е. самудите ту карот̣и, иттхӣ [амара 16.69]. капу са̄маттхийе, аро, кам̣ сӣсам̣ па̄летӣти ва̄ каппаро, рассо, ласса раттан̃ча. кам̣ па̄лайатӣти, камма̄димхи н̣о. ‘‘сирот̣т̣химхи капа̄ло’тхӣ, гхат̣а̄дисакалепиче’’ти руддо [чинта̄ман̣ит̣ӣка̄ 16.68]. капа̄ло атхӣти [аниттхӣти аттхо] чхедо. капа̄ласаддо викаппена пуллин̇го. кад̣и чхеде, аро. махатӣ сира̄ маха̄сира̄, сира̄ти ча. си бандхане, ро.

тикам̣ сусираватйам̣ ва̄йувахантасира̄йам̣. тивидха̄ хи ка̄йасира̄ ека̄ ва̄йуваха̄, апара̄ суттамива̄т̣т̣хибандхинӣ, ан̃н̃а̄ а̄ха̄рава̄хинӣ антакхйа̄. татра татийена пат̣хама̄, пат̣хамадутийехи дутийа̄ ча дӣпита̄, татийа̄ пана парато ваккхати. наха бандхане, ару. си бандхане, ро. дхама садде, йу. нада̄ди, ани ва̄, дхаманӣ.

татийам̣ дассетума̄ха ‘‘расаггаса̄’’тйа̄ди. расам̣ гасатӣти расаггаса̄, гаса адане. расам̣ харати нетӣти расахаран̣ӣ, йу, нада̄ди.

тикам̣ мам̣се. мана н̃а̄н̣е, со. миса садде, а̄пуббо а̄масане ва̄. писа авайаве, то. палалам̣, каббам̣пйатра.

двайам̣ а̄тапа̄дина̄ суккхамам̣се. тилин̇гакантӯти твантам̣ лин̇гападам̣. вала, валла сам̣варан̣е, ӯро, иттхийам̣ ‘‘иттхийамато а̄паччайо’’ти а̄, валлӯра̄. уддхам̣ таттам̣ уттаттам̣. тапа санта̄пе, то.