11. кодханасуттам̣
64. ‘‘саттиме, бхиккхаве, дхамма̄ сапаттаканта̄ сапаттакаран̣а̄ кодханам̣ а̄гаччханти иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. катаме сатта? идха, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ дуббан̣н̣о асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса ван̣н̣авата̄йа нандати. кодханойам̣ [кодхана̄йам̣ (ка.)], бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, кин̃ча̄пи со хоти сунха̄то сувилитто каппитакесамассу ода̄таваттхавасано [ода̄тавасано (ка.)]; атха кхо со дуббан̣н̣ова хоти кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ дуккхам̣ сайеййа̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса сукхасеййа̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, кин̃ча̄пи со паллан̇ке сети гонакаттхате пат̣аликаттхате кадалимигапаварапаччаттхаран̣е сауттараччхаде убхатолохитакӯпадха̄не; атха кхо со дуккхан̃н̃ева сети кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на пачураттхо асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса пачураттхата̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, анаттхампи гахетва̄ ‘аттхо ме гахито’ти ман̃н̃ати, аттхампи гахетва̄ ‘анаттхо ме гахито’ти ман̃н̃ати. тассиме дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ випаччанӣка̄ гахита̄ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти кодха̄бхибхӯтасса. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на бхогава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса бхогавата̄йа нандати. кодханасса, бхиккхаве, пурисапуггаласса кодха̄бхибхӯтасса кодхапаретасса, йеписса те хонти бхога̄ ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигата̄ ба̄ха̄балапаричита̄ седа̄ваккхитта̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄, тепи ра̄джа̄но ра̄джакосам̣ павесенти кодха̄бхибхӯтасса. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на йасава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса йасавата̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, йописса со хоти йасо аппама̄да̄дхигато, тамха̄пи дхам̣сати кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на миттава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса миттавата̄йа нандати. кодханам̣, бхиккхаве, пурисапуггалам̣ кодха̄бхибхӯтам̣ кодхапаретам̣, йеписса те хонти митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, тепи а̄рака̄ париваджджанти кодха̄бхибхӯтам̣. айам̣, бхиккхаве, чхат̣т̣хо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса сугатигамане нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа…пе… ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, саттамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. име кхо, бхиккхаве, сатта дхамма̄ сапаттаканта̄ сапаттакаран̣а̄ кодханам̣ а̄гаччханти иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄’’ти.
‘‘кодхано дуббан̣н̣о хоти, атхо дуккхампи сети со;
атхо аттхам̣ гахетва̄на, анаттхам̣ адхипаджджати [адхигаччхати (сӣ.), пат̣ипаджджати (сйа̄.)].
‘‘тато ка̄йена ва̄ча̄йа, вадхам̣ катва̄на кодхано;
кодха̄бхибхӯто пурисо, дханаджа̄ним̣ нигаччхати.
‘‘кодхасаммадасамматто, а̄йасакйам̣ [а̄йасаккхам̣ (сйа̄.)] нигаччхати;
н̃а̄тимитта̄ сухаджджа̄ ча, париваджджанти кодханам̣.
[итиву. 88 итивуттакепи] ‘‘анаттхаджанано кодхо, кодхо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
‘‘куддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, куддхо дхаммам̣ на пассати;
андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ кодхо сахате нарам̣.
‘‘йам̣ куддхо упародхети, сукарам̣ вийа дуккарам̣;
паччха̄ со вигате кодхе, аггидад̣д̣хова таппати.
‘‘думман̇куйам̣ падассети [садассети (сӣ.), пат̣хамам̣ дассети (сйа̄.)], дхӯмам̣ дхӯмӣва па̄вако;
йато пата̄йати кодхо, йена куджджханти ма̄нава̄.
‘‘на̄сса хирӣ на оттаппам̣ [на асса хирӣ оттаппан̃ча (ка.)], на ва̄чо хоти га̄раво;
кодхена абхибхӯтасса, на дӣпам̣ хоти кин̃чанам̣.
‘‘тапанӣйа̄ни камма̄ни, йа̄ни дхаммехи а̄рака̄;
та̄ни а̄рочайисса̄ми, там̣ сун̣а̄тха йатха̄ татхам̣.
‘‘куддхо хи питарам̣ ханти, ханти куддхо сама̄тарам̣;
куддхо хи бра̄хман̣ам̣ ханти, ханти куддхо путхуджджанам̣.
‘‘йа̄йа ма̄ту бхато посо, имам̣ локам̣ авеккхати;
тампи па̄н̣ададим̣ сантим̣, ханти куддхо путхуджджано.
‘‘аттӯпама̄ хи те сатта̄, атта̄ хи парамо [парамам̣ (сӣ. сйа̄.)] пийо;
ханти куддхо путхутта̄нам̣, на̄на̄рӯпесу муччхито.
‘‘асина̄ ханти атта̄нам̣, висам̣ кха̄данти муччхита̄;
раджджуйа̄ баджджха мӣйанти, паббата̄мапи кандаре.
‘‘бхӯнахачча̄ни [бхӯтахачча̄ни (сӣ. сйа̄.)] камма̄ни, аттама̄ран̣ийа̄ни ча;
каронта̄ на̄вабуджджханти [каронто на̄вабуджджхати (ка.)], кодхаджа̄то пара̄бхаво.
‘‘ита̄йам̣ кодхарӯпена, маччупа̄со гуха̄сайо;
там̣ дамена самуччхинде, пан̃н̃а̄вӣрийена дит̣т̣хийа̄.
‘‘йатха̄ метам̣ [екаметам̣ (сйа̄.), екаметам̣ (сӣ.)] акусалам̣, самуччхиндетха пан̣д̣ито;
татхева дхамме сиккхетха, ма̄ но думман̇куйам̣ аху.
‘‘вӣтакодха̄ ана̄йа̄са̄, вӣталобха̄ ануссука̄ [аниссука̄ (сӣ. сйа̄.) тадат̣т̣хакатха̄су пана ‘‘ануссука̄’’ твева диссати];
данта̄ кодхам̣ пахантва̄на, париниббанти ана̄сава̄’’ти [париниббиссатхана̄сава̄ти (сйа̄.), париниббим̣су ана̄сава̄ти (ка.)]. ека̄дасамам̣;
абйа̄катавагго чхат̣т̣хо.