6. абйа̄катавагго

1. абйа̄катасуттам̣

54. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо йена сутавато арийаса̄вакасса вичикиччха̄ нуппаджджати абйа̄катаваттхӯсӯ’’ти?

‘‘дит̣т̣хиниродха̄ кхо, бхиккху, сутавато арийаса̄вакасса вичикиччха̄ нуппаджджати абйа̄катаваттхӯсу. ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, дит̣т̣хигатаметам̣; ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, дит̣т̣хигатаметам̣; ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, дит̣т̣хигатаметам̣; ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, дит̣т̣хигатаметам̣. ассутава̄, бхиккху, путхуджджано дит̣т̣хим̣ наппаджа̄на̄ти, дит̣т̣хисамудайам̣ наппаджа̄на̄ти, дит̣т̣хиниродхам̣ наппаджа̄на̄ти, дит̣т̣хиниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса са̄ дит̣т̣хи павад̣д̣хати, со на паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми.

‘‘сутава̄ ча кхо, бхиккху, арийаса̄вако дит̣т̣хим̣ паджа̄на̄ти, дит̣т̣хисамудайам̣ паджа̄на̄ти, дит̣т̣хиниродхам̣ паджа̄на̄ти, дит̣т̣хиниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти. тасса са̄ дит̣т̣хи нируджджхати, со паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти; ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти; ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти; ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ евам̣ абйа̄каран̣адхаммо хоти абйа̄катаваттхӯсу. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ на чхамбхати, на кампати, на ведхати, на санта̄сам̣ а̄паджджати абйа̄катаваттхӯсу.

‘‘‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, тан̣ха̄гатаметам̣…пе… сан̃н̃а̄гатаметам̣ …пе… ман̃н̃итаметам̣…пе… папан̃читаметам̣…пе… упа̄да̄нагатаметам̣…пе… ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, виппат̣иса̄ро есо; ‘на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, виппат̣иса̄ро есо; ‘хоти ча на ча хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, виппат̣иса̄ро есо; ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’ти кхо, бхиккху, виппат̣иса̄ро есо. ассутава̄, бхиккху, путхуджджано виппат̣иса̄рам̣ наппаджа̄на̄ти, виппат̣иса̄расамудайам̣ наппаджа̄на̄ти, виппат̣иса̄раниродхам̣ наппаджа̄на̄ти, виппат̣иса̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ наппаджа̄на̄ти. тасса со виппат̣иса̄ро павад̣д̣хати, со на паримуччати джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, на паримуччати дуккхасма̄ти вада̄ми.

‘‘сутава̄ ча кхо, бхиккху, арийаса̄вако виппат̣иса̄рам̣ паджа̄на̄ти, виппат̣иса̄расамудайам̣ паджа̄на̄ти, виппат̣иса̄раниродхам̣ паджа̄на̄ти, виппат̣иса̄раниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти. тасса со виппат̣иса̄ро нируджджхати, со паримуччати джа̄тийа̄…пе… дуккхасма̄ти вада̄ми. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ ‘хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти…пе… ‘нева хоти на на хоти татха̄гато парам̣ маран̣а̄’типи на бйа̄кароти. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ евам̣ абйа̄каран̣адхаммо хоти абйа̄катаваттхӯсу. евам̣ джа̄нам̣ кхо, бхиккху, сутава̄ арийаса̄вако евам̣ пассам̣ на чхамбхати, на кампати, на ведхати, на санта̄сам̣ а̄паджджати абйа̄катаваттхӯсу. айам̣ кхо, бхиккху, хету айам̣ паччайо йена сутавато арийаса̄вакасса вичикиччха̄ нуппаджджати абйа̄катаваттхӯсӯ’’ти. пат̣хамам̣.

2. пурисагатисуттам̣

55. ‘‘сатта ча [сатта (сӣ.), сатта ча кхо (ка.)], бхиккхаве, пурисагатийо десесса̄ми анупа̄да̄ ча паринибба̄нам̣ [паринибба̄н̣ам̣ (сӣ.)]. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сатта пурисагатийо?

‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣ там̣ паджаха̄мӣ’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти, тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте [дивасасантатте (сӣ. сйа̄.) ма. ни. 2.154] айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣ там̣ паджаха̄мӣ’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти, тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣ там̣ паджаха̄мӣ’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти, тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ анупахачча талам̣ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ антара̄паринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ упахачча талам̣ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ упахаччапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ паритте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа. са̄ таттха аггимпи джанеййа, дхӯмампи джанеййа, аггимпи джанетва̄ дхӯмампи джанетва̄ тамева париттам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ асан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ випуле тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа. са̄ таттха аггимпи джанеййа, дхӯмампи джанеййа, аггимпи джанетва̄ дхӯмампи джанетва̄ тамева випулам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сасан̇кха̄рапаринибба̄йӣ хоти.

‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣ там̣ паджаха̄мӣ’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммапан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ на саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти, тасса на саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, на саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. сеййатха̄пи, бхиккхаве, дивасам̣сантатте айокапа̄ле хан̃н̃ама̄не папат̣ика̄ ниббаттитва̄ уппатитва̄ маханте тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ нипатеййа. са̄ таттха аггимпи джанеййа, дхӯмампи джанеййа, аггимпи джанетва̄ дхӯмампи джанетва̄ тамева махантам̣ тин̣апун̃джам̣ ва̄ кат̣т̣хапун̃джам̣ ва̄ парийа̄дийитва̄ гаччхампи дахеййа [д̣ахеййа (ан̃н̃аттха)], да̄йампи дахеййа, гаччхампи дахитва̄ да̄йампи дахитва̄ харитантам̣ ва̄ патхантам̣ ва̄ [пантхантам̣ ва̄ (сӣ.) сйа̄мапоттхаке идам̣ на диссати] селантам̣ ва̄ удакантам̣ ва̄ раман̣ӣйам̣ ва̄ бхӯмибха̄гам̣ а̄гамма ана̄ха̄ра̄ нибба̄йеййа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – но часса но ча ме сийа̄…пе… со пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ уддхам̣сото хоти аканит̣т̣хага̄мӣ. има̄ кхо, бхиккхаве, сатта пурисагатийо.

‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, анупа̄да̄паринибба̄нам̣? идха, бхиккхаве, бхиккху евам̣ пат̣ипанно хоти – ‘но часса но ча ме сийа̄, на бхависсати на ме бхависсати, йадаттхи йам̣ бхӯтам̣ там̣ паджаха̄мӣ’ти упеккхам̣ пат̣илабхати. со бхаве на раджджати, самбхаве на раджджати, аттхуттари падам̣ сантам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассати. тан̃ча кхвасса падам̣ саббена саббам̣ саччхикатам̣ хоти, тасса саббена саббам̣ ма̄на̄нусайо пахӣно хоти, саббена саббам̣ бхавара̄га̄нусайо пахӣно хоти, саббена саббам̣ авиджджа̄нусайо пахӣно хоти. со а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. идам̣ вуччати, бхиккхаве, анупа̄да̄паринибба̄нам̣. има̄ кхо, бхиккхаве, сатта пурисагатийо анупа̄да̄ ча паринибба̄на’’нти. дутийам̣.

3. тиссабрахма̄суттам̣

56. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. атха кхо две девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо ека̄ девата̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ета̄, бханте, бхиккхунийо вимутта̄’’ти. апара̄ девата̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ета̄, бханте, бхиккхунийо анупа̄дисеса̄ сувимутта̄’’ти. идамавочум̣ та̄ девата̄. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо та̄ девата̄ ‘‘саманун̃н̃о саттха̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йим̣су.

атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘имам̣, бхиккхаве, раттим̣ две девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ обха̄сетва̄ йена̄хам̣ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, бхиккхаве, ека̄ девата̄ мам̣ етадавоча – ‘ета̄, бханте, бхиккхунийо вимутта̄’ти. апара̄ девата̄ мам̣ етадавоча – ‘ета̄, бханте, бхиккхунийо анупа̄дисеса̄ сувимутта̄’ти. идамавочум̣, бхиккхаве, та̄ девата̄. идам̣ ватва̄ мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йим̣сӯ’’ти.

тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавато авидӯре нисинно хоти. атха кхо а̄йасмато маха̄моггалла̄насса етадахоси – ‘‘катамеса̄нам̣ кхо дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти? тена кхо пана самайена тиссо на̄ма бхиккху адхуна̄ка̄лан̇като ан̃н̃атарам̣ брахмалокам̣ упапанно хоти. татра̄пи нам̣ евам̣ джа̄нанти – ‘‘тиссо брахма̄ махиддхико маха̄нубха̄во’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – гиджджхакӯт̣е паббате антарахито тасмим̣ брахмалоке па̄турахоси. аддаса̄ кхо тиссо брахма̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча – ‘‘ехи кхо, ма̄риса моггалла̄на; сва̄гатам̣, ма̄риса моггалла̄на! чирассам̣ кхо, ма̄риса моггалла̄на, имам̣ парийа̄йамака̄си, йадидам̣ идха̄гамана̄йа. нисӣда, ма̄риса моггалла̄на, идама̄санам̣ пан̃н̃атта’’нти. нисӣди кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но пан̃н̃атте а̄сане. тиссопи кхо брахма̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо тиссам̣ брахма̄нам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но етадавоча – ‘‘катамеса̄нам̣ кхо, тисса, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти? ‘‘брахмака̄йика̄нам̣ кхо, ма̄риса моггалла̄на, дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘саббесан̃н̃ева кхо, тисса, брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти? ‘‘на кхо, ма̄риса моггалла̄на, саббесам̣ брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘йе кхо те, ма̄риса моггалла̄на, брахмака̄йика̄ дева̄ брахмена а̄йуна̄ сантут̣т̣ха̄ брахмена ван̣н̣ена брахмена сукхена брахмена йасена брахмена а̄дхипатеййена сантут̣т̣ха̄, те уттари ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нанти. тесам̣ на евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’ти. йе ча кхо те, ма̄риса моггалла̄на, брахмака̄йика̄ дева̄ брахмена а̄йуна̄ асантут̣т̣ха̄, брахмена ван̣н̣ена брахмена сукхена брахмена йасена брахмена а̄дхипатеййена асантут̣т̣ха̄, те ча уттари ниссаран̣ам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанти. тесам̣ евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘идха, ма̄риса моггалла̄на, бхиккху убхатобха̄гавимутто хоти. таменам̣ те дева̄ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ убхатобха̄гавимутто. йа̄васса ка̄йо т̣хассати та̄ва нам̣ даккханти деваманусса̄. ка̄йасса бхеда̄ на нам̣ даккханти деваманусса̄’ти. евампи кхо, ма̄риса моггалла̄на, тесам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘идха пана, ма̄риса моггалла̄на, бхиккху пан̃н̃а̄вимутто хоти. таменам̣ те дева̄ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ пан̃н̃а̄вимутто. йа̄васса ка̄йо т̣хассати та̄ва нам̣ даккханти деваманусса̄. ка̄йасса бхеда̄ на нам̣ даккханти деваманусса̄’ти. евампи кхо, ма̄риса моггалла̄на, тесам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘идха пана, ма̄риса моггалла̄на, бхиккху ка̄йасаккхӣ хоти. таменам̣ дева̄ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ ка̄йасаккхӣ. аппева на̄ма айама̄йасма̄ ануломика̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевама̄но калйа̄н̣амитте бхаджама̄но индрийа̄ни саманна̄найама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. евампи кхо, ма̄риса моггалла̄на, тесам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

‘‘идха пана, ма̄риса моггалла̄на, бхиккху дит̣т̣хиппатто хоти…пе… саддха̄вимутто хоти…пе… дхамма̄нуса̄рӣ хоти. таменам̣ те дева̄ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ дхамма̄нуса̄рӣ. аппева на̄ма айама̄йасма̄ ануломика̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевама̄но калйа̄н̣амитте бхаджама̄но индрийа̄ни саманна̄найама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. евампи кхо, ма̄риса моггалла̄на, тесам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но тиссасса брахмуно бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – брахмалоке антарахито гиджджхакӯт̣е паббате па̄турахоси. атха кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но йа̄ватако ахоси тиссена брахмуна̄ саддхим̣ катха̄салла̄по там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочеси.

‘‘на хи пана те, моггалла̄на, тиссо брахма̄ саттамам̣ анимиттавиха̄рим̣ пуггалам̣ десети’’. ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло! йам̣ бхагава̄ саттамам̣ анимиттавиха̄рим̣ пуггалам̣ десеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тена хи, моггалла̄на, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха, моггалла̄на, бхиккху саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати. таменам̣ те дева̄ евам̣ джа̄нанти – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати. аппева на̄ма айама̄йасма̄ ануломика̄ни сена̄сана̄ни пат̣исевама̄но калйа̄н̣амитте бхаджама̄но индрийа̄ни саманна̄найама̄но – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’ти. евам̣ кхо, моггалла̄на, тесам̣ дева̄нам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘саупа̄дисесе ва̄ саупа̄дисесоти, анупа̄дисесе ва̄ анупа̄дисесо’’’ти. татийам̣.

4. сӣхасена̄патисуттам̣

57. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йам̣. атха кхо сӣхо сена̄пати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сӣхо сена̄пати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сакка̄ ну кхо, бханте, сандит̣т̣хикам̣ да̄напхалам̣ пан̃н̃а̄пету’’нти?

‘‘тена хи, сӣха, тан̃н̃еветтха пат̣ипуччхисса̄ми, йатха̄ те кхамеййа татха̄ нам̣ бйа̄кареййа̄си. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, идха две пуриса̄ – еко пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, еко пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато. там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, кам̣ ну кхо [ким̣ ну кхо (ка.)] араханто пат̣хамам̣ анукампанта̄ анукампеййум̣ – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти?

‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, кинтам̣ [кинти (ка.)] араханто пат̣хамам̣ анукампанта̄ анукамписсанти! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато там̣йева араханто пат̣хамам̣ анукампанта̄ анукампеййум̣’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, кам̣ ну кхо араханто пат̣хамам̣ упасан̇каманта̄ упасан̇камеййум̣ – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, кинтам̣ араханто пат̣хамам̣ упасан̇каманта̄ упасан̇камиссанти! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато там̣йева араханто пат̣хамам̣ упасан̇каманта̄ упасан̇камеййум̣’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, касса ну кхо араханто пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханта̄ пат̣игган̣хеййум̣ – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, кинтам̣ тасса араханто пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханта̄ пат̣игган̣хиссанти! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато тассева араханто пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханта̄ пат̣игган̣хеййум̣’’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, касса ну кхо араханто пат̣хамам̣ дхаммам̣ десента̄ десеййум̣ – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, кинтам̣ тасса араханто пат̣хамам̣ дхаммам̣ десента̄ десессанти! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато тассева араханто пат̣хамам̣ дхаммам̣ десента̄ десеййум̣’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, касса ну кхо калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхеййа – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, кинтам̣ тасса калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхиссати! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато тассева калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггаччхеййа’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, ко ну кхо йам̣йадева парисам̣ упасан̇камеййа, йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ виса̄радо упасан̇камеййа аман̇кубхӯто – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, ким̣ со йам̣йадева парисам̣ упасан̇камиссати, йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ виса̄радо упасан̇камиссати аман̇кубхӯто! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато со йам̣йадева парисам̣ упасан̇камеййа, йади кхаттийапарисам̣ йади бра̄хман̣апарисам̣ йади гахапатипарисам̣ йади саман̣апарисам̣ виса̄радо упасан̇камеййа аман̇кубхӯто’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сӣха, ко ну кхо ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа – ‘йо ва̄ со пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, йо ва̄ со пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато’’’ти? ‘‘йо со, бханте, пурисо ассаддхо маччхарӣ кадарийо парибха̄сако, ким̣ со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссати! йо ча кхо со, бханте, пурисо саддхо да̄напати ануппада̄нарато со ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджеййа’’.

‘‘йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ сандит̣т̣хика̄ни да̄напхала̄ни аккха̄та̄ни, на̄хам̣ еттха бхагавато саддха̄йа гаччха̄ми. ахампи ета̄ни джа̄на̄ми. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати, мам̣ араханто пат̣хамам̣ анукампанта̄ анукампанти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати, мам̣ араханто пат̣хамам̣ упасан̇каманта̄ упасан̇каманти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати, майхам̣ араханто пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханта̄ пат̣игган̣ханти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати, майхам̣ араханто пат̣хамам̣ дхаммам̣ десента̄ десенти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати, майхам̣ калйа̄н̣о киттисаддо аббхуггато – ‘сӣхо сена̄пати да̄йако ка̄рако сан̇гхупат̣т̣ха̄ко’ти. ахам̣, бханте, да̄йако да̄напати йам̣йадева парисам̣ упасан̇кама̄ми, йади кхаттийапарисам̣…пе… йади саман̣апарисам̣ виса̄радо упасан̇кама̄ми аман̇кубхӯто. йа̄нима̄ни, бханте, бхагавата̄ сандит̣т̣хика̄ни да̄напхала̄ни аккха̄та̄ни, на̄хам̣ еттха бхагавато саддха̄йа гаччха̄ми. ахампи ета̄ни джа̄на̄ми. йан̃ча кхо мам̣, бханте, бхагава̄ евама̄ха – ‘да̄йако, сӣха, да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӣ’ти. ета̄хам̣ на джа̄на̄ми, еттха ча пана̄хам̣, бхагавато саддха̄йа гаччха̄мӣ’’ти. ‘‘еваметам̣, сӣха; еваметам̣, сӣха! да̄йако, сӣха, да̄напати ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджатӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. араккхеййасуттам̣

58. ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄гатасса араккхеййа̄ни, тӣхи ча анупаваджджо. катама̄ни чатта̄ри татха̄гатасса араккхеййа̄ни? парисуддхака̄йасама̄ча̄ро, бхиккхаве, татха̄гато; наттхи татха̄гатасса ка̄йадуччаритам̣ йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддхавачӣсама̄ча̄ро, бхиккхаве, татха̄гато; наттхи татха̄гатасса вачӣдуччаритам̣ йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддхаманосама̄ча̄ро, бхиккхаве, татха̄гато; наттхи татха̄гатасса манодуччаритам̣ йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддха̄джӣво, бхиккхаве, татха̄гато; наттхи татха̄гатасса миччха̄а̄джӣво йам̣ татха̄гато раккхеййа – ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. има̄ни чатта̄ри татха̄гатасса араккхеййа̄ни.

‘‘катамехи тӣхи анупаваджджо? сва̄ккха̄тадхаммо, бхиккхаве, татха̄гато. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессати – ‘итипи твам̣ на сва̄ккха̄тадхаммо’ти. нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣ [етам̣пахам̣ (сӣ. сйа̄.)], бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.

‘‘супан̃н̃атта̄ кхо пана ме, бхиккхаве, са̄вака̄нам̣ нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄. йатха̄пат̣ипанна̄ мама са̄вака̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессати – ‘итипи те на супан̃н̃атта̄ са̄вака̄нам̣ нибба̄нага̄минӣ пат̣ипада̄. йатха̄пат̣ипанна̄ тава са̄вака̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’ти. нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми.

‘‘анекасата̄ кхо пана ме, бхиккхаве, са̄вакапариса̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранти. татра вата мам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ кочи ва̄ локасмим̣ сахадхаммена пат̣ичодессати – ‘итипи те на анекасата̄ са̄вакапариса̄ а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарантӣ’ти. нимиттаметам̣, бхиккхаве, на саманупасса̄ми. етамахам̣, бхиккхаве, нимиттам̣ асаманупассанто кхемаппатто абхайаппатто веса̄раджджаппатто вихара̄ми. имехи тӣхи анупаваджджо.

‘‘има̄ни кхо, бхиккхаве, чатта̄ри татха̄гатасса араккхеййа̄ни, имехи ча тӣхи анупаваджджо’’ти. пан̃чамам̣.

6. кимиласуттам̣

59. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ кимила̄йам̣ вихарати ничулаване [вел̣уване (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) а. ни. 5.202; 7.40]. атха кхо а̄йасма̄ кимило йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ кимило бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хотӣ’’ти?

‘‘идха, кимила, татха̄гате париниббуте бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо саттхари ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, дхамме ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, сан̇гхе ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, сиккха̄йа ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, сама̄дхисмим̣ ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, аппама̄де ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄, пат̣исантха̄ре ага̄рава̄ вихаранти аппатисса̄. айам̣ кхо, кимила, хету айам̣ паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо на чират̣т̣хитико хотӣ’’ти.

‘‘ко пана, бханте, хету ко паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти? ‘‘идха, кимила, татха̄гате париниббуте бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо саттхари сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, дхамме сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, сан̇гхе сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, сиккха̄йа сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, сама̄дхисмим̣ сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, аппама̄де сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄, пат̣исантха̄ре сага̄рава̄ вихаранти саппатисса̄. айам̣ кхо, кимила, хету айам̣ паччайо йена татха̄гате париниббуте саддхаммо чират̣т̣хитико хотӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. саттадхаммасуттам̣

60. ‘‘саттахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа. катамехи саттахи? идха, бхиккхаве, бхиккху саддхо хоти, сӣлава̄ хоти, бахуссуто хоти, пат̣исаллӣно хоти, а̄раддхавӣрийо хоти, сатима̄ хоти, пан̃н̃ава̄ хоти. имехи кхо, бхиккхаве, саттахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху начирассева а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихареййа̄’’ти. саттамам̣.

8. пачала̄йама̄насуттам̣

61. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но магадхесу каллава̄л̣апуттага̄ме [каллава̄ламуттага̄ме (сйа̄.)] пачала̄йама̄но нисинно хоти. аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ магадхесу каллава̄л̣апуттага̄ме пачала̄йама̄нам̣ нисиннам̣. дисва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ – бхаггесу сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе антарахито магадхесу каллава̄л̣апуттага̄ме а̄йасмато маха̄моггалла̄насса саммукхе па̄турахоси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ маха̄моггалла̄нам̣ етадавоча –

‘‘пачала̄йаси но твам̣, моггалла̄на, пачала̄йаси но твам̣, моггалла̄на̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘тасма̄тиха, моггалла̄на, йатха̄сан̃н̃исса те вихарато там̣ миддхам̣ оккамати, там̣ сан̃н̃ам̣ ма̄ манаса̄ка̄си [ма̄ манасика̄си (сӣ.), манаси кареййа̄си (сйа̄.), манаса̄ка̄си (ка.)], там̣ сан̃н̃ам̣ ма̄ бахуламака̄си [там̣ сан̃н̃ам̣ бахулам̣ кареййа̄си (сйа̄.), там̣ сан̃н̃ам̣ бахуламака̄си (ка.)]. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, моггалла̄на, виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха’’.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккеййа̄си анувича̄реййа̄си, манаса̄ анупеккхеййа̄си. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена саджджха̄йам̣ кареййа̄си. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, убхо кан̣н̣асота̄ни а̄вин̃чхеййа̄си [а̄вин̃джеййа̄си (сӣ. сйа̄.)], па̄н̣ина̄ гатта̄ни анумаджджеййа̄си. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ удакена аккхӣни анумаджджитва̄ [панин̃джитва̄ (ка.)] диса̄ анувилокеййа̄си, наккхатта̄ни та̄ракарӯпа̄ни уллокеййа̄си. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, а̄локасан̃н̃ам̣ манаси кареййа̄си, дива̄сан̃н̃ам̣ адхит̣т̣хахеййа̄си – йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣ йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄. ити виват̣ена [виват̣т̣ена (сйа̄.), миддхавигатена (ка.)] четаса̄ апарийонаддхена саппабха̄сам̣ читтам̣ бха̄веййа̄си. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, паччха̄пуресан̃н̃ӣ [паччха̄пуре татха̄сан̃н̃ӣ (каттхачи)] чан̇камам̣ адхит̣т̣хахеййа̄си антогатехи индрийехи абахигатена ма̄насена. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджати йам̣ те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха.

‘‘но че те евам̣ вихарато там̣ миддхам̣ пахӣйетха, тато твам̣, моггалла̄на, даккхин̣ена пассена сӣхасеййам̣ каппеййа̄си па̄де па̄дам̣ ачча̄дха̄йа сато сампаджа̄но ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄. пат̣ибуддхена ча [пат̣ибуддхенева (сйа̄.)] те, моггалла̄на, кхиппан̃н̃ева паччут̣т̣ха̄таббам̣ – ‘на сеййасукхам̣ на пассасукхам̣ на миддхасукхам̣ ануйутто вихарисса̄мӣ’ти. еван̃хи те, моггалла̄на, сиккхитаббам̣.

‘‘тасма̄тиха, моггалла̄на, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на учча̄сон̣д̣ам̣ паггахетва̄ кула̄ни упасан̇камисса̄мӣ’ти. еван̃хи те, моггалла̄на, сиккхитаббам̣. саче, моггалла̄на, бхиккху учча̄сон̣д̣ам̣ паггахетва̄ кула̄ни упасан̇камати, санти хи, моггалла̄на, кулесу киччакаран̣ӣйа̄ни. йехи манусса̄ а̄гатам̣ бхиккхум̣ на манаси каронти, татра бхиккхусса евам̣ хоти – ‘косу на̄ма ида̄ни мам̣ имасмим̣ куле парибхинди, вираттарӯпа̄ да̄ниме майи манусса̄’ти. итисса ала̄бхена ман̇кубха̄во, ман̇кубхӯтасса уддхаччам̣, уддхатасса асам̣варо, асам̣вутасса а̄ра̄ читтам̣ сама̄дхимха̄.

‘‘тасма̄тиха, моггалла̄на, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на вигга̄хикакатхам̣ катхесса̄мӣ’ти. еван̃хи те, моггалла̄на, сиккхитаббам̣. вигга̄хика̄йа, моггалла̄на, катха̄йа сати катха̄ба̄хуллам̣ па̄т̣икан̇кхам̣, катха̄ба̄хулле сати уддхаччам̣, уддхатасса асам̣варо, асам̣вутасса а̄ра̄ читтам̣ сама̄дхимха̄ [на̄хам̣ моггала̄на саббехева самаггам̣ ван̣н̣айа̄ми гахат̣т̣хехи. паббаджитехи кхо ахам̣ моггалла̄на самаггам̣ ван̣н̣айа̄ми (ка.)]. на̄хам̣, моггалла̄на, саббехева сам̣саггам̣ ван̣н̣айа̄ми. на пана̄хам̣, моггалла̄на, саббехева сам̣саггам̣ на ван̣н̣айа̄ми. сагахат̣т̣хапаббаджитехи кхо ахам̣, моггалла̄на, сам̣саггам̣ на ван̣н̣айа̄ми [на̄хам̣ моггалла̄на саббехева самаггам̣ ван̣н̣айа̄ми гахат̣т̣хехи, паббаджитехи кхо ахам̣ моггалла̄на самаггам̣ ван̣н̣айа̄ми (ка.)]. йа̄ни ча кхо та̄ни сена̄сана̄ни аппасадда̄ни аппаниггхоса̄ни виджанава̄та̄ни мануссара̄хассеййака̄ни [мануссара̄хасеййака̄ни (сӣ. сйа̄.)] пат̣исалла̄наса̄руппа̄ни татха̄рӯпехи сена̄санехи сам̣саггам̣ [самаггам̣ (ка.)] ван̣н̣айа̄мӣ’’ти.

евам̣ вутте а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бханте, бхиккху сам̣кхиттена тан̣ха̄сан̇кхайавимутто хоти аччантанит̣т̣хо аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄на’’нти?

‘‘идха, моггалла̄на, бхиккхуно сутам̣ хоти – ‘саббе дхамма̄ на̄лам̣ абхинивеса̄йа̄’ти; еван̃четам̣, моггалла̄на, бхиккхуно сутам̣ хоти – ‘саббе дхамма̄ на̄лам̣ абхинивеса̄йа̄’ти. со саббам̣ дхаммам̣ абхиджа̄на̄ти, саббам̣ дхаммам̣ абхин̃н̃а̄йа саббам̣ дхаммам̣ париджа̄на̄ти. саббам̣ дхаммам̣ парин̃н̃а̄йа йам̣кин̃чи веданам̣ ведийати сукхам̣ ва̄ дуккхам̣ ва̄ адуккхамасукхам̣ ва̄. со та̄су ведана̄су аничча̄нупассӣ вихарати, вира̄га̄нупассӣ вихарати, ниродха̄нупассӣ вихарати, пат̣иниссагга̄нупассӣ вихарати. со та̄су ведана̄су аничча̄нупассӣ вихаранто вира̄га̄нупассӣ вихаранто ниродха̄нупассӣ вихаранто пат̣иниссагга̄нупассӣ вихаранто на кин̃чи [на ча кин̃чи (сӣ. сйа̄. ка.) ма. ни. 1.390 пасситаббам̣] локе упа̄дийати, анупа̄дийам̣ на паритассати, апаритассам̣ паччаттам̣йева паринибба̄йати. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти паджа̄на̄ти. етта̄вата̄ кхо, моггалла̄на, бхиккху сам̣кхиттена тан̣ха̄сан̇кхайавимутто хоти аччантанит̣т̣хо аччантайогаккхемӣ аччантабрахмача̄рӣ аччантапарийоса̄но сет̣т̣хо деваманусса̄на’’нти. ат̣т̣хамам̣.

9. меттасуттам̣

62. [итиву. 22 итивуттакепи] ‘‘ма̄, бхиккхаве, пун̃н̃а̄нам̣ бха̄йиттха. сукхассетам̣, бхиккхаве, адхивачанам̣ йадидам̣ пун̃н̃а̄ни [йадидам̣ пун̃н̃анти (сӣ.), йадидам̣ пун̃н̃а̄ни (ка.)]. абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣ [бхиккхаве дӣгхараттам̣ ит̣т̣хам̣ (сйа̄.), бхиккхаве дӣгхараттам̣ пун̃н̃а̄нам̣ ит̣т̣хам̣ (?)], бхиккхаве, дӣгхараттам̣ ката̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ дӣгхараттам̣ ит̣т̣хам̣ [бхиккхаве дӣгхараттам̣ ит̣т̣хам̣ (сйа̄.), бхиккхаве дӣгхараттам̣ пун̃н̃а̄нам̣ ит̣т̣хам̣ (?)] кантам̣ мана̄пам̣ випа̄кам̣ паччанубхӯтам̣. сатта васса̄ни меттам̣ читтам̣ бха̄весим̣. сатта васса̄ни меттам̣ читтам̣ бха̄ветва̄ сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе найимам̣ локам̣ пуна̄гама̄сим̣. сам̣ват̣т̣ама̄не суда̄хам̣ [сам̣ват̣т̣ама̄нассуда̄хам̣ (ка.)], бхиккхаве, локе а̄бхассарӯпаго хоми, виват̣т̣ама̄не локе сун̃н̃ам̣ брахмавима̄нам̣ упападжджа̄ми.

‘‘татра судам̣, бхиккхаве, брахма̄ хоми маха̄брахма̄ абхибхӯ анабхибхӯто ан̃н̃адаттхудасо васаваттӣ. чхаттим̣саккхаттум̣ кхо пана̄хам̣, бхиккхаве, сакко ахосим̣ дева̄наминдо; анекасатаккхаттум̣ ра̄джа̄ ахосим̣ чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. тасса майхам̣, бхиккхаве, има̄ни сатта ратана̄ни ахесум̣, сеййатхидам̣ – чаккаратанам̣, хаттхиратанам̣, ассаратанам̣, ман̣иратанам̣, иттхиратанам̣, гахапатиратанам̣, парин̣а̄йакаратанамева саттамам̣. паросахассам̣ кхо пана ме, бхиккхаве, путта̄ ахесум̣ сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васи’’нти [аджджха̄васанти (сйа̄.) аджджха̄васати (сӣ. ка.)].

‘‘пасса пун̃н̃а̄нам̣ випа̄кам̣, кусала̄нам̣ сукхесино [сукхесинам̣ (сӣ.)];

меттам̣ читтам̣ вибха̄ветва̄, сатта васса̄ни бхиккхаво [бхиккхаве (ка.)];

саттасам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе, найимам̣ локам̣ пуна̄гамим̣ [пуна̄гамам̣ (сйа̄.)].

‘‘сам̣ват̣т̣ама̄не локамхи, хоми а̄бхассарӯпаго;

виват̣т̣ама̄не локасмим̣, сун̃н̃абрахмӯпаго ахум̣.

‘‘саттаккхаттум̣ маха̄брахма̄, васаваттӣ тада̄ ахум̣;

чхаттим̣саккхаттум̣ девиндо, девараджджамака̄райим̣.

‘‘чаккаваттӣ ахум̣ ра̄джа̄, джамбуман̣д̣асса [джамбудӣпасса (сӣ.), джамбусан̣д̣асса (сйа̄.)] иссаро;

муддха̄васитто [муддха̄бхиситто (ка.)] кхаттийо, манусса̄дхипатӣ ахум̣.

‘‘адан̣д̣ена асаттхена, виджеййа патхавим̣ имам̣;

аса̄хасена каммена [дхаммена (сӣ. сйа̄.)], самена ануса̄си там̣.

‘‘дхаммена раджджам̣ ка̄ретва̄, асмим̣ патхавиман̣д̣але;

махаддхане маха̄бхоге, ад̣д̣хе аджа̄йихам̣ куле.

‘‘саббака̄мехи сампанне [сампун̣н̣е (ка.)], ратанехи ча саттахи;

буддха̄ сан̇га̄хака̄ локе, техи етам̣ судеситам̣.

‘‘есо хету махантасса, патхабйо ме на випаджджати [еса хету махантасса, путхабйо йена вуччати (сӣ. сйа̄.)];

пахӯтавиттӯпакаран̣о, ра̄джа̄ хоти [хоми (сӣ. сйа̄.)] пата̄пава̄.

‘‘иддхима̄ йасава̄ хоти [хоми (сӣ. сйа̄.)], джамбуман̣д̣асса [джамбусан̣д̣асса (сӣ. сйа̄.)] иссаро;

ко сутва̄ наппасӣдеййа, апи кан̣ха̄бхиджа̄тийо.

‘‘тасма̄ хи аттака̄мена [аттхака̄мена (сйа̄. ка.)], махаттамабхикан̇кхата̄;

саддхаммо гарука̄таббо, сарам̣ буддха̄наса̄сана’’нти. навамам̣;

10. бхарийа̄суттам̣

63. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесанам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. тена кхо пана самайена ана̄тхапин̣д̣икасса гахапатисса нивесане манусса̄ учча̄садда̄ маха̄садда̄ хонти. атха кхо ана̄тхапин̣д̣ико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо ана̄тхапин̣д̣икам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча –

‘‘ким̣ ну те, гахапати, нивесане манусса̄ учча̄садда̄ маха̄садда̄ кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопе’’ти? ‘‘айам̣, бханте, суджа̄та̄ гхарасун̣ха̄ ад̣д̣хакула̄ а̄нӣта̄. са̄ нева сассум̣ а̄дийати, на сасурам̣ а̄дийати, на са̄микам̣ а̄дийати, бхагавантампи на саккароти на гарум̣ кароти на ма̄нети на пӯджетӣ’’ти.

атха кхо бхагава̄ суджа̄там̣ гхарасун̣хам̣ а̄мантеси – ‘‘ехи, суджа̄те’’ти! ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо суджа̄та̄ гхарасун̣ха̄ бхагавато пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо суджа̄там̣ гхарасун̣хам̣ бхагава̄ етадавоча –

‘‘сатта кхо има̄, суджа̄те, пурисасса бхарийа̄йо. катама̄ сатта? вадхакасама̄, чорӣсама̄, аййасама̄, ма̄та̄сама̄, бхагинӣсама̄, сакхӣсама̄, да̄сӣсама̄. има̄ кхо, суджа̄те, сатта пурисасса бхарийа̄йо. та̄сам̣ твам̣ катама̄’’ти? ‘‘на кхо ахам̣ [на̄хам̣ (сйа̄.)], бханте, имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. са̄дху ме, бханте, бхагава̄ татха̄ дхаммам̣ десету йатха̄хам̣ имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ джа̄неййа’’нти. ‘‘тена хи, суджа̄те, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо суджа̄та̄ гхарасун̣ха̄ бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘падут̣т̣хачитта̄ ахита̄нукампинӣ,

ан̃н̃есу ратта̄ атиман̃н̃ате патим̣;

дханена кӣтасса вадха̄йа уссука̄,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘вадха̄ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘йам̣ иттхийа̄ виндати са̄мико дханам̣,

сиппам̣ ван̣иджджан̃ча касим̣ адхит̣т̣хахам̣;

аппампи тасса апаха̄тумиччхати,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘чорӣ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘акаммака̄ма̄ аласа̄ махаггхаса̄,

пхаруса̄ ча чан̣д̣ӣ дуруттава̄динӣ;

ут̣т̣ха̄йака̄нам̣ абхибхуййа ваттати,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘аййа̄ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘йа̄ саббада̄ хоти хита̄нукампинӣ,

ма̄та̄ва путтам̣ анураккхате патим̣;

тато дханам̣ самбхатамасса раккхати,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘ма̄та̄ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘йатха̄пи джет̣т̣ха̄ бхагинӣ канит̣т̣хака̄ [кан̣ит̣т̣ха̄ (сӣ.), канит̣т̣ха̄ (сйа̄.)],

сага̄рава̄ хоти сакамхи са̄мике;

хирӣмана̄ бхаттуваса̄нуваттинӣ,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;‘бхагинӣ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘йа̄чӣдха дисва̄на патим̣ памодати,

сакхӣ сакха̄рам̣ва чирассама̄гатам̣;

колеййака̄ сӣлаватӣ патиббата̄,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘сакхӣ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘аккуддхасанта̄ вадхадан̣д̣атаджджита̄,

адут̣т̣хачитта̄ патино титиккхати;

аккодхана̄ бхаттуваса̄нуваттинӣ,

йа̄ еварӯпа̄ пурисасса бхарийа̄;

‘да̄сӣ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати.

‘‘йа̄чӣдха бхарийа̄ вадхака̄ти вуччати,

‘чорӣ ча аййа̄’ти ча йа̄ павуччати;

дуссӣларӯпа̄ пхаруса̄ ана̄дара̄,

ка̄йасса бхеда̄ нирайам̣ ваджанти та̄.

‘‘йа̄чӣдха ма̄та̄ бхагинӣ сакхӣти ча,

‘да̄сӣ ча бхарийа̄’ти ча са̄ павуччати;

сӣле т̣хитатта̄ чирараттасам̣вута̄,

ка̄йасса бхеда̄ сугатим̣ ваджанти та̄’’ти.

‘‘има̄ кхо, суджа̄те, сатта пурисасса бхарийа̄йо. та̄сам̣ твам̣ катама̄’’ти? ‘‘аджджатагге мам̣, бханте, бхагава̄ да̄сӣсамам̣ са̄микасса бхарийам̣ дха̄ретӯ’’ти. дасамам̣.

11. кодханасуттам̣

64. ‘‘саттиме, бхиккхаве, дхамма̄ сапаттаканта̄ сапаттакаран̣а̄ кодханам̣ а̄гаччханти иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. катаме сатта? идха, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ дуббан̣н̣о асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса ван̣н̣авата̄йа нандати. кодханойам̣ [кодхана̄йам̣ (ка.)], бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, кин̃ча̄пи со хоти сунха̄то сувилитто каппитакесамассу ода̄таваттхавасано [ода̄тавасано (ка.)]; атха кхо со дуббан̣н̣ова хоти кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ дуккхам̣ сайеййа̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса сукхасеййа̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, кин̃ча̄пи со паллан̇ке сети гонакаттхате пат̣аликаттхате кадалимигапаварапаччаттхаран̣е сауттараччхаде убхатолохитакӯпадха̄не; атха кхо со дуккхан̃н̃ева сети кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, дутийо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на пачураттхо асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса пачураттхата̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, анаттхампи гахетва̄ ‘аттхо ме гахито’ти ман̃н̃ати, аттхампи гахетва̄ ‘анаттхо ме гахито’ти ман̃н̃ати. тассиме дхамма̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ випаччанӣка̄ гахита̄ дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти кодха̄бхибхӯтасса. айам̣, бхиккхаве, татийо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на бхогава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса бхогавата̄йа нандати. кодханасса, бхиккхаве, пурисапуггаласса кодха̄бхибхӯтасса кодхапаретасса, йеписса те хонти бхога̄ ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигата̄ ба̄ха̄балапаричита̄ седа̄ваккхитта̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄, тепи ра̄джа̄но ра̄джакосам̣ павесенти кодха̄бхибхӯтасса. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на йасава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса йасавата̄йа нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето, йописса со хоти йасо аппама̄да̄дхигато, тамха̄пи дхам̣сати кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, пан̃чамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ на миттава̄ асса̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса миттавата̄йа нандати. кодханам̣, бхиккхаве, пурисапуггалам̣ кодха̄бхибхӯтам̣ кодхапаретам̣, йеписса те хонти митта̄мачча̄ н̃а̄тиса̄лохита̄, тепи а̄рака̄ париваджджанти кодха̄бхибхӯтам̣. айам̣, бхиккхаве, чхат̣т̣хо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, сапатто сапаттасса евам̣ иччхати – ‘ахо вата̄йам̣ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа̄’ти! там̣ кисса хету? на, бхиккхаве, сапатто сапаттасса сугатигамане нандати. кодханойам̣, бхиккхаве, пурисапуггало кодха̄бхибхӯто кодхапарето ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄ ва̄ча̄йа…пе… ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати кодха̄бхибхӯто. айам̣, бхиккхаве, саттамо дхаммо сапаттаканто сапаттакаран̣о кодханам̣ а̄гаччхати иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄. име кхо, бхиккхаве, сатта дхамма̄ сапаттаканта̄ сапаттакаран̣а̄ кодханам̣ а̄гаччханти иттхим̣ ва̄ пурисам̣ ва̄’’ти.

‘‘кодхано дуббан̣н̣о хоти, атхо дуккхампи сети со;

атхо аттхам̣ гахетва̄на, анаттхам̣ адхипаджджати [адхигаччхати (сӣ.), пат̣ипаджджати (сйа̄.)].