7. маха̄вагго

1. хирӣоттаппасуттам̣

65. [а. ни. 5.24, 168; 2.6.50] ‘‘хироттаппе, бхиккхаве, асати хироттаппавипаннасса хатӯпанисо хоти индрийасам̣варо; индрийасам̣варе асати индрийасам̣варавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сӣлам̣; сӣле асати сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄савипанно. тасса папат̣ика̄пи на па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи пхеггупи са̄ропи на па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, хироттаппе асати хироттаппавипаннасса хатӯпанисо хоти индрийасам̣варо; индрийасам̣варе асати индрийасам̣варавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти сӣлам̣; сӣле асати сӣлавипаннасса хатӯпанисо хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи асати самма̄сама̄дхивипаннасса хатӯпанисам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане асати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанавипаннасса хатӯпанисо хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге асати ниббида̄вира̄гавипаннасса хатӯпанисам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣.

‘‘хироттаппе, бхиккхаве, сати хироттаппасампаннасса упанисасампанно хоти индрийасам̣варо; индрийасам̣варе сати индрийасам̣варасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти сӣлам̣; сӣле сати сӣласампаннасса упанисасампанно хоти самма̄сама̄дхи; самма̄сама̄дхимхи сати самма̄сама̄дхисампаннасса упанисасампаннам̣ хоти йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанам̣; йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассане сати йатха̄бхӯтан̃а̄н̣адассанасампаннасса упанисасампанно хоти ниббида̄вира̄го; ниббида̄вира̄ге сати ниббида̄вира̄гасампаннасса упанисасампаннам̣ хоти вимуттин̃а̄н̣адассанам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, руккхо са̄кха̄пала̄сасампанно. тасса папат̣ика̄пи па̄рипӯрим̣ гаччхати, тачопи пхеггупи са̄ропи па̄рипӯрим̣ гаччхати. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, хироттаппе сати хироттаппасампаннасса упанисасампанно хоти…пе… вимуттин̃а̄н̣адассана’’нти. пат̣хамам̣.

2. саттасӯрийасуттам̣

66. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ веса̄лийам̣ вихарати амбапа̄ливане. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; адхува̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; анасса̄сика̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣ алам̣ вираджджитум̣ алам̣ вимуччитум̣.

‘‘синеру, бхиккхаве, паббатара̄джа̄ чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни а̄йа̄мена, чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни виттха̄рена, чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни маха̄самудде аджджхога̄л̣хо, чатура̄сӣтийоджанасахасса̄ни маха̄самудда̄ аччуггато. хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена бахӯни васса̄ни бахӯни вассасата̄ни бахӯни вассасахасса̄ни бахӯни вассасатасахасса̄ни дево на вассати. деве кхо пана, бхиккхаве, авассанте йе кечиме бӣджага̄мабхӯтага̄ма̄ осадхитин̣аванаппатайо те уссуссанти висуссанти, на бхаванти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; евам̣ адхува̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена дутийо сӯрийо па̄тубхавати. дутийасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ йа̄ ка̄чи куннадийо кусоббха̄ [куссуббхо (сӣ.), куссоббха̄ (сйа̄.)] та̄ уссуссанти висуссанти, на бхаванти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена татийо сӯрийо па̄тубхавати. татийасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ йа̄ ка̄чи маха̄надийо, сеййатхидам̣ – ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣ, та̄ уссуссанти висуссанти, на бхаванти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена чатуттхо сӯрийо па̄тубхавати. чатуттхасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ йе те маха̄сара̄ йато има̄ маха̄надийо паваттанти, сеййатхидам̣ – анотатта̄, сӣхапапа̄та̄, ратхака̄ра̄, кан̣н̣амун̣д̣а̄, кун̣а̄ла̄, чхадданта̄, манда̄кинийа̄, та̄ уссуссанти висуссанти, на бхаванти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена пан̃чамо сӯрийо па̄тубхавати. пан̃чамасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ йоджанасатика̄нипи маха̄самудде удака̄ни огаччханти, двийоджанасатика̄нипи маха̄самудде удака̄ни огаччханти, тийоджанасатика̄нипи, чатуйоджанасатика̄нипи, пан̃чайоджанасатика̄нипи, чхайоджанасатика̄нипи, саттайоджанасатика̄нипи маха̄самудде удака̄ни огаччханти; саттата̄лампи маха̄самудде удакам̣ сан̣т̣ха̄ти, чхата̄лампи, пан̃чата̄лампи, чатута̄лампи, тита̄лампи, двита̄лампи, та̄ламаттампи маха̄самудде удакам̣ сан̣т̣ха̄ти; саттапорисампи маха̄самудде удакам̣ сан̣т̣ха̄ти, чхапорисампи, пан̃чапорисампи, чатупорисампи, типорисампи, двипорисампи, порисампи [порисаматтампи (сйа̄.)], ад̣д̣хапорисампи, кат̣иматтампи, джан̣н̣ука̄маттампи, гоппхакаматтампи маха̄самудде удакам̣ сан̣т̣ха̄ти. сеййатха̄пи, бхиккхаве, сарадасамайе тхуллапхуситаке деве вассанте таттха таттха гопадесу [гоппхакападесесу (ка.)] удака̄ни т̣хита̄ни хонти; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, таттха таттха гоппхакаматта̄ни [гопадаматта̄ни (сӣ. сйа̄.)] маха̄самудде удака̄ни т̣хита̄ни хонти. пан̃чамасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ ан̇гулипаббаматтампи маха̄самудде удакам̣ на хоти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена чхат̣т̣хо сӯрийо па̄тубхавати. чхат̣т̣хасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ дхӯма̄йанти сам̣дхӯма̄йанти сампадхӯма̄йанти [дхӯпа̄йанти сандхӯпа̄йанти сампадхӯпа̄йанти (сӣ. сйа̄.)]. сеййатха̄пи, бхиккхаве, кумбхака̄рапа̄ко а̄лепито [а̄лимпито (сӣ. сйа̄.)] пат̣хамам̣ дхӯмети сам̣дхӯмети сампадхӯмети; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чхат̣т̣хасса сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ дхӯма̄йанти сам̣дхӯма̄йанти сампадхӯма̄йанти. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄…пе… алам̣ вимуччитум̣.

‘‘хоти кхо со, бхиккхаве, самайо йам̣ када̄чи карахачи дӣгхасса аддхуно аччайена саттамо сӯрийо па̄тубхавати. саттамасса, бхиккхаве, сӯрийасса па̄тубха̄ва̄ айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ а̄диппанти паджджаланти екаджа̄ла̄ бхаванти. имисса̄ ча, бхиккхаве, маха̄патхавийа̄ синерусса ча паббатара̄джасса джха̄йама̄на̄нам̣ дайхама̄на̄нам̣ аччи ва̄тена кхитта̄ йа̄ва брахмалока̄пи гаччхати. синерусса, бхиккхаве, паббатара̄джасса джха̄йама̄насса дайхама̄насса винассама̄насса махата̄ теджокхандхена абхибхӯтасса йоджанасатика̄нипи кӯт̣а̄ни палуджджанти двийоджанасатика̄нипи, тийоджанасатика̄нипи, чатуйоджанасатика̄нипи, пан̃чайоджанасатика̄нипи кӯт̣а̄ни палуджджанти. имисса̄ ча, бхиккхаве, маха̄патхавийа̄ синерусса ча паббатара̄джасса джха̄йама̄на̄нам̣ дайхама̄на̄нам̣ нева чха̄рика̄ пан̃н̃а̄йати на маси. сеййатха̄пи, бхиккхаве, сапписса ва̄ теласса ва̄ джха̄йама̄насса дайхама̄насса нева чха̄рика̄ пан̃н̃а̄йати на маси; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, имисса̄ ча маха̄патхавийа̄ синерусса ча паббатара̄джасса джха̄йама̄на̄нам̣ дайхама̄на̄нам̣ нева чха̄рика̄ пан̃н̃а̄йати на маси. евам̣ аничча̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; евам̣ адхува̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄; евам̣ анасса̄сика̄, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄. йа̄ван̃чидам̣, бхиккхаве, аламева саббасан̇кха̄ресу ниббиндитум̣ алам̣ вираджджитум̣ алам̣ вимуччитум̣.

‘‘татра, бхиккхаве, ко манта̄ ко саддха̄та̄ – ‘айан̃ча патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ дайхиссанти винассиссанти, на бхависсантӣ’ти ан̃н̃атра дит̣т̣хападехи?

[а. ни. 6.54; 7.73] ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сунетто на̄ма саттха̄ ахоси титтхакаро ка̄месу вӣтара̄го. сунеттасса кхо пана, бхиккхаве, саттхуно анека̄ни са̄вакасата̄ни ахесум̣. сунетто, бхиккхаве, саттха̄ са̄вака̄нам̣ брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десеси. йе кхо пана, бхиккхаве, сунеттасса саттхуно брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десентасса саббена саббам̣ са̄санам̣ а̄джа̄ним̣су те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ брахмалокам̣ упападжджим̣су. йе на саббена саббам̣ са̄санам̣ а̄джа̄ним̣су те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ аппекачче параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче нимма̄наратӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче тусита̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче йа̄ма̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче та̄ватим̣са̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су, аппекачче гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сунеттасса саттхуно етадахоси – ‘на кхо метам̣ патирӯпам̣ йохам̣ са̄вака̄нам̣ самасамагатийо ассам̣ абхисампара̄йам̣, йам̣нӯна̄хам̣ уттари меттам̣ [уттари маггам̣ (ка.)] бха̄веййа’’’нти.

‘‘атха кхо, бхиккхаве, сунетто саттха̄ сатта васса̄ни меттам̣ читтам̣ бха̄веси. сатта васса̄ни меттам̣ читтам̣ бха̄ветва̄ сатта сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе найимам̣ локам̣ пунара̄гама̄си. сам̣ват̣т̣ама̄не судам̣, бхиккхаве, локе а̄бхассарӯпаго хоти. виват̣т̣ама̄не локе сун̃н̃ам̣ брахмавима̄нам̣ упападжджати. татра судам̣, бхиккхаве, брахма̄ хоти маха̄брахма̄ абхибхӯ анабхибхӯто ан̃н̃адаттхудасо васаваттӣ. чхаттим̣саккхаттум̣ кхо пана, бхиккхаве, сакко ахоси дева̄наминдо. анекасатаккхаттум̣ ра̄джа̄ ахоси чаккаваттӣ дхаммико дхаммара̄джа̄ ча̄туранто виджита̄вӣ джанападаттха̄варийаппатто саттаратанасаманна̄гато. паросахассам̣ кхо панасса путта̄ ахесум̣ сӯра̄ вӣран̇гарӯпа̄ парасенаппамаддана̄. со имам̣ патхавим̣ са̄гарапарийантам̣ адан̣д̣ена асаттхена дхаммена абхивиджийа аджджха̄васи. со хи на̄ма, бхиккхаве, сунетто саттха̄ евам̣ дӣгха̄йуко сама̄но евам̣ чират̣т̣хитико апаримутто ахоси – ‘джа̄тийа̄ джара̄йа маран̣ена сокехи паридевехи дуккхехи доманассехи упа̄йа̄сехи, апаримутто дуккхасма̄’ти вада̄ми’’.

‘‘там̣ кисса хету? чатуннам̣ дхамма̄нам̣ ананубодха̄ аппат̣иведха̄. катамесам̣ чатуннам̣? арийасса, бхиккхаве, сӣласса ананубодха̄ аппат̣иведха̄, арийасса сама̄дхисса ананубодха̄ аппат̣иведха̄, арийа̄йа пан̃н̃а̄йа ананубодха̄ аппат̣иведха̄, арийа̄йа вимуттийа̄ ананубодха̄ аппат̣иведха̄. тайидам̣, бхиккхаве, арийам̣ сӣлам̣ анубуддхам̣ пат̣ивиддхам̣, арийо сама̄дхи анубодхо пат̣ивиддхо, арийа̄ пан̃н̃а̄ анубодха̄ пат̣ивиддха̄, арийа̄ вимутти анубодха̄ пат̣ивиддха̄, уччхинна̄ бхаватан̣ха̄, кхӣн̣а̄ бхаванетти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ –

‘‘сӣлам̣ сама̄дхи пан̃н̃а̄ ча, вимутти ча ануттара̄;

анубуддха̄ име дхамма̄, готамена йасассина̄.

‘‘ити буддхо абхин̃н̃а̄йа, дхаммамаккха̄си бхиккхунам̣;

дуккхассантакаро саттха̄, чаккхума̄ париниббуто’’ти. дутийам̣;

3. нагаропамасуттам̣

67. ‘‘йато кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхатам̣ [супариккхиттам̣ (ка.)] хоти, чатуннан̃ча а̄ха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ акаран̣ӣйам̣ ба̄хирехи паччаттхикехи пачча̄миттехи.

‘‘катамехи саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхатам̣ хоти? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре есика̄ хоти гамбхӣранема̄ [гамбхӣранеми (ка.)] суникха̄та̄ ачала̄ асампаведхӣ [асампаведхи (сӣ. сйа̄.)]. имина̄ пат̣хамена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре парикха̄ хоти гамбхӣра̄ чева виттхата̄ ча. имина̄ дутийена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре анупарийа̄йапатхо хоти уччо чева виттхато ча. имина̄ татийена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ а̄вудхам̣ санничитам̣ хоти сала̄кан̃чева джеваникан̃ча [джеванийан̃ча (сӣ. ат̣т̣ха.)]. имина̄ чатуттхена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахубалака̄йо пат̣ивасати, сеййатхидам̣ – хаттха̄роха̄ асса̄роха̄ ратхика̄ дхануггаха̄ челака̄ чалака̄ пин̣д̣ада̄йака̄ угга̄ ра̄джапутта̄ паккхандино маха̄на̄га̄ сӯра̄ чаммайодхино да̄сакапутта̄. имина̄ пан̃чамена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре дова̄рико хоти пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ан̃н̃а̄та̄нам̣ нива̄рета̄ н̃а̄та̄нам̣ павесета̄. имина̄ чхат̣т̣хена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре па̄ка̄ро хоти уччо чева виттхато ча ва̄саналепанасампанно ча. имина̄ саттамена нагарапариккха̄рена супариккхатам̣ хоти ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. имехи саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхатам̣ хоти.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ тин̣акат̣т̣ходакам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ са̄лийавакам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ тиламуггама̄са̄паран̣н̣ам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.

‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ бхесаджджам̣ санничитам̣ хоти, сеййатхидам̣ – саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣ лон̣ам̣ аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. имесам̣ кхо, бхиккхаве, чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ.

‘‘йато кхо, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ имехи саттахи нагарапариккха̄рехи супариккхатам̣ хоти, имесан̃ча чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. идам̣ вуччати, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантимам̣ нагарам̣ акаран̣ӣйам̣ ба̄хирехи паччаттхикехи пачча̄миттехи. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йато арийаса̄вако саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, чатуннан̃ча джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако акаран̣ӣйо ма̄расса акаран̣ӣйо па̄пимато. катамехи саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти?

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре есика̄ хоти гамбхӣранема̄ суникха̄та̄ ачала̄ асампаведхӣ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако саддхо хоти, саддахати татха̄гатасса бодхим̣ ‘итипи со…пе… буддхо бхагава̄’ти. саддхесико, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ пат̣хамена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре париккха̄ хоти гамбхӣра̄ чева виттхата̄ ча аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако хирӣма̄ хоти, хирӣйати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, хирӣйати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. хирӣпариккхо кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ дутийена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре анупарийа̄йапатхо хоти уччо чева виттхато ча аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако оттаппӣ хоти, оттаппати ка̄йадуччаритена вачӣдуччаритена манодуччаритена, оттаппати па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄. оттаппапарийа̄йапатхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ татийена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ а̄вудхам̣ санничитам̣ хоти сала̄кан̃чева джеваникан̃ча аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако бахуссуто хоти…пе… дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄. сута̄вудхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ чатуттхена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахубалака̄йо пат̣ивасати, сеййатхидам̣ – хаттха̄роха̄ асса̄роха̄ ратхика̄ дхануггаха̄ челака̄ чалака̄ пин̣д̣ада̄йака̄ угга̄ ра̄джапутта̄ паккхандино маха̄на̄га̄ сӯра̄ чаммайодхино да̄сакапутта̄ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако а̄раддхавӣрийо вихарати акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа, кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ упасампада̄йа, тха̄мава̄ дал̣хапараккамо аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесу. вӣрийабалака̄йо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ пан̃чамена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре дова̄рико хоти пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ ан̃н̃а̄та̄нам̣ нива̄рета̄ н̃а̄та̄нам̣ павесета̄ аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако сатима̄ хоти парамена сатинепаккена саманна̄гато чиракатампи чирабха̄ситампи сарита̄ ануссарита̄. сатидова̄рико, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ чхат̣т̣хена саддхаммена саманна̄гато хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре па̄ка̄ро хоти уччо чева виттхато ча ва̄саналепанасампанно ча аббхантара̄нам̣ гуттийа̄ ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако пан̃н̃ава̄ хоти удайаттхага̄минийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато арийа̄йа ниббедхика̄йа самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄. пан̃н̃а̄ва̄саналепанасампанно, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети; са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети; суддхам̣ атта̄нам̣ парихарати. имина̄ саттамена саддхаммена саманна̄гато хоти. имехи саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти.

‘‘катамесам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ? сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ тин̣акат̣т̣ходакам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати аттано ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ са̄лийавакам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати аттано ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ тиламуггама̄са̄паран̣н̣ам̣ санничитам̣ хоти аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати аттано ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ран̃н̃о паччантиме нагаре бахум̣ бхесаджджам̣ санничитам̣ хоти, сеййатхидам̣ – саппи наванӣтам̣ телам̣ мадху пха̄н̣итам̣ лон̣ам̣ аббхантара̄нам̣ ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа ба̄хира̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. евамевам̣ кхо бхиккхаве, арийаса̄вако сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄ пуббева соманассадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄ адуккхамасукхам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣ чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати аттано ратийа̄ апаритасса̄йа пха̄сувиха̄ра̄йа оккамана̄йа нибба̄насса. имесам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ.

‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако имехи саттахи саддхаммехи саманна̄гато хоти, имесан̃ча чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ а̄бхичетасика̄нам̣ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нам̣ ника̄мала̄бхӣ хоти акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ. айам̣ вуччати, бхиккхаве, арийаса̄вако акаран̣ӣйо ма̄расса акаран̣ӣйо па̄пимато’’ти. татийам̣.

4. дхамман̃н̃ӯсуттам̣

68. ‘‘саттахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти …пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи саттахи? идха, бхиккхаве, бхиккху дхамман̃н̃ӯ ча хоти аттхан̃н̃ӯ ча аттан̃н̃ӯ ча маттан̃н̃ӯ ча ка̄лан̃н̃ӯ ча парисан̃н̃ӯ ча пуггалапаропаран̃н̃ӯ ча.

‘‘катхан̃ча, бхиккхаве, бхиккху дхамман̃н̃ӯ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху дхаммам̣ джа̄на̄ти – суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣ам̣ га̄тхам̣ уда̄нам̣ итивуттакам̣ джа̄такам̣ аббхутадхаммам̣ ведаллам̣. но че, бхиккхаве, бхиккху дхаммам̣ джа̄неййа – суттам̣ геййам̣…пе… аббхутадхаммам̣ ведаллам̣, найидха ‘дхамман̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, бхиккху дхаммам̣ джа̄на̄ти – суттам̣ геййам̣…пе… аббхутадхаммам̣ ведаллам̣, тасма̄ ‘дхамман̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ.

‘‘аттхан̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху тасса тассева бха̄ситасса аттхам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо, айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо’ти. но че, бхиккхаве, бхиккху тасса тассева бха̄ситасса аттхам̣ джа̄неййа – ‘айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо, айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо’ти, найидха ‘аттхан̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, бхиккху тасса тассева бха̄ситасса аттхам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо, айам̣ имасса бха̄ситасса аттхо’ти, тасма̄ ‘аттхан̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ.

‘‘аттан̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху атта̄нам̣ джа̄на̄ти – ‘еттакомхи саддха̄йа сӣлена сутена ча̄гена пан̃н̃а̄йа пат̣ибха̄нена̄’ти. но че, бхиккхаве, бхиккху атта̄нам̣ джа̄неййа – ‘еттакомхи саддха̄йа сӣлена сутена ча̄гена пан̃н̃а̄йа пат̣ибха̄нена̄’ти, найидха ‘аттан̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча, бхиккхаве, бхиккху атта̄нам̣ джа̄на̄ти – ‘еттакомхи саддха̄йа сӣлена сутена ча̄гена пан̃н̃а̄йа пат̣ибха̄нена̄’ти, тасма̄ ‘аттан̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ, аттан̃н̃ӯ.

‘‘маттан̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху маттам̣ джа̄на̄ти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ пат̣иггахан̣а̄йа. но че, бхиккхаве, бхиккху маттам̣ джа̄неййа чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ пат̣иггахан̣а̄йа, найидха ‘маттан̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, бхиккху маттам̣ джа̄на̄ти чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нам̣ пат̣иггахан̣а̄йа, тасма̄ ‘маттан̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ, аттан̃н̃ӯ, маттан̃н̃ӯ.

‘‘ка̄лан̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху, ка̄лам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ ка̄ло уддесасса, айам̣ ка̄ло парипуччха̄йа, айам̣ ка̄ло йогасса, айам̣ ка̄ло пат̣исалла̄насса̄’ти. но че, бхиккхаве, бхиккху ка̄лам̣ джа̄неййа – ‘айам̣ ка̄ло уддесасса, айам̣ ка̄ло парипуччха̄йа, айам̣ ка̄ло йогасса, айам̣ ка̄ло пат̣исалла̄насса̄’ти, найидха ‘ка̄лан̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, бхиккху ка̄лам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ ка̄ло уддесасса, айам̣ ка̄ло парипуччха̄йа, айам̣ ка̄ло йогасса, айам̣ ка̄ло пат̣исалла̄насса̄’ти, тасма̄ ‘ка̄лан̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ, аттан̃н̃ӯ, маттан̃н̃ӯ, ка̄лан̃н̃ӯ.

‘‘парисан̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккху парисам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ кхаттийапариса̄, айам̣ бра̄хман̣апариса̄, айам̣ гахапатипариса̄, айам̣ саман̣апариса̄. таттха евам̣ упасан̇камитаббам̣, евам̣ т̣ха̄таббам̣, евам̣ каттаббам̣, евам̣ нисӣдитаббам̣, евам̣ бха̄ситаббам̣, евам̣ тун̣хӣ бхавитабба’нти. но че, бхиккхаве, бхиккху парисам̣ джа̄неййа – ‘айам̣ кхаттийапариса̄…пе… евам̣ тун̣хӣ бхавитабба’нти, найидха ‘парисан̃н̃ӯ’ти вуччеййа. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, бхиккху парисам̣ джа̄на̄ти – ‘айам̣ кхаттийапариса̄, айам̣ бра̄хман̣апариса̄, айам̣ гахапатипариса̄, айам̣ саман̣апариса̄. таттха евам̣ упасан̇камитаббам̣, евам̣ т̣ха̄таббам̣, евам̣ каттаббам̣, евам̣ нисӣдитаббам̣, евам̣ бха̄ситаббам̣, евам̣ тун̣хӣ бхавитабба’нти, тасма̄ ‘парисан̃н̃ӯ’ти вуччати. ити дхамман̃н̃ӯ, аттхан̃н̃ӯ, аттан̃н̃ӯ, маттан̃н̃ӯ, ка̄лан̃н̃ӯ, парисан̃н̃ӯ.

‘‘пуггалапаропаран̃н̃ӯ ча катхам̣ хоти? идха, бхиккхаве, бхиккхуно [саббаттхапи идха а̄рамбхе ‘‘бхиккхуно’’ твева диссати] двайена пуггала̄ видита̄ хонти. две пуггала̄ – еко арийа̄нам̣ дассанака̄мо, еко арийа̄нам̣ на дассанака̄мо. йва̄йам̣ пуггало арийа̄нам̣ на дассанака̄мо, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало арийа̄нам̣ дассанака̄мо, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ арийа̄нам̣ дассанака̄ма̄ – еко саддхаммам̣ сотука̄мо, еко саддхаммам̣ на сотука̄мо. йва̄йам̣ пуггало саддхаммам̣ на сотука̄мо, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало саддхаммам̣ сотука̄мо, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ саддхаммам̣ сотука̄ма̄ – еко охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, еко анохитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти. йва̄йам̣ пуггало анохитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало охитасото дхаммам̣ сун̣а̄ти, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ охитасота̄ дхаммам̣ сун̣анти [сун̣анта̄ (ка.)] – еко сутва̄ дхаммам̣ дха̄рети, еко сутва̄ дхаммам̣ на дха̄рети. йва̄йам̣ пуггало сутва̄ на дхаммам̣ дха̄рети, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало сутва̄ дхаммам̣ дха̄рети, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ сутва̄ дхаммам̣ дха̄ренти [дха̄рента̄ (ка.)] – еко дха̄та̄нам̣ [дхата̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, еко дха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ на упапариккхати. йва̄йам̣ пуггало дха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ на упапариккхати, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало дха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ дха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккханти [упапариккханта̄ (ка.)] – еко аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно, еко аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа на дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно. йва̄йам̣ пуггало аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа на дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘две пуггала̄ аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанна̄ – еко аттахита̄йа пат̣ипанно но парахита̄йа, еко аттахита̄йа ча пат̣ипанно парахита̄йа ча. йва̄йам̣ пуггало аттахита̄йа пат̣ипанно но парахита̄йа, евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. йва̄йам̣ пуггало аттхахита̄йа ча пат̣ипанно парахита̄йа ча, евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со. евам̣ кхо, бхиккхаве, бхиккхуно [бхиккхуна̄ (сӣ. сйа̄.)] двайена пуггала̄ видита̄ хонти. евам̣, бхиккхаве, бхиккху пуггалапаропаран̃н̃ӯ хоти. ‘‘имехи кхо, бхиккхаве, саттахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чатуттхам̣.

5. па̄риччхаттакасуттам̣

69. ‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро пан̣д̣упала̄со хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘пан̣д̣упала̄со да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни паннапала̄со бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро паннапала̄со хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘паннапала̄со да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни джа̄лакаджа̄то бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро джа̄лакаджа̄то хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘джа̄лакаджа̄то да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни кха̄ракаджа̄то бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро кха̄ракаджа̄то хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘кха̄ракаджа̄то да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни кут̣умалакаджа̄то [куд̣умалакаджа̄то (сӣ. сйа̄. пӣ.)] бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро кут̣умалакаджа̄то хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘кут̣умалакаджа̄то да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни коракаджа̄то [кока̄сакаджа̄то (сӣ. сйа̄.), косакаджа̄то (ка.)] бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро коракаджа̄то хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ тасмим̣ самайе хонти – ‘коракаджа̄то да̄ни па̄риччхаттако ковил̣а̄ро начирассева да̄ни саббапха̄липхулло [саббапа̄липхулло (сӣ. пӣ.)] бхависсатӣ’’’ти.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро саббапха̄липхулло хоти, аттамана̄, бхиккхаве, дева̄ та̄ватим̣са̄ па̄риччхаттакасса ковил̣а̄расса мӯле диббе чатта̄ро ма̄се пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппита̄ саман̇гӣбхӯта̄ парича̄ренти.

‘‘саббапха̄липхулласса кхо пана, бхиккхаве, па̄риччхаттакасса ковил̣а̄расса саманта̄ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни а̄бха̄йа пхут̣ам̣ хоти, анува̄там̣ йоджанасатам̣ гандхо гаччхати, айама̄нубха̄во па̄риччхаттакасса ковил̣а̄расса.

‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, йасмим̣ самайе арийаса̄вако ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджджа̄йа четети, пан̣д̣упала̄со, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито хоти, паннапала̄со, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, джа̄лакаджа̄то, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, кха̄ракаджа̄то, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, кут̣умалакаджа̄то, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати, коракаджа̄то, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘йасмим̣, бхиккхаве, самайе арийаса̄вако а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати, саббапха̄липхулло, бхиккхаве, арийаса̄вако тасмим̣ самайе хоти дева̄нам̣ва та̄ватим̣са̄нам̣ па̄риччхаттако ковил̣а̄ро.

‘‘тасмим̣, бхиккхаве, самайе бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄венти – ‘есо иттханна̄мо а̄йасма̄ иттханна̄масса а̄йасмато саддхивиха̄рико амукамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄…пе… та̄ватим̣са̄ дева̄… йа̄ма̄ дева̄… тусита̄ дева̄… нимма̄наратӣ дева̄… параниммитавасаваттӣ дева̄… брахмака̄йика̄ дева̄ саддаманусса̄венти – ‘есо иттханна̄мо а̄йасма̄ иттханна̄масса а̄йасмато саддхивиха̄рико амукамха̄ га̄ма̄ ва̄ нигама̄ ва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаратӣ’ти. итиха тена кхан̣ена тена мухуттена йа̄ва брахмалока̄ саддо [са̄дхука̄расаддо (сӣ. ат̣т̣ха., ка. ат̣т̣ха.)] аббхуггаччхати, айама̄нубха̄во кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно’’ти. пан̃чамам̣.

6. саккаччасуттам̣

70. атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘ким̣ ну кхо, бхиккху, саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа̄’’ти? атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса етадахоси – ‘‘саттха̄рам̣ кхо, бхиккху, саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа. дхаммам̣ кхо, бхиккху…пе… сан̇гхам̣ кхо, бхиккху…пе… сиккхам̣ кхо, бхиккху…пе… сама̄дхим̣ кхо, бхиккху…пе… аппама̄дам̣ кхо, бхиккху…пе… пат̣исантха̄рам̣ кхо, бхиккху саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа̄’’ти.

атха кхо а̄йасмато са̄рипуттасса етадахоси – ‘‘име кхо ме дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄, йам̣нӯна̄хам̣ име дхамме гантва̄ [гахетва̄ (ка.)] бхагавато а̄рочеййам̣. евам̣ ме име дхамма̄ парисуддха̄ чева бхависсанти парисуддхасан̇кха̄татара̄ ча. сеййатха̄пи на̄ма пурисо суван̣н̣аниккхам̣ адхигаччхеййа парисуддхам̣ парийода̄там̣. тасса евамасса – ‘айам̣ кхо ме суван̣н̣аниккхо парисуддхо парийода̄то, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ суван̣н̣аниккхам̣ гантва̄ [гахетва̄ (ка.)] камма̄ра̄нам̣ дассеййам̣. евам̣ ме айам̣ суван̣н̣аниккхо сакамма̄рагато парисуддхо чева бхависсати парисуддхасан̇кха̄татаро ча. евамевам̣ [кхо (ка.)] ме име дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄, йам̣нӯна̄хам̣ име дхамме гантва̄ [гахетва̄ (ка.)] бхагавато а̄рочеййам̣. евам̣ ме име дхамма̄ парисуддха̄ чева бхависсанти парисуддхасан̇кха̄татара̄ ча̄’’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘ким̣ ну кхо, бхиккху, саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа̄’ти? атха кхо тасса майхам̣, бханте, етадахоси – ‘саттха̄рам̣ кхо, бхиккху, саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа. дхаммам̣ кхо, бхиккху …пе… пат̣исантха̄рам̣ кхо, бхиккху саккатва̄…пе… кусалам̣ бха̄веййа̄’ти. атха кхо тасса майхам̣, бханте, етадахоси – ‘име кхо ме дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄, йам̣нӯна̄хам̣ име дхамме гантва̄ бхагавато а̄рочеййам̣. евам̣ ме име дхамма̄ парисуддха̄ чева бхависсанти парисуддхасан̇кха̄татара̄ ча. сеййатха̄пи на̄ма пурисо суван̣н̣аниккхам̣ адхигаччхеййа парисуддхам̣ парийода̄там̣. тасса евамасса – айам̣ кхо ме суван̣н̣аниккхо парисуддхо парийода̄то, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ суван̣н̣аниккхам̣ гантва̄ камма̄ра̄нам̣ дассеййам̣. евам̣ ме айам̣ суван̣н̣аниккхо сакамма̄рагато парисуддхо чева бхависсати парисуддхасан̇кха̄татаро ча. евамевам̣ ме име дхамма̄ парисуддха̄ парийода̄та̄, йам̣нӯна̄хам̣ име дхамме гантва̄ бхагавато а̄рочеййам̣. евам̣ ме име дхамма̄ парисуддха̄ чева бхависсанти парисуддхасан̇кха̄татара̄ ча̄’’’ти.

‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! саттха̄рам̣ кхо, са̄рипутта, бхиккху саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа. дхаммам̣ кхо, са̄рипутта, бхиккху саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа. сан̇гхам̣ кхо…пе… сиккхам̣ кхо… сама̄дхим̣ кхо… аппама̄дам̣ кхо… пат̣исантха̄рам̣ кхо, са̄рипутта, бхиккху саккатва̄ гарум̣ катва̄ упанисса̄йа вихаранто акусалам̣ паджахеййа, кусалам̣ бха̄веййа̄’’ти.

евам̣ вутте а̄йасма̄ са̄рипутто бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘имасса кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхаммепи со ага̄раво’’.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхепи со ага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йапи со ага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмимпи со ага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄де сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄депи со ага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄де ага̄раво пат̣исантха̄ре сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари ага̄раво…пе… аппама̄де ага̄раво пат̣исантха̄репи со ага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво дхамме ага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи со сага̄раво…пе….

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво…пе. … аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄ре ага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи со сага̄раво.

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи сага̄раво бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи со сага̄раво…пе….

‘‘со вата, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи сага̄раво бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. йо со, бханте, бхиккху саттхари сага̄раво дхамме сага̄раво сан̇гхе сага̄раво сиккха̄йа сага̄раво сама̄дхисмим̣ сага̄раво аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи со сага̄раво’’ти.

‘‘имасса кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’ти.

‘‘са̄дху са̄дху, са̄рипутта! са̄дху кхо твам̣, са̄рипутта, имасса майа̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄си. со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати…пе… йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄депи со ага̄раво.

‘‘со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄де ага̄раво пат̣исантха̄ре сага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари ага̄раво дхамме ага̄раво сан̇гхе ага̄раво сиккха̄йа ага̄раво сама̄дхисмим̣ ага̄раво аппама̄де ага̄раво пат̣исантха̄репи со ага̄раво.

‘‘со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво дхамме ага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати…пе… йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи со сага̄раво …пе….

‘‘со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво дхамме сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄ре ага̄раво бхависсатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи со сага̄раво.

‘‘со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи сага̄раво бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво дхаммепи со сага̄раво…пе….

‘‘со вата, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи со сага̄раво бхависсатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. йо со, са̄рипутта, бхиккху саттхари сага̄раво…пе… аппама̄де сага̄раво пат̣исантха̄репи со сага̄раво’’ти.

‘‘имасса кхо, са̄рипутта, майа̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса евам̣ виттха̄рена аттхо дат̣т̣хаббо’’ти. чхат̣т̣хам̣.

7. бха̄вана̄суттам̣

71. ‘‘бха̄ванам̣ анануйуттасса, бхиккхаве, бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччеййа̄’ти, атха кхвасса нева анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. там̣ кисса хету? ‘абха̄витатта̄’тисса вачанӣйам̣. кисса абха̄витатта̄? чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣, чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣, чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣, пан̃чаннам̣ бала̄нам̣, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣, арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ два̄даса ва̄. та̄нассу куккут̣ийа̄ на самма̄ адхисайита̄ни, на самма̄ париседита̄ни, на самма̄ парибха̄вита̄ни. кин̃ча̄пи тасса̄ куккут̣ийа̄ евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджеййу’нти, атха кхо абхабба̄ва те куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджитум̣. там̣ кисса хету? татха̄ хи, бхиккхаве, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни на самма̄ адхисайита̄ни, на самма̄ париседита̄ни, на самма̄ парибха̄вита̄ни. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бха̄ванам̣ анануйуттасса бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччеййа̄’ти, атха кхвасса нева анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. там̣ кисса хету? ‘абха̄витатта̄’тисса вачанӣйам̣. кисса абха̄витатта̄? чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣, чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣, чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣, пан̃чаннам̣ бала̄нам̣, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣, арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса.

‘‘бха̄ванам̣ ануйуттасса, бхиккхаве, бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи на евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччеййа̄’ти, атха кхвасса анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. там̣ кисса хету? ‘бха̄витатта̄’тисса вачанӣйам̣. кисса бха̄витатта̄? чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣, чатуннам̣ саммаппадха̄на̄нам̣, чатуннам̣ иддхипа̄да̄нам̣, пан̃чаннам̣ индрийа̄нам̣, пан̃чаннам̣ бала̄нам̣, саттаннам̣ боджджхан̇га̄нам̣, арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ два̄даса ва̄. та̄нассу куккут̣ийа̄ самма̄ адхисайита̄ни, самма̄ париседита̄ни, самма̄ парибха̄вита̄ни. кин̃ча̄пи тасса̄ куккут̣ийа̄ на евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджеййу’нти, атха кхо бхабба̄ва те куккут̣апотака̄ па̄данакхасикха̄йа ва̄ мукхатун̣д̣акена ва̄ ан̣д̣акосам̣ пада̄летва̄ соттхина̄ абхиниббхиджджитум̣. там̣ кисса хету? татха̄ хи, бхиккхаве, куккут̣ийа̄ ан̣д̣а̄ни самма̄ адхисайита̄ни, самма̄ париседита̄ни, самма̄ парибха̄вита̄ни. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бха̄ванам̣ ануйуттасса бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи на евам̣ иччха̄ уппаджджеййа – ‘ахо вата ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччеййа̄’ти, атха кхвасса анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. там̣ кисса хету? ‘бха̄витатта̄’тисса вачанӣйам̣. кисса бха̄витатта̄? чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣…пе… арийасса ат̣т̣хан̇гикасса маггасса.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, пхалаган̣д̣асса [палаган̣д̣асса (?)] ва̄ пхалаган̣д̣антева̄сикасса ва̄ диссантева [кхӣйанте (ка.)] ва̄сиджат̣е [диссанти ан̇гулипада̄ни (сӣ.), ан̇гулапада̄ни диссанти ан̇гулападам̣ (ка.)] ан̇гулипада̄ни диссати [диссанти (сйа̄.)] ан̇гут̣т̣хападам̣ [диссанти ан̇гулипада̄ни (сӣ.), ан̇гулапада̄ни диссанти ан̇гулападам̣ (ка.)]. но ча кхвасса евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘еттакам̣ ме аджджа ва̄сиджат̣асса кхӣн̣ам̣, еттакам̣ хиййо, еттакам̣ паре’ти, атха кхвасса кхӣн̣е ‘кхӣн̣а’нтева н̃а̄н̣ам̣ хоти. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бха̄ванам̣ ануйуттасса бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи на евам̣ н̃а̄н̣ам̣ хоти – ‘еттакам̣ ме аджджа а̄сава̄нам̣ кхӣн̣ам̣, еттакам̣ хиййо, еттакам̣ паре’ти, атха кхвасса кхӣн̣е ‘кхӣн̣а’нтева н̃а̄н̣ам̣ хоти.

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, са̄муддика̄йа на̄ва̄йа веттабандханабаддха̄йа [веттабандха̄йа (ка.)] чха ма̄са̄ни удаке парийа̄да̄йа хемантикена тхале уккхитта̄йа ва̄та̄тапапарета̄ни бандхана̄ни, та̄ни па̄вуссакена мегхена абхиппавут̣т̣ха̄ни аппакасиренева париха̄йанти [пат̣иппассамбханти (сӣ. сйа̄.)], пӯтика̄ни бхаванти. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, бха̄ванам̣ ануйуттасса бхиккхуно вихарато аппакасиренева сам̣йоджана̄ни пат̣иппассамбханти, пӯтика̄ни бхавантӣ’’ти. саттамам̣.

8. аггиккхандхопамасуттам̣

72. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. аддаса̄ кхо бхагава̄ аддха̄намаггаппат̣ипанно ан̃н̃атарасмим̣ падесе махантам̣ аггиккхандхам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ [сан̃джотибхӯтам̣ (сйа̄.)]. дисва̄на магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пассатха но тумхе, бхиккхаве, амум̣ махантам̣ аггиккхандхам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯта’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’ти.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ амум̣ махантам̣ аггиккхандхам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄, йам̣ ва̄ кхаттийакан̃н̃ам̣ ва̄ бра̄хман̣акан̃н̃ам̣ ва̄ гахапатикан̃н̃ам̣ ва̄ мудуталунахаттхапа̄дам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийакан̃н̃ам̣ ва̄ бра̄хман̣акан̃н̃ам̣ ва̄ гахапатикан̃н̃ам̣ ва̄ мудуталунахаттхапа̄дам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ амум̣ махантам̣ аггиккхандхам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса па̄падхаммасса асучисан̇кассарасама̄ча̄расса пат̣иччханнакаммантасса ассаман̣асса саман̣апат̣ин̃н̃асса абрахмача̄рисса брахмача̄рипат̣ин̃н̃асса антопӯтикасса авассутасса касамбуджа̄тасса йам̣ амум̣ махантам̣ аггиккхандхам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдеййа ва̄ упанипаджджеййа ва̄. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа.

‘‘йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло па̄падхаммо асучисан̇кассарасама̄ча̄ро…пе… касамбуджа̄то кхаттийакан̃н̃ам̣ ва̄ бра̄хман̣акан̃н̃ам̣ ва̄ гахапатикан̃н̃ам̣ ва̄ мудуталунахаттхапа̄дам̣ а̄лин̇гетва̄ упанисӣдати ва̄ упанипаджджати ва̄, тан̃хи тасса [там̣ хисса (ка.)], бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо дал̣ха̄йа ва̄лараджджуйа̄ убхо джан̇гха̄ вет̣хетва̄ гхам̣сеййа – са̄ чхавим̣ чхиндеййа чхавим̣ чхетва̄ чаммам̣ чхиндеййа чаммам̣ чхетва̄ мам̣сам̣ чхиндеййа мам̣сам̣ чхетва̄ нха̄рум̣ чхиндеййа нха̄рум̣ чхетва̄ ат̣т̣хим̣ чхиндеййа ат̣т̣хим̣ чхетва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча тит̣т̣хеййа, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ абхива̄данам̣ са̄дийеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ абхива̄данам̣ са̄дийеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо дал̣ха̄йа ва̄лараджджуйа̄…пе… ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча тит̣т̣хеййа̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо дал̣ха̄йа ва̄лараджджуйа̄ убхо джан̇гха̄ вет̣хетва̄…пе… ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча тит̣т̣хеййа. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ абхива̄данам̣ са̄дийати, тан̃хи тасса, бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо тин̣ха̄йа саттийа̄ теладхота̄йа паччорасмим̣ пахареййа, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ ан̃джаликаммам̣ са̄дийеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ ан̃джаликаммам̣ са̄дийеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо тин̣ха̄йа саттийа̄ теладхота̄йа паччорасмим̣ пахареййа̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо тин̣ха̄йа саттийа̄ теладхота̄йа паччорасмим̣ пахареййа. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло па̄падхаммо…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ ан̃джаликаммам̣ са̄дийати, тан̃хи тасса, бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо таттена айопат̣т̣ена а̄диттена сампаджджалитена саджотибхӯтена ка̄йам̣ сампаливет̣хеййа, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ чӣварам̣ парибхун̃джеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄…пе… саддха̄деййам̣ чӣварам̣ парибхун̃джеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо таттена айопат̣т̣ена а̄диттена сампаджджалитена саджотибхӯтена ка̄йам̣ сампаливет̣хеййа̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо таттена айопат̣т̣ена а̄диттена сампаджджалитена саджотибхӯтена ка̄йам̣ сампаливет̣хеййа. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ чӣварам̣ парибхун̃джати, тан̃хи тасса, бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо таттена айосан̇куна̄ мукхам̣ виваритва̄ таттам̣ лохагул̣ам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ мукхе паккхипеййа – там̣ тасса от̣т̣хампи дахеййа [д̣ахеййа (каттхачи)] мукхампи дахеййа дживхампи дахеййа кан̣т̣хампи дахеййа урампи [ма. ни. 3.270 девадӯтасутте пана ‘‘ударампи’’ ити видесапа̄т̣хо диссати] дахеййа антампи антагун̣ампи а̄да̄йа адхобха̄га̄ [адхобха̄гам̣ (ка.)] никкхамеййа, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо таттена айосан̇куна̄ мукхам̣ виваритва̄ таттам̣ лохагул̣ам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ мукхе паккхипеййа – там̣ тасса от̣т̣хампи дахеййа мукхампи дахеййа дживхампи дахеййа кан̣т̣хампи дахеййа урампи дахеййа антампи антагун̣ампи а̄да̄йа адхобха̄гам̣ никкхамеййа̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо таттена айосан̇куна̄ мукхам̣ виваритва̄ таттам̣ лохагул̣ам̣ а̄диттам̣ сампаджджалитам̣ саджотибхӯтам̣ мукхе паккхипеййа – там̣ тасса от̣т̣хампи дахеййа мукхампи дахеййа дживхампи дахеййа кан̣т̣хампи дахеййа урампи дахеййа антампи антагун̣ампи а̄да̄йа адхобха̄гам̣ никкхамеййа. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло па̄падхаммо…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джати, тан̃хи тасса хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ таттам̣ айоман̃чам̣ ва̄ айопӣт̣хам̣ ва̄ абхинисӣда̄пеййа ва̄ абхинипаджджа̄пеййа ва̄, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ ман̃чапӣт̣хам̣ [ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ (ка.)] парибхуджджеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ ман̃чапӣт̣хам̣ парибхун̃джеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ таттам̣ айоман̃чам̣ ва̄ айопӣт̣хам̣ ва̄ абхинисӣда̄пеййа ва̄ абхинипаджджа̄пеййа ва̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо сӣсе ва̄ гахетва̄ кхандхе ва̄ гахетва̄ таттам̣ айоман̃чам̣ ва̄ айопӣт̣хам̣ ва̄ абхинисӣда̄пеййа ва̄ абхинипаджджа̄пеййа ва̄. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло па̄падхаммо…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ ман̃чапӣт̣хам̣ парибхун̃джати. тан̃хи тасса, бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, катамам̣ ну кхо варам̣ – йам̣ балава̄ пурисо уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ татта̄йа лохакумбхийа̄ паккхипеййа а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа – со таттха пхен̣уддехакам̣ паччама̄но сакимпи уддхам̣ гаччхеййа сакимпи адхо гаччхеййа сакимпи тирийам̣ гаччхеййа, йам̣ ва̄ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ виха̄рам̣ парибхун̃джеййа̄’’ти? ‘‘етадева, бханте, варам̣ – йам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ виха̄рам̣ парибхун̃джеййа, дуккхан̃хетам̣, бханте, йам̣ балава̄ пурисо уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄ татта̄йа лохакумбхийа̄ паккхипеййа а̄дитта̄йа сампаджджалита̄йа саджотибхӯта̄йа – со таттха пхен̣уддехакам̣ паччама̄но сакимпи уддхам̣ гаччхеййа сакимпи адхо гаччхеййа сакимпи тирийам̣ гаччхеййа̄’’ти.

‘‘а̄рочайа̄ми во, бхиккхаве, пат̣иведайа̄ми во, бхиккхаве, йатха̄ етадева тасса варам̣ дуссӣласса па̄падхаммасса…пе… касамбуджа̄тасса йам̣ балава̄ пурисо уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ гахетва̄…пе… сакимпи тирийам̣ гаччхеййа. там̣ кисса хету? татонида̄нан̃хи со, бхиккхаве, маран̣ам̣ ва̄ нигаччхеййа маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣, на твева таппаччайа̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджеййа. йан̃ча кхо со, бхиккхаве, дуссӣло па̄падхаммо…пе… касамбуджа̄то кхаттийамаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ гахапатимаха̄са̄ла̄нам̣ ва̄ саддха̄деййам̣ виха̄рам̣ парибхун̃джати. тан̃хи тасса, бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘йесан̃ча [йесам̣ (?)] майам̣ парибхун̃джа̄ма чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ [… париккха̄ра̄нам̣ (сӣ. сйа̄. ка.)] тесам̣ те ка̄ра̄ махаппхала̄ бхависсанти маха̄нисам̣са̄, амха̄кан̃чева̄йам̣ паббаджджа̄ аван̃джха̄ бхависсати сапхала̄ саудрайа̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитаббам̣ – ‘аттаттхам̣ ва̄, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄детум̣; параттхам̣ ва̄, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄детум̣; убхайаттхам̣ ва̄, бхиккхаве, сампассама̄нена аламева аппама̄дена сампа̄дету’’’нти.

идамавоча бхагава̄ [идамавоча бхагава̄…пе… (ка.)]. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ун̣хам̣ лохитам̣ мукхато угган̃чхи [уггаччхи (ка.)]. сат̣т̣химатта̄ бхиккхӯ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттим̣су – ‘‘судуккарам̣ бхагава̄, судуккарам̣ бхагава̄’’ти. сат̣т̣химатта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣сӯти. ат̣т̣хамам̣.

9. сунеттасуттам̣

73. [а. ни. 6.54; 7.66] ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, сунетто на̄ма саттха̄ ахоси титтхакаро ка̄месу вӣтара̄го. сунеттасса кхо пана, бхиккхаве, саттхуно анека̄ни са̄вакасата̄ни ахесум̣. сунетто саттха̄ са̄вака̄нам̣ брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десеси. йе кхо пана, бхиккхаве [йе кхо бхиккхаве (сӣ. сйа̄.)], сунеттасса саттхуно брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десентасса читта̄ни наппаса̄десум̣ те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджим̣су. йе кхо пана, бхиккхаве, сунеттасса саттхуно брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десентасса читта̄ни паса̄десум̣ те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджим̣су.

‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, мӯгапаккхо на̄ма саттха̄ ахоси…пе… аранеми на̄ма саттха̄ ахоси…пе… кудда̄лако [кудда̄ло (сӣ. сйа̄.)] на̄ма саттха̄ ахоси…пе… хаттхипа̄ло на̄ма саттха̄ ахоси…пе… джотипа̄ло на̄ма саттха̄ ахоси…пе… арако на̄ма саттха̄ ахоси титтхакаро ка̄месу вӣтара̄го. аракасса кхо пана, бхиккхаве, саттхуно анека̄ни са̄вакасата̄ни ахесум̣. арако на̄ма саттха̄ са̄вака̄нам̣ брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десеси. йе кхо пана, бхиккхаве, аракасса саттхуно брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десентасса читта̄ни наппаса̄десум̣, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджим̣су. йе кхо пана, бхиккхаве, аракасса саттхуно брахмалокасахабйата̄йа дхаммам̣ десентасса читта̄ни паса̄десум̣, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджим̣су.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, йо име сатта саттха̄ре титтхакаре ка̄месу вӣтара̄ге анекасатапарива̄ре саса̄вакасан̇гхе падут̣т̣хачитто аккосеййа парибха̄сеййа, бахум̣ со апун̃н̃ам̣ пасавеййа̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘йо, бхиккхаве, име сатта саттха̄ре титтхакаре ка̄месу вӣтара̄ге анекасатапарива̄ре саса̄вакасан̇гхе падут̣т̣хачитто аккосеййа парибха̄сеййа, бахум̣ со апун̃н̃ам̣ пасавеййа. йо екам̣ дит̣т̣хисампаннам̣ пуггалам̣ падут̣т̣хачитто аккосати парибха̄сати, айам̣ тато бахутарам̣ апун̃н̃ам̣ пасавати. там̣ кисса хету? на̄хам̣, бхиккхаве, ито бахиддха̄ еварӯпим̣ кхантим̣ вада̄ми йатха̄мам̣ сабрахмача̄рӣсу’’.

‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘на но сабрахмача̄рӣсу [на твева амхам̣ сабрахмача̄рӣсу (сйа̄.) ан̇гуттараника̄йе ан̃н̃атха̄ диссати] читта̄ни падут̣т̣ха̄ни бхависсантӣ’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. навамам̣.

10. аракасуттам̣

74. ‘‘бхӯтапуббам̣, бхиккхаве, арако на̄ма саттха̄ ахоси титтхакаро ка̄месу вӣтара̄го. аракасса кхо пана, бхиккхаве, саттхуно анека̄ни са̄вакасата̄ни ахесум̣. арако саттха̄ са̄вака̄нам̣ евам̣ дхаммам̣ десети – аппакам̣, бра̄хман̣а, джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ [лахусам̣ (т̣ӣка̄)] бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ [манта̄йа (саббаттха) т̣ӣка̄ пасситабба̄] боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, тин̣агге усса̄вабинду сӯрийе уггаччханте кхиппам̣йева пат̣ивигаччхати, на чират̣т̣хитикам̣ хоти; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, усса̄вабиндӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, тхуллапхуситаке деве вассанте удакабуббул̣ам̣ [удакапуппхул̣ам̣ (ка.)] кхиппам̣йева пат̣ивигаччхати, на чират̣т̣хитикам̣ хоти; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, удакабуббул̣ӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, удаке дан̣д̣ара̄джи кхиппам̣йева пат̣ивигаччхати, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, удаке дан̣д̣ара̄джӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣…пе… наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, надӣ паббатеййа̄ дӯран̇гама̄ сӣгхасота̄ ха̄раха̄ринӣ, наттхи со кхан̣о ва̄ лайо ва̄ мухутто ва̄ йам̣ са̄ [йа̄йа (ка.)] а̄ваттати [тхарати (сӣ.), дхарати (сйа̄.), аватит̣т̣хеййа (?)], атха кхо са̄ гаччхатева ваттатева сандатева; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, надӣпаббатеййӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣…пе… наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, балава̄ пурисо дживхагге кхел̣апин̣д̣ам̣ сам̣йӯхитва̄ акасиренева вамеййа [пата̄пеййа (ка.)]; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, кхел̣апин̣д̣ӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣…пе… наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, дивасам̣сантатте айокат̣а̄хе мам̣сапеси [мам̣сапесӣ (сӣ. сйа̄.)] паккхитта̄ кхиппам̣йева пат̣ивигаччхати, на чират̣т̣хитика̄ хоти; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, мам̣сапесӯпамам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣…пе… наттхи джа̄тасса амаран̣ам̣.

‘‘сеййатха̄пи, бра̄хман̣а, га̄вӣ ваджджха̄ а̄гха̄танам̣ нӣйама̄на̄ йам̣ йадева па̄дам̣ уддхарати, сантикева хоти вадхасса сантикева маран̣асса; евамевам̣ кхо, бра̄хман̣а, говаджджхӯпамам̣ [га̄вӣваджджхӯпамам̣ (сӣ. сйа̄.)] джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣а’’нти.

‘‘тена кхо пана, бхиккхаве, самайена манусса̄нам̣ сат̣т̣хивассасахасса̄ни а̄йуппама̄н̣ам̣ ахоси, пан̃чавассасатика̄ кума̄рика̄ алам̣патеййа̄ ахоси. тена кхо пана, бхиккхаве, самайена манусса̄нам̣ чхал̣ева а̄ба̄дха̄ ахесум̣ – сӣтам̣, ун̣хам̣, джигхаччха̄, пипа̄са̄, учча̄ро, пасса̄во. со хи на̄ма, бхиккхаве, арако саттха̄ евам̣ дӣгха̄йукесу мануссесу евам̣ чират̣т̣хитикесу евам̣ аппа̄ба̄дхесу са̄вака̄нам̣ евам̣ дхаммам̣ десессати – ‘аппакам̣, бра̄хман̣а, джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣а’’’нти.

‘‘етарахи там̣, бхиккхаве, самма̄ вадама̄но вадеййа – ‘аппакам̣ джӣвитам̣ манусса̄нам̣ париттам̣ лахукам̣ бахудуккхам̣ бахупа̄йа̄сам̣ манта̄йам̣ боддхаббам̣, каттаббам̣ кусалам̣, чаритаббам̣ брахмачарийам̣, наттхи джа̄тасса амаран̣а’нти. етарахи, бхиккхаве, йо чирам̣ джӣвати со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо. вассасатам̣ кхо пана, бхиккхаве, джӣванто тӣн̣ийева утусата̄ни джӣвати – утусатам̣ хеманта̄нам̣, утусатам̣ гимха̄нам̣, утусатам̣ васса̄нам̣. тӣн̣и кхо пана, бхиккхаве, утусата̄ни джӣванто два̄даса [два̄дасам̣ (сӣ. ка.)] йева ма̄сасата̄ни джӣвати – чатта̄ри ма̄сасата̄ни хеманта̄нам̣, чатта̄ри ма̄сасата̄ни гимха̄нам̣, чатта̄ри ма̄сасата̄ни васса̄нам̣. два̄даса кхо пана, бхиккхаве, ма̄сасата̄ни джӣванто чатувӣсатийева аддхама̄сасата̄ни джӣвати – ат̣т̣хаддхама̄сасата̄ни хеманта̄нам̣, ат̣т̣хаддхама̄сасата̄ни гимха̄нам̣, ат̣т̣хаддхама̄сасата̄ни васса̄нам̣. чатувӣсати кхо пана, бхиккхаве, аддхама̄сасата̄ни джӣванто чхаттим̣сам̣йева раттисахасса̄ни джӣвати – два̄даса раттисахасса̄ни хеманта̄нам̣, два̄даса раттисахасса̄ни гимха̄нам̣, два̄даса раттисахасса̄ни васса̄нам̣. чхаттим̣сам̣ кхо пана, бхиккхаве, раттисахасса̄ни джӣванто двесаттатийева [двесаттатин̃н̃ева (сйа̄.), двесаттатин̃чева (ка.)] бхаттасахасса̄ни бхун̃джати – чатувӣсати бхаттасахасса̄ни хеманта̄нам̣, чатувӣсати бхаттасахасса̄ни гимха̄нам̣, чатувӣсати бхаттасахасса̄ни васса̄нам̣ саддхим̣ ма̄тутхан̃н̃а̄йа саддхим̣ бхаттантара̄йена.

‘‘татриме бхаттантара̄йа̄ капимиддхопи бхаттам̣ на бхун̃джати, дуккхитопи бхаттам̣ на бхун̃джати, бйа̄дхитопи бхаттам̣ на бхун̃джати, упосатхикопи бхаттам̣ на бхун̃джати, ала̄бхакенапи бхаттам̣ на бхун̃джати. ити кхо, бхиккхаве, майа̄ вассасата̄йукасса мануссасса а̄йупи сан̇кха̄то [сан̇кха̄там̣ (?)], а̄йуппама̄н̣ампи сан̇кха̄там̣, утӯпи сан̇кха̄та̄, сам̣ваччхара̄пи сан̇кха̄та̄, ма̄са̄пи сан̇кха̄та̄, аддхама̄са̄пи сан̇кха̄та̄, раттипи сан̇кха̄та̄, дива̄пи сан̇кха̄та̄, бхатта̄пи сан̇кха̄та̄, бхаттантара̄йа̄пи сан̇кха̄та̄. йам̣, бхиккхаве, саттха̄ра̄ каран̣ӣйам̣ са̄вака̄нам̣ хитесина̄ анукампакена анукампам̣ упа̄да̄йа; катам̣ во там̣ майа̄ ета̄ни, бхиккхаве, руккхамӯла̄ни ета̄ни сун̃н̃а̄га̄ра̄ни. джха̄йатха, бхиккхаве, ма̄ пама̄даттха; ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рино ахуваттха. айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣ’’ти. дасамам̣.

маха̄вагго саттамо.