1. сон̣асуттам̣
55. [маха̄ва. 243 а̄гатам̣] евам̣, ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ сон̣о ра̄джагахе вихарати сӣтаванасмим̣. атха кхо а̄йасмато сон̣асса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати, сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄, сакка̄ бхога̄ ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣ пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’нти.
атха кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо саммин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ саммин̃джеййа, евамевам̣ кхо – гиджджхакӯт̣е паббате антарахито сӣтаване а̄йасмато сон̣асса саммукхе па̄турахоси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. а̄йасма̄пи кхо сон̣о бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘нану те, сон̣а, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати, сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄, сакка̄ бхога̄ [бхоге (маха̄ва. 243)] ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣ пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, кусало твам̣ пуббе ага̄рийабхӯто [а̄га̄рикабхӯто (сйа̄.), ага̄рикабхӯто (маха̄ва. 243)] вӣн̣а̄йа тантиссаре’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо ачча̄йата̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо атиситхила̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.
‘‘йада̄ пана те, сон̣а, вӣн̣а̄йа тантийо на ачча̄йата̄ хонти на̄тиситхила̄ саме гун̣е патит̣т̣хита̄, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘евамевам̣ кхо, сон̣а, ачча̄раддхавӣрийам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттати, атиситхилавӣрийам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттати. тасма̄тиха твам̣, сон̣а, вӣрийасаматхам̣ адхит̣т̣хахам̣, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджха, таттха ча нимиттам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ кхо – сӣтаване антарахито гиджджхакӯт̣е паббате па̄турахоси.
атха кхо а̄йасма̄ сон̣о апарена самайена вӣрийасаматхам̣ адхит̣т̣ха̄си, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджхи, таттха ча нимиттам̣ аггахеси. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ ана̄га̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ сон̣о арахатам̣ ахоси.
атха кхо а̄йасмато сон̣асса арахаттаппаттасса етадахоси – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇камеййам̣; упасан̇камитва̄ бхагавато сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄кареййа’’нти. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘йо со, бханте, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄вимутто, со чха т̣ха̄на̄ни адхимутто хоти – неккхамма̄дхимутто хоти, павивека̄дхимутто хоти, абйа̄паджджа̄дхимутто [абйа̄паджджха̄дхимутто (ка.) маха̄ва. 244 пасситаббам̣] хоти, тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, асаммоха̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘кевалам̣саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄ нисса̄йа неккхамма̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘ла̄бхасакка̄расилокам̣ нӯна айама̄йасма̄ ника̄майама̄но павивека̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ павивека̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘сӣлаббатапара̄ма̄сам̣ нӯна айама̄йасма̄ са̄рато пачча̄гаччханто абйа̄паджджа̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти.
‘‘евам̣ самма̄ вимуттачиттасса, бханте, бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ [а̄па̄там̣ (ка.)] а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. сеййатха̄пи, бханте, село паббато аччхиддо асусиро екаггхано. атха пураттхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, атха паччхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи…пе… атха уттара̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи… атха даккхин̣а̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа; евамевам̣ кхо, бханте, евам̣ самма̄вимуттачиттасса бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассатӣ’’ти.
‘‘неккхаммам̣ адхимуттасса, павивекан̃ча четасо;
абйа̄паджджа̄дхимуттасса, упа̄да̄наккхайасса ча.
‘‘тан̣ха̄ккхайа̄дхимуттасса, асаммохан̃ча четасо;
дисва̄ а̄йатануппа̄дам̣, самма̄ читтам̣ вимуччати.
‘‘тасса самма̄ вимуттасса, сантачиттасса бхиккхуно;
катасса пат̣ичайо наттхи, каран̣ӣйам̣ на виджджати.
‘‘село йатха̄ екаггхано, ва̄тена на самӣрати;
евам̣ рӯпа̄ раса̄ садда̄, гандха̄ пхасса̄ ча кевала̄.
‘‘ит̣т̣ха̄ дхамма̄ анит̣т̣ха̄ ча, наппаведхенти та̄дино;
т̣хитам̣ читтам̣ виппамуттам̣ [вимутан̃ча (ка.) маха̄ва. 244; катха̄. 266], вайан̃часса̄нупассатӣ’’ти. пат̣хамам̣;