2. дутийапан̣н̣а̄сакам̣

6. маха̄вагго

1. сон̣асуттам̣

55. [маха̄ва. 243 а̄гатам̣] евам̣, ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ сон̣о ра̄джагахе вихарати сӣтаванасмим̣. атха кхо а̄йасмато сон̣асса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати, сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄, сакка̄ бхога̄ ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣ пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’нти.

атха кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо саммин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ саммин̃джеййа, евамевам̣ кхо – гиджджхакӯт̣е паббате антарахито сӣтаване а̄йасмато сон̣асса саммукхе па̄турахоси. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. а̄йасма̄пи кхо сон̣о бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ бхагава̄ етадавоча –

‘‘нану те, сон̣а, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати, сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄, сакка̄ бхога̄ [бхоге (маха̄ва. 243)] ча бхун̃джитум̣ пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣ пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, кусало твам̣ пуббе ага̄рийабхӯто [а̄га̄рикабхӯто (сйа̄.), ага̄рикабхӯто (маха̄ва. 243)] вӣн̣а̄йа тантиссаре’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо ачча̄йата̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо атиситхила̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’.

‘‘йада̄ пана те, сон̣а, вӣн̣а̄йа тантийо на ачча̄йата̄ хонти на̄тиситхила̄ саме гун̣е патит̣т̣хита̄, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’.

‘‘евамевам̣ кхо, сон̣а, ачча̄раддхавӣрийам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттати, атиситхилавӣрийам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттати. тасма̄тиха твам̣, сон̣а, вӣрийасаматхам̣ адхит̣т̣хахам̣, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджха, таттха ча нимиттам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа, евамевам̣ кхо – сӣтаване антарахито гиджджхакӯт̣е паббате па̄турахоси.

атха кхо а̄йасма̄ сон̣о апарена самайена вӣрийасаматхам̣ адхит̣т̣ха̄си, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджхи, таттха ча нимиттам̣ аггахеси. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ ана̄га̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ сон̣о арахатам̣ ахоси.

атха кхо а̄йасмато сон̣асса арахаттаппаттасса етадахоси – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ йена бхагава̄ тенупасан̇камеййам̣; упасан̇камитва̄ бхагавато сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄кареййа’’нти. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ етадавоча –

‘‘йо со, бханте, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасам̣йоджано саммадан̃н̃а̄вимутто, со чха т̣ха̄на̄ни адхимутто хоти – неккхамма̄дхимутто хоти, павивека̄дхимутто хоти, абйа̄паджджа̄дхимутто [абйа̄паджджха̄дхимутто (ка.) маха̄ва. 244 пасситаббам̣] хоти, тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, асаммоха̄дхимутто хоти.

‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘кевалам̣саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄ нисса̄йа неккхамма̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти.

‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘ла̄бхасакка̄расилокам̣ нӯна айама̄йасма̄ ника̄майама̄но павивека̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ павивека̄дхимутто хоти.

‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘сӣлаббатапара̄ма̄сам̣ нӯна айама̄йасма̄ са̄рато пачча̄гаччханто абйа̄паджджа̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху вуситава̄ катакаран̣ӣйо каран̣ӣйам̣ аттано асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти.

‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ тан̣ха̄ккхайа̄дхимутто хоти.

‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти.

‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти.

‘‘евам̣ самма̄ вимуттачиттасса, бханте, бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ [а̄па̄там̣ (ка.)] а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. сеййатха̄пи, бханте, село паббато аччхиддо асусиро екаггхано. атха пураттхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, атха паччхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи…пе… атха уттара̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи… атха даккхин̣а̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа; евамевам̣ кхо, бханте, евам̣ самма̄вимуттачиттасса бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти т̣хитам̣ а̄нен̃джаппаттам̣ вайан̃часса̄нупассатӣ’’ти.

‘‘неккхаммам̣ адхимуттасса, павивекан̃ча четасо;

абйа̄паджджа̄дхимуттасса, упа̄да̄наккхайасса ча.

‘‘тан̣ха̄ккхайа̄дхимуттасса, асаммохан̃ча четасо;

дисва̄ а̄йатануппа̄дам̣, самма̄ читтам̣ вимуччати.

‘‘тасса самма̄ вимуттасса, сантачиттасса бхиккхуно;

катасса пат̣ичайо наттхи, каран̣ӣйам̣ на виджджати.

‘‘село йатха̄ екаггхано, ва̄тена на самӣрати;

евам̣ рӯпа̄ раса̄ садда̄, гандха̄ пхасса̄ ча кевала̄.

‘‘ит̣т̣ха̄ дхамма̄ анит̣т̣ха̄ ча, наппаведхенти та̄дино;

т̣хитам̣ читтам̣ виппамуттам̣ [вимутан̃ча (ка.) маха̄ва. 244; катха̄. 266], вайан̃часса̄нупассатӣ’’ти. пат̣хамам̣;

2. пхаггунасуттам̣

56. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ пхаггуно [пхеггуно (ка.), пхаггун̣о (сӣ. сйа̄.)] а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасма̄, бханте, пхаггуно а̄ба̄дхико дуккхито ба̄л̣хагила̄но. са̄дху, бханте, бхагава̄ йена̄йасма̄ пхаггуно тенупасан̇камату анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ пхаггуно тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо а̄йасма̄ пхаггуно бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣. дисва̄на ман̃чаке самадхоси [саман̃чопи (сӣ. сйа̄. пӣ.), сам̣ + дхӯ + ӣ = самадхоси]. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ пхаггунам̣ етадавоча – ‘‘алам̣, пхаггуна, ма̄ твам̣ ман̃чаке самадхоси. сантима̄ни а̄сана̄ни парехи пан̃н̃атта̄ни, таттха̄хам̣ нисӣдисса̄мӣ’’ти. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. нисаджджа кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ пхаггунам̣ етадавоча –

‘‘каччи те, пхаггуна, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣? каччи те дуккха̄ ведана̄ пат̣иккаманти, но абхиккаманти; пат̣иккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но абхиккамо’’ти? ‘‘на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо.

‘‘сеййатха̄пи, бханте, балава̄ пурисо тин̣хена сикхарена муддхани [муддха̄нам̣ (сӣ. пӣ.)] абхиматтхеййа [абхимат̣т̣хеййа (сйа̄.)]; евамевам̣ кхо ме, бханте, адхиматта̄ ва̄та̄ муддхани [хананти (сӣ. пӣ.), охананти (сйа̄.)] ӯхананти. на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо.

‘‘сеййатха̄пи, бханте, балава̄ пурисо дал̣хена вараттаккхан̣д̣ена сӣсавет̣ханам̣ дадеййа; евамевам̣ кхо ме, бханте, адхиматта̄ сӣсе сӣсаведана̄. на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо.

‘‘сеййатха̄пи, бханте, даккхо гогха̄тако ва̄ гогха̄такантева̄сӣ ва̄ тин̣хена говикантанена куччхим̣ парикантеййа; евамевам̣ кхо ме, бханте, адхиматта̄ ва̄та̄ куччхим̣ парикантанти. на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо.

‘‘сеййатха̄пи, бханте, две балаванто пуриса̄ дуббалатарам̣ пурисам̣ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ ан̇га̄рака̄суйа̄ санта̄пеййум̣ сампарита̄пеййум̣; евамевам̣ кхо ме, бханте, адхиматто ка̄йасмим̣ д̣а̄хо. на ме, бханте, кхаманӣйам̣ на йа̄панӣйам̣. ба̄л̣ха̄ ме дуккха̄ ведана̄ абхиккаманти, но пат̣иккаманти; абхиккамоса̄нам̣ пан̃н̃а̄йати, но пат̣иккамо’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ пхаггунам̣ дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.

атха кхо а̄йасма̄ пхаггуно ачирапаккантасса бхагавато ка̄ламака̄си. тамхи часса самайе маран̣ака̄ле индрийа̄ни виппасӣдим̣су. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘а̄йасма̄, бханте, пхаггуно ачирапаккантасса бхагавато ка̄ламака̄си. тамхи часса самайе маран̣ака̄ле индрийа̄ни виппасӣдим̣сӯ’’ти.

‘‘ким̣ ха̄нанда, пхаггунасса [пхеггунасса а̄нанда (ка.)] бхиккхуно индрийа̄ни на виппасӣдиссанти! пхаггунасса, а̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ авимуттам̣ ахоси. тасса там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуттам̣.

‘‘чхайиме, а̄нанда, а̄нисам̣са̄ ка̄лена дхаммассаване [дхаммасаван̣е (сӣ.)] ка̄лена аттхупапариккха̄йа. катаме чха? идха̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа. тасса татха̄гато дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. тасса там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, пат̣хамо а̄нисам̣со ка̄лена дхаммассаване.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле на хева кхо [но ча кхо (ка.)] лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа, апи ча кхо татха̄гатаса̄вакам̣ лабхати дассана̄йа. тасса татха̄гатаса̄вако дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣ам̣ са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣, кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. тасса там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, дутийо а̄нисам̣со ка̄лена дхаммассаване.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле на хева кхо лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа, напи татха̄гатаса̄вакам̣ лабхати дассана̄йа; апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. тасса йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккайато анувича̄райато манаса̄нупеккхато пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, татийо а̄нисам̣со ка̄лена аттхупапариккха̄йа.

‘‘идха̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуттам̣ хоти, ануттаре ча кхо упадхисан̇кхайе читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа. тасса татха̄гато дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣…пе… брахмачарийам̣ пака̄сети. тасса там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ ануттаре упадхисан̇кхайе читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, чатуттхо а̄нисам̣со ка̄лена дхаммассаване.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуттам̣ хоти, ануттаре ча кхо упадхисан̇кхайе читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле на хева кхо лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа, апи ча кхо татха̄гатаса̄вакам̣ лабхати дассана̄йа. тасса татха̄гатаса̄вако дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… парисуддхам̣ брахмачарийам̣ пака̄сети. тасса там̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ ануттаре упадхисан̇кхайе читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, пан̃чамо а̄нисам̣со ка̄лена дхаммассаване.

‘‘пуна чапарам̣, а̄нанда, бхиккхуно пан̃чахи орамбха̄гийехи сам̣йоджанехи читтам̣ вимуттам̣ хоти, ануттаре ча кхо упадхисан̇кхайе читтам̣ авимуттам̣ хоти. со тамхи самайе маран̣ака̄ле на хева кхо лабхати татха̄гатам̣ дассана̄йа, напи татха̄гатаса̄вакам̣ лабхати дассана̄йа; апи ча кхо йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккети анувича̄рети манаса̄нупеккхати. тасса йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ четаса̄ анувитаккайато анувича̄райато манаса̄нупеккхато ануттаре упадхисан̇кхайе читтам̣ вимуччати. айам̣, а̄нанда, чхат̣т̣хо а̄нисам̣со ка̄лена аттхупапариккха̄йа. име кхо, а̄нанда, чха а̄нисам̣са̄ ка̄лена дхаммассаване ка̄лена аттхупапариккха̄йа̄’’ти. дутийам̣.

3. чхал̣абхиджа̄тисуттам̣

57. екам̣ самайам̣ бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘пӯран̣ена, бханте, кассапена чхал̣абхиджа̄тийо пан̃н̃атта̄ – кан̣ха̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, нӣла̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, лохита̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, халидда̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, сукка̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, парамасукка̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена кан̣ха̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, ораббхика̄ сӯкарика̄ са̄кун̣ика̄ ма̄гавика̄ лудда̄ маччхагха̄така̄ чора̄ чорагха̄така̄ бандхана̄га̄рика̄ йе ва̄ панан̃н̃епи кечи курӯракамманта̄.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена нӣла̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, бхиккхӯ кан̣т̣акавуттика̄ йе ва̄ панан̃н̃епи кечи каммава̄да̄ крийава̄да̄.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена лохита̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, ниган̣т̣ха̄ екаса̄т̣ака̄.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена халидда̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, гихӣ ода̄тавасана̄ ачелакаса̄вака̄.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена сукка̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, а̄джӣвака̄ а̄джӣвакинийо.

‘‘татридам̣, бханте, пӯран̣ена кассапена парамасукка̄бхиджа̄ти пан̃н̃атта̄, нандо ваччхо кисо сам̣киччо маккхали госа̄ло. пӯран̣ена, бханте, кассапена има̄ чхал̣абхиджа̄тийо пан̃н̃атта̄’’ти.

‘‘ким̣ пана̄нанда, пӯран̣асса кассапасса саббо локо етадаббхануджа̄на̄ти има̄ чхал̣абхиджа̄тийо пан̃н̃а̄пету’’нти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, пурисо далиддо ассако ана̄л̣хико, тасса ака̄макасса билам̣ олаггеййум̣ – ‘идам̣ те, амбхо пуриса, мам̣сан̃ча кха̄дитаббам̣, мӯлан̃ча ануппада̄табба’нти. евамевам̣ кхо, а̄нанда, пӯран̣ена кассапена аппат̣ин̃н̃а̄йа етесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ има̄ чхал̣абхиджа̄тийо пан̃н̃атта̄, йатха̄ там̣ ба̄лена абйаттена акхеттан̃н̃уна̄ акусалена.

‘‘ахам̣ кхо пана̄нанда, чхал̣абхиджа̄тийо пан̃н̃а̄пеми. там̣ сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча – ‘‘катама̄ ча̄нанда, чхал̣абхиджа̄тийо? идха̄нанда, екаччо кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати. идха пана̄нанда, екаччо кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати. идха пана̄нанда, екаччо кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати. идха пана̄нанда, екаччо сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати. идха пана̄нанда, екаччо сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати. идха пана̄нанда, екаччо сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо нӣче куле пачча̄джа̄то хоти – чан̣д̣а̄лакуле ва̄ неса̄дакуле ва̄ венакуле [вен̣акуле (саббаттха)] ва̄ ратхака̄ракуле ва̄ пуккусакуле ва̄, далидде аппаннапа̄набходжане касиравуттике, йаттха касирена гха̄саччха̄до лаббхати. со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако бавха̄ба̄дхо ка̄н̣о ва̄ кун̣ӣ ва̄ кхан̃джо ва̄ паккхахато ва̄, на ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄, манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. евам̣ кхо, а̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо нӣче куле пачча̄джа̄то хоти – чан̣д̣а̄лакуле ва̄…пе… сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄, манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. евам̣ кхо, а̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо нӣче куле пачча̄джа̄то хоти – чан̣д̣а̄лакуле ва̄…пе… со ча хоти дуббан̣н̣о дуддасико окот̣имако. со кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. со евам̣ паббаджито сама̄но пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати. евам̣ кхо, а̄нанда, кан̣ха̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо учче куле пачча̄джа̄то хоти – кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена дуччаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чарати, манаса̄ дуччаритам̣ чарати. со ка̄йена дуччаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа дуччаритам̣ чаритва̄, манаса̄ дуччаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджати. евам̣ кхо, а̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но кан̣хам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо учче куле пачча̄джа̄то хоти – кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄…пе… сеййа̄васатхападӣпеййасса. со ка̄йена сучаритам̣ чарати, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чарати, манаса̄ сучаритам̣ чарати. со ка̄йена сучаритам̣ чаритва̄, ва̄ча̄йа сучаритам̣ чаритва̄, манаса̄ сучаритам̣ чаритва̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджати. евам̣ кхо, а̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но суккам̣ дхаммам̣ абхиджа̄йати.

‘‘катхан̃ча̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати? идха̄нанда, екаччо учче куле пачча̄джа̄то хоти – кхаттийамаха̄са̄лакуле ва̄ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ва̄ гахапатимаха̄са̄лакуле ва̄, ад̣д̣хе махаддхане маха̄бхоге пахӯтаджа̄тарӯпараджате пахӯтавиттӯпакаран̣е пахӯтадханадхан̃н̃е. со ча хоти абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гато, ла̄бхӣ аннасса па̄насса ваттхасса йа̄насса ма̄ла̄гандхавилепанасса сеййа̄васатхападӣпеййасса. со кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджати. со евам̣ паббаджито сама̄но пан̃ча нӣваран̣е паха̄йа четасо упаккилесе пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣е, чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитто, сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄ акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати. евам̣ кхо, а̄нанда, сукка̄бхиджа̄тийо сама̄но акан̣хам̣ асуккам̣ нибба̄нам̣ абхиджа̄йати. има̄ кхо, а̄нанда, чхал̣абхиджа̄тийо’’ти. татийам̣.

4. а̄савасуттам̣

58. ‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса.

катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккхуно йе а̄сава̄ сам̣вара̄ паха̄табба̄ те сам̣варена пахӣна̄ хонти, йе а̄сава̄ пат̣исевана̄ паха̄табба̄ те пат̣исевана̄йа пахӣна̄ хонти, йе а̄сава̄ адхива̄сана̄ паха̄табба̄ те адхива̄сана̄йа пахӣна̄ хонти, йе а̄сава̄ париваджджана̄ паха̄табба̄ те париваджджана̄йа пахӣна̄ хонти, йе а̄сава̄ винодана̄ паха̄табба̄ те винодана̄йа пахӣна̄ хонти, йе а̄сава̄ бха̄вана̄ паха̄табба̄ те бха̄вана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ сам̣вара̄ паха̄табба̄ йе сам̣варена пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо чаккхундрийасам̣варасам̣вуто вихарати. йам̣ хисса, бхиккхаве, чаккхундрийасам̣варам̣ асам̣вутасса вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, чаккхундрийасам̣варам̣ сам̣вутасса вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. пат̣исан̇кха̄ йонисо сотиндрийа…пе… гха̄ниндрийа… дживхиндрийа… ка̄йиндрийа… маниндрийасам̣варасам̣вуто вихарати. йам̣ хисса, бхиккхаве, маниндрийасам̣варам̣ асам̣вутасса вихарато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, маниндрийасам̣варам̣ сам̣вутасса вихарато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ сам̣вара̄ паха̄табба̄ йе сам̣варена пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ пат̣исевана̄ паха̄табба̄ йе пат̣исевана̄йа пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати – ‘йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа, ун̣хасса пат̣игха̄та̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ [д̣ам̣са… сирим̣сапасампхасса̄нам̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ) ма. ни. 1.23] пат̣игха̄та̄йа, йа̄вадева хирикопӣнапат̣иччха̄данаттхам̣’. пат̣исан̇кха̄ йонисо пин̣д̣апа̄там̣ пат̣исевати – ‘нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄ йа̄пана̄йа, вихим̣сӯпаратийа̄ брахмачарийа̄нуггаха̄йа, ити пура̄н̣ан̃ча веданам̣ пат̣ихан̇кха̄ми, наван̃ча веданам̣ на уппа̄десса̄ми, йа̄тра̄ ча ме бхависсати анаваджджата̄ ча пха̄сувиха̄ро ча’ [пха̄сувиха̄ро ча̄ти (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. пат̣исан̇кха̄ йонисо сена̄санам̣ пат̣исевати – ‘йа̄вадева сӣтасса пат̣игха̄та̄йа, ун̣хасса пат̣игха̄та̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, йа̄вадева утупариссайавиноданапат̣исалла̄на̄ра̄маттхам̣’. пат̣исан̇кха̄ йонисо гила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄рам̣ пат̣исевати – ‘йа̄вадева уппанна̄нам̣ веййа̄ба̄дхика̄нам̣ ведана̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, абйа̄баджджхапарамата̄йа̄’ти. йам̣ хисса, бхиккхаве, аппат̣исевато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, пат̣исевато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ пат̣исевана̄ паха̄табба̄ йе пат̣исевана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ адхива̄сана̄ паха̄табба̄ йе адхива̄сана̄йа пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо кхамо хоти сӣтасса ун̣хасса, джигхаччха̄йа, пипа̄са̄йа, д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхасса̄нам̣, дурутта̄нам̣ дура̄гата̄нам̣ вачанапатха̄нам̣, уппанна̄нам̣ са̄рӣрика̄нам̣ ведана̄нам̣ дуккха̄нам̣ тибба̄нам̣ кхара̄нам̣ кат̣ука̄нам̣ аса̄та̄нам̣ амана̄па̄нам̣ па̄н̣ахара̄нам̣ адхива̄сакаджа̄тико хоти. йам̣ хисса, бхиккхаве, анадхива̄сато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, адхива̄сато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ адхива̄сана̄ паха̄табба̄ йе адхива̄сана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ париваджджана̄ паха̄табба̄ йе париваджджана̄йа пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо чан̣д̣ам̣ хаттхим̣ париваджджети, чан̣д̣ам̣ ассам̣ париваджджети, чан̣д̣ам̣ гон̣ам̣ париваджджети, чан̣д̣ам̣ куккурам̣ париваджджети, ахим̣ кха̄н̣ум̣ кан̣т̣акат̣т̣ха̄нам̣ соббхам̣ папа̄там̣ чанданикам̣ ол̣игаллам̣, йатха̄рӯпе ана̄сане нисиннам̣, йатха̄рӯпе агочаре чарантам̣, йатха̄рӯпе па̄паке митте бхаджантам̣ вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ па̄пакесу т̣ха̄несу окаппеййум̣, со тан̃ча ана̄санам̣ тан̃ча агочарам̣ те ча па̄паке митте пат̣исан̇кха̄ йонисо париваджджети. йам̣ хисса, бхиккхаве, апариваджджайато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, париваджджайато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ париваджджана̄ паха̄табба̄ йе париваджджана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ винодана̄ паха̄табба̄ йе винодана̄йа пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо уппаннам̣ ка̄мавитаккам̣ на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети, пат̣исан̇кха̄ йонисо уппаннам̣ бйа̄па̄давитаккам̣…пе… уппаннам̣ вихим̣са̄витаккам̣… уппаннуппанне па̄паке акусале дхамме на̄дхива̄сети паджахати винодети бйантӣкароти анабха̄вам̣ гамети. йам̣ хисса, бхиккхаве, авинодайато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, винодайато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ винодана̄ паха̄табба̄ йе винодана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘катаме ча, бхиккхаве, а̄сава̄ бха̄вана̄ паха̄табба̄ йе бха̄вана̄йа пахӣна̄ хонти? идха, бхиккхаве, бхиккху пат̣исан̇кха̄ йонисо сатисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣, пат̣исан̇кха̄ йонисо дхаммавичайасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети…пе… вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пӣтисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… пассаддхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… сама̄дхисамбоджджхан̇гам̣ бха̄вети… упеккха̄самбоджджхан̇гам̣ бха̄вети вивеканисситам̣ вира̄ганисситам̣ ниродханисситам̣ воссаггапарин̣а̄мим̣. йам̣ хисса, бхиккхаве, абха̄вайато уппаджджеййум̣ а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄, бха̄вайато евам̣са те а̄сава̄ вигха̄тапарил̣а̄ха̄ на хонти. име вуччанти, бхиккхаве, а̄сава̄ бха̄вана̄ паха̄табба̄ йе бха̄вана̄йа пахӣна̄ хонти.

‘‘имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чатуттхам̣.

5. да̄рукаммикасуттам̣

59. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике вихарати гин̃джака̄васатхе. атха кхо да̄рукаммико гахапати йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо да̄рукаммикам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘апи ну те, гахапати, куле да̄нам̣ дӣйатӣ’’ти? ‘‘дӣйати ме, бханте, куле да̄нам̣. тан̃ча кхо йе те бхиккхӯ а̄ран̃н̃ика̄ пин̣д̣апа̄тика̄ пам̣сукӯлика̄ араханто ва̄ арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панна̄, татха̄рӯпесу ме, бханте, бхиккхӯсу да̄нам̣ дӣйатӣ’’ти.

‘‘дуджджа̄нам̣ кхо етам̣, гахапати, тайа̄ гихина̄ ка̄мабхогина̄ путтасамба̄дхасайанам̣ аджджха̄васантена, ка̄сикачанданам̣ паччанубхонтена, ма̄ла̄гандхавилепанам̣ дха̄райантена, джа̄тарӯпараджатам̣ са̄дийантена име ва̄ араханто име ва̄ арахаттамаггам̣ сама̄панна̄ти.

‘‘а̄ран̃н̃ико чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато уннал̣о чапало мукхаро викин̣н̣ава̄чо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄катиндрийо. евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. а̄ран̃н̃ико чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато ануннал̣о ачапало амукхаро авикин̣н̣ава̄чо упат̣т̣хитассати сампаджа̄но сама̄хито екаггачитто сам̣вутиндрийо. евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘га̄мантавиха̄рӣ чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. га̄мантавиха̄рӣ чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘пин̣д̣апа̄тико чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. пин̣д̣апа̄тико чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘немантанико чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. немантанико чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘пам̣сукӯлико чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. пам̣сукӯлико чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато…пе… евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘гахапатичӣварадхаро чепи, гахапати, бхиккху хоти уддхато уннал̣о чапало мукхаро викин̣н̣ава̄чо мут̣т̣хассати асампаджа̄но асама̄хито виббхантачитто па̄катиндрийо. евам̣ со тенан̇гена га̄райхо. гахапатичӣварадхаро чепи, гахапати, бхиккху хоти ануддхато ануннал̣о ачапало амукхаро авикин̣н̣ава̄чо упат̣т̣хитассати сампаджа̄но сама̄хито екаггачитто сам̣вутиндрийо. евам̣ со тенан̇гена па̄сам̣со.

‘‘ин̇гха твам̣, гахапати, сан̇гхе да̄нам̣ [да̄на̄ни (ка.)] дехи. сан̇гхе те да̄нам̣ дадато читтам̣ пасӣдиссати. со твам̣ пасанначитто ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджиссасӣ’’ти. ‘‘еса̄хам̣, бханте, аджджатагге сан̇гхе да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти. пан̃чамам̣.

6. хаттхиса̄рипуттасуттам̣

60. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. тена кхо пана самайена самбахула̄ тхера̄ бхиккхӯ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄ саннипатита̄ абхидхаммакатхам̣ катхенти. татра судам̣ а̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ абхидхаммакатхам̣ катхента̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄тети. атха кхо а̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико а̄йасмантам̣ читтам̣ хаттхиса̄рипуттам̣ етадавоча – ‘‘ма̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ абхидхаммакатхам̣ катхента̄нам̣ антарантара̄ катхам̣ опа̄теси, йа̄ва катха̄парийоса̄нам̣ а̄йасма̄ читто а̄гаметӯ’’ти. евам̣ вутте а̄йасмато читтасса хаттхиса̄рипуттасса саха̄йака̄ бхиккхӯ а̄йасмантам̣ маха̄кот̣т̣хикам̣ етадавочум̣ – ‘‘ма̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико а̄йасмантам̣ читтам̣ хаттхиса̄рипуттам̣ апаса̄деси, пан̣д̣ито а̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто. пахоти ча̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ абхидхаммакатхам̣ катхету’’нти.

‘‘дуджджа̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо, парасса четопарийа̄йам̣ аджа̄нантехи. идха̄вусо, екаччо пуггало та̄вадева соратасорато хоти, нива̄танива̄то хоти, упасантупасанто хоти, йа̄ва саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣. йато ча кхо со вапакассатева саттха̄ра̄, вапакассати гарут̣т̣ха̄нийехи сабрахмача̄рӣхи, со сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи бхиккхунӣхи упа̄сакехи упа̄сика̄хи ран̃н̃а̄ ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи. тасса сам̣сат̣т̣хасса виссаттхасса па̄катасса бхассамануйуттасса вихарато ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, гон̣о кит̣т̣ха̄до да̄мена ва̄ баддхо [а̄ра̄ме ва̄ бандхо (ка.)] вадже ва̄ оруддхо. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄на̄йам̣ гон̣о кит̣т̣ха̄до пунадева кит̣т̣хам̣ отариссатӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, йам̣ со гон̣о кит̣т̣ха̄до да̄мам̣ ва̄ чхетва̄ ваджам̣ ва̄ бхиндитва̄, атха пунадева кит̣т̣хам̣ отареййа̄ти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало та̄вадева соратасорато хоти, нива̄танива̄то хоти, упасантупасанто хоти йа̄ва саттха̄рам̣ упанисса̄йа вихарати ан̃н̃атарам̣ ва̄ гарут̣т̣ха̄нийам̣ сабрахмача̄рим̣. йато ча кхо со вапакассатева саттха̄ра̄, вапакассати гарут̣т̣ха̄нийехи сабрахмача̄рӣхи, со сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи бхиккхунӣхи упа̄сакехи упа̄сика̄хи ран̃н̃а̄ ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи. тасса сам̣сат̣т̣хасса виссаттхасса па̄катасса бхассамануйуттасса вихарато ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘идха пана̄вусо, екаччо пуггало вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи пат̣хамасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. сеййатха̄пи, а̄вусо, ча̄тумаха̄патхе тхуллапхуситако дево вассанто [тхуллапхуситаке деве вассанте (ка.)] раджам̣ антарадха̄пеййа, чиккхаллам̣ па̄тукареййа. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄ни амусмим̣ [амукасмим̣ (ка.)] ча̄тумаха̄патхе пунадева раджо па̄тубхависсатӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, йам̣ амусмим̣ ча̄тумаха̄патхе манусса̄ ва̄ атиккамеййум̣, гопасӯ ва̄ атиккамеййум̣, ва̄та̄тапо ва̄ снехагатам̣ парийа̄дийеййа, атха пунадева раджо па̄тубхавеййа̄ти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи пат̣хамасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘идха пана̄вусо, екаччо пуггало витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи дутийасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. сеййатха̄пи, а̄вусо, га̄масса ва̄ нигамасса ва̄ авидӯре махантам̣ тал̣а̄кам̣. таттха тхуллапхуситако дево вут̣т̣хо сипписамбукампи саккхаракат̣халампи антарадха̄пеййа. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄ни амусмим̣ тал̣а̄ке пунадева сипписамбука̄ ва̄ саккхаракат̣хала̄ ва̄ па̄тубхависсантӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, йам̣ амусмим̣ тал̣а̄ке манусса̄ ва̄ пивеййум̣, гопасӯ ва̄ пивеййум̣, ва̄та̄тапо ва̄ снехагатам̣ парийа̄дийеййа, атха пунадева сипписамбука̄пи саккхаракат̣хала̄пи па̄тубхавеййунти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало витаккавича̄ра̄нам̣ вӯпасама̄…пе… дутийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи дутийасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘идха пана̄вусо, екаччо пуггало пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи татийасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. сеййатха̄пи, а̄вусо, пурисам̣ пан̣ӣтабходжанам̣ бхутта̄вим̣ а̄бхидосикам̣ бходжанам̣ наччха̄деййа. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄ни амум̣ пурисам̣ пунадева бходжанам̣ чха̄дессатӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, амум̣ пурисам̣ пан̣ӣтабходжанам̣ бхутта̄вим̣ йа̄васса са̄ оджа̄ ка̄йе т̣хассати та̄ва на ан̃н̃ам̣ бходжанам̣ чха̄дессати. йато ча кхвасса са̄ оджа̄ антарадха̄йиссати, атха пунадева там̣ бходжанам̣ чха̄деййа̄ти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало пӣтийа̄ ча вира̄га̄…пе… татийам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи татийасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘идха, пана̄вусо, екаччо пуггало сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи чатуттхасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. сеййатха̄пи, а̄вусо, паббатасан̇кхепе удакарахадо нива̄то вигатаӯмико. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄ни амусмим̣ удакарахаде пунадева ӯми па̄тубхависсатӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, йа̄ пураттхима̄йа диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи. са̄ тасмим̣ удакарахаде ӯмим̣ джанеййа. йа̄ паччхима̄йа диса̄йа а̄гаччхеййа…пе… йа̄ уттара̄йа диса̄йа а̄гаччхеййа… йа̄ даккхин̣а̄йа диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи. са̄ тасмим̣ удакарахаде ӯмим̣ джанеййа̄ти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало сукхасса ча паха̄на̄ дуккхасса ча паха̄на̄…пе… чатуттхам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи чатуттхасса джха̄насса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи…пе… сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати.

‘‘идха, пана̄вусо, екаччо пуггало саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи анимиттасса четосама̄дхисса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи бхиккхунӣхи упа̄сакехи упа̄сика̄хи ран̃н̃а̄ ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи. тасса сам̣сат̣т̣хасса виссаттхасса па̄катасса бхассамануйуттасса вихарато ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. сеййатха̄пи, а̄вусо, ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа аддха̄намаггаппат̣ипанно ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е екараттим̣ ва̄сам̣ упагаччхеййа. татра [таттха (сӣ. пӣ.)] хаттхисаддена ассасаддена ратхасаддена паттисаддена бхерипан̣авасан̇кхатин̣аванинна̄дасаддена чӣрикасаддо [чирил̣ика̄саддо (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] антарадха̄йеййа [антарадха̄пеййа (сйа̄. пӣ. ка.)]. йо ну кхо, а̄вусо, евам̣ вадеййа – ‘на да̄ни амусмим̣ ванасан̣д̣е пунадева чӣрикасаддо па̄тубхависсатӣ’ти, самма̄ ну кхо со, а̄вусо, вадама̄но вадеййа̄’’ти? ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’. ‘‘т̣ха̄нан̃хетам̣, а̄вусо, виджджати, йам̣ со ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ тамха̄ ванасан̣д̣а̄ паккамеййа, атха пунадева чӣрикасаддо па̄тубхавеййа̄ти. евамевам̣ кхо, а̄вусо, идхекаччо пуггало саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихарати. со ‘ла̄бхимхи анимиттасса четосама̄дхисса̄’ти сам̣сат̣т̣хо вихарати бхиккхӯхи бхиккхунӣхи упа̄сакехи упа̄сика̄хи ран̃н̃а̄ ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи. тасса сам̣сат̣т̣хасса виссаттхасса па̄катасса бхассамануйуттасса вихарато ра̄го читтам̣ ануддхам̣сети. со ра̄га̄нуддхам̣ситена читтена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттатӣ’’ти.

атха кхо а̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто апарена самайена сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттати. атха кхо читтасса хаттхиса̄рипуттасса саха̄йака̄ бхиккхӯ йена̄йасма̄ маха̄кот̣т̣хико тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄кот̣т̣хикам̣ етадавочум̣ – ‘‘ким̣ ну кхо а̄йасмата̄ маха̄кот̣т̣хикена читто хаттхиса̄рипутто четаса̄ чето паричча видито – ‘има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ читто хаттхиса̄рипутто ла̄бхӣ, атха ча пана сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиссатӣ’ти; уда̄ху девата̄ етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ‘читто, бханте, хаттхиса̄рипутто има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ, атха ча пана сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиссатӣ’’’ти? ‘‘четаса̄ чето паричча видито ме, а̄вусо – ‘читто хаттхиса̄рипутто има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ, атха ча пана сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиссатӣ’ти. девата̄пи ме етаматтхам̣ а̄рочесум̣ – ‘читто, бханте, хаттхиса̄рипутто има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ, атха ча пана сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттиссатӣ’’ти.

атха кхо читтасса хаттхиса̄рипуттасса саха̄йака̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘читто, бханте, хаттхиса̄рипутто има̄сан̃ча има̄сан̃ча виха̄расама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ, атха ча пана сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттатӣ’’ти. ‘‘на, бхиккхаве, читто чирам̣ сариссати [падиссати (ка.)] неккхаммасса̄’’ти.

атха кхо читто хаттхиса̄рипутто начирассева кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджи. атха кхо а̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’’ти аббхан̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ читто хаттхиса̄рипутто арахатам̣ ахосӣти. чхат̣т̣хам̣.

7. маджджхесуттам̣

61. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. тена кхо пана самайена самбахула̄нам̣ тхера̄нам̣ бхиккхӯнам̣ паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄нам̣ ман̣д̣алама̄л̣е саннисинна̄нам̣ саннипатита̄нам̣ айамантара̄катха̄ удапа̄ди – ‘‘вуттамидам̣, а̄вусо, бхагавата̄ па̄ра̄йане меттеййапан̃хе –

[чӯл̣ани. тиссамиттеййама̄н̣авапуччха̄ 67] ‘‘йо убхонте видитва̄на, маджджхе манта̄ на липпати [на лимпати (ка.)];

там̣ брӯми маха̄пурисоти, содха сиббини [сиббани (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] маччага̄’’ти.

‘‘катамо ну кхо, а̄вусо, еко анто, катамо дутийо анто, ким̣ маджджхе, ка̄ сиббинӣ’’ти? евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘пхассо кхо, а̄вусо, еко анто, пхассасамудайо дутийо анто, пхассаниродхо маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто [абхиджа̄нитва̄ (ка.)] парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто [париджа̄нитва̄ (ка.)] дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘атӣтам̣ кхо, а̄вусо, еко анто, ана̄гатам̣ дутийо анто, паччуппаннам̣ маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘сукха̄, а̄вусо, ведана̄ еко анто, дуккха̄ ведана̄ дутийо анто, адуккхамасукха̄ ведана̄ маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто, парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘на̄мам̣ кхо, а̄вусо, еко анто, рӯпам̣ дутийо анто, вин̃н̃а̄н̣ам̣ маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘чха кхо, а̄вусо, аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни еко анто, чха ба̄хира̄ни а̄йатана̄ни дутийо анто, вин̃н̃а̄н̣ам̣ маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘сакка̄йо кхо, а̄вусо, еко анто, сакка̄йасамудайо дутийо анто, сакка̄йаниродхо маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, а̄вусо, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто [саббаттхапи евамева диссати] дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти.

евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху тхере бхиккхӯ етадавоча – ‘‘бйа̄катам̣ кхо, а̄вусо, амхехи саббехева йатха̄сакам̣ пат̣ибха̄нам̣. а̄йа̄ма̄вусо, йена бхагава̄ тенупасан̇камисса̄ма; упасан̇камитва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесса̄ма. йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо тхера̄ бхиккхӯ тасса бхиккхуно паччассосум̣. атха кхо тхера̄ бхиккхӯ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо тхера̄ бхиккхӯ йа̄ватако ахоси саббехева саддхим̣ катха̄салла̄по, там̣ саббам̣ бхагавато а̄рочесум̣. ‘‘касса ну кхо, бханте, субха̄сита’’нти? ‘‘саббесам̣ во, бхиккхаве, субха̄ситам̣ парийа̄йена, апи ча йам̣ майа̄ сандха̄йа бха̄ситам̣ па̄ра̄йане меттеййапан̃хе –

‘‘йо убхонте видитва̄на, маджджхе манта̄ на липпати;

там̣ брӯми маха̄пурисоти, содха сиббинимаччага̄’’ти.

‘‘там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо тхера̄ бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘пхассо кхо, бхиккхаве, еко анто, пхассасамудайо дутийо анто, пхассаниродхо маджджхе, тан̣ха̄ сиббинӣ; тан̣ха̄ хи нам̣ сиббати тасса тассева бхавасса абхиниббаттийа̄. етта̄вата̄ кхо, бхиккхаве, бхиккху абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄на̄ти, парин̃н̃еййам̣ париджа̄на̄ти, абхин̃н̃еййам̣ абхиджа̄нанто парин̃н̃еййам̣ париджа̄нанто дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣ’’ти. саттамам̣.

8. пурисиндрийан̃а̄н̣асуттам̣

62. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарама̄но махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ йена дан̣д̣акаппакам̣ на̄ма косала̄нам̣ нигамо тадавасари. атха кхо бхагава̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. те ча бхиккхӯ дан̣д̣акаппакам̣ пависим̣су а̄васатхам̣ парийеситум̣.

атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ йена ачираватӣ надӣ тенупасан̇ками гатта̄ни парисин̃читум̣. ачираватийа̄ надийа̄ гатта̄ни парисин̃читва̄ паччуттаритва̄ екачӣваро ат̣т̣ха̄си гатта̄ни пубба̄пайама̄но. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо а̄нанда, саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ ну кхо девадатто бхагавата̄ бйа̄като – ‘а̄па̄йико девадатто нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо’ти [чӯл̣ава. 348; а. ни. 8.7 пасситаббам̣], уда̄ху кеначидева парийа̄йена̄’ти? ‘‘евам̣ кхо панетам̣, а̄вусо, бхагавата̄ бйа̄ката’’нти.

атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘идха̄хам̣, бханте, самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ йена ачираватӣ надӣ тенупасан̇камим̣ гатта̄ни парисин̃читум̣. ачираватийа̄ надийа̄ гатта̄ни парисин̃читва̄ паччуттаритва̄ екачӣваро ат̣т̣ха̄сим̣ гатта̄ни пубба̄пайама̄но. атха кхо, бханте, ан̃н̃атаро бхиккху йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ етадавоча – ‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, а̄нанда саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ ну кхо девадатто бхагавата̄ бйа̄като – а̄па̄йико девадатто нерайико каппат̣т̣хо атекиччхоти, уда̄ху кеначидева парийа̄йена̄’ти? евам̣ вутте ахам̣, бханте, там̣ бхиккхум̣ етадавочам̣ – ‘евам̣ кхо панетам̣, а̄вусо, бхагавата̄ бйа̄ката’’’нти.

‘‘со ва̄ [со ча (сйа̄.)] кхо, а̄нанда, бхиккху наво бхависсати ачирапаббаджито, тхеро ва̄ пана ба̄ло абйатто. катхан̃хи на̄ма йам̣ майа̄ екам̣сена бйа̄катам̣ таттха дведжджхам̣ а̄паджджиссати! на̄хам̣, а̄нанда, ан̃н̃ам̣ екапуггалампи саманупасса̄ми, йо евам̣ майа̄ саббам̣ четасо саманна̄харитва̄ бйа̄като, йатхайидам̣ девадатто. йа̄вакӣван̃ча̄хам̣, а̄нанда, девадаттасса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтампи суккадхаммам̣ аддасам̣; нева та̄ва̄хам̣ девадаттам̣ бйа̄ка̄сим̣ – ‘а̄па̄йико девадатто нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо’ти. йато ча кхо ахам̣, а̄нанда, девадаттасса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтампи суккадхаммам̣ на аддасам̣; атха̄хам̣ девадаттам̣ бйа̄ка̄сим̣ – ‘а̄па̄йико девадатто нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо’ти.

‘‘сеййатха̄пи, а̄нанда, гӯтхакӯпо са̄дхикапорисо пӯро гӯтхасса саматиттико. татра пурисо сасӣсако нимугго асса. тасса кочидева пурисо уппаджджеййа аттхака̄мо хитака̄мо йогаккхемака̄мо тамха̄ гӯтхакӯпа̄ уддхаритука̄мо. со там̣ гӯтхакӯпам̣ саманта̄нупаригаччханто нева пассеййа тасса пурисасса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтампи гӯтхена амаккхитам̣, йаттха там̣ гахетва̄ уддхареййа. евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, йато девадаттасса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтампи суккадхаммам̣ на аддасам̣; атха̄хам̣ девадаттам̣ бйа̄ка̄сим̣ – ‘а̄па̄йико девадатто нерайико каппат̣т̣хо атекиччхо’ти. саче тумхе, а̄нанда, сун̣еййа̄тха татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣а̄ни вибхаджисса̄мӣ’’ти [вибхаджантасса̄ти (сӣ. сйа̄. пӣ.)]?

‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло; етасса, сугата, ка̄ло йам̣ бхагава̄ пурисиндрийан̃а̄н̣а̄ни вибхаджеййа. бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти. ‘‘тенаха̄нанда, сун̣а̄хи, са̄дхукам̣ манаси карохи; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччассоси. бхагава̄ етадавоча –

‘‘идха̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса кусала̄ дхамма̄ антарахита̄, акусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса кусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тамха̄ тасса кусала̄ кусалам̣ па̄тубхависсати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ апариха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, бӣджа̄ни акхан̣д̣а̄ни апӯтӣни ава̄та̄тапахата̄ни са̄рада̄ни сукхасайита̄ни сукхетте супарикаммаката̄йа бхӯмийа̄ никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, има̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса кусала̄ дхамма̄ антарахита̄, акусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса кусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тамха̄ тасса кусала̄ кусалам̣ па̄тубхависсати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ апариха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хоти.

‘‘идха пана̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса акусала̄ дхамма̄ антарахита̄, кусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса акусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тамха̄ тасса акусала̄ акусалам̣ па̄тубхависсати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ париха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, бӣджа̄ни акхан̣д̣а̄ни апӯтӣни ава̄та̄тапахата̄ни са̄рада̄ни сукхасайита̄ни путхусила̄йа никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, найима̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса акусала̄ дхамма̄ антарахита̄, кусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса акусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тамха̄ тасса акусала̄ акусалам̣ па̄тубхависсати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ париха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хоти.

‘‘идха пана̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘наттхи имасса пуггаласса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтопи сукко дхаммо, саманна̄гатойам̣ пуггало екантака̄л̣акехи акусалехи дхаммехи, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджиссатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, бӣджа̄ни кхан̣д̣а̄ни пӯтӣни ва̄та̄тапахата̄ни сукхетте супарикаммаката̄йа бхӯмийа̄ никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, найима̄ни бӣджа̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘наттхи имасса пуггаласса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтопи сукко дхаммо, саманна̄гатойам̣ пуггало екантака̄л̣акехи акусалехи дхаммехи, ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджиссатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хотӣ’’ти.

евам̣ вутте а̄йасма̄ а̄нандо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘сакка̄ ну кхо, бханте, имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ апарепи тайо пуггала̄ саппат̣ибха̄га̄ пан̃н̃а̄пету’’нти? ‘‘сакка̄, а̄нанда̄’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘идха̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса кусала̄ дхамма̄ антарахита̄, акусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса кусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тампи саббена саббам̣ самуггха̄там̣ гаччхати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ париха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, ан̇га̄ра̄ни а̄дитта̄ни сампаджджалита̄ни саджотибхӯта̄ни путхусила̄йа никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, найима̄ни ан̇га̄ра̄ни вуддхим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи ва̄ пана, а̄нанда, са̄йанхасамайам̣ [са̄йанхасамайе (сйа̄. ка.)] сӯрийе огаччханте, джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, а̄локо антарадха̄йиссати андхака̄ро па̄тубхависсатӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи ва̄, пана̄нанда, абхидо аддхараттам̣ бхаттака̄ласамайе, джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, а̄локо антарахито андхака̄ро па̄тубхӯто’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса кусала̄ дхамма̄ антарахита̄, акусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса кусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тампи саббена саббам̣ самуггха̄там̣ гаччхати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ париха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хоти.

‘‘идха пана̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса акусала̄ дхамма̄ антарахита̄, кусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса акусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тампи саббена саббам̣ самуггха̄там̣ гаччхати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ апариха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, ан̇га̄ра̄ни а̄дитта̄ни сампаджджалита̄ни саджотибхӯта̄ни суккхе тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, има̄ни ан̇га̄ра̄ни вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи ва̄ пана̄нанда, раттийа̄ паччӯсасамайам̣ [раттипаччӯсасамайе (ка.)] сӯрийе уггаччханте, джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, андхака̄ро антарадха̄йиссати, а̄локо па̄тубхависсатӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘сеййатха̄пи ва̄ пана̄нанда, абхидо маджджханхике бхаттака̄ласамайе, джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, андхака̄ро антарахито а̄локо па̄тубхӯто’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса акусала̄ дхамма̄ антарахита̄, кусала̄ дхамма̄ саммукхӣбхӯта̄. аттхи ча кхвасса акусаламӯлам̣ асамуччхиннам̣, тампи саббена саббам̣ самуггха̄там̣ гаччхати. евамайам̣ пуггало а̄йатим̣ апариха̄надхаммо бхависсатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хоти.

‘‘идха пана̄хам̣, а̄нанда, екаччам̣ пуггалам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘наттхи имасса пуггаласса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтопи акусало дхаммо, саманна̄гатойам̣ пуггало екантасуккехи анаваджджехи дхаммехи, дит̣т̣хева дхамме паринибба̄йиссатӣ’ти. сеййатха̄пи, а̄нанда, ан̇га̄ра̄ни сӣта̄ни ниббута̄ни суккхе тин̣апун̃дже ва̄ кат̣т̣хапун̃дже ва̄ никкхитта̄ни. джа̄неййа̄си твам̣, а̄нанда, найима̄ни ан̇га̄ра̄ни вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣ а̄паджджиссантӣ’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’. ‘‘евамевам̣ кхо ахам̣, а̄нанда, идхекаччам̣ пуггалам̣ евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘имасса кхо пуггаласса виджджама̄на̄ кусала̄пи дхамма̄ акусала̄пи дхамма̄’ти. таменам̣ апарена самайена евам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ми – ‘наттхи имасса пуггаласса ва̄лаггакот̣иниттуданаматтопи акусало дхаммо, саманна̄гатойам̣ пуггало екантасуккехи анаваджджехи дхаммехи, дит̣т̣хева дхамме паринибба̄йиссатӣ’ти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисапуггало четаса̄ чето паричча видито хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса пурисиндрийан̃а̄н̣ам̣ четаса̄ чето паричча видитам̣ хоти. евампи кхо, а̄нанда, татха̄гатасса а̄йатим̣ дхаммасамуппа̄до четаса̄ чето паричча видито хоти.

‘‘татра̄нанда, йе те пурима̄ тайо пуггала̄ тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ еко апариха̄надхаммо, еко париха̄надхаммо, еко а̄па̄йико нерайико. татра̄нанда, йеме паччхима̄ тайо пуггала̄ имесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ еко париха̄надхаммо, еко апариха̄надхаммо, еко паринибба̄надхаммо’’ти. ат̣т̣хамам̣.

9. ниббедхикасуттам̣

63. ‘‘ниббедхикапарийа̄йам̣ во, бхиккхаве, дхаммапарийа̄йам̣ десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –

‘‘катамо ча со, бхиккхаве, ниббедхикапарийа̄йо дхаммапарийа̄йо? ка̄ма̄, бхиккхаве, ведитабба̄, ка̄ма̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, ка̄ма̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, ка̄ма̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, ка̄маниродхо [ка̄ма̄нам̣ ниродхо (ка.) евам̣ ведана̄ниродхо-ичча̄дӣсупи] ведитаббо, ка̄маниродхага̄минӣ [ка̄ма̄нам̣ ниродхага̄минӣ (ка.) евам̣ ведана̄ниродхага̄минӣ-ичча̄дӣсупи] пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘ведана̄, бхиккхаве, ведитабба̄, ведана̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, ведана̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, ведана̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, ведана̄ниродхо ведитаббо, ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘сан̃н̃а̄, бхиккхаве, ведитабба̄, сан̃н̃а̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, сан̃н̃а̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, сан̃н̃а̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, сан̃н̃а̄ниродхо ведитаббо, сан̃н̃а̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘а̄сава̄, бхиккхаве, ведитабба̄, а̄сава̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, а̄сава̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, а̄сава̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, а̄саваниродхо ведитаббо, а̄саваниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘каммам̣, бхиккхаве, ведитаббам̣, камма̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, камма̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, камма̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, камманиродхо ведитаббо, камманиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘дуккхам̣, бхиккхаве, ведитаббам̣, дуккхасса нида̄насамбхаво ведитаббо, дуккхасса вематтата̄ ведитабба̄, дуккхасса випа̄ко ведитаббо, дуккханиродхо ведитаббо, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄.

‘‘‘ка̄ма̄, бхиккхаве, ведитабба̄, ка̄ма̄нам̣ нида̄насамбхаво ведитаббо, ка̄ма̄нам̣ вематтата̄ ведитабба̄, ка̄ма̄нам̣ випа̄ко ведитаббо, ка̄маниродхо ведитаббо, ка̄маниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄’ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣ [ма. ни. 1.166; сам̣. ни. 4.268]? пан̃чиме, бхиккхаве, ка̄магун̣а̄ – чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄, сотавин̃н̃еййа̄ садда̄… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄ ит̣т̣ха̄ канта̄ мана̄па̄ пийарӯпа̄ ка̄мӯпасам̣хита̄ раджанӣйа̄. апи ча кхо, бхиккхаве, нете ка̄ма̄ ка̄магун̣а̄ на̄мете [те ка̄магун̣а̄ на̄ма нете ка̄ма̄ (ка.)] арийасса винайе вуччанти –

[катха̄. 514] ‘‘сан̇каппара̄го пурисасса ка̄мо,

нете [на те (сйа̄.)] ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локе;

сан̇каппара̄го пурисасса ка̄мо,

тит̣т̣ханти читра̄ни татхева локе;

атхеттха дхӣра̄ винайанти чханда’’нти.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ нида̄насамбхаво? пхассо, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ нида̄насамбхаво.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ вематтата̄? ан̃н̃о, бхиккхаве, ка̄мо рӯпесу, ан̃н̃о ка̄мо саддесу, ан̃н̃о ка̄мо гандхесу, ан̃н̃о ка̄мо расесу, ан̃н̃о ка̄мо пхот̣т̣хаббесу. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ вематтата̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ випа̄ко? йам̣ кхо, бхиккхаве, ка̄майама̄но таджджам̣ таджджам̣ аттабха̄вам̣ абхиниббаттети пун̃н̃абха̄гийам̣ ва̄ апун̃н̃абха̄гийам̣ ва̄, айам̣ вуччати, бхиккхаве, ка̄ма̄нам̣ випа̄ко.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ка̄маниродхо? пхассаниродхо [пхассаниродха̄ (сйа̄.)], бхиккхаве, ка̄маниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго ка̄маниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи.

‘‘йато кхо [йато ча кхо (бахӯсу)], бхиккхаве, арийаса̄вако евам̣ ка̄ме паджа̄на̄ти, евам̣ ка̄ма̄нам̣ нида̄насамбхавам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ка̄ма̄нам̣ вематтатам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ка̄ма̄нам̣ випа̄кам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ка̄маниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ка̄маниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти, со имам̣ ниббедхикам̣ брахмачарийам̣ паджа̄на̄ти ка̄маниродхам̣. ка̄ма̄, бхиккхаве, ведитабба̄…пе… ка̄маниродхага̄минӣ [саббаттхапи евамева диссати] пат̣ипада̄ ведитабба̄ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘ведана̄, бхиккхаве, ведитабба̄…пе… ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? тиссо има̄, бхиккхаве, ведана̄ – сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ нида̄насамбхаво? пхассо, бхиккхаве, ведана̄нам̣ нида̄насамбхаво.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ вематтата̄? аттхи, бхиккхаве, са̄миса̄ сукха̄ ведана̄, аттхи нира̄миса̄ сукха̄ ведана̄, аттхи са̄миса̄ дуккха̄ ведана̄, аттхи нира̄миса̄ дуккха̄ ведана̄, аттхи са̄миса̄ адуккхамасукха̄ ведана̄, аттхи нира̄миса̄ адуккхамасукха̄ ведана̄. айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄нам̣ вематтата̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ведана̄нам̣ випа̄ко? йам̣ кхо, бхиккхаве, ведийама̄но [ведайама̄но (сйа̄. кам̣.) а. ни. 4.233] таджджам̣ таджджам̣ аттабха̄вам̣ абхиниббаттети пун̃н̃абха̄гийам̣ ва̄ апун̃н̃абха̄гийам̣ ва̄, айам̣ вуччати, бхиккхаве, ведана̄нам̣ випа̄ко.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, ведана̄ниродхо? пхассаниродхо [пхассаниродха̄ (сйа̄. кам̣. ка.)], бхиккхаве, ведана̄ниродхо. айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи…пе… самма̄сама̄дхи.

‘‘йато кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако евам̣ веданам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄нам̣ нида̄насамбхавам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄нам̣ вематтатам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄нам̣ випа̄кам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄ниродхам̣ паджа̄на̄ти, евам̣ ведана̄ниродхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ паджа̄на̄ти. со имам̣ ниббедхикам̣ брахмачарийам̣ паджа̄на̄ти ведана̄ниродхам̣. ведана̄, бхиккхаве, ведитабба̄…пе… ведана̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄ти, ити йам̣ там̣ вуттам̣ идаметам̣ пат̣ичча вуттам̣.

‘‘сан̃н̃а̄, бхиккхаве, ведитабба̄…пе… сан̃н̃а̄ниродхага̄минӣ пат̣ипада̄ ведитабба̄ти, ити кхо панетам̣ вуттам̣. кин̃четам̣ пат̣ичча вуттам̣? чхайима̄, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ – рӯпасан̃н̃а̄, саддасан̃н̃а̄, гандхасан̃н̃а̄, расасан̃н̃а̄, пхот̣т̣хаббасан̃н̃а̄, дхаммасан̃н̃а̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ нида̄насамбхаво? пхассо, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ нида̄насамбхаво.

‘‘катама̄ ча, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ вематтата̄? ан̃н̃а̄, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ рӯпесу, ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ саддесу [ан̃н̃а̄ бхиккхаве рӯпесу сан̃н̃а̄ ан̃н̃а̄ саддесу сан̃н̃а̄ (ка.) евам̣ сесесупи], ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ гандхесу, ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ расесу, ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ пхот̣т̣хаббесу, ан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ дхаммесу. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ вематтата̄.

‘‘катамо ча, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ випа̄ко? воха̄равепаккам̣ [воха̄равепакка̄хам̣ (сйа̄. пӣ.), воха̄рапакка̄хам̣ (сӣ.)], бхиккхаве, сан̃н̃ам̣ [сан̃н̃а̄ (сйа̄. пӣ.)] вада̄ми. йатха̄ йатха̄ нам̣ сан̃джа̄на̄ти татха̄ татха̄ вохарати, евам̣ сан̃н̃ӣ ахосинти [ахосӣти (ка.)]. айам̣ вуччати, бхиккхаве, сан̃н̃а̄нам̣ випа̄ко.