намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
ан̇гуттараника̄йо
чхакканипа̄тапа̄л̣и
1. пат̣хамапан̣н̣а̄сакам̣
1. а̄хунеййавагго
1. пат̣хамаа̄хунеййасуттам̣
1. евам̣ ме сутам̣ – екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи [дӣ. ни. 3.328; пат̣и. ма. 3.17]? идха, бхиккхаве, бхиккху чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. сотена саддам̣ сутва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. гха̄нена гандхам̣ гха̄йитва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. дживха̄йа расам̣ са̄йитва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. ка̄йена пхот̣т̣хаббам̣ пхуситва̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. манаса̄ дхаммам̣ вин̃н̃а̄ нева сумано хоти на думмано, упеккхако вихарати сато сампаджа̄но. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти.
идамавоча бхагава̄. аттамана̄ те бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти. пат̣хамам̣.
2. дутийаа̄хунеййасуттам̣
2. ‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи [дӣ. ни. 3.356]? идха, бхиккхаве, бхиккху анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхоти – екопи хутва̄ бахудха̄ хоти, бахудха̄пи хутва̄ еко хоти; а̄вибха̄вам̣ тиробха̄вам̣; тирокут̣т̣ам̣ тиропа̄ка̄рам̣ тиропаббатам̣ асаджджама̄но гаччхати, сеййатха̄пи а̄ка̄се; патхавийа̄пи уммуджджанимуджджам̣ кароти, сеййатха̄пи удаке; удакепи абхиджджама̄не гаччхати, сеййатха̄пи патхавийам̣; а̄ка̄сепи паллан̇кена камати, сеййатха̄пи паккхӣ сакун̣о; имепи чандимасӯрийе евам̣махиддхике евам̣маха̄нубха̄ве па̄н̣ина̄ паримасати [пара̄масати (ка.)] паримаджджати; йа̄ва брахмалока̄пи ка̄йена васам̣ ваттети.
‘‘дибба̄йа, сотадха̄туйа̄ висуддха̄йа атиккантама̄нусика̄йа убхо садде сун̣а̄ти – диббе ча ма̄нусе ча, йе дӯре сантике ча.
‘‘парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ четаса̄ чето паричча паджа̄на̄ти. сара̄гам̣ ва̄ читтам̣ сара̄гам̣ читтанти паджа̄на̄ти, вӣтара̄гам̣ ва̄ читтам̣…пе… садосам̣ ва̄ читтам̣… вӣтадосам̣ ва̄ читтам̣… самохам̣ ва̄ читтам̣… вӣтамохам̣ ва̄ читтам̣… сам̣кхиттам̣ ва̄ читтам̣… виккхиттам̣ ва̄ читтам̣… махаггатам̣ ва̄ читтам̣… амахаггатам̣ ва̄ читтам̣… сауттарам̣ ва̄ читтам̣… ануттарам̣ ва̄ читтам̣… сама̄хитам̣ ва̄ читтам̣… асама̄хитам̣ ва̄ читтам̣… вимуттам̣ ва̄ читтам̣… авимуттам̣ ва̄ читтам̣ авимуттам̣ читтанти паджа̄на̄ти.
‘‘анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо…пе…. ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати.
‘‘диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти – ‘име вата бхонто сатта̄ ка̄йадуччаритена саманна̄гата̄ вачӣдуччаритена саманна̄гата̄ манодуччаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ упава̄дака̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ миччха̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упапанна̄. име ва̄ пана бхонто сатта̄ ка̄йасучаритена саманна̄гата̄ вачӣсучаритена саманна̄гата̄ маносучаритена саманна̄гата̄ арийа̄нам̣ анупава̄дака̄ самма̄дит̣т̣хика̄ самма̄дит̣т̣хикаммасама̄да̄на̄, те ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упапанна̄’ти. ити диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена сатте пассати чавама̄не упападжджама̄не хӣне пан̣ӣте суван̣н̣е дуббан̣н̣е, сугате дуггате йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти.
‘‘а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати.
‘‘имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. дутийам̣.
3. индрийасуттам̣
3. ‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи? саддхиндрийена, вӣрийиндрийена, сатиндрийена, сама̄дхиндрийена, пан̃н̃индрийена, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. татийам̣.
4. баласуттам̣
4. ‘‘чхахи, бхиккхаве, дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи? саддха̄балена, вӣрийабалена, сатибалена, сама̄дхибалена, пан̃н̃а̄балена, а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чатуттхам̣.
5. пат̣хамаа̄джа̄нӣйасуттам̣
5. ‘‘чхахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо кхамо хоти рӯпа̄нам̣, кхамо садда̄нам̣, кхамо гандха̄нам̣, кхамо раса̄нам̣, кхамо пхот̣т̣хабба̄нам̣, ван̣н̣асампанно ча хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккху кхамо хоти рӯпа̄нам̣, кхамо садда̄нам̣, кхамо гандха̄нам̣, кхамо раса̄нам̣, кхамо пхот̣т̣хабба̄нам̣, кхамо дхамма̄нам̣. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. пан̃чамам̣.
6. дутийаа̄джа̄нӣйасуттам̣
6. ‘‘чхахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо кхамо хоти рӯпа̄нам̣, кхамо садда̄нам̣, кхамо гандха̄нам̣, кхамо раса̄нам̣, кхамо пхот̣т̣хабба̄нам̣, баласампанно ча хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккху кхамо хоти рӯпа̄нам̣ …пе… кхамо дхамма̄нам̣. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. татийаа̄джа̄нӣйасуттам̣
7. ‘‘чхахи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо кхамо хоти рӯпа̄нам̣, кхамо садда̄нам̣, кхамо гандха̄нам̣, кхамо раса̄нам̣, кхамо пхот̣т̣хабба̄нам̣, джавасампанно ча хоти. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи ан̇гехи саманна̄гато ран̃н̃о бхадро асса̄джа̄нӣйо ра̄джа̄рахо хоти ра̄джабхогго, ран̃н̃о ан̇гантвева сан̇кхам̣ гаччхати.
‘‘евамевам̣ кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса. катамехи чхахи? идха, бхиккхаве, бхиккху кхамо хоти рӯпа̄нам̣…пе… кхамо дхамма̄нам̣. имехи кхо, бхиккхаве, чхахи дхаммехи саманна̄гато бхиккху а̄хунеййо хоти…пе… ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’’ти. саттамам̣.
8. ануттарийасуттам̣
8. [дӣ. ни. 3.327] ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, ануттарийа̄ни. катама̄ни чха? дассана̄нуттарийам̣, савана̄нуттарийам̣, ла̄бха̄нуттарийам̣, сиккха̄нуттарийам̣, па̄ричарийа̄нуттарийам̣, ануссата̄нуттарийам̣ – има̄ни кхо, бхиккхаве, чха ануттарийа̄нӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. ануссатит̣т̣ха̄насуттам̣
9. [дӣ. ни. 3.327] ‘‘чхайима̄ни, бхиккхаве, ануссатит̣т̣ха̄на̄ни. катама̄ни чха? буддха̄нуссати, дхамма̄нуссати, сан̇гха̄нуссати, сӣла̄нуссати, ча̄га̄нуссати, девата̄нуссати – има̄ни кхо, бхиккхаве, чха ануссатит̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти. навамам̣.
10. маха̄на̄масуттам̣
10. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ нигродха̄ра̄ме. атха кхо маха̄на̄мо сакко йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно, кхо маха̄на̄мо сакко бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йо со, бханте, арийаса̄вако а̄гатапхало вин̃н̃а̄таса̄сано, со катамена виха̄рена бахулам̣ вихаратӣ’’ти?
‘‘йо со, маха̄на̄ма, арийаса̄вако а̄гатапхало вин̃н̃а̄таса̄сано, со имина̄ виха̄рена бахулам̣ вихарати. [а. ни. 11.11] идха, маха̄на̄ма, арийаса̄вако татха̄гатам̣ ануссарати – ‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо виджджа̄чаран̣асампанно сугато локавидӯ ануттаро пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ деваманусса̄нам̣ буддхо бхагава̄’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако татха̄гатам̣ ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти татха̄гатам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно буддха̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, арийаса̄вако дхаммам̣ ануссарати – ‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо сандит̣т̣хико ака̄лико ехипассико опанеййико паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣ’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако дхаммам̣ ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти дхаммам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хита па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно дхамма̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, арийаса̄вако сан̇гхам̣ ануссарати – ‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, уджуппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, н̃а̄йаппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, са̄мӣчиппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо, йадидам̣ чатта̄ри пурисайуга̄ни ат̣т̣ха пурисапуггала̄ еса бхагавато са̄вакасан̇гхо а̄хунеййо па̄хунеййо даккхин̣еййо ан̃джаликаран̣ӣйо ануттарам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ локасса̄’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако сан̇гхам̣ ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти сан̇гхам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно сан̇гха̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, арийаса̄вако аттано сӣла̄ни ануссарати акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако сӣлам̣ ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти сӣлам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно сӣла̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, арийаса̄вако аттано ча̄гам̣ ануссарати – ‘ла̄бха̄ вата ме, суладдхам̣ вата ме! йохам̣ маччхерамалапарийут̣т̣хита̄йа паджа̄йа вигатамаламаччхерена четаса̄ ага̄рам̣ аджджха̄васа̄ми муттача̄го пайатапа̄н̣и воссаггарато йа̄чайого да̄насам̣вибха̄гарато’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако ча̄гам̣ ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти ча̄гам̣ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа паджа̄йа абйа̄паджджо вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно ча̄га̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘пуна чапарам̣, маха̄на̄ма, арийаса̄вако девата̄нуссатим̣ бха̄вети – ‘санти дева̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ [ча̄туммаха̄ра̄джика̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)], санти дева̄ та̄ватим̣са̄, санти дева̄ йа̄ма̄, санти дева̄ тусита̄, санти дева̄ нимма̄наратино, санти дева̄ параниммитавасаваттино, санти дева̄ брахмака̄йика̄, санти дева̄ татуттари [татуттарим̣ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), тадуттари (ка.) а. ни. 6.25; висуддхи. 1.162 пасситаббам̣]. йатха̄рӯпа̄йа саддха̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄ [таттха уппанна̄ (сӣ.), таттхӯпапанна̄ (сйа̄. кам̣.), таттхупапанна̄ (а. ни. 3.71)], майхампи татха̄рӯпа̄ саддха̄ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сӣлена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпам̣ сӣлам̣ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена сутена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпам̣ сутам̣ сам̣виджджати. йатха̄рӯпена ча̄гена саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпо ча̄го сам̣виджджати. йатха̄рӯпа̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄ та̄ девата̄ ито чута̄ таттха упапанна̄, майхампи татха̄рӯпа̄ пан̃н̃а̄ сам̣виджджатӣ’ти. йасмим̣, маха̄на̄ма, самайе арийаса̄вако аттано ча та̄сан̃ча девата̄нам̣ саддхан̃ча сӣлан̃ча сутан̃ча ча̄ган̃ча пан̃н̃ан̃ча ануссарати невасса тасмим̣ самайе ра̄гапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на досапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти, на мохапарийут̣т̣хитам̣ читтам̣ хоти; уджугатамевасса тасмим̣ самайе читтам̣ хоти та̄ девата̄ а̄раббха. уджугатачитто кхо пана, маха̄на̄ма, арийаса̄вако лабхати аттхаведам̣, лабхати дхаммаведам̣, лабхати дхаммӯпасам̣хитам̣ па̄моджджам̣. памудитасса пӣти джа̄йати, пӣтиманасса ка̄йо пассамбхати, пассаддхака̄йо сукхам̣ ведийати, сукхино читтам̣ сама̄дхийати. айам̣ вуччати, маха̄на̄ма – ‘арийаса̄вако висамагата̄йа паджа̄йа самаппатто вихарати, сабйа̄паджджа̄йа [сабйа̄паджджха̄йа… абйа̄паджджхо (ка.)] паджа̄йа абйа̄паджджо [сабйа̄паджджха̄йа… абйа̄паджджхо (ка.)] вихарати, дхаммасотам̣ сама̄панно девата̄нуссатим̣ бха̄вети’’’.
‘‘йо со, маха̄на̄ма, арийаса̄вако а̄гатапхало вин̃н̃а̄таса̄сано, со имина̄ виха̄рена бахулам̣ вихаратӣ’’ти. дасамам̣.
а̄хунеййавагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
две а̄хунеййа̄ индрийа, бала̄ни тайо а̄джа̄нӣйа̄;
ануттарийа ануссатӣ, маха̄на̄мена те даса̄ти.
2. са̄ран̣ӣйавагго
1. пат̣хамаса̄ран̣ӣйасуттам̣
11. ‘‘чхайиме, бхиккхаве, дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄ [са̄ра̄н̣ӣйа̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)]. катаме чха? идха, бхиккхаве, бхиккхуно меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йе те ла̄бха̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄ антамасо паттапарийа̄паннаматтампи татха̄рӯпехи ла̄бхехи аппат̣ивибхаттабхогӣ хоти сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣ, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни татха̄рӯпехи сӣлехи сӣласа̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо. име кхо, бхиккхаве, чха дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄’’ти. пат̣хамам̣.
2. дутийаса̄ран̣ӣйасуттам̣
12. ‘‘чхайиме, бхиккхаве, дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄ пийакаран̣а̄ гарукаран̣а̄ сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттанти. катаме чха? идха, бхиккхаве, бхиккхуно меттам̣ ка̄йакаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккхуно меттам̣ вачӣкаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти…пе… меттам̣ манокаммам̣ паччупат̣т̣хитам̣ хоти сабрахмача̄рӣсу а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йе те ла̄бха̄ дхаммика̄ дхаммаладдха̄ антамасо паттапарийа̄паннаматтампи татха̄рӯпехи ла̄бхехи аппат̣ивибхаттабхогӣ хоти сӣлавантехи сабрахмача̄рӣхи са̄дха̄ран̣абхогӣ, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сӣла̄ни акхан̣д̣а̄ни аччхидда̄ни асабала̄ни акамма̄са̄ни бхуджисса̄ни вин̃н̃уппасаттха̄ни апара̄мат̣т̣ха̄ни сама̄дхисам̣ваттаника̄ни татха̄рӯпехи сӣлехи сӣласа̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати.
‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, бхиккху йа̄йам̣ дит̣т̣хи арийа̄ ниййа̄ника̄ ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа татха̄рӯпа̄йа дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хиса̄ман̃н̃агато вихарати сабрахмача̄рӣхи а̄ви чева рахо ча, айампи дхаммо са̄ран̣ӣйо пийакаран̣о гарукаран̣о сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттати. име кхо, бхиккхаве, чха дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄ пийакаран̣а̄ гарукаран̣а̄ сан̇гаха̄йа авива̄да̄йа са̄маггийа̄ екӣбха̄ва̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. дутийам̣.
3. нисса̄ран̣ӣйасуттам̣
13. ‘‘чхайима̄, бхиккхаве, нисса̄ран̣ӣйа̄ дха̄туйо. катама̄ чха? идха, бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘метта̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄; атха ча пана ме бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ метта̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа; атха ча панасса бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати [т̣хассатӣти (саббаттха) дӣ. ни. 3.326 пасситаббам̣], нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, бйа̄па̄дасса йадидам̣ метта̄четовимуттӣ’’’ти [метта̄четовимутти (саббаттха)].
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘карун̣а̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄; атха ча пана ме вихеса̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ карун̣а̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа; атха ча панасса вихеса̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, вихеса̄йа йадидам̣ карун̣а̄четовимуттӣ’’’ти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘мудита̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄; атха ча пана ме арати читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ мудита̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа; атха ча панасса арати читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, аратийа̄ йадидам̣ мудита̄четовимуттӣ’’’ти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘упеккха̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄; атха ча пана ме ра̄го читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ упеккха̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа; атха ча панасса ра̄го читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, ра̄гасса йадидам̣ упеккха̄четовимуттӣ’’’ти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘анимитта̄ хи кхо ме четовимутти бха̄вита̄ бахулӣката̄ йа̄нӣката̄ ваттхуката̄ анут̣т̣хита̄ паричита̄ сусама̄раддха̄; атха ча пана ме нимитта̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ анимитта̄йа четовимуттийа̄ бха̄вита̄йа бахулӣката̄йа йа̄нӣката̄йа ваттхуката̄йа анут̣т̣хита̄йа паричита̄йа сусама̄раддха̄йа; атха ча панасса нимитта̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ бхависсати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, саббанимитта̄нам̣ йадидам̣ анимитта̄четовимуттӣ’’’ти.
‘‘идха пана бхиккхаве, бхиккху евам̣ вадеййа – ‘асмӣти кхо ме вигатам̣ [вигате (сйа̄.)], айамахамасмӣти ча [айам̣ чака̄ро дӣ. ни. 3.326 наттхи] на саманупасса̄ми; атха ча пана ме вичикиччха̄катхам̣катха̄саллам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣ’ти. со ‘ма̄ хева’нтисса вачанӣйо – ‘ма̄йасма̄, евам̣ авача; ма̄ бхагавантам̣ аббха̄чиккхи, на хи са̄дху бхагавато аббхаккха̄нам̣, на хи бхагава̄ евам̣ вадеййа. ат̣т̣ха̄наметам̣, а̄вусо, анавака̄со йам̣ асмӣти вигате айамахамасмӣти ча на саманупассато; атха ча панасса вичикиччха̄катхам̣катха̄саллам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассати, нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. ниссаран̣ан̃хетам̣, а̄вусо, вичикиччха̄катхам̣катха̄салласса йадидам̣ асмӣти ма̄насамуггха̄то’ти. има̄ кхо, бхиккхаве, чха нисса̄ран̣ӣйа̄ дха̄туйо’’ти. татийам̣.
4. бхаддакасуттам̣
14. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘а̄вусо, бхиккхаво’’ти. ‘‘а̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса паччассосум̣. а̄йасма̄ са̄рипутто етадавоча –
‘‘татха̄ татха̄, а̄вусо, бхиккху виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лакирийа̄ [ка̄лам̣кирийа̄ (ка.) а. ни. 3.110]. катхан̃ча̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лакирийа̄?
‘‘идха̄вусо, бхиккху камма̄ра̄мо хоти каммарато камма̄ра̄матам̣ ануйутто, бхасса̄ра̄мо хоти бхассарато бхасса̄ра̄матам̣ ануйутто, нидда̄ра̄мо хоти нидда̄рато нидда̄ра̄матам̣ ануйутто, сан̇ган̣ика̄ра̄мо хоти сан̇ган̣икарато сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ ануйутто, сам̣сагга̄ра̄мо хоти сам̣саггарато сам̣сагга̄ра̄матам̣ ануйутто, папан̃ча̄ра̄мо хоти папан̃чарато папан̃ча̄ра̄матам̣ ануйутто. евам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато на бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, на бхаддика̄ ка̄лакирийа̄. айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху сакка̄йа̄бхирато наппаджаха̄си [на паха̄си (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.)] сакка̄йам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа’’’.
‘‘татха̄ татха̄вусо, бхиккху виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лакирийа̄. катхан̃ча̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лакирийа̄?
‘‘идха̄вусо, бхиккху на камма̄ра̄мо хоти на каммарато на камма̄ра̄матам̣ ануйутто, на бхасса̄ра̄мо хоти на бхассарато на бхасса̄ра̄матам̣ ануйутто, на нидда̄ра̄мо хоти на нидда̄рато нидда̄ра̄матам̣ ануйутто, на сан̇ган̣ика̄ра̄мо хоти на сан̇ган̣икарато на сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ ануйутто, на сам̣сагга̄ра̄мо хоти на сам̣саггарато на сам̣сагга̄ра̄матам̣ ануйутто, на папан̃ча̄ра̄мо хоти на папан̃чарато на папан̃ча̄ра̄матам̣ ануйутто. евам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато бхаддакам̣ маран̣ам̣ хоти, бхаддика̄ ка̄лакирийа̄. айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху нибба̄на̄бхирато паджаха̄си сакка̄йам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’’ти.
‘‘йо папан̃чамануйутто, папан̃ча̄бхирато маго;
вира̄дхайӣ со нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттарам̣.
‘‘йо ча папан̃чам̣ хитва̄на, ниппапан̃чападе рато;
а̄ра̄дхайӣ со нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттара’’нти. чатуттхам̣;
5. анутаппийасуттам̣
15. татра кхо а̄йасма̄ са̄рипутто бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘татха̄ татха̄вусо, бхиккху виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ анутаппа̄ хоти. катхан̃ча̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ анутаппа̄ хоти?
‘‘идха̄вусо, бхиккху камма̄ра̄мо хоти каммарато камма̄ра̄матам̣ ануйутто, бхасса̄ра̄мо хоти…пе… нидда̄ра̄мо хоти… сан̇ган̣ика̄ра̄мо хоти… сам̣сагга̄ра̄мо хоти… папан̃ча̄ра̄мо хоти папан̃чарато папан̃ча̄ра̄матам̣ ануйутто. евам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ анутаппа̄ хоти. айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху сакка̄йа̄бхирато наппаджаха̄си сакка̄йам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа’’’.
‘‘татха̄ татха̄вусо, бхиккху виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ ананутаппа̄ хоти. катхан̃ча̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ ананутаппа̄ хоти?
‘‘идха̄вусо, бхиккху на камма̄ра̄мо хоти на каммарато на камма̄ра̄матам̣ ануйутто, на бхасса̄ра̄мо хоти…пе… на нидда̄ра̄мо хоти… на сан̇ган̣ика̄ра̄мо хоти… на сам̣сагга̄ра̄мо хоти… на папан̃ча̄ра̄мо хоти на папан̃чарато на папан̃ча̄ра̄матам̣ ануйутто. евам̣ кхо, а̄вусо, бхиккху татха̄ татха̄ виха̄рам̣ каппети йатха̄ йатха̄сса виха̄рам̣ каппайато ка̄лакирийа̄ ананутаппа̄ хоти. айам̣ вуччата̄вусо – ‘бхиккху нибба̄на̄бхирато паджаха̄си сакка̄йам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’’ти.
‘‘йо папан̃чамануйутто, папан̃ча̄бхирато маго;
вира̄дхайӣ со нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттарам̣.
‘‘йо ча папан̃чам̣ хитва̄на, ниппапан̃чападе рато;
а̄ра̄дхайӣ со нибба̄нам̣, йогаккхемам̣ ануттара’’нти. пан̃чамам̣;
6. накулапитусуттам̣
16. екам̣ самайам̣ бхагава̄ бхаггесу вихарати сусума̄рагире [сум̣сума̄рагире (сӣ. пӣ.), сам̣сума̄рагире (каттхачи)] бхесакал̣а̄ване мигада̄йе. тена кхо пана самайена накулапита̄ гахапати а̄ба̄дхико хоти дуккхито ба̄л̣хагила̄но. атха кхо накулама̄та̄ гахапата̄нӣ накулапитарам̣ гахапатим̣ етадавоча –
‘‘ма̄ кхо твам̣, гахапати, са̄пеккхо [са̄пекхо (пӣ. ка.)] ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄. сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘на накулама̄та̄ гахапата̄нӣ мамаччайена саккхиссати [на саккхиссати (сӣ. сйа̄. кам̣.), саккоти (пӣ. ка.)] да̄раке посетум̣, гхара̄ва̄сам̣ сандхариту’нти [сандхаритунти (ка.), сан̣т̣харитум̣ (сйа̄.)]. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кусала̄хам̣, гахапати, каппа̄сам̣ кантитум̣ вен̣им̣ оликхитум̣. саккомахам̣, гахапати, таваччайена да̄раке посетум̣, гхара̄ва̄сам̣ сандхаритум̣. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄.
‘‘сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘накулама̄та̄ гахапата̄нӣ мамаччайена ан̃н̃ам̣ гхарам̣ [бхатта̄рам̣ (сйа̄. кам̣.), вӣрам̣ (сӣ.)] гамиссатӣ’ти. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. тван̃чева кхо, гахапати, джа̄на̄си ахан̃ча, йам̣ но [йада̄ те (сӣ.), йатха̄ (сйа̄.), йатха̄ но (пӣ.)] сол̣асавасса̄ни гахат̣т̣хакам̣ брахмачарийам̣ сама̄чин̣н̣ам̣ [сама̄диннам̣ (сӣ.)]. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄.
‘‘сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘накулама̄та̄ гахапата̄нӣ мамаччайена на дассанака̄ма̄ бхависсати бхагавато на дассанака̄ма̄ бхиккхусан̇гхасса̄’ти. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. ахан̃хи, гахапати, таваччайена дассанака̄матара̄ чева бхависса̄ми бхагавато, дассанака̄матара̄ ча бхиккхусан̇гхасса. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄.
‘‘сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘на накулама̄та̄ гахапата̄нӣ мамаччайена сӣлесу [накулама̄та̄… на сӣлесу (сӣ. пӣ.)] парипӯрака̄ринӣ’ти. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. йа̄вата̄ кхо, гахапати, тасса бхагавато са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ сӣлесу парипӯрака̄ринийо, ахам̣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – айам̣ со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе – там̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхату. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄.
‘‘сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘на накулама̄та̄ гахапата̄нӣ ла̄бхинӣ [накулама̄та̄ гахапата̄нӣ на ла̄бхинӣ (пӣ.)] аджджхаттам̣ четосаматхасса̄’ти. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. йа̄вата̄ кхо, гахапати, тасса бхагавато са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ ла̄бхинийо аджджхаттам̣ четосаматхасса, ахам̣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – айам̣ со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе – там̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхату. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄, гахапати, са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄.
‘‘сийа̄ кхо пана те, гахапати, евамасса – ‘на накулама̄та̄ гахапата̄нӣ имасмим̣ дхаммавинайе ога̄дхаппатта̄ патига̄дхаппатта̄ асса̄саппатта̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане вихаратӣ’ти. на кхо панетам̣, гахапати, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. йа̄вата̄ кхо, гахапати, тасса бхагавато са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ имасмим̣ дхаммавинайе ога̄дхаппатта̄ патига̄дхаппатта̄ асса̄саппатта̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане вихаранти, ахам̣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. йасса кхо панасса кан̇кха̄ ва̄ вимати ва̄ – айам̣ со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо бхаггесу вихарати сусума̄рагире бхесакал̣а̄ване мигада̄йе – там̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхату. тасма̄тиха твам̣, гахапати, ма̄ са̄пеккхо ка̄ламака̄си. дуккха̄ гахапати са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄; гарахита̄ ча бхагавата̄ са̄пеккхасса ка̄лакирийа̄’’ти.
атха кхо накулапитуно гахапатисса накулама̄тара̄ [накулама̄та̄йа (сӣ. сйа̄.), накулама̄туйа̄ (ка.)] гахапата̄нийа̄ имина̄ ова̄дена овадийама̄насса со а̄ба̄дхо т̣ха̄насо пат̣иппассамбхи. вут̣т̣хахи [вут̣т̣ха̄ти (ка.)] ча накулапита̄ гахапати тамха̄ а̄ба̄дха̄; татха̄ пахӣно ча пана накулапитуно гахапатисса со а̄ба̄дхо ахоси. атха кхо накулапита̄ гахапати гила̄на̄ вут̣т̣хито [‘‘гила̄набха̄вато вут̣т̣ха̄йа т̣хито, бха̄ваппадха̄но хи айам̣ ниддесо’’ти т̣ӣка̄сам̣ван̣н̣ана̄] ачиравут̣т̣хито гелан̃н̃а̄ дан̣д̣амолуббха йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо накулапитарам̣ гахапатим̣ бхагава̄ етадавоча –
‘‘ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! йасса те накулама̄та̄ гахапата̄нӣ анукампика̄ аттхака̄ма̄ ова̄дика̄ ануса̄сика̄. йа̄вата̄ кхо, гахапати, мама са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ сӣлесу парипӯрака̄ринийо, накулама̄та̄ гахапата̄нӣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. йа̄вата̄ кхо, гахапати, мама са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ ла̄бхинийо аджджхаттам̣ четосаматхасса, накулама̄та̄ гахапата̄нӣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. йа̄вата̄ кхо, гахапати, мама са̄вика̄ гихӣ ода̄тавасана̄ имасмим̣ дхаммавинайе ога̄дхаппатта̄ патига̄дхаппатта̄ асса̄саппатта̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане вихаранти, накулама̄та̄ гахапата̄нӣ та̄сам̣ ан̃н̃атара̄. ла̄бха̄ те, гахапати, суладдхам̣ те, гахапати! йасса те накулама̄та̄ гахапата̄нӣ анукампика̄ аттхака̄ма̄ ова̄дика̄ ануса̄сика̄’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. соппасуттам̣
17. екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха кхо бхагава̄ са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. а̄йасма̄пи кхо са̄рипутто са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. а̄йасма̄пи кхо маха̄моггалла̄но…пе… а̄йасма̄пи кхо маха̄кассапо… а̄йасма̄пи кхо маха̄качча̄йано… а̄йасма̄пи кхо маха̄кот̣т̣хико [маха̄кот̣т̣хито (сӣ. пӣ.)] … а̄йасма̄пи кхо маха̄чундо… а̄йасма̄пи кхо маха̄каппино… а̄йасма̄пи кхо ануруддхо… а̄йасма̄пи кхо ревато… а̄йасма̄пи кхо а̄нандо са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. атха кхо бхагава̄ бахудева раттим̣ нисаджджа̄йа вӣтина̄метва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси. тепи кхо а̄йасманто ачирапаккантасса бхагавато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йатха̄виха̄рам̣ агамам̣су. йе пана таттха бхиккхӯ нава̄ ачирапаббаджита̄ адхуна̄гата̄ имам̣ дхаммавинайам̣ те йа̄ва сӯрийуггамана̄ ка̄каччхама̄на̄ супим̣су. аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена те бхиккхӯ йа̄ва сӯрийуггамана̄ ка̄каччхама̄не супанте. дисва̄ йенупат̣т̣ха̄наса̄ла̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘кахам̣ ну кхо, бхиккхаве, са̄рипутто? кахам̣ маха̄моггалла̄но? кахам̣ маха̄кассапо? кахам̣ маха̄качча̄йано? кахам̣ маха̄кот̣т̣хико? кахам̣ маха̄чундо? кахам̣ маха̄каппино? кахам̣ ануруддхо? кахам̣ ревато? кахам̣ а̄нандо? кахам̣ ну кхо те, бхиккхаве, тхера̄ са̄вака̄ гата̄’’ти? ‘‘тепи кхо, бханте, а̄йасманто ачирапаккантасса бхагавато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йатха̄виха̄рам̣ агамам̣сӯ’’ти. ‘‘кена но [кена но (ка.), ке ну (каттхачи)] тумхе, бхиккхаве, тхера̄ бхиккхӯ на̄гата̄ти [бхиккхӯ нава̄ (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.), бхиккхӯ гата̄ти (?)] йа̄ва сӯрийуггамана̄ ка̄каччхама̄на̄ супатха? там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто [муддха̄бхиситто (ка.)] йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихаранто йа̄ваджӣвам̣ раджджам̣ ка̄ренто джанападасса ва̄ пийо мана̄по’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘ра̄джа̄ кхаттийо муддха̄бхиситто йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихаранто йа̄ваджӣвам̣ раджджам̣ ка̄ренто джанападасса ва̄ пийо мана̄по’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘рат̣т̣хико…пе… петтан̣ико… сена̄патико… га̄мага̄ман̣ико [га̄мага̄мико (сӣ. пӣ.)] … пӯгага̄ман̣ико йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихаранто йа̄ваджӣвам̣ пӯгага̄ман̣икаттам̣ ка̄ренто пӯгасса ва̄ пийо мана̄по’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘пӯгага̄ман̣ико йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто вихаранто йа̄ваджӣвам̣ пӯгага̄ман̣икаттам̣ ва̄ ка̄ренто пӯгасса ва̄ пийо мана̄по’’’ти.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто индрийесу агуттадва̄ро бходжане аматтан̃н̃ӯ джа̄гарийам̣ анануйутто авипассако кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ [бодхапаккхийа̄нам̣ (сӣ.), бодхапаккхика̄нам̣ (пӣ.)] дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ анануйутто а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранто’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ йа̄вадаттхам̣ сеййасукхам̣ пассасукхам̣ миддхасукхам̣ ануйутто индрийесу агуттадва̄ро бходжане аматтан̃н̃ӯ джа̄гарийам̣ анануйутто авипассако кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣ бха̄вана̄нуйогам̣ анануйутто а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихаранто’’’ти.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘индрийесу гуттадва̄ра̄ бхависса̄ма, бходжане маттан̃н̃уно, джа̄гарийам̣ ануйутта̄, випассака̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, пуббаратта̄парараттам̣ бодхипаккхийа̄нам̣ дхамма̄нам̣, бха̄вана̄нуйогамануйутта̄ вихарисса̄ма̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. саттамам̣.
8. маччхабандхасуттам̣
18. екам̣ самайам̣ бхагава̄ косалесу ча̄рикам̣ чарати махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. аддаса̄ кхо бхагава̄ аддха̄намаггаппат̣ипанно ан̃н̃атарасмим̣ падесе маччхикам̣ маччхабандхам̣ маччхе вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄нам̣. дисва̄ магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. нисаджджа кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘пассатха но тумхе, бхиккхаве, амум̣ маччхикам̣ маччхабандхам̣ маччхе вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄на’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘маччхико маччхабандхо маччхе вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘маччхико маччхабандхо маччхе вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’ти. там̣ кисса хету? те хи со, бхиккхаве, маччхе ваджджхе вадха̄йупанӣте [вадха̄йа̄нӣте (сйа̄. кам̣.), вадха̄йа нӣте (ка.)] па̄пакена манаса̄нупеккхати, тасма̄ со нева хаттхийа̄йӣ хоти на ассайа̄йӣ на ратхайа̄йӣ на йа̄найа̄йӣ на бхогабхогӣ, на махантам̣ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васати.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘гогха̄тако га̄во вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘гогха̄тако га̄во вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’ти. там̣ кисса хету? те хи со, бхиккхаве, га̄во ваджджхе вадха̄йупанӣте па̄пакена манаса̄нупеккхати, тасма̄ со нева хаттхийа̄йӣ хоти на ассайа̄йӣ на ратхайа̄йӣ на йа̄найа̄йӣ на бхогабхогӣ, на махантам̣ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васати’’.
‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, апи ну тумхехи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ – ‘ораббхико…пе… сӯкарико [сокарико (сйа̄.)] …пе… са̄кун̣ико…пе… ма̄гавико маге [миге (сйа̄. кам̣.)] вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’. ‘‘са̄дху, бхиккхаве! майа̄пи кхо етам̣, бхиккхаве, нева дит̣т̣хам̣ на сутам̣ – ‘ма̄гавико маге вадхитва̄ вадхитва̄ виккин̣ама̄но тена каммена тена а̄джӣвена хаттхийа̄йӣ ва̄ ассайа̄йӣ ва̄ ратхайа̄йӣ ва̄ йа̄найа̄йӣ ва̄ бхогабхогӣ ва̄ махантам̣ ва̄ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васанто’ти. там̣ кисса хету? те хи со, бхиккхаве, маге ваджджхе вадха̄йупанӣте па̄пакена манаса̄нупеккхати, тасма̄ со нева хаттхийа̄йӣ хоти на ассайа̄йӣ на ратхайа̄йӣ на йа̄найа̄йӣ на бхогабхогӣ, на махантам̣ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васати. те хи (на̄ма) [( ) бахӯсу наттхи] со, бхиккхаве, тираччха̄нагате па̄н̣е ваджджхе вадха̄йупанӣте па̄пакена манаса̄нупеккхама̄но [манаса̄нупеккхати, тасма̄ со (сйа̄. ка.)] нева хаттхийа̄йӣ бхависсати [хоти (сйа̄. ка.)] на ассайа̄йӣ на ратхайа̄йӣ на йа̄найа̄йӣ на бхогабхогӣ, на махантам̣ бхогаккхандхам̣ аджджха̄васиссати [аджджха̄васати (сйа̄. ка.)]. ко пана ва̄до йам̣ мануссабхӯтам̣ ваджджхам̣ вадха̄йупанӣтам̣ па̄пакена манаса̄нупеккхати! тан̃хи тасса [там̣ хисса (пӣ. ка.)], бхиккхаве, хоти дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа. ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ апа̄йам̣ дуггатим̣ винипа̄там̣ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамамаран̣ассатисуттам̣
19. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике [на̄дике (сӣ. сйа̄. кам̣. пӣ.) а. ни. 8.73] вихарати гин̃джака̄васатхе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘бхиккхаво’’ти. ‘‘бхаданте’’ти те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘маран̣ассати, бхиккхаве, бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ аматогадха̄ аматапарийоса̄на̄. бха̄ветха но тумхе, бхиккхаве, маран̣ассати’’нти?
евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахам̣ кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ раттиндивам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
ан̃н̃атаропи кхо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ дивасам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
ан̃н̃атаропи кхо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ екапин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джа̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
ан̃н̃атаропи кхо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ чатта̄ро пан̃ча а̄лопе сан̇кха̄дитва̄ [сан̇кхаритва̄ (ка.)] аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
ан̃н̃атаропи кхо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ екам̣ а̄лопам̣ сан̇кха̄дитва̄ [сам̣харитва̄ (ка.)] аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
ан̃н̃атаропи кхо бхиккху бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ахампи кхо, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти. ‘‘йатха̄ катхам̣ пана твам̣, бхиккху, бха̄веси маран̣ассати’’нти? ‘‘идха майхам̣, бханте, евам̣ хоти – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ ассаситва̄ ва̄ пассаса̄ми пассаситва̄ ва̄ ассаса̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. евам̣ кхо ахам̣, бханте, бха̄веми маран̣ассати’’нти.
евам̣ вутте бхагава̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘йо ча̄йам̣ [йва̄йам̣ (пӣ. ка.)], бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ раттиндивам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’’’ти.
‘‘йо ча̄йам̣ [йопа̄йам̣ (ка.)], бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ дивасам̣ джӣвеййам̣, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’’’ти.
‘‘йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ екапин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джа̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’’’ти.
‘‘йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ чатта̄ро пан̃ча а̄лопе сан̇кха̄дитва̄ аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. име вуччанти, бхиккхаве, бхиккхӯ паматта̄ вихаранти дандхам̣ маран̣ассатим̣ бха̄венти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа.
‘‘йо ча кхва̄йам̣ [йопа̄йам̣ (ка.)], бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ екам̣ а̄лопам̣ сан̇кха̄дитва̄ аджджхохара̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’’’ти.
‘‘йо ча̄йам̣, бхиккхаве, бхиккху евам̣ маран̣ассатим̣ бха̄вети – ‘ахо вата̄хам̣ тадантарам̣ джӣвеййам̣ йадантарам̣ ассаситва̄ ва̄ пассаса̄ми пассаситва̄ ва̄ ассаса̄ми, бхагавато са̄санам̣ манаси кареййам̣, баху вата ме катам̣ асса̄’ти. име вуччанти, бхиккхаве, бхиккхӯ аппаматта̄ вихаранти тиккхам̣ маран̣ассатим̣ бха̄венти а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа.
‘‘тасма̄тиха, бхиккхаве, евам̣ сиккхитаббам̣ – ‘аппаматта̄ вихарисса̄ма, тиккхам̣ маран̣ассатим̣ бха̄весса̄ма а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄’ти. еван̃хи во, бхиккхаве, сиккхитабба’’нти. навамам̣.
10. дутийамаран̣ассатисуттам̣
20. екам̣ самайам̣ бхагава̄ на̄тике вихарати гин̃джака̄васатхе. татра кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘маран̣ассати, бхиккхаве, бха̄вита̄ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ аматогадха̄ аматапарийоса̄на̄. катхам̣ бха̄вита̄ ча, бхиккхаве, маран̣ассати катхам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ аматогадха̄ аматапарийоса̄на̄?
‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху дивасе никкханте раттийа̄ патихита̄йа [пат̣игата̄йа (ка.) а. ни. 8.74] ити пат̣исан̃чиккхати – ‘бахука̄ кхо ме паччайа̄ маран̣асса – ахи ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, виччхико ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, сатападӣ ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа; тена ме асса ка̄лакирийа̄, со мамасса антара̄йо. упаккхалитва̄ ва̄ папатеййам̣, бхаттам̣ ва̄ ме бхуттам̣ бйа̄паджджеййа, питтам̣ ва̄ ме куппеййа, семхам̣ ва̄ ме куппеййа, саттхака̄ ва̄ ме ва̄та̄ куппеййум̣; тена ме асса ка̄лакирийа̄, со мамасса антара̄йо’ти. тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ – ‘аттхи ну кхо ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу раттим̣ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’’’ти.
‘‘саче, бхиккхаве, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘аттхи ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу раттим̣ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’ти, тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тесам̣йева па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа адхиматто чхандо ча ва̄йа̄мо ча усса̄хо ча уссол̣хӣ ча аппат̣ива̄нӣ ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча каран̣ӣйам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄диттачело ва̄ а̄диттасӣсо ва̄ тассева челасса ва̄ сӣсасса ва̄ нибба̄пана̄йа адхиматтам̣ чхандан̃ча ва̄йа̄ман̃ча усса̄хан̃ча уссол̣хин̃ча аппат̣ива̄нин̃ча сатин̃ча сампаджан̃н̃ан̃ча кареййа; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тена бхиккхуна̄ тесам̣йева па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа адхиматто чхандо ча ва̄йа̄мо ча усса̄хо ча уссол̣хӣ ча аппат̣ива̄нӣ ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча каран̣ӣйам̣.
‘‘саче пана, бхиккхаве, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘наттхи ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу раттим̣ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’ти, тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тенева пӣтипа̄моджджена виха̄таббам̣ ахоратта̄нусиккхина̄ кусалесу дхаммесу.
‘‘идха пана, бхиккхаве, бхиккху раттийа̄ никкханта̄йа дивасе патихите ити пат̣исан̃чиккхати – ‘бахука̄ кхо ме паччайа̄ маран̣асса – ахи ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, виччхико ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа, сатападӣ ва̄ мам̣ д̣ам̣сеййа; тена ме асса ка̄лакирийа̄ со мамасса антара̄йо. упаккхалитва̄ ва̄ папатеййам̣, бхаттам̣ ва̄ ме бхуттам̣ бйа̄паджджеййа, питтам̣ ва̄ ме куппеййа, семхам̣ ва̄ ме куппеййа, саттхака̄ ва̄ ме ва̄та̄ куппеййум̣; тена ме асса ка̄лакирийа̄ со мамасса антара̄йо’ти. тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ ити пат̣исан̃чиккхитаббам̣ – ‘аттхи ну кхо ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу дива̄ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’’’ти.
‘‘саче, бхиккхаве, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘аттхи ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу дива̄ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’ти, тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тесам̣йева па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа адхиматто чхандо ча ва̄йа̄мо ча усса̄хо ча уссол̣хӣ ча аппат̣ива̄нӣ ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча каран̣ӣйам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, а̄диттачело ва̄ а̄диттасӣсо ва̄ тассева челасса ва̄ сӣсасса ва̄ нибба̄пана̄йа адхиматтам̣ чхандан̃ча ва̄йа̄ман̃ча усса̄хан̃ча уссол̣хин̃ча аппат̣ива̄нин̃ча сатин̃ча сампаджан̃н̃ан̃ча кареййа; евамевам̣ кхо, бхиккхаве, тена бхиккхуна̄ тесам̣йева па̄пака̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄йа адхиматто чхандо ча ва̄йа̄мо ча усса̄хо ча уссол̣хӣ ча аппат̣ива̄нӣ ча сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча каран̣ӣйам̣.
‘‘саче пана, бхиккхаве, бхиккху паччавеккхама̄но евам̣ джа̄на̄ти – ‘наттхи ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣна̄, йе ме ассу дива̄ ка̄лам̣ каронтасса антара̄йа̄йа̄’ти, тена, бхиккхаве, бхиккхуна̄ тенева пӣтипа̄моджджена виха̄таббам̣ ахоратта̄нусиккхина̄ кусалесу дхаммесу. евам̣ бха̄вита̄ кхо, бхиккхаве, маран̣ассати евам̣ бахулӣката̄ махаппхала̄ хоти маха̄нисам̣са̄ аматогадха̄ аматапарийоса̄на̄’’ти. дасамам̣.
са̄ран̣ӣйавагго дутийо.
тассудда̄нам̣ –
две са̄ран̣ӣ ниса̄ран̣ӣйам̣, бхаддакам̣ анутаппийам̣;
накулам̣ соппамаччха̄ ча, две хонти маран̣ассатӣти.
3. ануттарийавагго
1. са̄макасуттам̣
21. екам̣ самайам̣ бхагава̄ саккесу вихарати са̄мага̄маке поккхаран̣ийа̄йам̣. атха кхо ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ поккхаран̣ийам̣ обха̄сетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо са̄ девата̄ бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘тайоме, бханте, дхамма̄ бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме тайо? камма̄ра̄мата̄, бхасса̄ра̄мата̄, нидда̄ра̄мата̄ – име кхо, бханте, тайо дхамма̄ бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. идамавоча са̄ девата̄. саманун̃н̃о саттха̄ ахоси. атха кхо са̄ девата̄ ‘‘саманун̃н̃о ме саттха̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.
атха кхо бхагава̄ тасса̄ раттийа̄ аччайена бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘имам̣, бхиккхаве, раттим̣ ан̃н̃атара̄ девата̄ абхикканта̄йа раттийа̄ абхиккантаван̣н̣а̄ кевалакаппам̣ поккхаран̣ийам̣ обха̄сетва̄ йена̄хам̣ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ мам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хита̄ кхо, бхиккхаве, са̄ девата̄ мам̣ етадавоча – ‘тайоме, бханте, дхамма̄ бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттанти. катаме тайо? камма̄ра̄мата̄, бхасса̄ра̄мата̄, нидда̄ра̄мата̄ – име кхо, бханте, тайо дхамма̄ бхиккхуно париха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’ти. идамавоча, бхиккхаве, са̄ девата̄. идам̣ ватва̄ мам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи. тесам̣ во [кхо (ка.)], бхиккхаве, ала̄бха̄ тесам̣ дулладдхам̣, йе во девата̄пи джа̄нанти кусалехи дхаммехи париха̄йама̄не’’.
‘‘апарепи, бхиккхаве, тайо париха̄нийе дхамме десесса̄ми. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча – ‘‘катаме ча, бхиккхаве, тайо париха̄нийа̄ дхамма̄? сан̇ган̣ика̄ра̄мата̄, довачассата̄, па̄памиттата̄ – име кхо, бхиккхаве, тайо париха̄нийа̄ дхамма̄’’.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ париха̄йим̣су кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи париха̄йим̣су кусалехи дхаммехи. йепи хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ париха̄йиссанти кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи париха̄йиссанти кусалехи дхаммехи. йепи хи кечи, бхиккхаве, етарахи париха̄йанти кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи париха̄йанти кусалехи дхаммехӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. апариха̄нийасуттам̣
22. ‘‘чхайиме, бхиккхаве, апариха̄нийе дхамме десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха…пе… катаме ча, бхиккхаве, чха апариха̄нийа̄ дхамма̄? на камма̄ра̄мата̄, на бхасса̄ра̄мата̄, на нидда̄ра̄мата̄, на сан̇ган̣ика̄ра̄мата̄, совачассата̄, калйа̄н̣амиттата̄ – име кхо, бхиккхаве, чха апариха̄нийа̄ дхамма̄.
‘‘йе хи кечи, бхиккхаве, атӣтамаддха̄нам̣ на париха̄йим̣су кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи на париха̄йим̣су кусалехи дхаммехи. йепи хи кечи, бхиккхаве, ана̄гатамаддха̄нам̣ на париха̄йиссанти кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи на париха̄йиссанти кусалехи дхаммехи. йепи хи кечи, бхиккхаве, етарахи на париха̄йанти кусалехи дхаммехи, саббете имехева чхахи дхаммехи на париха̄йанти кусалехи дхаммехӣ’’ти. дутийам̣.
3. бхайасуттам̣
23. ‘‘‘бхайа’нти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣; ‘дуккха’нти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣; ‘рого’ти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣; ‘ган̣д̣о’ти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣; ‘сан̇го’ти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣; ‘пан̇ко’ти, бхиккхаве, ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣.
‘‘касма̄ ча, бхиккхаве, ‘бхайа’нти ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣? ка̄мара̄гаратта̄йам̣, бхиккхаве, чхандара̄гавинибаддхо дит̣т̣хадхаммика̄пи бхайа̄ на паримуччати, сампара̄йика̄пи бхайа̄ на паримуччати, тасма̄ ‘бхайа’нти ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣. касма̄ ча, бхиккхаве, дуккханти…пе… роготи… ган̣д̣оти… сан̇готи… пан̇коти ка̄ма̄наметам̣ адхивачанам̣? ка̄мара̄гаратта̄йам̣, бхиккхаве, чхандара̄гавинибаддхо дит̣т̣хадхаммика̄пи пан̇ка̄ на паримуччати, сампара̄йика̄пи пан̇ка̄ на паримуччати, тасма̄ ‘пан̇ко’ти ка̄ма̄наметам̣ адхивачана’’нти.
‘‘бхайам̣ дуккхам̣ рого ган̣д̣о, сан̇го пан̇ко ча убхайам̣;