3. татийаадхаммасуттам̣
115. ‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’’ти?
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма [пуччхеййа̄ма (сӣ. сйа̄. пӣ.) ма. ни. 1.202 пасситаббам̣]. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти.
атха кхо те бхиккхӯ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавочум̣ –
‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо а̄нанда, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитаббанти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти. вибхаджату а̄йасма̄ а̄нандо’’ти.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, пурисо са̄раттхико са̄рагавесӣ са̄рапарийесанам̣ чарама̄но махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато атиккаммева мӯлам̣ атиккамма кхандхам̣ са̄кха̄пала̄се са̄рам̣ парийеситаббам̣ ман̃н̃еййа; евам̣сампадамидам̣ а̄йасманта̄нам̣ саттхари саммукхӣбхӯте там̣ бхагавантам̣ атиситва̄ амхе етаматтхам̣ пат̣ипуччхитаббам̣ ман̃н̃атха. со ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ тумхе бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ во бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘аддха̄вусо а̄нанда, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ майам̣ бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма, йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄ма. апи ча̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. вибхаджата̄йасма̄ а̄нандо агарум̣ катва̄’’ти.
‘‘тенаха̄вусо, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса паччассосум̣. атха̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –
‘‘йам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
катамо ча̄вусо, адхаммо, катамо ча дхаммо, катамо ча анаттхо, катамо ча аттхо?
‘‘миччха̄дит̣т̣хи, а̄вусо, адхаммо; самма̄дит̣т̣хи дхаммо; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сан̇каппо, а̄вусо, адхаммо; самма̄сан̇каппо дхаммо… миччха̄ва̄ча̄, а̄вусо, адхаммо; самма̄ва̄ча̄ дхаммо … миччха̄камманто, а̄вусо, адхаммо; самма̄камманто дхаммо… миччха̄а̄джӣво, а̄вусо, адхаммо; самма̄а̄джӣво дхаммо… миччха̄ва̄йа̄мо, а̄вусо, адхаммо; самма̄ва̄йа̄мо дхаммо… миччха̄сати, а̄вусо, адхаммо; самма̄сати дхаммо… миччха̄сама̄дхи, а̄вусо, адхаммо; самма̄сама̄дхи дхаммо… миччха̄н̃а̄н̣ам̣, а̄вусо, адхаммо; самма̄н̃а̄н̣ам̣ дхаммо….
миччха̄вимутти, а̄вусо, адхаммо; самма̄вимутти дхаммо; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘айам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти, имасса кхо ахам̣, а̄вусо, бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. а̄кан̇кхама̄на̄ ча пана тумхе, а̄вусо, бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ во бхагава̄ бйа̄кароти [бйа̄кареййа (сйа̄.)] татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ –
‘‘йам̣ кхо но бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣иджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитаббанти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти.
‘‘атха кхо майам̣, бханте, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камимха̄; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ апуччхимха̄. тесам̣ но, бханте, а̄йасмата̄ а̄нандена имехи а̄ка̄рехи имехи падехи имехи бйан̃джанехи аттхо сувибхатто’’ти [вибхаттоти (?) евамева хи ан̃н̃есу ӣдисасуттесу диссати].
‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве! пан̣д̣ито, бхиккхаве, а̄нандо. маха̄пан̃н̃о, бхиккхаве, а̄нандо. мам̣ чепи тумхе, бхиккхаве, упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха, ахампи четам̣ евамевам̣ [ахампи там̣ евамевам̣ (ма. ни. 1.205)] бйа̄кареййам̣ йатха̄ там̣ а̄нандена бйа̄катам̣. есо чева тасса [есо чеветасса (ма. ни. 1.205)] аттхо еван̃ча нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти. татийам̣.