3. татийапан̣н̣а̄сакам̣
(11) 1. саман̣асан̃н̃а̄вагго
1. саман̣асан̃н̃а̄суттам̣
101. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, саман̣асан̃н̃а̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта дхамме парипӯренти. катама̄ тиссо? веван̣н̣ийамхи аджджхупагато, парапат̣ибаддха̄ ме джӣвика̄, ан̃н̃о ме а̄каппо каран̣ӣйоти – има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо саман̣асан̃н̃а̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта дхамме парипӯренти.
‘‘катаме сатта? сантатака̄рӣ [сататака̄рӣ (сйа̄. пӣ. ка.)] хоти сантатавутти [сататавутти (сйа̄. пӣ.)] сӣлесу, анабхиджджха̄лу хоти, абйа̄паджджо хоти, анатима̄нӣ хоти, сиккха̄ка̄мо хоти, идаматтхам̣тисса хоти джӣвитапариккха̄ресу, а̄раддхавӣрийо ча [а̄раддхавирийо ча (сӣ. пӣ.), а̄раддхавирийо (сйа̄.)] вихарати. има̄ кхо, бхиккхаве, тиссо саман̣асан̃н̃а̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ име сатта дхамме парипӯрентӣ’’ти. пат̣хамам̣.
2. боджджхан̇гасуттам̣
102. ‘‘саттиме, бхиккхаве, боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ тиссо виджджа̄ парипӯренти. катаме сатта? сатисамбоджджхан̇го, дхаммавичайасамбоджджхан̇го, вӣрийасамбоджджхан̇го, пӣтисамбоджджхан̇го, пассаддхисамбоджджхан̇го, сама̄дхисамбоджджхан̇го, упеккха̄самбоджджхан̇го – име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ тиссо виджджа̄ парипӯренти. катама̄ тиссо? идха, бхиккхаве, бхиккху анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати, сеййатхидам̣ – екампи джа̄тим̣ двепи джа̄тийо тиссопи джа̄тийо…пе… ити са̄ка̄рам̣ сауддесам̣ анекавихитам̣ пуббенива̄сам̣ ануссарати. диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена…пе… йатха̄каммӯпаге сатте паджа̄на̄ти. а̄сава̄нам̣ кхайа̄…пе… саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. име кхо, бхиккхаве, сатта боджджхан̇га̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ има̄ тиссо виджджа̄ парипӯрентӣ’’ти. дутийам̣.
3. миччхаттасуттам̣
103. ‘‘миччхаттам̣, бхиккхаве, а̄гамма вира̄дхана̄ хоти, но а̄ра̄дхана̄. катхан̃ча, бхиккхаве, миччхаттам̣ а̄гамма вира̄дхана̄ хоти, но а̄ра̄дхана̄? миччха̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо пахоти, миччха̄сан̇каппасса миччха̄ва̄ча̄ пахоти, миччха̄ва̄часса миччха̄камманто пахоти, миччха̄каммантасса миччха̄а̄джӣво пахоти, миччха̄а̄джӣвасса миччха̄ва̄йа̄мо пахоти, миччха̄ва̄йа̄масса миччха̄сати пахоти, миччха̄сатисса миччха̄сама̄дхи пахоти, миччха̄сама̄дхисса миччха̄н̃а̄н̣ам̣ пахоти, миччха̄н̃а̄н̣исса [миччха̄н̃а̄н̣асса (пӣ. ка.)] миччха̄вимутти пахоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, миччхаттам̣ а̄гамма вира̄дхана̄ хоти, но а̄ра̄дхана̄.
‘‘самматтам̣, бхиккхаве, а̄гамма а̄ра̄дхана̄ хоти, но вира̄дхана̄. катхан̃ча, бхиккхаве, самматтам̣ а̄гамма а̄ра̄дхана̄ хоти, но вира̄дхана̄? самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, самма̄сан̇каппо пахоти, самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄ча̄ пахоти, самма̄ва̄часса самма̄камманто пахоти, самма̄каммантасса самма̄а̄джӣво пахоти, самма̄а̄джӣвасса самма̄ва̄йа̄мо пахоти, самма̄ва̄йа̄масса самма̄сати пахоти, самма̄сатисса самма̄сама̄дхи пахоти, самма̄сама̄дхисса самма̄н̃а̄н̣ам̣ пахоти, самма̄н̃а̄н̣исса [самма̄н̃а̄н̣асса (пӣ. ка.)] самма̄вимутти пахоти. евам̣ кхо, бхиккхаве, самматтам̣ а̄гамма а̄ра̄дхана̄ хоти, но вира̄дхана̄’’ти. татийам̣.
4. бӣджасуттам̣
104. [а. ни. 1.306; катха̄. 708] ‘‘миччха̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, пурисапуггаласса миччха̄сан̇каппасса миччха̄ва̄часса миччха̄каммантасса миччха̄а̄джӣвасса миччха̄ва̄йа̄масса миччха̄сатисса миччха̄сама̄дхисса миччха̄н̃а̄н̣исса миччха̄вимуттисса йан̃ча ка̄йакаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ [сама̄дин̣н̣ам̣ (пӣ. ка.)] йан̃ча вачӣкаммам̣… йан̃ча манокаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йа̄ ча четана̄ йа̄ ча паттхана̄ йо ча пан̣идхи йе ча сан̇кха̄ра̄, саббе те дхамма̄ анит̣т̣ха̄йа аканта̄йа амана̄па̄йа ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти. там̣ кисса хету? дит̣т̣хи хисса [дит̣т̣хи хи (сӣ. сйа̄. пӣ.)], бхиккхаве, па̄пика̄.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, нимбабӣджам̣ ва̄ коса̄такибӣджам̣ ва̄ титтака̄ла̄бубӣджам̣ ва̄ алла̄йа патхавийа̄ никкхиттам̣ йан̃чева патхавирасам̣ упа̄дийати йан̃ча а̄порасам̣ упа̄дийати, саббам̣ там̣ титтакатта̄йа кат̣укатта̄йа аса̄татта̄йа сам̣ваттати. там̣ кисса хету? бӣджан̃хи, бхиккхаве, па̄пакам̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хикасса пурисапуггаласса миччха̄сан̇каппасса миччха̄ва̄часса миччха̄каммантасса миччха̄а̄джӣвасса миччха̄ва̄йа̄масса миччха̄сатисса миччха̄сама̄дхисса миччха̄н̃а̄н̣исса миччха̄вимуттисса йан̃чева ка̄йакаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йан̃ча вачӣкаммам̣… йан̃ча манокаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йа̄ ча четана̄ йа̄ ча паттхана̄ йо ча пан̣идхи йе ча сан̇кха̄ра̄, саббе те дхамма̄ анит̣т̣ха̄йа аканта̄йа амана̄па̄йа ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттанти. там̣ кисса хету? дит̣т̣хи хисса, бхиккхаве, па̄пика̄.
‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, пурисапуггаласса самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄часса самма̄каммантасса самма̄а̄джӣвасса самма̄ва̄йа̄масса самма̄сатисса самма̄сама̄дхисса самма̄н̃а̄н̣исса самма̄вимуттисса йан̃чева ка̄йакаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йан̃ча вачӣкаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йан̃ча манокаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йа̄ ча четана̄ йа̄ ча паттхана̄ йо ча пан̣идхи йе ча сан̇кха̄ра̄, саббе те дхамма̄ ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти. там̣ кисса хету? дит̣т̣хи хисса, бхиккхаве, бхаддика̄.
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, уччхубӣджам̣ ва̄ са̄либӣджам̣ ва̄ муддика̄бӣджам̣ ва̄ алла̄йа патхавийа̄ никкхиттам̣ йан̃ча патхавирасам̣ упа̄дийати йан̃ча а̄порасам̣ упа̄дийати саббам̣ там̣ са̄татта̄йа мадхуратта̄йа асечанакатта̄йа сам̣ваттати. там̣ кисса хету? бӣджан̃хи бхиккхаве, бхаддакам̣. евамевам̣ кхо, бхиккхаве, самма̄дит̣т̣хикасса…пе. … самма̄вимуттисса йан̃чева ка̄йакаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йан̃ча вачӣкаммам̣… йан̃ча манокаммам̣ йатха̄дит̣т̣хи саматтам̣ сама̄диннам̣ йа̄ ча четана̄ йа̄ ча паттхана̄ йо ча пан̣идхи йе ча сан̇кха̄ра̄, саббе те дхамма̄ ит̣т̣ха̄йа канта̄йа мана̄па̄йа хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти. там̣ кисса хету? дит̣т̣хи хисса, бхиккхаве, бхаддика̄’’ти. чатуттхам̣.
5. виджджа̄суттам̣
105. ‘‘авиджджа̄, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄, анвадева ахирикам̣ аноттаппам̣. авиджджа̄гатасса, бхиккхаве, авиддасуно миччха̄дит̣т̣хи пахоти, миччха̄дит̣т̣хикасса миччха̄сан̇каппо пахоти, миччха̄сан̇каппасса миччха̄ва̄ча̄ пахоти, миччха̄ва̄часса миччха̄камманто пахоти, миччха̄каммантасса миччха̄а̄джӣво пахоти, миччха̄а̄джӣвасса миччха̄ва̄йа̄мо пахоти, миччха̄ва̄йа̄масса миччха̄сати пахоти, миччха̄сатисса миччха̄сама̄дхи пахоти, миччха̄сама̄дхисса миччха̄н̃а̄н̣ам̣ пахоти, миччха̄н̃а̄н̣исса миччха̄вимутти пахоти.
‘‘виджджа̄, бхиккхаве, пуббан̇гама̄ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄паттийа̄, анвадева хироттаппам̣. виджджа̄гатасса, бхиккхаве, виддасуно самма̄дит̣т̣хи пахоти, самма̄дит̣т̣хикасса самма̄сан̇каппо пахоти, самма̄сан̇каппасса самма̄ва̄ча̄ пахоти, самма̄ва̄часса самма̄камманто пахоти, самма̄каммантасса самма̄а̄джӣво пахоти, самма̄а̄джӣвасса самма̄ва̄йа̄мо пахоти, самма̄ва̄йа̄масса самма̄сати пахоти, самма̄сатисса самма̄сама̄дхи пахоти, самма̄сама̄дхисса самма̄н̃а̄н̣ам̣ пахоти, самма̄н̃а̄н̣исса самма̄вимутти пахотӣ’’ти. пан̃чамам̣.
6. ниджджарасуттам̣
106. [дӣ. ни. 3.360] ‘‘дасайима̄ни, бхиккхаве, ниджджараваттхӯни. катама̄ни даса? самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниджджин̣н̣а̄ хоти; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо ниджджин̣н̣о хоти; йе ча миччха̄сан̇каппапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄сан̇каппапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄ва̄часса, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ ниджджин̣н̣а̄ хоти; йе ча миччха̄ва̄ча̄паччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄ва̄ча̄паччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто ниджджин̣н̣о хоти; йе ча миччха̄каммантапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄каммантапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄а̄джӣвасса, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво ниджджин̣н̣о хоти; йе ча миччха̄а̄джӣвапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄а̄джӣвапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо ниджджин̣н̣о хоти; йе ча миччха̄ва̄йа̄мапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄ва̄йа̄мапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати ниджджин̣н̣а̄ хоти; йе ча миччха̄сатипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄сатипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи ниджджин̣н̣о хоти; йе ча миччха̄сама̄дхипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄сама̄дхипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄н̃а̄н̣исса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ ниджджин̣н̣ам̣ хоти; йе ча миччха̄н̃а̄н̣апаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄н̃а̄н̣апаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄вимуттисса, бхиккхаве, миччха̄вимутти ниджджин̣н̣а̄ хоти; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниджджин̣н̣а̄ хонти; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. има̄ни кхо, бхиккхаве, даса ниджджараваттхӯнӣ’’ти. чхат̣т̣хам̣.
7. дхованасуттам̣
107. ‘‘аттхи, бхиккхаве, даккхин̣есу джанападесу дхованам̣ на̄ма. таттха хоти аннампи па̄нампи кхаджджампи бходжджампи леййампи пеййампи наччампи гӣтампи ва̄дитампи. аттхетам̣, бхиккхаве, дхованам̣; ‘нетам̣ наттхӣ’ти вада̄ми. тан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, дхованам̣ хӣнам̣ гаммам̣ потхуджджаникам̣ анарийам̣ анаттхасам̣хитам̣ на ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа на упасама̄йа на абхин̃н̃а̄йа на самбодха̄йа на нибба̄на̄йа сам̣ваттати.
‘‘ахан̃ча кхо, бхиккхаве, арийам̣ дхованам̣ десесса̄ми, йам̣ дхованам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йам̣ дхованам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катаман̃ча там̣, бхиккхаве, арийам̣ дхованам̣, (йам̣ дхованам̣) [( ) наттхи сйа̄мапоттхаке] екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йам̣ дхованам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти?
‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниддхота̄ хоти; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниддхота̄ хонти; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо ниддхото хоти…пе… самма̄ва̄часса, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ ниддхота̄ хоти… самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто ниддхото хоти… самма̄а̄джӣвасса, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво ниддхото хоти… самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо ниддхото хоти… самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати ниддхота̄ хоти… самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи ниддхото хоти… самма̄н̃а̄н̣исса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ ниддхотам̣ хоти…пе….
‘‘самма̄вимуттисса, бхиккхаве, миччха̄вимутти ниддхота̄ хоти; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниддхота̄ хонти; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. идам̣ кхо там̣, бхиккхаве, арийам̣ дхованам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати, йам̣ дхованам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччантӣ’’ти. саттамам̣.
8. тикиччхакасуттам̣
108. ‘‘тикиччхака̄, бхиккхаве, виречанам̣ денти питтасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, семхасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, ва̄тасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. аттхетам̣, бхиккхаве, виречанам̣; ‘нетам̣ наттхӣ’ти вада̄ми. тан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, виречанам̣ сампаджджатипи випаджджатипи.
‘‘ахан̃ча кхо, бхиккхаве, арийам̣ виречанам̣ десесса̄ми, йам̣ виречанам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ виречанам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катаман̃ча там̣, бхиккхаве, арийам̣ виречанам̣, йам̣ виречанам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ виречанам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти?
‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи виритта̄ хоти; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса виритта̄ хонти; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо виритто хоти…пе… самма̄ва̄часса, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ виритта̄ хоти… самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто виритто хоти… самма̄а̄джӣвасса, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво виритто хоти… самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо виритто хоти… самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати виритта̄ хоти… самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи виритто хоти… самма̄н̃а̄н̣исса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ вириттам̣ хоти…пе….
‘‘самма̄вимуттисса, бхиккхаве, миччха̄вимутти виритта̄ хоти; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса виритта̄ хонти; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. идам̣ кхо там̣, бхиккхаве, арийам̣ виречанам̣ йам̣ виречанам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ виречанам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччантӣ’’ти. ат̣т̣хамам̣.
9. ваманасуттам̣
109. ‘‘тикиччхака̄, бхиккхаве, ваманам̣ денти питтасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, семхасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа, ва̄тасамут̣т̣ха̄на̄нампи а̄ба̄дха̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа. аттхетам̣, бхиккхаве, ваманам̣; ‘нетам̣ наттхӣ’ти вада̄ми. тан̃ча кхо етам̣, бхиккхаве, ваманам̣ сампаджджатипи випаджджатипи.
‘‘ахан̃ча кхо, бхиккхаве, арийам̣ ваманам̣ десесса̄ми, йам̣ ваманам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ ваманам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти, джара̄дхамма̄ сатта̄ джара̄йа паримуччанти, маран̣адхамма̄ сатта̄ маран̣ена паримуччанти, сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти. там̣ сун̣а̄тха…пе….
‘‘катаман̃ча там̣, бхиккхаве, арийам̣ ваманам̣, йам̣ ваманам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ ваманам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччанти?
‘‘самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ванта̄ хоти; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ванта̄ хонти; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо ванто хоти…пе… самма̄ва̄часса, бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ ванта̄ хоти… самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто ванто хоти… самма̄а̄джӣвасса бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво ванто хоти… самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо ванто хоти… самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати ванта̄ хоти… самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи ванто хоти… самма̄н̃а̄н̣исса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ вантам̣ хоти …пе….
‘‘самма̄вимуттисса, бхиккхаве, миччха̄вимутти ванта̄ хоти; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ванта̄ хонти; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. идам̣ кхо там̣, бхиккхаве, арийам̣ ваманам̣ йам̣ ваманам̣ сампаджджатийева но випаджджати, йам̣ ваманам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччантӣ’’ти. навамам̣.
10. ниддхаманӣйасуттам̣
110. ‘‘дасайиме, бхиккхаве, ниддхаманӣйа̄ дхамма̄. катаме даса? самма̄дит̣т̣хикасса, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи ниддханта̄ хоти; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниддханта̄ хонти; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти.
‘‘самма̄сан̇каппасса, бхиккхаве, миччха̄сан̇каппо ниддханто хоти…пе… самма̄ва̄часса бхиккхаве, миччха̄ва̄ча̄ ниддханта̄ хоти… самма̄каммантасса, бхиккхаве, миччха̄камманто ниддханто хоти… самма̄а̄джӣвасса, бхиккхаве, миччха̄а̄джӣво ниддханто хоти… самма̄ва̄йа̄масса, бхиккхаве, миччха̄ва̄йа̄мо ниддханто хоти… самма̄сатисса, бхиккхаве, миччха̄сати ниддханта̄ хоти… самма̄сама̄дхисса, бхиккхаве, миччха̄сама̄дхи ниддханто хоти… самма̄н̃а̄н̣исса, бхиккхаве, миччха̄н̃а̄н̣ам̣ ниддхантам̣ хоти….
‘‘самма̄вимуттисса, бхиккхаве, миччха̄вимутти ниддханта̄ хоти; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти те часса ниддханта̄ хонти; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. име кхо, бхиккхаве, даса ниддхаманӣйа̄ дхамма̄’’ти. дасамам̣.
11. пат̣хамаасекхасуттам̣
111. атха кхо ан̃н̃атаро бхиккху йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘‘асекхо асекхо’ти, бханте, вуччати. китта̄вата̄ бханте, бхиккху асекхо хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхиккху, бхиккху асекха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄сан̇каппена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄ва̄ча̄йа саманна̄гато хоти, асекхена самма̄каммантена саманна̄гато хоти, асекхена самма̄а̄джӣвена саманна̄гато хоти, асекхена самма̄ва̄йа̄мена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄сатийа̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄сама̄дхина̄ саманна̄гато хоти, асекхена самма̄н̃а̄н̣ена саманна̄гато хоти, асекха̄йа самма̄вимуттийа̄ саманна̄гато хоти. евам̣ кхо, бхиккху, бхиккху асекхо хотӣ’’ти. ека̄дасамам̣.
12. дутийаасекхасуттам̣
112. ‘‘дасайиме, бхиккхаве, асекхийа̄ дхамма̄. катаме даса? асекха̄ самма̄дит̣т̣хи, асекхо самма̄сан̇каппо, асекха̄ самма̄ва̄ча̄, асекхо самма̄камманто, асекхо самма̄а̄джӣво, асекхо самма̄ва̄йа̄мо, асекха̄ самма̄сати, асекхо самма̄сама̄дхи, асекхам̣ самма̄н̃а̄н̣ам̣, асекха̄ самма̄вимутти – име кхо, бхиккхаве, даса асекхийа̄ дхамма̄’’ти. два̄дасамам̣.
саман̣асан̃н̃а̄вагго пат̣хамо.
тассудда̄нам̣ –
сан̃н̃а̄ боджджхан̇га̄ миччхаттам̣, бӣджам̣ виджджа̄йа ниджджарам̣;
дхованам̣ тикиччха̄ ваманам̣ ниддхаманам̣ две асекха̄ти.
(12) 2. паччорохан̣ивагго
1. пат̣хамаадхаммасуттам̣
113. [а. ни. 10.171] ‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо анаттхо ча; дхаммо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ анаттхан̃ча, дхамман̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитаббам̣.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, адхаммо ча анаттхо ча? миччха̄дит̣т̣хи, миччха̄сан̇каппо, миччха̄ва̄ча̄, миччха̄камманто, миччха̄а̄джӣво, миччха̄ва̄йа̄мо, миччха̄сати, миччха̄сама̄дхи, миччха̄н̃а̄н̣ам̣, миччха̄вимутти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, адхаммо ча анаттхо ча.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, дхаммо ча аттхо ча? самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи, самма̄н̃а̄н̣ам̣, самма̄вимутти – айам̣ вуччати, бхиккхаве, дхаммо ча аттхо ча.
‘‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо анаттхо ча; дхаммо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ анаттхан̃ча, дхамман̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти, ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти. пат̣хамам̣.
2. дутийаадхаммасуттам̣
114. ‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитаббам̣.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, адхаммо, катамо ча дхаммо, катамо ча анаттхо, катамо ча аттхо?
‘‘миччха̄дит̣т̣хи, бхиккхаве, адхаммо; самма̄дит̣т̣хи дхаммо; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сан̇каппо, бхиккхаве, адхаммо; самма̄сан̇каппо дхаммо; йе ча миччха̄сан̇каппапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄сан̇каппапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄ва̄ча̄, бхиккхаве, адхаммо; самма̄ва̄ча̄ дхаммо; йе ча миччха̄ва̄ча̄паччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄ва̄ча̄паччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄камманто, бхиккхаве, адхаммо; самма̄камманто дхаммо; йе ча миччха̄каммантапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄каммантапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄а̄джӣво, бхиккхаве, адхаммо; самма̄а̄джӣво дхаммо; йе ча миччха̄а̄джӣвапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄а̄джӣвапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄ва̄йа̄мо, бхиккхаве, адхаммо; самма̄ва̄йа̄мо дхаммо; йе ча миччха̄ва̄йа̄мапаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄ва̄йа̄мапаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сати, бхиккхаве, адхаммо; самма̄сати дхаммо; йе ча миччха̄сатипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄сатипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сама̄дхи, бхиккхаве, адхаммо; самма̄сама̄дхи дхаммо; йе ча миччха̄сама̄дхипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄сама̄дхипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄н̃а̄н̣ам̣, бхиккхаве, адхаммо; самма̄н̃а̄н̣ам̣ дхаммо; йе ча миччха̄н̃а̄н̣апаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄н̃а̄н̣апаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄вимутти, бхиккхаве, адхаммо; самма̄вимутти дхаммо; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти, ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти. дутийам̣.
3. татийаадхаммасуттам̣
115. ‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’’нти. идамавоча бхагава̄. идам̣ ватва̄на сугато ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ па̄виси.
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’’ти?
атха кхо тесам̣ бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма [пуччхеййа̄ма (сӣ. сйа̄. пӣ.) ма. ни. 1.202 пасситаббам̣]. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’’ти.
атха кхо те бхиккхӯ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ саммодим̣су. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавочум̣ –
‘‘идам̣ кхо но, а̄вусо а̄нанда, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитаббанти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, а̄вусо, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти. вибхаджату а̄йасма̄ а̄нандо’’ти.
‘‘сеййатха̄пи, а̄вусо, пурисо са̄раттхико са̄рагавесӣ са̄рапарийесанам̣ чарама̄но махато руккхасса тит̣т̣хато са̄равато атиккаммева мӯлам̣ атиккамма кхандхам̣ са̄кха̄пала̄се са̄рам̣ парийеситаббам̣ ман̃н̃еййа; евам̣сампадамидам̣ а̄йасманта̄нам̣ саттхари саммукхӣбхӯте там̣ бхагавантам̣ атиситва̄ амхе етаматтхам̣ пат̣ипуччхитаббам̣ ман̃н̃атха. со ха̄вусо, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати, чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ тумхе бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ во бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘аддха̄вусо а̄нанда, бхагава̄ джа̄нам̣ джа̄на̄ти пассам̣ пассати чаккхубхӯто н̃а̄н̣абхӯто дхаммабхӯто брахмабхӯто ватта̄ паватта̄ аттхасса ниннета̄ аматасса да̄та̄ дхаммасса̄мӣ татха̄гато. со чева панетасса ка̄ло ахоси йам̣ майам̣ бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма, йатха̄ но бхагава̄ бйа̄кареййа татха̄ нам̣ дха̄реййа̄ма. апи ча̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. вибхаджата̄йасма̄ а̄нандо агарум̣ катва̄’’ти.
‘‘тенаха̄вусо, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса паччассосум̣. атха̄йасма̄ а̄нандо етадавоча –
‘‘йам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти.
катамо ча̄вусо, адхаммо, катамо ча дхаммо, катамо ча анаттхо, катамо ча аттхо?
‘‘миччха̄дит̣т̣хи, а̄вусо, адхаммо; самма̄дит̣т̣хи дхаммо; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сан̇каппо, а̄вусо, адхаммо; самма̄сан̇каппо дхаммо… миччха̄ва̄ча̄, а̄вусо, адхаммо; самма̄ва̄ча̄ дхаммо … миччха̄камманто, а̄вусо, адхаммо; самма̄камманто дхаммо… миччха̄а̄джӣво, а̄вусо, адхаммо; самма̄а̄джӣво дхаммо… миччха̄ва̄йа̄мо, а̄вусо, адхаммо; самма̄ва̄йа̄мо дхаммо… миччха̄сати, а̄вусо, адхаммо; самма̄сати дхаммо… миччха̄сама̄дхи, а̄вусо, адхаммо; самма̄сама̄дхи дхаммо… миччха̄н̃а̄н̣ам̣, а̄вусо, адхаммо; самма̄н̃а̄н̣ам̣ дхаммо….
миччха̄вимутти, а̄вусо, адхаммо; самма̄вимутти дхаммо; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘айам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча…пе… татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти, имасса кхо ахам̣, а̄вусо, бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса евам̣ виттха̄рена аттхам̣ а̄джа̄на̄ми. а̄кан̇кхама̄на̄ ча пана тумхе, а̄вусо, бхагавантам̣йева упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха. йатха̄ во бхагава̄ бйа̄кароти [бйа̄кареййа (сйа̄.)] татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти.
‘‘евама̄вусо’’ти кхо те бхиккхӯ а̄йасмато а̄нандасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ –
‘‘йам̣ кхо но бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – ‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣иджджитабба’нти.
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ ачирапаккантасса бхагавато етадахоси – ‘идам̣ кхо но, а̄вусо, бхагава̄ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ виттха̄рена аттхам̣ авибхаджитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ виха̄рам̣ павит̣т̣хо – адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо…пе… татха̄ пат̣ипаджджитаббанти. ко ну кхо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджеййа̄’ти?
‘‘тесам̣ но, бханте, амха̄кам̣ етадахоси – ‘айам̣ кхо а̄йасма̄ а̄нандо саттху чева сам̣ван̣н̣ито самбха̄вито ча вин̃н̃ӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣. пахоти ча̄йасма̄ а̄нандо имасса бхагавата̄ сам̣кхиттена уддесасса уддит̣т̣хасса виттха̄рена аттхам̣ авибхаттасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджитум̣. йам̣нӯна майам̣ йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камеййа̄ма; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄ма. йатха̄ но а̄йасма̄ а̄нандо бйа̄кариссати татха̄ нам̣ дха̄ресса̄ма̄’ти.
‘‘атха кхо майам̣, бханте, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камимха̄; упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етаматтхам̣ апуччхимха̄. тесам̣ но, бханте, а̄йасмата̄ а̄нандена имехи а̄ка̄рехи имехи падехи имехи бйан̃джанехи аттхо сувибхатто’’ти [вибхаттоти (?) евамева хи ан̃н̃есу ӣдисасуттесу диссати].
‘‘са̄дху са̄дху, бхиккхаве! пан̣д̣ито, бхиккхаве, а̄нандо. маха̄пан̃н̃о, бхиккхаве, а̄нандо. мам̣ чепи тумхе, бхиккхаве, упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пат̣ипуччхеййа̄тха, ахампи четам̣ евамевам̣ [ахампи там̣ евамевам̣ (ма. ни. 1.205)] бйа̄кареййам̣ йатха̄ там̣ а̄нандена бйа̄катам̣. есо чева тасса [есо чеветасса (ма. ни. 1.205)] аттхо еван̃ча нам̣ дха̄реййа̄тха̄’’ти. татийам̣.
4. аджитасуттам̣
116. атха кхо аджито парибба̄джако йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо аджито парибба̄джако бхагавантам̣ етадавоча –
‘‘амха̄кам̣, бхо готама, пан̣д̣ито на̄ма сабрахмача̄рӣ. тена пан̃чаматта̄ни читтат̣т̣ха̄насата̄ни чинтита̄ни, йехи ан̃н̃атиттхийа̄ упа̄раддха̄ва джа̄нанти [упа̄раддха̄ паджа̄нанти (сӣ.)] упа̄раддхасма̄’’ти [упа̄раддхамха̄ти (сӣ. пӣ.)].
атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘дха̄ретха но тумхе, бхиккхаве, пан̣д̣итаваттхӯнӣ’’ти? ‘‘етасса, бхагава̄, ка̄ло етасса, сугата, ка̄ло йам̣ бхагава̄ бха̄сеййа, бхагавато сутва̄ бхиккхӯ дха̄рессантӣ’’ти.
‘‘тена хи, бхиккхаве, сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘идха, бхиккхаве, екаччо адхаммикена ва̄дена адхаммикам̣ ва̄дам̣ абхинигган̣ха̄ти абхиниппӣл̣ети, тена ча адхаммикам̣ парисам̣ ран̃джети. тена са̄ адхаммика̄ париса̄ учча̄саддамаха̄садда̄ хоти – ‘пан̣д̣ито вата, бхо, пан̣д̣ито вата, бхо’ти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо адхаммикена ва̄дена дхаммикам̣ ва̄дам̣ абхинигган̣ха̄ти абхиниппӣл̣ети, тена ча адхаммикам̣ парисам̣ ран̃джети. тена са̄ адхаммика̄ париса̄ учча̄саддамаха̄садда̄ хоти – ‘пан̣д̣ито вата, бхо, пан̣д̣ито вата, бхо’ти.
‘‘идха пана, бхиккхаве, екаччо адхаммикена ва̄дена дхаммикан̃ча ва̄дам̣ адхаммикан̃ча ва̄дам̣ абхинигган̣ха̄ти абхиниппӣл̣ети, тена ча адхаммикам̣ парисам̣ ран̃джети. тена са̄ адхаммика̄ париса̄ учча̄саддамаха̄садда̄ хоти – ‘пан̣д̣ито вата, бхо, пан̣д̣ито вата, бхо’ти.
‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитаббам̣.
‘‘катамо ча, бхиккхаве, адхаммо, катамо ча дхаммо, катамо ча анаттхо, катамо ча аттхо? миччха̄дит̣т̣хи, бхиккхаве, адхаммо; самма̄дит̣т̣хи дхаммо; йе ча миччха̄дит̣т̣хипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄дит̣т̣хипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘миччха̄сан̇каппо, бхиккхаве, адхаммо; самма̄сан̇каппо дхаммо… миччха̄ва̄ча̄, бхиккхаве, адхаммо; самма̄ва̄ча̄ дхаммо… миччха̄камманто, бхиккхаве, адхаммо; самма̄камманто дхаммо… миччха̄а̄джӣво, бхиккхаве, адхаммо; самма̄а̄джӣво дхаммо … миччха̄ва̄йа̄мо, бхиккхаве, адхаммо; самма̄ва̄йа̄мо дхаммо… миччха̄сати, бхиккхаве, адхаммо; самма̄сати дхаммо… миччха̄сама̄дхи, бхиккхаве адхаммо; самма̄сама̄дхи дхаммо… миччха̄н̃а̄н̣ам̣, бхиккхаве, адхаммо; самма̄н̃а̄н̣ам̣ дхаммо.
‘‘миччха̄вимутти, бхиккхаве, адхаммо; самма̄вимутти дхаммо; йе ча миччха̄вимуттипаччайа̄ анеке па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ самбхаванти, айам̣ анаттхо; самма̄вимуттипаччайа̄ ча анеке кусала̄ дхамма̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти, айам̣ аттхо.
‘‘‘адхаммо ча, бхиккхаве, ведитаббо дхаммо ча; анаттхо ча ведитаббо аттхо ча. адхамман̃ча видитва̄ дхамман̃ча, анаттхан̃ча видитва̄ аттхан̃ча йатха̄ дхаммо йатха̄ аттхо татха̄ пат̣ипаджджитабба’нти, ити йам̣ там̣ вуттам̣, идаметам̣ пат̣ичча вутта’’нти. чатуттхам̣.
5. сан̇га̄равасуттам̣
117. [а. ни. 10.169] атха кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сан̇га̄раво бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, оримам̣ тӣрам̣, ким̣ па̄римам̣ тӣра’’нти? ‘‘миччха̄дит̣т̣хи кхо, бра̄хман̣а, оримам̣ тӣрам̣, самма̄дит̣т̣хи па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄сан̇каппо оримам̣ тӣрам̣, самма̄сан̇каппо па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄ва̄ча̄ оримам̣ тӣрам̣, самма̄ва̄ча̄ па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄камманто оримам̣ тӣрам̣, самма̄камманто па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄а̄джӣво оримам̣ тӣрам̣, самма̄а̄джӣво па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄ва̄йа̄мо оримам̣ тӣрам̣, самма̄ва̄йа̄мо па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄сати оримам̣ тӣрам̣, самма̄сати па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄сама̄дхи оримам̣ тӣрам̣, самма̄сама̄дхи па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄н̃а̄н̣ам̣ оримам̣ тӣрам̣, самма̄н̃а̄н̣ам̣ па̄римам̣ тӣрам̣; миччха̄вимутти оримам̣ тӣрам̣, самма̄вимутти па̄римам̣ тӣранти. идам̣ кхо, бра̄хман̣а, оримам̣ тӣрам̣, идам̣ па̄римам̣ тӣранти.
‘‘аппака̄ те мануссесу, йе джана̄ па̄рага̄мино;
атха̄йам̣ итара̄ паджа̄, тӣрамева̄нудха̄вати.
‘‘йе ча кхо саммадаккха̄те, дхамме дхамма̄нуваттино;
те джана̄ па̄рамессанти, маччудхеййам̣ судуттарам̣.
‘‘кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа, суккам̣ бха̄ветха пан̣д̣ито;
ока̄ анокама̄гамма, вивеке йаттха дӯрамам̣.
‘‘татра̄бхиратимиччхеййа, хитва̄ ка̄ме акин̃чано;
парийодапеййа атта̄нам̣, читтаклесехи пан̣д̣ито.
‘‘йесам̣ самбодхийан̇гесу, самма̄ читтам̣ субха̄витам̣;
а̄да̄напат̣иниссагге, анупа̄да̄йа йе рата̄;
кхӣн̣а̄сава̄ джутиманто [джутӣманто (сӣ.)], те локе париниббута̄’’ти. пан̃чамам̣;
6. ориматӣрасуттам̣
118. ‘‘ориман̃ча, бхиккхаве, тӣрам̣ десесса̄ми па̄риман̃ча тӣрам̣. там̣ сун̣а̄тха, са̄дхукам̣ манаси каротха; бха̄сисса̄мӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо те бхиккхӯ бхагавато паччассосум̣. бхагава̄ етадавоча –
‘‘катаман̃ча, бхиккхаве, оримам̣ тӣрам̣, катаман̃ча па̄римам̣ тӣрам̣? миччха̄дит̣т̣хи оримам̣ тӣрам̣, самма̄дит̣т̣хи па̄римам̣ тӣрам̣…пе… миччха̄вимутти оримам̣ тӣрам̣, самма̄вимутти па̄римам̣ тӣрам̣. идам̣ кхо, бхиккхаве, оримам̣ тӣрам̣, идам̣ па̄римам̣ тӣранти.
‘‘аппака̄ те мануссесу, йе джана̄ па̄рага̄мино;
атха̄йам̣ итара̄ паджа̄, тӣрамева̄нудха̄вати.
‘‘йе ча кхо саммадаккха̄те, дхамме дхамма̄нуваттино;
те джана̄ па̄рамессанти, маччудхеййам̣ судуттарам̣.
‘‘кан̣хам̣ дхаммам̣ виппаха̄йа, суккам̣ бха̄ветха пан̣д̣ито;
ока̄ анока ма̄гамма, вивеке йаттха дӯрамам̣.
‘‘татра̄бхиратимиччхеййа, хитва̄ ка̄ме акин̃чано;
парийодапеййа атта̄нам̣, читтаклесехи пан̣д̣ито.
‘‘йесам̣ самбодхийан̇гесу, самма̄ читтам̣ субха̄витам̣;
а̄да̄напат̣иниссагге, анупа̄да̄йа йе рата̄;
кхӣн̣а̄сава̄ джутиманто, те локе париниббута̄’’ти. чхат̣т̣хам̣;
7. пат̣хамапаччорохан̣ӣсуттам̣
119. тена кхо пана самайена джа̄н̣уссон̣и [джа̄нуссони (ка. сӣ.), джа̄нуссон̣и (ка. сӣ.), джа̄н̣усон̣и (ка.)] бра̄хман̣о тадахупосатхе сӣсам̣нха̄то [сӣсам̣наха̄то (сӣ. пӣ.), сӣсанха̄то (сйа̄.)] навам̣ кхомайугам̣ ниваттхо аллакусамут̣т̣хим̣ а̄да̄йа бхагавато авидӯре екамантам̣ т̣хито хоти.
аддаса̄ кхо бхагава̄ джа̄н̣уссон̣им̣ бра̄хман̣ам̣ тадахупосатхе сӣсам̣нха̄там̣ навам̣ кхомайугам̣ ниваттхам̣ аллакусамут̣т̣хим̣ а̄да̄йа екамантам̣ т̣хитам̣. дисва̄на джа̄н̣уссон̣им̣ бра̄хман̣ам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну твам̣, бра̄хман̣а, тадахупосатхе сӣсам̣нха̄то навам̣ кхомайугам̣ ниваттхо аллакусамут̣т̣хим̣ а̄да̄йа екамантам̣ т̣хито? ким̣ нваджджа [ким̣ ну аджджа (сйа̄.), ким̣ ну кхо аджджа (пӣ.), ким̣ ну кхваджджа (ка.)] бра̄хман̣акуласса̄’’ти [бра̄хман̣а брахмакусаласса̄ти (ка.)]? ‘‘паччорохан̣ӣ, бхо готама, аджджа бра̄хман̣акуласса̄’’ти [брахмакусаласса̄ти (ка.)].
‘‘йатха̄ катхам̣ пана, бра̄хман̣а, бра̄хман̣а̄нам̣ паччорохан̣ӣ хотӣ’’ти? ‘‘идха, бхо готама, бра̄хман̣а̄ тадахупосатхе сӣсам̣нха̄та̄ навам̣ кхомайугам̣ ниваттха̄ аллена гомайена патхавим̣ опун̃джитва̄ харитехи кусехи паттхаритва̄ [павиттха̄ретва̄ (ка.)] антара̄ ча велам̣ антара̄ ча агйа̄га̄рам̣ сеййам̣ каппенти. те там̣ раттим̣ тиккхаттум̣ паччут̣т̣ха̄йа пан̃джалика̄ аггим̣ намассанти – ‘паччороха̄ма бхавантам̣, паччороха̄ма бхаванта’нти. бахукена ча саппителанаванӣтена аггим̣ сантаппенти. тасса̄ ча раттийа̄ аччайена пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена бра̄хман̣е сантаппенти. евам̣, бхо готама, бра̄хман̣а̄нам̣ паччорохан̣ӣ хотӣ’’ти.