চতুব্যূহহারৰণ্ণনা

মমন্তি অনেরুত্তপদং, তথা ৰাতি চ. ভিক্খনসীলা ভিক্খূ. পরেন্তিৰিরুদ্ধভাৰমুপগচ্ছন্তীতি পরা, অঞ্ঞত্থে পনেতং অনেরুত্তপদন্তি এৰমাদিনা নেরুত্তং, তং পন ‘‘এৰ’’ন্তিআদিনিদানপদানং, ‘‘মম’’ন্তিআদিপাল়িপদানঞ্চ অট্ঠকথাৰসেন, তস্সা লীনত্থৰিভাৰনীৰসেন চ সুৰিঞ্ঞেয্যত্তা অতিৰিত্থারভযেন ন ৰিত্থারযিম্হ. যে তে নিন্দাপসংসাহি সম্মাকম্পিতচেতসা মিচ্ছাজীৰতো অনোরতা সস্সতাদিমিচ্ছাভিনিৰেসিনো সীলাদিধম্মক্খন্ধেসু অপ্পতিট্ঠিতা সম্মাসম্বুদ্ধগুণরসস্সাদৰিমুখা ৰেনেয্যা, তে কথং নু খো যথাৰুত্তদোসৰিনিমুত্তা সম্মাপটিপত্তিযা উভযহিতপরা ভৰেয্যুন্তি অযমেত্থ ভগৰতো অধিপ্পাযো. এৰমধিপ্পেতা পুগ্গলা, দেসনাভাজনট্ঠানে চ দস্সিতা ইমিস্সা দেসনায নিদানং.

পুব্বাপরানুসন্ধি পন পদসন্ধিপদত্থনিদ্দেসনিক্খেপসুত্তদেসনাসন্ধিৰসেন ছব্বিধা. তত্থ ‘‘মম’’ন্তি এতস্স ‘‘অৰণ্ণ’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধোতিআদিনা পদস্স পদন্তরেন সম্বন্ধো পদসন্ধি. ‘‘মম’’ন্তি ৰুত্তস্স ভগৰতো ‘‘অৰণ্ণ’’ন্তি ৰুত্তেন পরেহি উপৰদিতেন অগুণেনসম্বন্ধোতিআদিনা পদত্থস্স পদত্থন্তরেন সম্বন্ধো পদত্থসন্ধি. ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে, পরে অৰণ্ণং ভাসেয্যু’’ন্তিআদিদেসনা সুপ্পিযেন পরিব্বাজকেন ৰুত্তঅৰণ্ণানুসন্ধিৰসেন পৰত্তা. ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে, পরে ৰণ্ণং ভাসেয্যু’’ন্তিআদিদেসনা ব্রহ্মদত্তেন মাণৰেন ৰুত্তৰণ্ণানুসন্ধিৰসেন পৰত্তা. ‘‘অত্থি ভিক্খৰে, অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা দুদ্দসা দুরনুবোধা’’তিআদিদেসনা ভিক্খূহি ৰুত্তৰণ্ণানুসন্ধিৰসেন পৰত্তাতি এৰং নানানুসন্ধিকস্স সুত্তস্স তংতদনুসন্ধীহি, একানুসন্ধিকস্স চ পুব্বাপরভাগেহি সম্বন্ধো নিদ্দেসসন্ধি.নিক্খেপসন্ধি পন চতুব্বিধসুত্তনিক্খেপৰসেন. সুত্তসন্ধি চ তিৰিধসুত্তানুসন্ধিৰসেন অট্ঠকথাযং এৰ ৰিচারিতা, অম্হেহি চ পুব্বে সংৰণ্ণিতা. একিস্সা দেসনায দেসনান্তরেহি সদ্ধিং সংসন্দনং দেসনাসন্ধি, সা পনেৰং ৰেদিতব্বা – ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে…পে… ন চেতসো অনভিরদ্ধি করণীযা’’তি অযং দেসনা ‘‘উভতোদণ্ডকেন চেপি ভিক্খৰে, ককচেন চোরা ওচরকা অঙ্গমঙ্গানি ওকন্তেয্যুং, তত্রপি যো মনো পদূসেঞ্ঞ, ন মে সো তেন সাসনকরো’’তি (ম. নি. ১.২৩২) ইমায দেসনায সদ্ধিং সংসন্দতি. ‘‘তুম্হংযেৰস্স তেন অনন্তরাযো’’তি অযং ‘‘কম্মস্সকা মাণৰ সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসরণা কম্মং সত্তে ৰিভজতি, যদিদং হীনপণীততাযা’’তি (ম. নি. ৩.২৮৯-২৯৭) ইমায, ‘‘অপি নু তুম্হে…পে… আজানেয্যাথা’’তি অযং –

‘‘কুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, কুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধং তমং তদা হোতি, যং কোধো সহতে নর’’ন্তি. (অ. নি. ৭.৬৪; মহানি. ৫, ১৫৬, ১৯৫); –

ইমায, ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে, পরে ৰণ্ণং…পে… ন চেতসো উব্বিলাৰিতত্তং করণীয’’ন্তি অযং ‘‘ধম্মাপি ৰো ভিক্খৰে, পহাতব্বা, পগেৰ অধম্মা’’তি (ম. নি. ১.২৪০), ‘‘কুল্লূপমং ৰো ভিক্খৰে, ধম্মং দেসেস্সামি নিত্থরণত্থায, নো গহণত্থাযা’’তি (ম. নি. ১.২৪০) চ ইমায, ‘‘তত্র চে তুম্হে…পে… তুম্হংযেৰস্স তেন অন্তরাযো’’তি অযং –

‘‘লুদ্ধো অত্থং ন জানাতি, লুদ্ধো ধম্মং ন পস্সতি;

অন্ধং তমং তদা হোতি, যং লোভো সহতে নর’’ন্তি. (ইতিৰু. ৮৮; মহানি. ৫, ১৫৬; চূল়নি. ১২৮) চ –

‘‘কামন্ধা জালসঞ্ছন্না, তণ্হাছদনছাদিতা;

পমত্তবন্ধুনাবদ্ধা, মচ্ছাৰ কুমীনামুখে;

জরামরণমন্ৰেন্তি, ৰচ্ছো খীরপকোৰ মাতর’’ন্তি. (উদা. ৬৪; নেত্তি. ২৭, ৯০; পেটকো. ১৪) চ –

ইমায, ‘‘অপ্পমত্তকং খো পনেতং সীলমত্তক’’ন্তি অযং ‘‘ৰিৰিচ্চেৰ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৰিহরতি, অযম্পি খো ব্রাহ্মণ যঞ্ঞো পুরিমেহি যঞ্ঞেহি অপ্পট্ঠতরো চ অপ্পসমারম্ভতরো চ মহপ্ফলতরো চ মহানিসংসতরো চা’’তি (দী. নি. ১.৩৫৩) ইমায পঠমজ্ঝানস্স সীলতো মহপ্ফলমহানিসংসতরতাৰচনেন ঝানতো সীলস্স অপ্পফলঅপ্পানিসংসতরভাৰদীপনতো.

‘‘পাণাতিপাতং পহাযা’’তিআদিদেসনা ‘‘সমণো খলু ভো গোতমো সীলৰা অরিযসীলেন সমন্নাগতো’’তিআদিদেসনায (দী. নি. ১.৩০৪), ‘‘অঞ্ঞেৰ ধম্মা গম্ভীরা’’তিআদিদেসনা ‘‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীরো দুদ্দসো দুরনুবোধো’’তিআদিদেসনায, (দী. নি. ২.৬৭; ম. নি. ১.২৮১; ২.৩৩৭; সং. নি. ১.১৭২; মহাৰ. ৭, ৮) গম্ভীরতাদিৰিসেসযুত্তধম্মপটিৰেধেন হি ঞাণস্স গম্ভীরাদিভাৰো ৰিঞ্ঞাযতি.

‘‘সন্তি ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা’’তিআদিদেসনা ‘‘সন্তি ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা পুব্বন্তকপ্পিকা…পে… অভিৰদন্তি সস্সতো অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইত্থেকে অভিৰদন্তি, অসস্সতো, সস্সতো চ অসস্সতো চ, নেৰসস্সতো চ নাসস্সতো চ, অন্তৰা, অনন্তৰা, অন্তৰা চ অনন্তৰা চ, নেৰন্তৰা চ নানন্তৰা চ অত্তা চ লোকো চ, ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞন্তি ইত্থেকে অভিৰদন্তী’’তিআদিদেসনায (ম. নি. ৩.২৭).

তথা ‘‘সন্তি ভিক্খৰে, একে সমণব্রাহ্মণা অপরন্তকপ্পিকা’’তিআদিদেসনা ‘‘সন্তি ভিক্খৰে …পে… অভিৰদন্তি সঞ্ঞী অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা. ইত্থেকে অভিৰদন্তি অসঞ্ঞী, সঞ্ঞী চ অসঞ্ঞী চ, নেৰসঞ্ঞী চ নাসঞ্ঞী চ অত্তা হোতি অরোগো পরং মরণা. ইত্থেকে অভিৰদন্তি সতো ৰা পন সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তি, দিট্ঠধম্মনিব্বানং ৰা পনেকে অভিৰদন্তী’’ন্তিআদিদেসনায (ম. নি. ৩.২১), ‘‘ৰেদনানং সমুদযঞ্চ…পে… তথাগতো’’তিআদিদেসনা ‘‘তদিদং সঙ্খতং ওল়ারিকং, অত্থি খো পন সঙ্খারানং নিরোধো, অত্থেতন্তি ইতি ৰিদিত্ৰা তস্স নিস্সরণদস্সাৰী তথাগতো তদুপাতিৰত্তো’’তিআদিদেসনায (ম. নি. ৩.২৯), ‘‘তদপি তেসং…পে… ৰিপ্ফন্দিতমেৰা’’তি অযং ‘‘ইদং তেসং ৰত অঞ্ঞত্রেৰ সদ্ধায অঞ্ঞত্র রুচিযা অঞ্ঞত্র অনুস্সৰা অঞ্ঞত্র আকারপরিৰিতক্কা অঞ্ঞত্র দিট্ঠিনিজ্ঝানক্খন্তিযা পচ্চত্তংযেৰ ঞাণং ভৰিস্সতি পরিসুদ্ধং পরিযোদাত’ন্তি নেতং ঠানং ৰিজ্জতি. পচ্চত্তং খো পন ভিক্খৰে, ঞাণে অসতি পরিসুদ্ধে পরিযোদাতে যদপি তে ভোন্তো সমণব্রাহ্মণা তত্থ ঞাণভাৰমত্তমেৰ পরিযোদাপেন্তি, তদপি তেসং ভৰতং সমণব্রাহ্মণানং উপাদানমক্খাযতী’’তিআদিদেসনায (সং. নি. ২.৪৩), ‘‘তদপি ফস্সপচ্চযা’’তি অযং ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ রূপে চ উপ্পজ্জতি চক্খুৰিঞ্ঞাণং, তিণ্ণং সঙ্গতি ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’’ন্তি (সং. নি. ২.৪৫), ‘‘ছন্দমূলকা ইমে আৰুসো ধম্মা মনসিকারসমুট্ঠানা ফস্সসমোধানা ৰেদনাসমোসরণা’’তি (পরিযেসিতব্বং) চ আদিদেসনায, ‘‘যতো খো ভিক্খৰে, ভিক্খু ছন্নং ফস্সাযতনান’’ন্তিআদিদেসনা ‘‘যতো খো ভিক্খৰে, ভিক্খু নেৰ ৰেদনং অত্ততো সমনুপস্সতি, ন সঞ্ঞং, ন সঙ্খারে, ন ৰিঞ্ঞাণং অত্ততো সমনুপস্সতি, সো এৰং অসমনুপস্সন্তো ন কিঞ্চি লোকে উপাদিযতি, অনুপাদিযং ন পরিতস্সতি, অপরিতস্সং পচ্চত্তংযেৰ পরিনিব্বাযতী’’তিআদিদেসনায, ‘‘সব্বেতে ইমেহেৰ দ্ৰাসট্ঠিযা ৰত্থূহি অন্তোজালীকতা’’তিআদিদেসনা ‘‘যে হি কেচি ভিক্খৰে…পে… অভিৰদন্তি, সব্বেতে ইমানেৰ পঞ্চ কাযানি অভিৰদন্তি এতেসং ৰা অঞ্ঞতর’’ন্তিআদিদেসনায (ম. নি. ৩.২৬), ‘‘কাযস্স ভেদা…পে… দেৰমনুস্সা’’তি অযং –

‘‘অচ্চী যথা ৰাতৰেগেন খিত্তা (উপসিৰাতি ভগৰা),

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খং;

এৰং মুনী নামকাযা ৰিমুত্তো,

অত্থং পলেতি ন উপেতি সঙ্খ’’ন্তি. (সু. নি. ১০৮০) –

আদিদেসনায সদ্ধিং সংসন্দতীতি. অযং নেরুত্তমধিপ্পাযদেসনানিদানপুব্বাপরানুসন্ধীনং চতুন্নং ৰিভাৰনলক্খণো চতুব্যূহহারো নাম. ৰুত্তম্পি চেতং ‘‘নেরুত্তমধিপ্পাযো’’তিআদি (নেত্তি. ৪.৬).