ৰিৰট্টকথাদিৰণ্ণনা

১৪৫. দিট্ঠিগতিকাধিট্ঠানন্তি দিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাগাহদস্সনৰসেন অধিট্ঠানভূতং, দিট্ঠিগতিকৰসেন পুগ্গলাধিট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. পুগ্গলাধিট্ঠানধম্মদেসনা হেসা. যুত্তযোগভিক্খুঅধিট্ঠানন্তি যুত্তযোগানং ভিক্খূনমধিট্ঠানভূতং, ভিক্খুৰসেন পুগ্গলাধিট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. ৰিৰট্টন্তি ৰট্টতো ৰিগতং. ‘‘যেহী’’তিআদিনা দিট্ঠিগতিকানং মিচ্ছাদস্সনস্স কারণভূতায ৰেদনায পচ্চযভূতং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ ফস্সাযতনমিধ গহিতং দেসনাকুসলেন ভগৰতাতি দস্সেতি. ৰেদনাকম্মট্ঠানেতি ‘‘ৰেদনানং সমুদয’’ন্তিআদিকং ইমং পাল়িং সন্ধায ৰুত্তং. কিঞ্চিমত্তমেৰ ৰিসেসোতি আহ ‘‘যথা পনা’’তিআদি. ন্তি ‘‘ফস্সসমুদযা, ফস্সনিরোধা’’তি ৰুত্তং কারণং. ‘‘আহারসমুদযা’’তিআদীসু কবল়ীকারো আহারো ৰেদিতব্বো. সো হি ‘‘কবল়ীকারো আহারো ইমস্স কাযস্স আহারপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা. ৪২৯) পট্ঠানে ৰচনতো কম্মসমুট্ঠানানম্পি চক্খাদীনং উপত্থম্ভকপচ্চযো হোতিযেৰ. ‘‘নামরূপসমুদযা’’তিআদীসু ৰেদনাদিক্খন্ধত্তযমেৰ নামং. ননু চ ‘‘নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’’ন্তি ৰচনতো সব্বেসু ছসু ফস্সাযতনেসু ‘‘নামরূপসমুদযা নামরূপনিরোধা’’ ইচ্চেৰ ৰত্তব্বং, অথ কস্মা চক্খাযতনাদীসু ‘‘আহারসমুদযা আহারনিরোধা’’তি ৰুত্তন্তি? সচ্চমেতং অৰিসেসেন, ইধ পন এৰম্পি চক্খাদীসু সম্ভৰতীতি ৰিসেসতো দস্সেতুং তথা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.

উত্তরিতরজাননেনেৰ দিট্ঠিগতস্স জাননম্পি সিদ্ধন্তি কত্ৰা পাল়িযমনাগতেপি ‘‘দিট্ঠিঞ্চ জানাতী’’তি ৰুত্তং. সীলসমাধিপঞ্ঞাযো লোকিযলোকুত্তরমিস্সকা, ৰিমুত্তি পন ইদ হেট্ঠিমা ফলসমাপত্তিযো ‘‘যাৰ অরহত্তা’’তি অগ্গফলস্স ৰিসুং ৰচনতো. পচ্চক্খানুমানেন চেত্থ পজাননা, তেনেৰাহ ‘‘বহুস্সুতো গন্থধরো ভিক্খু জানাতী’’তিআদি, যথালাভং ৰা যোজেতব্বং. দেসনা পনাতি এত্থ পন-সদ্দো অরুচিযত্থো, তেনিমং দীপেতি – যদিপি অনাগামিআদযো যথাভূতং পজানন্তি, তথাপি অরহতো উক্কংসগতিৰিজাননৰসেন দেসনা অরহত্তনিকূটেন নিট্ঠাপিতাতি. সুৰণ্ণগেহো ৰিয রতনমযকণ্ণিকায দেসনা অরহত্তকণ্ণিকায নিট্ঠাপিতাতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘যতো খো…পে… পজানাতী’’তি এতেন ধম্মস্স নিয্যানিকভাৰেন সদ্ধিং সঙ্ঘস্স সুপ্পটিপত্তিং দস্সেতি, তেনেৰ অট্ঠকথাযং ‘‘কো এৰং জানাতীতি? খীণাসৰো জানাতি, যাৰ আরদ্ধৰিপস্সকো জানাতী’’তি পরিপুণ্ণং কত্ৰা ভিক্খুসঙ্ঘো দস্সিতো, তেন যদেতং হেট্ঠা ৰুত্তং ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘৰসেনাপি দীপেতু’’ন্তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.৮), তং যথারুতৰসেনেৰ দীপিতং হোতীতি দট্ঠব্বং.

১৪৬. ‘‘দেসনাজালৰিমুত্তো দিট্টিগতিকো নাম নত্থী’’তি দস্সনং দেসনায কেৰলপরিপুণ্ণতং ঞাপেতুন্তি ৰেদিতব্বং. অন্তো জালস্সাতি অন্তোজালং, দব্বপৰেসনৰসেন অন্তোজালে অকতাপি তন্নিস্সিতৰাদপ্পৰেসনৰসেন কতাতি অন্তোজালীকতা, অন্তো জালস্স তিট্ঠন্তীতি ৰা অন্তোজালা, দব্বৰসেন অনন্তোজালাপি তন্নিস্সিতৰাদৰসেন অন্তোজালা কতাতি অন্তোজালীকতা. অভূততব্ভাৰে করাসভূযোগে ৰিকারৰাচকতো ঈপচ্চযো, অন্তসরস্স ৰা ঈকারাদেসোতি সদ্দৰিদূ যথা ‘‘ধৰলীকারো, কবল়ীকারো’’তি (সং. নি. ১.১৮১), ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘ইমস্সা’’তিআদি ৰুত্তং. নিস্সিতা অৰসিতাৰ হুত্ৰা উম্মুজ্জমানা উম্মুজ্জন্তীতি অত্থো. মান-সদ্দো চেত্থ ভাৰেনভাৰলক্খণত্থো অপ্পহীনেন উম্মুজ্জনভাৰেন পুন উম্মুজ্জনভাৰস্স লক্খিতত্তা, তথা ‘‘ওসীদন্তা’’তিআদীসুপি অন্ত-সদ্দো. উম্মুজ্জনেনেৰ অৰুত্তস্সাপি নিমুজ্জনস্স গহণন্তি দস্সেতি ‘‘ওসীদন্তা’’তিআদিনা. তত্থ অপাযূপপত্তিৰসেন অধো ওসীদনং, সম্পত্তিভৰৰসেন উদ্ধমুগ্গমনং. তথা পরিত্তভূমিমহগ্গতভূমিৰসেন, দিট্ঠিযা ওলীনতাতিধাৰনৰসেন, পুব্বন্তানুদিট্ঠিঅপরন্তানুদিট্ঠিৰসেন চ যথাক্কমং যোজেতব্বং. পরিযাপন্নাতি অন্তোগধা. তব্ভাৰো চ তদাবদ্ধেনাতি ৰুত্তং ‘‘এতেন আবদ্ধা’’তি. ‘‘ন হেত্থা’’তিআদিনা যথাৰুত্তপাল়িযা আপন্নত্থং দস্সেতি.

ইদানি উপমাসংসন্দনমাহ ‘‘কেৰট্টো ৰিযা’’তিআদিনা. কে উদকে ৰট্টতি পরিচরতীতি কেৰট্টো, মচ্ছবন্ধো. কামং কেৰট্টন্তেৰাসীপি পাল়িযং ৰুত্তো, সো পন তদনুগতিকোৰাতি তথা ৰুত্তং. দসসহস্সিলোকধাতূতি জাতিক্খেত্তং সন্ধাযাহ তত্থেৰ পটিৰেধসম্ভৰতো, অঞ্ঞেসঞ্চ তগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. অঞ্ঞত্থাপি হি দিট্ঠিগতিকা এত্থ পরিযাপন্না অন্তোজালীকতাৰ. ওল়ারিকাতি পাকটভাৰেন থূলা. তস্সাতি পরিত্তোদকস্স.

১৪৭. ‘‘সব্বদিট্ঠীনং সঙ্গহিতত্তা’’তি এতেন ৰাদসঙ্গহণেন পুগ্গলসঙ্গহোতি দস্সেতি. অত্তনো…পে… দস্সেন্তোতি দেসনাকুসলতায যথাৰুত্তেসু দিট্ঠিগতিকানং উম্মুজ্জননিমুজ্জনট্ঠানভূতেসু কত্থচিপি ভৰাদীসু অত্তনো অনৰরোধভাৰং দস্সেন্তো. নযন্তীতি সত্তে ইচ্ছিতট্ঠানমাৰহন্তি, তং পন তথাআকড্ঢনৰসেনাতি আহ ‘‘গীৰাযা’’তিআদি. ‘‘নেত্তিসদিসতাযা’’তি ইমিনা সদিসৰোহারং, উপমাতদ্ধিতং ৰা দস্সেতি. ‘‘সা হী’’তিআদি সদিসতাৰিভাৰনা. গীৰাযাতি এত্থ মহাজনানন্তি সম্বন্ধীনিদ্দেসো নেতীতি এত্থাপি কম্মভাৰেন সম্বজ্ঝিতব্বো নী-সদ্দস্স দ্ৰিকম্মিকত্তা, আখ্যাতপযোগে চ বহুলং সামিৰচনস্স কত্তুকম্মত্থজোতকত্তা. অস্সাতি অনেন ভগৰতা, সা ভৰনেত্তি উচ্ছিন্নাতি সম্বন্ধো. পুন অপ্পটিসন্ধিকভাৰাতি সামত্থিযত্থমাহ. জীৰিতপরিযাদানে ৰুত্তেযেৰ হি পুন অপ্পটিসন্ধিকভাৰো ৰুত্তো নাম তস্সেৰ অদস্সনস্স পধানকারণত্তা. ‘‘ন দক্খন্তী’’তি এত্থ অনাগতৰচনৰসেন পদসিদ্ধি ‘‘যত্র হি নাম সাৰকো এৰরূপং ঞস্সতি ৰা দক্খতি ৰা সক্খিং ৰা করিস্সতী’’তিআদীসু (পারা. ২২৮; সং. নি. ২.২০২) ৰিযাতি দস্সেতি ‘‘ন দক্খিস্সন্তী’’তি ইমিনা. কিং ৰুত্তং হোতীতি আহ ‘‘অপণ্ণত্তিকভাৰং গমিস্সন্তী’’তি. অপণ্ণত্তিকভাৰন্তি চ ধরমানকপণ্ণত্তিযা এৰ অপণ্ণত্তিকভাৰং, অতীতপণ্ণত্তিযা পন তথাগতপণ্ণত্তি যাৰ সাসনন্তরধানা, ততো উদ্ধম্পি অঞ্ঞবুদ্ধুপ্পাদেসু পৰত্ততি এৰ যথা অধুনা ৰিপস্সিআদীনং. তথা হি ৰক্খতি ‘‘ৰোহারমত্তমেৰ ভৰিস্সতী’’তি (দী. নি. অট্ঠ. ১.১৪৭) পঞ্ঞায চেত্থ পণ্ণাদেসোতি নেরুত্তিকা.

কাযোতি অত্তভাৰো, যো রূপারূপধম্মসমূহো. এৰঞ্হিস্স অম্বরুক্খসদিসতা, তদৰযৰানঞ্চ রূপক্খন্ধচক্খাযতনচক্খুধাতাদীনং অম্বপক্কসদিসতা যুজ্জতি. তন্তি কাযং. পঞ্চপক্কদ্ৰাদসপক্কঅট্ঠারসপক্কপরিমাণাতি পঞ্চপক্কপরিমাণা একা, দ্ৰাদসপক্কপরিমাণা একা, অট্ঠারসপক্কপরিমাণা একাতি তিৰিধা পক্কম্বফলপিণ্ডী ৰিয. পিণ্ডো এতস্সাতি পিণ্ডী, থৰকো. তদন্ৰযানীতি ৰণ্টানুগতানি, তেনাহ ‘‘তংযেৰ ৰণ্টং অনুগতানী’’তি.

মণ্ডূককণ্টকৰিসসম্ফস্সন্তি ৰিসৰন্তস্স ভেকৰিসেসস্স কণ্টকেন, তদঞ্ঞেন চ ৰিসেন সম্ফস্সং, মণ্ডূককণ্টকে ৰিজ্জমানস্স ৰিসস্স সম্ফস্সং ৰা. সকণ্টকো জলচারী সত্তো ইধ মণ্ডূকো নাম, যো ‘‘পাসাণকচ্ছপো’’তি ৰোহরন্তি, তস্স নঙ্গুট্ঠে অগ্গকোটিযং ঠিতো কণ্টকোতিপি ৰদন্তি. একং ৰিসমচ্ছকণ্টকন্তিপি একে. কিরাতি অনুস্সৰনত্থে নিপাতো. এত্থ চ ৰণ্টচ্ছেদে ৰণ্টূপনিবন্ধানং অম্বপক্কানং অম্বরুক্খতো ৰিচ্ছেদো ৰিয ভৰনেত্তিচ্ছেদে তদুপনিবন্ধানং খন্ধাদীনং সন্তানতো ৰিচ্ছেদোতি এত্তাৰতাৰ পাল়িযমাগতং ওপম্মং, তদৰসেসং পন অত্থতো লদ্ধমেৰাতি দট্ঠব্বং.

১৪৮. বুদ্ধবলন্তি বুদ্ধানং ঞাণবলং. কথিতসুত্তস্স নামাতি এত্থ নাম-সদ্দো সম্ভাৰনে নিপাতো, তেন ‘‘এৰম্পি নাম কথিতসুত্তস্সা’’তি ৰুত্তনযেন সুত্তস্স গুণং সম্ভাৰেতি. হন্দাতি ৰোস্সগ্গত্থে. তেন হি অধুনাৰ গণ্হাপেস্সামি. ন পপঞ্চং করিস্সামীতি ৰোস্সগ্গং করোতি.

ধম্মপরিযাযেতি ধম্মদেসনাসঙ্খাতায পাল়িযা. ইধত্থোতি দিট্ঠধম্মহিতং. পরত্থোতি সম্পরাযহিতং, তদুভযত্থো ৰা. ভাসিতত্থোপি যুজ্জতি ‘‘ধম্মজাল’’ন্তি এত্থ তন্তিধম্মস্স গহিতত্তা. ইহাতি ইধ সাসনে. নন্তি নিপাতমত্তং ‘‘ন নং সুতো সমণো গোতমো’’তিআদীসু ৰিয. ন্তি ধম্মাতি পাল়িধম্মা. সব্বেন সব্বং সঙ্গণ্হনতো অত্থসঙ্খাতং জালমেত্থাতি অত্থজালং. তথা ধম্মজালং ব্রহ্মজালং দিট্ঠিজালন্তি এত্থাপি. সঙ্গামং ৰিজিনাতি এতেনাতি সঙ্গামৰিজযো, সঙ্গামো চেত্থ পঞ্চহি মারেহি সমাগমনং অভিযুজ্ঝনন্তি আহ ‘‘দেৰপুত্তমারম্পী’’তিআদি. অত্থসম্পত্তিযা হি অত্থজালং. ব্যঞ্জনসম্পত্তিযা, সীলাদিঅনৰজ্জধম্মনিদ্দেসতো চ ধম্মজালং. সেট্ঠট্ঠেন ব্রহ্মভূতানং মগ্গফলনিব্বানানং ৰিভত্তত্তা ব্রহ্মজালং. দিট্টিৰিৰেচনমুখেন সুঞ্ঞতাপকাসনেন সম্মাদিট্ঠিযা ৰিভত্তত্তা দিট্ঠিজালং. তিত্থিযৰাদনিম্মদ্দনুপাযত্তা অনুত্তরো সঙ্গামৰিজযোতি এৰম্পেত্থ অত্থযোজনা ৰেদিতব্বা.

নিদানাৰসানতোতি ‘‘অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি ৰচনসঙ্খাতনিদানপরিযোসানতো. মরিযাদাৰধিৰচনঞ্হেতং. অপিচ নিদানাৰসানতোতি নিদানপরিযোসানে ৰুত্তত্তা নিদানাৰসানভূততো ‘‘মমং ৰা ভিক্খৰে, পরে অৰণ্ণং ভাসেয্যু’’ন্তিআদি (দী. নি. ১.৫, ৬) ৰচনতো. আভিৰিধিঅৰধিৰচনঞ্হেতং. ইদঞ্চ ‘‘অৰোচা’’তি কিরিযাসম্বন্ধনেন ৰুত্তং. ‘‘নিদানেন আদিকল্যাণ’’ন্তি ৰচনতো পন নিদানম্পি নিগমনং ৰিয সুত্তপরিযাপন্নমেৰ. অলব্ভ…পে… গম্ভীরন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স ৰিসেসনং.

১৪৯. যথা অনত্তমনা অত্তনো অনত্থচরতায পরমনা ৰেরিমনা নাম হোন্তি, যথাহ ধম্মরাজা ধম্মপদে,উদানে চ –

‘‘দিসো দিসং যং তং কযিরা, ৰেরী ৰা পন ৰেরিনং;

মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং, পাপিযো নং ততো করে’’তি. (ধ. প. ৪২; উদা. ৩৩);

ন এৰমিমে অনত্তমনা, ইমে পন অত্তনো অত্থচরতায অত্তমনা নাম হোন্তীতি আহ ‘‘সকমনা’’তি. সকমনতা চ পীতিযা গহিতচিত্তত্তাতি দস্সেতি ‘‘বুদ্ধগতাযা’’তিআদিনা.

অযং পন অট্ঠকথাতো অপরো নযো – অত্তমনাতি সমত্তমনা, ইমায দেসনায পরিপুণ্ণমনসঙ্কপ্পাতি অত্থো. দেসনাৰিলাসো দেসনায ৰিজম্ভনং, তঞ্চ দেসনাকিচ্চনিপ্ফাদকং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৰ. করৰীকস্স রুতমিৰ মঞ্জুমধুরস্সরো যস্সাতি করৰীকরুতমঞ্জূ, তেন. অমতাভিসেকসদিসেনাতি কাযচিত্তদরথৰূপসমকং সব্বসম্ভারাভিসঙ্খতং উদকং দীঘাযুকতাসংৰত্তনতো অমতং নাম. তেনাভিসেকসদিসেন. ব্রহ্মুনো সরো ৰিয অট্ঠঙ্গসমন্নাগতো সরো যস্সাতিব্রহ্মস্সরো, তেন. অভিনন্দতীতি তণ্হাযতি, তেনাহ ‘‘তণ্হাযম্পি আগতো’’তি. অনেকত্থত্তা ধাতূনং অভিনন্দন্তীতি উপগচ্ছন্তি সেৰন্তীতি অত্থোতি আহ ‘‘উপগমনেপী’’তি.

তথা অভিনন্দন্তীতি সম্পটিচ্ছন্তীতি অত্থমাহ ‘‘সম্পটিচ্ছনেপী’’তি. অভিনন্দিত্ৰাতি ৰুত্তোযেৰত্থো ‘‘অনুমোদিত্ৰা’’তি ইমিনা পকাসিতোতি সন্ধায ‘‘অনুমোদনেপী’’তি ৰুত্তং.

ইমমেৰত্থং গাথাবন্ধৰসেন দস্সেতুং ‘‘সুভাসিত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ সদ্দতো সুভাসিতং, অত্থতো সুলপিতং. সীলপ্পকাসনেন ৰা সুভাসিতং, সুঞ্ঞতাপকাসনেন সুলপিতং. দিট্ঠিৰিভজনেন ৰা সুভাসিতং, তন্নিব্বেধকসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণৰিভজনেন সুলপিতং. এৰং অৰণ্ণৰণ্ণনিসেধনাদীহিপি ইধ দস্সিতপ্পকারেহি যোজেতব্বং. তাদিনোতি ইট্ঠানিট্ঠেসু সমপেক্খনাদীহি পঞ্চহি কারণেহি তাদিভূতস্স. ইমস্স পদস্স ৰিত্থারো ‘‘ইট্ঠানিট্ঠে তাদী, চত্তাৰীতি তাদী, ৰন্তাৰীতি তাদী’’তিআদিনা (মহানি. ৩৮) মহানিদ্দেসে ৰুত্তো, সো উপরি অট্ঠকথাযম্পি আৰিভৰিস্সতি. কিঞ্চাপি ‘‘কতমঞ্চ তং ভিক্খৰে’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৭) তত্থ তত্থ পৰত্তায কথেতুকম্যতাপুচ্ছায ৰিস্সজ্জনৰসেন ৰুত্তত্তা ইদং সুত্তং ৰেয্যাকরণং নাম ভৰতি. ব্যাকরণমেৰ হি ৰেয্যাকরণং, তথাপি পুচ্ছাৰিস্সজ্জনাৰসেন পৰত্তং সুত্তং সগাথকং চে, গেয্যং নাম ভৰতি. নিগ্গাথকং, চে অঙ্গন্তরহেতুরহিতঞ্চ, ৰেয্যাকরণং নাম. ইতি পুচ্ছাৰিস্সজ্জনাৰসেন পৰত্তস্সাপি গেয্যসাধারণতো, অঙ্গন্তরহেতুরহিতস্স চ নিগ্গাথকভাৰস্সেৰ অনঞ্ঞসাধারণতো পুচ্ছাৰিস্সজ্জনভাৰমনপেক্খিত্ৰা নিগ্গাথকভাৰমেৰ ৰেয্যাকরণহেতুতায দস্সেন্তো ‘‘নিগ্গাথকত্তা হি ইদং ৰেয্যাকরণ’’ন্তি আহ.

কস্মাতি চোদনং সোধেতি ‘‘ভঞ্ঞমানেতি হি ৰুত্ত’’ন্তি ইমিনা. উভযসম্বন্ধপদঞ্হেতং হেট্ঠা, উপরি চ সম্বজ্ঝনতো. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘ভঞ্ঞমানে’’তি ৰত্তমানকালৰসেন ৰুত্তত্তা ন কেৰলং সুত্তপরিযোসানেযেৰ, অথ খো দ্ৰাসট্ঠিযা ঠানেসু অকম্পিত্থাতি ৰেদিতব্বাতি. যদেৰং সকলেপি ইমস্মিং সুত্তে ভঞ্ঞমানে অকম্পিত্থাতি অত্থোযেৰ সম্ভৰতি, ন পন তস্স তস্স দিট্ঠিগতস্স পরিযোসানে পরিযোসানেতি অত্থোতি? নাযমনুযোগো কত্থচিপি ন পৰিসতি সম্ভৰমত্তেনেৰ অনুযুঞ্জনতো, অযং পন অত্থো ন সম্ভৰমত্তেনেৰ ৰুত্তো, অথ খো দেসনাকালে কম্পনাকারেনেৰ আচরিযপরম্পরাভতেন. তেনেৰ হি আকারেনাযমত্থো সঙ্গীতিমারুল়্হো, তথারুল়্হনযেনেৰ চ সঙ্গহকারেন ৰুত্তোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং, ইতরথা অতক্কাৰচরস্স ইমস্সত্থস্স তক্কপরিযাহতকথনং অনুপপন্নং সিযাতি. এৰমীদিসেসু. ‘‘ধাতুক্খোভেনা’’তিআদীসু অত্থো মহাপরিনিব্বানসুত্তৰণ্ণনায (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৭১) গহেতব্বো.

অপরেসুপীতি এত্থ পি-সদ্দেন পারমিপৰিচযনং সম্পিণ্ডেতি. ৰুত্তঞ্হি বুদ্ধৰংসে –

‘‘ইমে ধম্মে সম্মসতো, সভাৰসরসলক্খণে;

ধম্মতেজেন ৰসুধা, দসসহস্সী পকম্পথা’’তি. (বু. ৰং. ১৬৬);

তথা সাসনপতিট্ঠানন্তরধানাদযোপি. তত্থ সাসনপতিট্ঠানে তাৰ ভগৰতো ৰেল়ুৰনপটিগ্গহণে, মহামহিন্দত্থেরস্স মহামেঘৰনপটিগ্গহণে, মহাঅরিট্ঠত্থেরস্স ৰিনযপিটকসজ্ঝাযনেতি এৰমাদীসু সাসনস্স মূলানি ওতিণ্ণানীতি পীতিৰসং গতা নচ্চন্তা ৰিয অযং মহাপথৰী কম্পিত্থ. সাসনন্তরধানে পন ‘‘অহো ঈদিসস্স সদ্ধম্মস্স অন্তরধান’’ন্তি দোমনস্সপ্পত্তা ৰিয যথা তং কস্সপস্স ভগৰতো সাসনন্তরধানে. ৰুত্তঞ্হেতমপদানে –

‘‘তদাযং পথৰী সব্বা, অচলা সা চলাচলা;

সাগরো চ সসোকোৰ, ৰিনদী করুণং গির’’ন্তি. (অপ. ২.৫৪.১৩১);

বোধিমণ্ডূপসঙ্কমনেতি ৰিসাখাপুণ্ণমদিৰসে পঠমং বোধিমণ্ডূপসঙ্কমনে. পংসুকূলগ্গহণেতি পুণ্ণং নাম দাসিং পারুপিত্ৰা আমকসুসানে ছড্ডিতস্স সাণমযপংসুকূলস্স তুম্বমত্তে পাণে ৰিধুনিত্ৰা মহাঅরিযৰংসে ঠত্ৰা গহণে. পংসুকূলধোৰনেতি তস্সেৰ পংসুকূলস্স ধোৰনে. কাল়কারামসুত্তং (অ. নি. ৪.২৪) অঙ্গুত্তরাগমে চতুক্কনিপাতে. গোতমকসুত্তম্পি (অ. নি. ৩.১৭৬) তত্থেৰ তিকনিপাতে. ৰীরিযবলেনাতি মহাভিনিক্খমনে চক্কৰত্তিসিরিপরিচ্চাগহেতুভূতৰীরিযপ্পভাৰেন. বোধিমণ্ডূপসঙ্কমনে –

‘‘কামং তচো চ ন্হারু চ, অট্ঠি চ অৰসিস্সতু;

উপসুস্সতু নিস্সেসং, সরীরে মংসলোহিত’’ন্তি. (ম. নি. ২.১৮৪; সং. নি. ২.২২, ২৩৭; অ. নি. ২.৫; ৮.১৩; মহানি. ১৯৬; অৰিদূরেনিদানকথা);

ৰুত্তচতুরঙ্গসমন্নাগতৰীরিযানুভাৰেনাতি যথারহমত্থো ৰেদিতব্বো. অচ্ছরিযৰেগাভিহতাতি ৰিম্হযাৰহকিরিযানুভাৰঘট্টিতা. পংসুকূলধোৰনে ভগৰতো পুঞ্ঞতেজেনাতি ৰদন্তি. পংসুকূলগ্গহণে যথা অচ্ছরিযৰেগাভিহতাতি যুত্তং ৰিয দিস্সতি, তং পন কদাচি পৰত্তত্তা ‘‘অকালকম্পনেনা’’তি ৰুত্তং. ৰেস্সন্তরজাতকে (জা. ২.২২.১৬৫৫) পন পারমীপূরণপুঞ্ঞতেজেন অনেকক্খত্তুং কম্পিতত্তা অকালকম্পনং নাম ভৰতি. সক্খিনিদস্সনে কথেতব্বস্স অত্থস্সানুরূপতো সক্খি ৰিয ভৰতীতি ৰুত্তং ‘‘সক্খিভাৰেনা’’তি যথা তং মারৰিজযকালে (জা. অট্ঠ. ১.অৰিদূরেনিদানকথা). সাধুকারদানেনাতি পকরণানুরূপৰসেন ৰুত্তং যথা তং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনসঙ্গীতিকালাদীসু (সং. নি. ৫.১০৮১; মহাৰ. ১৩; পটি. ম. ৩.৩০১).

‘‘ন কেৰল’’ন্তিআদিনা অনেকত্থপথৰীকম্পনদস্সনমুখেন ইমস্স সুত্তস্স মহানুভাৰতাযেৰ দস্সিতা. তত্থ জোতিৰনেতি নন্দৰনে. তঞ্হি সাসনস্স ঞাণালোকসঙ্খাতায জোতিযা পাতুভূতট্ঠানত্তা জোতিৰনন্তি ৰুচ্চতীতি ৰিনযসংৰণ্ণনাযং ৰুত্তং. ধম্মন্তি অনমতগ্গসুত্তাদিধম্মং. পাচীনঅম্বলট্ঠিকট্ঠানন্তি পাচীনদিসাভাগে তরুণম্বরুক্খেন লক্খিতট্ঠানং.

এৰন্তি ভগৰতা দেসিতকালাদীসু পথৰীকম্পনমতিদিসতি. অনেকসোতি অনেকধা. সযম্ভুনা দেসিতস্স ব্রহ্মজালস্স যস্স সুত্তসেট্ঠস্সাতি যোজনা. ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. যোনিসোতি মিচ্ছাদিট্ঠিপ্পহানসম্মাদিট্ঠিসমাদানাদিনা ঞাযেন উপাযেন পটিপজ্জন্তূতি অত্থো. অযং তাৰেত্থ অট্ঠকথায লীনত্থৰিভাৰনা.