উচ্ছেদৰাদৰণ্ণনা
৮৪. অৰিজ্জমানস্স ৰিনাসাসম্ভৰতো অত্থিভাৰহেতুকো উচ্ছেদোতি দস্সেতুং ৰিজ্জমানৰাচকেন সন্ত-সদ্দেন ‘‘সতো’’তি পাল়িযং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰিজ্জমানস্সা’’তি. ৰিজ্জমানতাপযুত্তো চেস দিট্ঠিগতিকৰাদৰিসযো সত্তোযেৰ ইধ অধিপ্পেতোতি দস্সনত্থং পাল়িযং ‘‘সত্তস্সা’’তি ৰুত্তং, তেন ইমমত্থং দস্সেতি – যথা হেতুফলভাৰেন পৰত্তমানানং সভাৰধম্মানং সতিপি একসন্তানপরিযাপন্নানং ভিন্নসন্ততিপতিতেহি ৰিসেসে হেতুফলভূতানং পরমত্থতো ভিন্নসভাৰত্তা ভিন্নসন্তানপতিতানং ৰিয অচ্চন্তং ভেদসন্নিট্ঠানেন নানত্তনযস্স মিচ্ছাগহণং উচ্ছেদাভিনিৰেসস্স কারণং, এৰং হেতুফলভূতানং ৰিজ্জমানেপি সভাৰভেদে একসন্ততিপরিযাপন্নতায একত্তনযেন অচ্চন্তমভেদগহণম্পি কারণমেৰাতি. সন্তানৰসেন হি পৰত্তমানেসু খন্ধেসু ঘনৰিনিব্ভোগাভাৰেন তেসং ইধ সত্তগাহো, সত্তস্স চ অত্থিভাৰগাহহেতুকো উচ্ছেদৰাদো, অনুপুব্বনিরোধৰসেন পন নিরন্তরৰিনাসো ইধ ‘‘উচ্ছেদো’’তি অধিপ্পেতো যাৰাযং অত্তা উচ্ছিজ্জমানো ভৰতি, তাৰাযং ৰিজ্জতিযেৰাতি গহণতোতি আহ ‘‘উপচ্ছেদ’’ন্তি. উ-সদ্দো হি উপ-সদ্দপরিযাযো, সো চ উপসঙ্কমনত্থো, উপসঙ্কমনঞ্চেত্থ অনুপুব্বমুপ্পজ্জিত্ৰা অপরাপরং নিরোধৰসেন নিরন্তরতা. অপিচ পুনানুপ্পজ্জমানৰসেন নিরুদযৰিনাসোযেৰ উচ্ছেদো নাম যথাৰুত্তনযেন গহণতোতি আহ ‘‘উপচ্ছেদ’’ন্তি. উ-সদ্দো, হি উপ-সদ্দো চ এত্থ উপরিভাগত্থো. নিরুদ্ধতো পরভাগো চ ইধ উপরিভাগোতি ৰুচ্চতি.
নিরন্তরৰসেন, নিরুদযৰসেন ৰা ৰিসেসেন নাসো ৰিনাসো, সো পন মংসচক্খুপঞ্ঞাচক্খূনং দস্সনপথাতিক্কমনতো অদস্সনমেৰাতি আহ ‘‘অদস্সন’’ন্তি. অদস্সনে হি নাস-সদ্দো লোকে নিরুল়্হো ‘‘দ্ৰে চাপরে ৰণ্ণৰিকারনাসা’’তিআদীসু (কাসিকা ৬-৩-১০৯ সুত্তং পস্সিতব্বং) ৰিয. ভাৰৰিগমন্তি সভাৰাপগমং. যথাধম্মং ভৰনং ভাৰোতি হি অত্থেন ইধ ভাৰ-সদ্দো সভাৰৰাচকো. যো পন নিরন্তরং নিরুদযৰিনাসৰসেন উচ্ছিজ্জতি, সো অত্তনো সভাৰেন ঠাতুমসক্কুণেয্যতায ‘‘ভাৰাপগমো’’তি ৰুচ্চতি. ‘‘তত্থা’’তিআদিনা উচ্ছেদৰাদস্স যথাপাঠং সমুদাগমং নিদস্সনমত্তেন দস্সেতি, তেন ৰক্খতি ‘‘তথা চ অঞ্ঞথা চ ৰিকপ্পেত্ৰাৰা’’তি. তত্থাতি ‘‘সতো সত্তস্স উচ্ছেদং ৰিনাসং ৰিভৰং পঞ্ঞপেন্তী’’তি ৰচনে. লাভীতি দিব্বচক্খুঞাণলাভী. তদৰসেসলাভী চেৰ সব্বসো অলাভী চ ইধ অপরন্তকপ্পিকট্ঠানে ‘‘অলাভী’’ ত্ৰেৰ ৰুচ্চতি.
চুতিন্তি সেক্খপুথুজ্জনানম্পি চুতিমেৰ. এস নযো চুতিমত্তমেৰাতি এত্থাপি. উপপত্তিং অপস্সন্তোতি দট্ঠুং সমত্থেপি সতি অনোলোকনৰসেন অপস্সন্তো. ন উপপাতন্তি পুব্বযোগাভাৰেন, পরিকম্মাকরণেন ৰা উপপত্তিং দট্ঠুং ন সক্কোতি, এৰঞ্চ কত্ৰা নযদ্ৰযে ৰিসেসো পাকটো হোতি. কো পরলোকং জানাতি, ন জানাতিযেৰাতি নত্থিকৰাদৰসেন উচ্ছেদং গণ্হাতীতি সহ পাঠসেসেন সম্বন্ধো, নত্থিকৰাদৰসেন মহামূল়্হভাৰেনেৰ ‘‘ইতো অঞ্ঞো পরলোকো অত্থী’’তি অনৰবোধনতো ইমং দিট্ঠিং গণ্হাতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘এত্তকোযেৰ ৰিসযো, য্ৰাযং ইন্দ্রিযগোচরো’’তি অত্তনো ধীতুযা হত্থগ্গণ্হনকরাজা ৰিয কামসুখাভিরত্ততাযপি গণ্হাতীতি আহ ‘‘কামসুখগিদ্ধতায ৰা’’তি. ৰণ্টতো পতিতপণ্ণানং ৰণ্টেন অপটিসন্ধিকভাৰং সন্ধায ‘‘ন পুন ৰিরুহন্তী’’তি ৰুত্তং. এৰমেৰ সত্তাতি যথা পণ্ডুপলাসো বন্ধনা পৰুত্তো পুন ন পটিসন্ধীযতি, এৰমেৰ সব্বেপি সত্তা অপ্পটিসন্ধিকা মরণপরিযোসানা অপোনোব্ভৰিকা অপ্পটিসন্ধিকমরণমেৰ নিগচ্ছন্তীতি অত্থো. উদকপুব্বুল়কূপমা হি সত্তা পুন অনুপ্পজ্জমানতোতি তস্স লদ্ধি. তথাতি ‘‘লাভী অনুস্সরন্তো’’তিআদিনা [অরহতো (অট্ঠ)] নিদস্সনৰসেন ৰুত্তপ্পকারেন. অঞ্ঞথাতি তক্কনস্স অনেকপ্পকারসম্ভৰতো ততো অঞ্ঞেনপি পকারেন. লাভিনোপি চুতিতো উদ্ধং উপপাতস্স অদস্সনমত্তং পতি তক্কনেনেৰ ইমা দিট্ঠিযো উপ্পজ্জন্তীতি ৰুত্তং ‘‘ৰিকপ্পেত্ৰাৰা’’তি. তথা চ ৰিকপ্পেত্ৰাৰ উপ্পন্না অঞ্ঞথা চ ৰিকপ্পেত্ৰাৰ উপ্পন্নাতি হি সম্বন্ধো. তত্থ ‘‘দ্ৰে জনা’’তিআদিনা উচ্ছেদগ্গাহকপ্পভেদদস্সনেন ইমমত্থং দস্সেতি. যথা অমরাৰিক্খেপিকৰাদা একন্তঅলাভীৰসেনেৰ দেসিতা, যথা চ উদ্ধমাঘাতনিকসঞ্ঞীৰাদে চতুত্থচতুক্কে সঞ্ঞীৰাদা একন্তলাভীৰসেনেৰ দেসিতা, নযিমে. ইমে পন সস্সতেকচ্চসস্সতৰাদাদযো ৰিয লাভীঅলাভীৰসেনেৰ দেসিতাতি. যদেৰং কস্মা সস্সতৰাদাদীসু ৰিয লাভীৰসেন, তক্কীৰসেন চ পচ্চেকং দেসনমকত্ৰা সস্সতৰাদাদিদেসনাহি অঞ্ঞথা ইধ দেসনা কতাতি? ৰুচ্চতে – দেসনাৰিলাসপ্পত্তিতো. দেসনাৰিলাসপ্পত্তা হি বুদ্ধা ভগৰন্তো, তে ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুরূপং ৰিৰিধেনাকারেন ধম্মং দেসেন্তি, ন অঞ্ঞথা. যদি হি ইধাপি চ তথাদেসনায নিবন্ধনভূতো ৰেনেয্যজ্ঝাসযো ভৰেয্য, তথারূপমেৰ ভগৰা ৰদেয্য, কথং? ‘‘ইধ ভিক্খৰে, একচ্চো সমণো ৰা ব্রাহ্মণো ৰা আতপ্পমন্ৰায…পে… যথা সমাহিতে চিত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি, সো দিব্বেন চক্খুনা ৰিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন অরহতো চুতিচিত্তং পস্সতি, পুথূনং ৰা পরসত্তানং, ন হেৰ খো তদুদ্ধং উপপত্তিং. সো এৰমাহ ‘যতো খো ভো অযং অত্তা রূপী চাতুমহাভূতিকো মাতাপেত্তিকসম্ভৰো কাযস্স ভদো উচ্ছিজ্জতি ৰিনস্সতি, ন হোতি পরং মরণা’তিআদিনা’’ ৰিসেসলাভিনো, তক্কিনো চ ৰিসুং কত্ৰা. যস্মা পন তথাদেসনায নিবন্ধনভূতো ৰেনেয্যজ্ঝাসযো ন ইধ ভৰতি, তস্মা দেসনাৰিলাসেন ৰেনেয্যজ্ঝাসযানুরূপং সস্সতৰাদাদিদেসনাহি অঞ্ঞথাযেৰাযং দেসনা কতাতি দট্ঠব্বং.
অথ ৰা সস্সতেকচ্চসস্সতৰাদাদীসু ৰিয ন ইধ তক্কীৰাদতো ৰিসেসলাভীৰাদো ভিন্নাকারো, অথ খো সমানপ্পকারতায সমানাকারোযেৰাতি ইমস্স ৰিসেসস্স পকাসনত্থং অযমুচ্ছেদৰাদো ভগৰতা পুরিমৰাদেহি ৰিসিট্ঠাকারভাৰেন দেসিতো. সম্ভৰতি হি ইধ তক্কিনোপি অনুস্সৰাদিৰসেন অধিগমৰতো ৰিয অভিনিৰেসো. অপিচ ন ইমা দিট্ঠিযো ভগৰতা অনাগতে এৰংভাৰীৰসেন দেসিতা, নাপি এৰমেতে ভৰেয্যুন্তি পরিকপ্পনাৰসেন, অথ খো যথা যথা দিট্ঠিগতিকেহি ‘‘ইদমেৰ সচ্চং, মোঘমঞ্ঞ’’ন্তি (ম. নি. ২.১৮৭, ২০৩, ৪২৭; ৩.২৭, ২৮; উদা. ৫৫) মঞ্ঞিতা, তথা তথাযেৰ ইমে দিট্ঠিগতা যথাভুচ্চং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা পকাসিতা, যেহি গম্ভীরাদিপ্পকারা অপুথুজ্জনগোচরা বুদ্ধধম্মা পকাসন্তি, যেসঞ্চ পরিকিত্তনেন তথাগতা সম্মদেৰ থোমিতা হোন্তি.
অপরো নযো – যথা উচ্ছেদৰাদীহি দিট্ঠিগতিকেহি উত্তরুত্তরভৰদস্সীহি অপরভৰদস্সীনং তেসং ৰাদপটিসেধৰসেন সকসকৰাদা পতিট্ঠাপিতা, তথাযেৰাযং দেসনা কতাতি পুরিমদেসনাহি ইমিস্সা দেসনায পৰত্তিভেদো ন চোদেতব্বো, এৰঞ্চ কত্ৰা অরূপভৰভেদৰসেন উচ্ছেদৰাদো চতুধা ৰিভজিত্ৰা ৰিয কামরূপভৰভেদৰসেনাপি অনেকধা ৰিভজিত্ৰাযেৰ ৰত্তব্বো, এৰং সতি ভগৰতা ৰুত্তসত্তকতো বহুতরভেদো উচ্ছেদৰাদো আপজ্জতীতি, অথ ৰা পচ্চেকং কামরূপভৰভেদৰসেন ৰিয অরূপভৰৰসেনাপি ন ৰিভজিত্ৰা ৰত্তব্বো, এৰম্পি সতি ভগৰতা ৰুত্তসত্তকতো অপ্পতরভেদোৰ উচ্ছেদৰাদো আপজ্জতীতি চ এৰংপকারাপি চোদনা অনৰকাসা এৰ হোতি. দিট্ঠিগতিকানঞ্হি যথাভিমতং দেসনা পৰত্তাতি.
৮৫. মাতাপিতূনং এতন্তি তংসম্বন্ধনতো এতং মাতাপিতূনং সন্তকন্তি অত্থো. সুক্কসোণিতন্তি পিতু সুক্কং, মাতু সোণিতঞ্চ, উভিন্নং ৰা সুক্কসঙ্খাতং সোণিতং. মাতাপেত্তিকেতি নিমিত্তে চেতং ভুম্মং. ইতীতি ইমেহি তীহি পদেহি. ‘‘রূপকাযৰসেনা’’তি অৰত্ৰা ‘‘রূপকাযসীসেনা’’তি ৰদন্তো অরূপম্পি তেসং ‘‘অত্তা’’তি গহণং ঞাপেতি. ইমিনা পকারেন ইত্থন্তি আহ ‘‘এৰমেকে’’তি. এৰং-সদ্দো হেত্থ ইদমত্থো, ইমিনা পকারেনাতি অত্থো. একেতি একচ্চে, অঞ্ঞে ৰা.
৮৬. মনুস্সানং পুব্বে গহিতত্তা, অঞ্ঞেসঞ্চ অসম্ভৰতো ‘‘কামাৰচরো’’তি এত্থ ছকামাৰচরদেৰপরিযাপন্নোতি অত্থো. কবল়ীকারো চেত্থ যথাৰুত্তসুধাহারো.
৮৭. ঝানমনেন নিব্বত্তোতি এত্থ যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ. মহাৰযৰো অঙ্গো, তত্থ ৰিসুং পৰত্তো পচ্চঙ্গো, সব্বেহি অঙ্গপচ্চঙ্গেহি যুত্তো তথা. তেসন্তি চক্খুসোতিন্দ্রিযানং. ইতরেসন্তি ঘানজিৰ্হাকাযিন্দ্রিযানং. তেসম্পি ইন্দ্রিযানং সণ্ঠানং পুরিসৰেসৰসেনেৰ ৰেদিতব্বং. তথা হি অট্ঠকথাসু ৰুত্তং ‘‘সমানেপি তত্থ উভযলিঙ্গাভাৰে পুরিসসণ্ঠানাৰ তত্থ ব্রহ্মানো, ন ইত্থিসণ্ঠানা’’তি.
৮৮-৯২. আকাসানঞ্চাযতন-সদ্দো ইধ ভৰেযেৰাতি আহ ‘‘আকাসানঞ্চাযতনভৰ’’ন্তি. এত্থাহ – যুত্তং তাৰ পুরিমেসু তীসু ৰাদেসু ‘‘কাযস্স ভেদা’’তি ৰত্তুং পঞ্চৰোকারভৰপরিযাপন্নং অত্তভাৰমারব্ভ পৰত্তত্তা তেসং ৰাদানং, চতুৰোকারভৰপরিযাপন্নং পন অত্তভাৰং নিস্সায পৰত্তেসু চতুত্থাদীসু চতূসু ৰাদেসু কস্মা ‘‘কাযস্স ভেদা’’তি ৰুত্তং. ন হি অরূপীনং কাযো ৰিজ্জতি. যো ভেদোতি ৰুচ্চেয্যাতি? সচ্চমেতং, রূপত্তভাৰে পন পৰত্তৰোহারেনেৰ দিট্ঠিগতিকো অরূপত্তভাৰেপি কাযৰোহারং আরোপেত্ৰা এৰমাহ. লোকস্মিঞ্হি দিস্সতি অঞ্ঞত্থভূতোপি ৰোহারো তদঞ্ঞত্থসমারোপিতো যথা তং ‘‘সসৰিসাণং, খং পুপ্ফ’’ন্তি. যথা চ দিট্ঠিগতিকা দিট্ঠিযো পঞ্ঞপেন্তি, তথাযেৰ ভগৰাপি দেসেতীতি. অপিচ নামকাযভাৰতো ফস্সাদিধম্মসমূহভূতে অরূপত্তভাৰে কাযনিদ্দেসো দট্ঠব্বো. সমূহট্ঠেনপি হি ‘‘কাযো’’তি ৰুচ্চতি ‘‘হত্থিকাযো অস্সকাযো’’তিআদীসু ৰিয. এত্থ চ কামাৰচরদেৰত্তভাৰাদিনিরৰসেসৰিভৰপতিট্ঠাপকানং দুতিযাদিৰাদানং অপরন্তকপ্পিকভাৰো যুত্তো হোতু অনাগতদ্ধৰিসযত্তা তেসং ৰাদানং, কথং পন দিট্ঠিগতিকস্স পচ্চক্খভূতমনুস্সত্তভাৰাপগমপতিট্ঠাপকস্স পঠমৰাদস্স অপরন্তকপ্পিকভাৰো যুজ্জেয্য পচ্চুপ্পন্নদ্ধৰিসযত্তা তস্স ৰাদস্স. দুতিযৰাদাদীনঞ্হি পুরিমপুরিমৰাদসঙ্গহিতস্সেৰ অত্তনো অনাগতে তদুত্তরিভৰূপপন্নস্স সমুচ্ছেদবোধনতো যুজ্জতি অপরন্তকপ্পিকতা, তথা চেৰ ৰুত্তং ‘‘নো চ খো ভো অযং অত্তা এত্তাৰতা সম্মা সমুচ্ছিন্নো হোতী’’তিআদি (দী. নি. ১.৮৫) যং পন তত্থ ৰুত্তং ‘‘অত্থি খো ভো অঞ্ঞো অত্তা’’তি, (দী. নি. ১.৮৭) তং মনুস্সত্তভাৰাদিহেট্ঠিমত্তভাৰৰিসেসাপেক্খায ৰুত্তং, ন সব্বথা অঞ্ঞভাৰতো. পঠমৰাদস্স পন অনাগতে তদুত্তরিভৰূপপন্নস্স অত্তনো সমুচ্ছেদবোধনাভাৰতো, ‘‘অত্থি খো ভো অঞ্ঞো অত্তা’’তি এত্থ অঞ্ঞভাৰেন অগ্গহণতো চ ন যুজ্জতেৰ অপরন্তকপ্পিকতাতি? নো ন যুজ্জতি ইধলোকপরিযাপন্নত্তেপি পঠমৰাদৰিসযস্স অনাগতকালিকস্সেৰ তেন অধিপ্পেতত্তা. পঠমৰাদিনাপি হি ইধলোকপরিযাপন্নস্স অত্তনো পরং মরণা উচ্ছেদো অনাগতকালৰসেনেৰ অধিপ্পেতো, তস্মা চস্স অপরন্তকপ্পিকতায ন কোচি ৰিরোধোতি.