৮. রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
৫৮৩-৫৮৪. রূপিযসিক্খাপদে পন সত্থুৰণ্ণোতি সত্থুনা সমানৰণ্ণো. সত্থুনো ৰণ্ণো সত্থুৰণ্ণো, সত্থুৰণ্ণো ৰিয ৰণ্ণো অস্সাতি সত্থুৰণ্ণোতি মজ্ঝপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. পাকতিকো নাম এতরহি পকতিকহাপণো. রুক্খফলবীজমযোতি তিন্তিণিকাদিরুক্খানং ফলবীজেন কতো. ইচ্চেতং সব্বম্পীতি যথাৰুত্তভেদং সব্বম্পি চতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৰত্থু হোতীতি সম্বন্ধো. জাতরূপমাসকোতি সুৰণ্ণকহাপণো.
গণ্হেয্যাতি অত্তনো অত্থায দীযমানং ৰা কত্থচি ঠিতং ৰা নিপ্পরিগ্গহং দিস্ৰা সযং গণ্হেয্য. ‘‘ইদং অয্যস্স হোতূ’’তি এৰং সম্মুখা ৰা ‘‘অসুকস্মিং নাম ঠানে মম হিরঞ্ঞসুৰণ্ণং অত্থি, তং তুয্হং হোতূ’’তি এৰং পরম্মুখা ঠিতং ৰা কেৰলং ৰাচায ৰা হত্থমুদ্দায ৰা ‘‘তুয্হ’’ন্তি ৰত্ৰা পরিচ্চত্তস্স কাযৰাচাহি অপ্পটিক্খিপিত্ৰা চিত্তেন সাদিযনং উপনিক্খিত্তসাদিযনং নাম. ‘‘সাদিযতী’’তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতি ‘‘গণ্হিতুকামো হোতী’’তি. ‘‘ইদং গুত্তট্ঠান’’ন্তি আচিক্খিতব্বন্তি পচ্চযপরিভোগংযেৰ সন্ধায আচিক্খিতব্বং. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’’তি ৰুত্তে ‘‘উগ্গণ্হাপেয্য ৰা’’তি ৰুত্তলক্খণেন নিস্সগ্গিযং হোতীতি আহ – ‘‘ইধ নিক্খিপাহীতি ন ৰত্তব্ব’’ন্তি. পরতো ‘‘ইমং গণ্হা’’তি ন ৰত্তব্বন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. কপ্পিযঞ্চ অকপ্পিযঞ্চ নিস্সায ঠিতমেৰ হোতীতি যস্মা ততো উপ্পন্নপচ্চযপরিভোগো কপ্পতি, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. যস্মা পন দুব্বিচারণায ততো উপ্পন্নপচ্চযপরিভোগোপি ন কপ্পতি, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতন্তি ৰেদিতব্বং.
ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিতন্তি এত্থ চেতাপিতং চে, নত্থি পরিভোগুপাযো, তস্মা এৰং ৰুত্তং. অকপ্পিযঞ্হি নিস্সগ্গিযং ৰত্থুং উগ্গণ্হিত্ৰা তং অনিস্সজ্জিত্ৰাৰ চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘস্স নিস্সট্ঠম্পি সব্বেসং ন কপ্পতি. কেচি পন ‘‘যস্মা নিস্সগ্গিযং ৰত্থুং পটিগ্গহেত্ৰা চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘস্স নিস্সজ্জামীতি নিস্সট্ঠং ৰিনাৰ উপাযং পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, তস্মা ‘ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিত’ন্তি ৰুত্ত’’ন্তি ৰদন্তি. ‘‘আরামিকানং ৰা পত্তভাগন্তি ইদং গিহীনং হত্থগতোপি সোযেৰ ভাগোতি কত্ৰা ৰুত্তং. সচে পন তেন অঞ্ঞং পরিৰত্তেত্ৰা আরামিকা দেন্তি, পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতী’’তি মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চূল়গণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং. ততো হরিত্ৰাতি অঞ্ঞেসং পত্তভাগতো হরিত্ৰা. কসিণপরিকম্মন্তি আলোককসিণপরিকম্মং. মঞ্চপীঠাদীনি ৰাতি এত্থ ‘‘ততো গহিতমঞ্চপীঠাদীনি পরিৰত্তেত্ৰা অঞ্ঞং চে গহিতং, ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. ছাযাপীতি ভোজনসালাদীনং ছাযাপি. পরিচ্ছেদাতিক্কন্তাতি গেহপরিচ্ছেদং অতিক্কন্তা, ছাযায গতগতট্ঠানং গেহং নাম ন হোতীতি অধিপ্পাযো. মগ্গেনপীতি এত্থ ‘‘সচে অঞ্ঞো মগ্গো নত্থি, মগ্গং অধিট্ঠহিত্ৰা গন্তুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কীতাযাতি তেন ৰত্থুনা কীতায. উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতীতি সচে উপাসকো ‘‘অতিবহু এতং হিরঞ্ঞং, ইদং, ভন্তে, অজ্জেৰ ন ৰিনাসেতব্ব’’ন্তি ৰত্ৰা সযং উপনিক্খেপং ঠপেতি, অঞ্ঞেন ৰা ঠপাপেতি, এতং উপনিক্খেপং ঠপেত্ৰা ততো উদযং পরিভুঞ্জন্তো সঙ্ঘো পচ্চযে পরিভুঞ্জতি, তেন ৰত্থুনা গহিতত্তা ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি ৰুত্তং.
৫৮৫. পতিতোকাসং অসমন্নাহরন্তেন পাতেতব্বন্তি ইদং নিরপেক্খভাৰদস্সনপরন্তি ৰেদিতব্বং, তস্মা পতিতট্ঠানে ঞাতেপিস্স গূথং ছড্ডেন্তস্স ৰিয নিরপেক্খভাৰোযেৰেত্থ পমাণন্তি ৰেদিতব্বং. অসন্তসম্ভাৰনাযাতি অত্তনি অৰিজ্জমানউত্তরিমনুস্সধম্মারোচনং সন্ধায ৰুত্তং. থেয্যপরিভোগো নাম অনরহস্স পরিভোগো. ভগৰতা হি অত্তনো সাসনে সীলৰতো পচ্চযা অনুঞ্ঞাতা, ন দুস্সীলস্স. দাযকানম্পি সীলৰতো এৰ পরিচ্চাগো, ন দুস্সীলস্স অত্তনো কারানং মহপ্ফলভাৰস্স পচ্চাসীসনতো. ইতি সত্থারা অননুঞ্ঞাতত্তা দাযকেহি চ অপরিচ্চত্তত্তা দুস্সীলস্স পরিভোগো থেয্যপরিভোগো. ইণৰসেন পরিভোগো ইণপরিভোগো, পটিগ্গাহকতো দক্খিণাৰিসুদ্ধিযা অভাৰতো ইণং গহেত্ৰা পরিভোগো ৰিযাতি অত্থো. তস্মাতি ‘‘সীলৰতো’’তিআদিনা ৰুত্তমেৰত্থং কারণভাৰেন পচ্চামসতি. চীৰরং পরিভোগে পরিভোগেতি কাযতো মোচেত্ৰা মোচেত্ৰা পরিভোগে. পুরেভত্ত…পে… পচ্ছিমযামেসু পচ্চৰেক্খিতব্বন্তি সম্বন্ধো. তথা অসক্কোন্তেন যথাৰুত্তকালৰিসেসৰসেন একস্মিং দিৰসে চতুক্খত্তুং তিক্খত্তুং দ্ৰিক্খত্তুং সকিংযেৰ ৰা পচ্চৰেক্খিতব্বং.
সচস্স অপচ্চৰেক্খতোৰ অরুণো উগ্গচ্ছতি, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি এত্থ ‘‘হিয্যো যং মযা চীৰরং পরিভুত্তং, তং যাৰদেৰ সীতস্স পটিঘাতায…পে… হিরিকোপীনপ্পটিচ্ছাদনত্থং, হিয্যো যো মযা পিণ্ডপাতো পরিভুত্তো, সো নেৰ দৰাযাতিআদিনা সচে অতীতপরিভোগপচ্চৰেক্খণং ন করেয্য, ইণপরিভোগট্ঠানে তিট্ঠতী’’তি ৰদন্তি, ৰীমংসিতব্বং. সেনাসনম্পি পরিভোগে পরিভোগেতি পৰেসে পৰেসে. এৰং পন অসক্কোন্তেন পুরেভত্তাদীসু পচ্চৰেক্খিতব্বং. তং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি ইধ ৰিসুং ন ৰুত্তং. সতিপচ্চযতাতি সতিযা পচ্চযভাৰো, পটিগ্গহণস্স পরিভোগস্স চ পচ্চৰেক্খণসতিযা পচ্চযভাৰো যুজ্জতি, পচ্চৰেক্খিত্ৰাৰ পটিগ্গহেতব্বং পরিভুঞ্জিতব্বঞ্চাতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘সতিং কত্ৰা’’তিআদি. এৰং সন্তেপীতি যদিপি দ্ৰীসুপি ঠানেসু পচ্চৰেক্খণা যুত্তা, এৰং সন্তেপি. অপরে পনাহু ‘‘সতিপচ্চযতাতি সতিভেসজ্জপরিভোগস্স পচ্চযভাৰে পচ্চযেতি অত্থো. এৰং সন্তেপীতি পচ্চযে সতিপী’’তি, তং তেসং মতিমত্তং. তথা হি পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পচ্চৰেক্খণায ৰিসুজ্ঝতি, ন পচ্চযসব্ভাৰমত্তেন.
ননু চ ‘‘পরিভোগে করোন্তস্স অনাপত্তী’’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৰরসীলং ৰুত্তং, তস্মা পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স পাতিমোক্খসংৰরসীলস্স চ কো ৰিসেসোতি? ৰুচ্চতে – পুরিমেসু তাৰ তীসু পচ্চযেসু ৰিসেসো পাকটোযেৰ, গিলানপচ্চযে পন যথা ৰতিং কত্ৰা রুক্খমূলে গোপিতে তস্স ফলানিপি রক্খিতানিযেৰ হোন্তি, এৰমেৰ পচ্চৰেক্খণায পচ্চযসন্নিস্সিতসীলে রক্খিতে তপ্পটিবদ্ধং পাতিমোক্খসংৰরসীলম্পি নিপ্ফন্নং নাম হোতি. গিলানপচ্চযং অপচ্চৰেক্খিত্ৰা পরিভুঞ্জন্তস্স সীলং ভিজ্জমানং পাতিমোক্খসংৰরসীলমেৰ ভিজ্জতি, পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং পন পচ্ছাভত্তপুরিমযামাদীসু যাৰ অরুণুগ্গমনা অপচ্চৰেক্খন্তস্সেৰ ভিজ্জতি. পুরেভত্তঞ্হি অপচ্চৰেক্খিত্ৰাপি গিলানপচ্চযং পরিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি, ইদমেতেসং নানাকরণং.
এৰং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স ৰিসুদ্ধিং দস্সেত্ৰা তেনেৰ পসঙ্গেন সব্বাপি সুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি এতাযাতি সুদ্ধি, যথাধম্মং দেসনাৰ সুদ্ধি দেসনাসুদ্ধি. ৰুট্ঠানস্সপি চেত্থ দেসনায এৰ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ছিন্নমূলাপত্তীনং পন অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাৰ দেসনা. অধিট্ঠানৰিসিট্ঠো সংৰরোৰ সুদ্ধি সংৰরসুদ্ধি. ধম্মেন সমেন পচ্চযানং পরিযেট্ঠি এৰ সুদ্ধি পরিযেট্ঠিসুদ্ধি. চতূসু পচ্চযেসু ৰুত্তৰিধিনা পচ্চৰেক্খণাৰ সুদ্ধি পচ্চৰেক্খণসুদ্ধি. এস তাৰ সুদ্ধীসু সমাসনযো. সুদ্ধিমন্তেসু সীলেসু দেসনা সুদ্ধি এতস্সাতি দেসনাসুদ্ধি. সেসেসুপি এসেৰ নযো. ন পুন এৰং করিস্সামীতি এত্থ এৰন্তি সংৰরভেদং সন্ধাযাহ. পহাযাতি ৰজ্জেত্ৰা, অকত্ৰাতি অত্থো. দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা, অননুঞ্ঞাতেসু সব্বেন সব্বং পরিভোগাভাৰতো অনুঞ্ঞাতেসুযেৰ চ পরিভোগসব্ভাৰভাৰতো ভিক্খূহি পরিভুঞ্জিতব্বপচ্চযা ভগৰতো সন্তকা. ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চেত্থ সাধকন্তি –
‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৰে, ভৰথ, মা আমিসদাযাদা. অত্থি মে তুম্হেসু অনুকম্পা, ‘কিন্তি মে সাৰকা ধম্মদাযাদা ভৰেয্যুং, নো আমিসদাযাদা’’’তি (ম. নি. ১.২৯) –
এৰং পৰত্তং ধম্মদাযাদসুত্তঞ্চ এত্থ এতস্মিং অত্থে সাধকং.
অৰীতরাগানং তণ্হাপরৰসতায পচ্চযপরিভোগে সামিভাৰো নত্থি, তদভাৰেন ৰীতরাগানং তত্থ সামিভাৰো যথারুচি পরিভোগসব্ভাৰতো. তথা হি তে পটিকূলম্পি অপ্পটিকূলাকারেন অপ্পটিকূলম্পি পটিকূলাকারেন তদুভযম্পি ৰজ্জেত্ৰা অজ্ঝুপেক্খনাকারেন পচ্চযে পরিভুঞ্জন্তি, দাযকানঞ্চ মনোরথং পরিপূরেন্তি. তেনাহ – ‘‘তে হি তণ্হায দাসব্যং অতীতত্তা সামিনো হুত্ৰা পরিভুঞ্জন্তী’’তি. যো পনাযং সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো, সো ইণপরিভোগস্স পচ্চনীকত্তা আণণ্যপরিভোগো নাম হোতি. যথা হি ইণাযিকো অত্তনো রুচিযা ইচ্ছিতদেসং গন্তুং ন লভতি, এৰং ইণপরিভোগযুত্তো লোকতো নিস্সরিতুং ন লভতীতি তপ্পটিপক্খত্তা সীলৰতো পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো আণণ্যপরিভোগোতি ৰুচ্চতি, তস্মা নিপ্পরিযাযতো চতুপরিভোগৰিনিমুত্তো ৰিসুংযেৰাযং পরিভোগোতি ৰেদিতব্বো. সো ইধ ৰিসুং ন ৰুত্তো, দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতীতি. সীলৰাপি হি ইমায সিক্খায সমন্নাগতত্তা সেক্খোত্ৰেৰ ৰুচ্চতি. সব্বেসন্তি অরিযানং পুথুজ্জনানঞ্চ.
কথং পুথুজ্জনানং ইমে পরিভোগা সম্ভৰন্তীতি? উপচারৰসেন. যো হি পুথুজ্জনস্সপি সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স পচ্চযগেধং পহায তত্থ অনুপলিত্তেন চিত্তেন পরিভোগো, সো সামিপরিভোগো ৰিয হোতি. সীলৰতো পন পচ্চৰেক্খিতপরিভোগো দাযজ্জপরিভোগো ৰিয হোতি দাযকানং মনোরথস্স অৰিরাধনতো. তেনেৰ ৰুত্তং ‘‘দাযজ্জপরিভোগেযেৰ ৰা সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. কল্যাণপুথুজ্জনস্স পরিভোগে ৰত্তব্বমেৰ নত্থি তস্স সেক্খসঙ্গহতো. সেক্খসুত্তঞ্হেতস্স অত্থস্স সাধকং.
লজ্জিনা সদ্ধিং পরিভোগো নাম লজ্জিস্স সন্তকং গহেত্ৰা পরিভোগো. অলজ্জিনা সদ্ধিন্তি এত্থাপি এসেৰ নযো. আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠেসুযেৰ আসঙ্কা ন কাতব্বাতি দস্সেতি. অত্তনো ভারভূতা সদ্ধিৰিহারিকাদযো. সোপি নিৰারেতব্বোতি যো পস্সতি, তেন নিৰারেতব্বো. যস্মা অলজ্জীপরিভোগো নাম লজ্জিনো ৰুচ্চতি, তস্মা আপত্তি নাম নত্থি উভিন্নম্পি অলজ্জীভাৰতো, ‘‘অলজ্জীপরিভোগো’’তি ইদং নামমত্তমেৰ ন লব্ভতীতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘আপত্তি পন অত্থিযেৰাতি ৰদন্তী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
অধম্মিযোতি অনেসনাদীহি উপ্পন্নো. ধম্মিযোতি ভিক্খাচরিযাদীহি উপ্পন্নো. সঙ্ঘস্সেৰ দেতীতি ভত্তং অগ্গহেত্ৰা অত্তনা লদ্ধসলাকংযেৰ দেতি. সচে পন লজ্জী অলজ্জিং পগ্গণ্হাতি…পে… অন্তরধাপেতীতি এত্থ কেৰলং পগ্গণ্হিতুকামতায এৰং কাতুং ন ৰট্টতি, ধম্মস্স পন সাসনস্স সোতূনঞ্চ অনুগ্গহত্থায ৰট্টতীতি ৰেদিতব্বং. পুরিমনযেন ‘‘সো আপত্তিযা কারেতব্বো’’তি ৰুত্তত্তা ইমস্স আপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি. উদ্দেসগ্গহণাদিনা ধম্মস্স পরিভোগো ধম্মপরিভোগো. ধম্মানুগ্গহেন গণ্হন্তস্স আপত্তিযা অভাৰেপি থেরো তস্স অলজ্জিভাৰংযেৰ সন্ধায ‘‘পাপো কিরায’’ন্তিআদিমাহ. তস্স পন সন্তিকেতি মহারক্খিতত্থেরস্স সন্তিকে.
৫৮৬. রাজোরোধাদযোতিআদি ‘‘ইদং গণ্হিস্সামী’’তি চেতনামত্তসম্ভৰতো ৰুত্তং. অস্সতিযা দিন্নন্তি এত্থ অস্সতিযা দিন্নং নাম অপরিচ্চত্তং হোতি, তস্মা দসন্তে বদ্ধকহাপণাদি অস্সতিযা দিন্নং ভিক্খুনা ৰত্থসঞ্ঞায পটিগ্গহিতঞ্চ, ততো নেৰ রূপিযং দিন্নং, নাপি পটিগ্গহিতঞ্চ হোতীতি এত্থ আপত্তিদেসনাকিচ্চং নত্থি, তং পন দাযকানমেৰ পটিদাতব্বং. তেন অকপ্পিযৰত্থুনা তে চে দাযকা সপ্পিআদীনি কিণিত্ৰান সঙ্ঘস্স তস্স চ ভিক্খুনো দেন্তি, সব্বেসং কপ্পতি দাযকানংযেৰ সন্তকত্তা. অট্ঠকথাযং পন পুঞ্ঞকামেহি পরিচ্চজিত্ৰা দিন্নমেৰ সন্ধায ‘‘পুঞ্ঞকামা…পে… রূপিযে অরূপিযসঞ্ঞী রূপিযং পটিগ্গণ্হাতীতি ৰেদিতব্বো’’তি ৰুত্তং, তস্মা পরিচ্চজিত্ৰা দিন্নং ৰত্থসঞ্ঞায গণ্হতোপি নিস্সগ্গিযমেৰ. তেন যদি তে দাযকা নো আগন্ত্ৰা গণ্হন্তি, দাযকে পুচ্ছিত্ৰা অত্তনো অত্থায চে পরিচ্চত্তং, সঙ্ঘে নিস্সজ্জিত্ৰা আপত্তি দেসেতব্বা. তৰ চোল়কং পস্সাহীহি ইমিনা গিহিসন্তকেপি ‘‘ইদং গণ্হথা’’তিআদিঅকপ্পিযৰোহারেন ৰিধানং ভিক্খুনো ন কপ্পতীতি দীপেতি. একপরিচ্ছেদানীতি কিরিযাকিরিযভাৰতো একপরিচ্ছেদানি. জাতরূপরজতভাৰো, অত্তুদ্দেসিকতা, কহাপণাদীসু অঞ্ঞতরভাৰোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
রূপিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.