১৩. কুলদূসকসিক্খাপদৰণ্ণনা

৪৩১. তেরসমে কীটাগিরীতি তস্স নিগমস্স নামং. তঞ্হি সন্ধায পরতো ‘‘ন অস্সজিপুনব্বসুকেহি ভিক্খূহি কীটাগিরিস্মিং ৰত্থব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তেন পন যোগতো সো জনপদোপি ‘‘কীটাগিরি’’ইচ্চেৰ সঙ্খ্যং গতোতি আহ ‘‘এৰংনামকে জনপদে’’তি. আৰাসে নিযুত্তা আৰাসিকা, নিবদ্ধৰাসিনো. তে অকতং সেনাসনং করোন্তি, জিণ্ণং পটিসঙ্খরোন্তি, কতে ইস্সরা হোন্তি. তেনাহ ‘‘সো যেসং আযত্তো…পে… তে আৰাসিকা’’তি. নিৰাসো নিৰাসমত্তং এতেসং অত্থীতি নেৰাসিকাতি আহ ‘‘যে পন কেৰল’’ন্তিআদি. তেতি অস্সজিপুনব্বসুকা. ছ জনাতি পণ্ডুকো লোহিতকো মেত্তিযো ভূমজকো অস্সজি পুনব্বসুকোতি ইমে ছ জনা. সম্মাতি আলপনৰচনমেতং. আযমুখভূতাতি আযস্স মুখভূতা. ধুরট্ঠানেতি সাৰত্থিযা অৰিদূরে ঠানে. ৰস্সানে হেমন্তে চাতি দ্ৰীসু উতূসু ৰস্সনতো ‘‘দ্ৰীহি মেঘেহী’’তি ৰুত্তং. দিযড্ঢভিক্খুসহস্সতো গণাচরিযানং ছন্নং জনানং অধিকত্তা ‘‘সমধিক’’ন্তি ৰুত্তং, সাধিকন্তি অত্থো. ম-কারো পদসন্ধিৰসেন আগতো. অকতৰত্থুন্তি অকতপুব্বং অভিনৰৰত্থুং.

কণিকারাদযো পুপ্ফরুক্খা, জাতিসুমনাদযো পুপ্ফগচ্ছা. কোট্টনন্তি সযং ছিন্দনং. কোট্টাপনন্তি ‘‘ইমং ছিন্দ ভিন্দা’’তি অঞ্ঞেহি ছেদাপনং. আল়িযা বন্ধনন্তি যথা গচ্ছমূলে উদকং সন্তিট্ঠতি, তথা সমন্ততো বন্ধনং. উদকস্সাতি অকপ্পিযউদকস্স. কপ্পিযউদকসিঞ্চনন্তি ইমিনাৰ সিঞ্চাপনম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ননু ‘‘উদকস্স সেচনং সেচাপন’’ন্তি ইমিনাৰ সামঞ্ঞতো কপ্পিযাকপ্পিযউদকসিঞ্চনাদিং সক্কা সঙ্গহেতুং, তস্মা কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি কস্মা ৰিসুং ৰুত্তন্তি? ‘‘আরামাদিঅত্থং রোপিতে অকপ্পিযৰোহারেসুপি কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি ৰট্টতী’’তি ৰক্খমানত্তা ইধাপি ৰিভাগং কত্ৰা কপ্পিযউদকসিঞ্চনাদি ৰিসুং দস্সিতং. হত্থমুখপাদধোৰনন্হানোদকসিঞ্চনন্তি ইমিনাপি পকারন্তরেন কপ্পিযউদকসিঞ্চনমেৰ দস্সেতি. ‘‘অকপ্পিযৰোহারো’’তি কোট্টনখণনাদিৰসেন সযং করণস্সপি কথং সঙ্গহোতি? অকপ্পিযন্তি ৰোহরীযতীতি অকপ্পিযৰোহারোতি অকপ্পিযভূতং করণকারাপনাদি সব্বমেৰ সঙ্গহিতং, ন পন অকপ্পিযৰচনমত্তন্তি দট্ঠব্বং. কপ্পিযৰোহারেপি এসেৰ নযো. সুক্খমাতিকায উজুকরণন্তি ইমিনা পুরাণপণ্ণাদিহরণম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. কুদালাদীনি ভূমিযং ঠপেত্ৰা ঠানতো হত্থেন গহেত্ৰা ঠানমেৰ পাকটতরন্তি ‘‘ওভাসো’’তি ৰুত্তং.

মহাপচ্চরিৰাদম্হি পতিট্ঠপেতুকামো পচ্ছা ৰদতি. ৰনত্থাযাতি ইদং কেচি ‘‘ৰতত্থাযা’’তি পঠন্তি, তেসং ৰতিঅত্থাযাতি অত্থো. অকপ্পিযৰোহারেপি একচ্চং ৰট্টতীতি দস্সেতুং ‘‘ন কেৰলঞ্চ সেস’’ন্তিআদিমাহ. যং কিঞ্চি মাতিকন্তি সুক্খমাতিকং ৰা অসুক্খমাতিকং ৰা. ‘‘কপ্পিযউদকং সিঞ্চিতু’’ন্তি ইমিনা ‘‘কপ্পিযউদকং সিঞ্চথাতি ৰত্তুম্পি ৰট্টতী’’তি দস্সেতি. সযং রোপেতুম্পি ৰট্টতীতি ইমিনা ‘‘রোপেহীতি ৰত্তুং ৰট্টতী’’তিপি সিদ্ধং. অঞ্ঞত্থায ৰা করোন্তস্সাতি ৰত্থুপূজাদিঅত্থং করোন্তস্স. কস্মা ন অনাপত্তীতি ৰত্থুপূজনত্থায গন্থনাদীসু কস্মা ন অনাপত্তি. অনাপত্তিযেৰাতি পটিৰচনং দত্ৰা ইদানি তমেৰ অনাপত্তিভাৰং দস্সেতুং ‘‘যথাহী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থাতি আরামাদিঅত্থায রুক্খরোপনে. তথা ৰত্থুপূজনত্থাযপি অনাপত্তিযেৰাতি রতনত্তযপূজনত্থাযপি কপ্পিযৰোহারেন পরিযাযাদীহি চ গন্থাপনে অনাপত্তিযেৰাতি অত্থো.

‘‘তথা ৰত্থুপূজনত্থাযা’’তি হি সামঞ্ঞতো ৰুত্তেপি ‘‘যথা হি তত্থ কপ্পিযৰোহারেন পরিযাযাদীহি চা’’তি ৰুত্তত্তা কপ্পিযৰোহারাদীহি গন্থাপনে এৰ অনাপত্তি ৰিঞ্ঞাযতি, ন সযং গন্থনে, তেনেৰ পরো সযং গন্থনম্পি কস্মা ন ৰট্টতীতি চোদেন্তো ‘‘ননু চা’’তিআদিমাহ. যথা আরামাদিঅত্থং কপ্পিযপথৰিযং সযং রোপেতুম্পি ৰট্টতি, তথা ৰত্থুপূজনত্থায সযং গন্থনেপি কস্মা ন ৰট্টতীতি চোদকস্স অধিপ্পাযো. ৰুত্তন্তিআদি আচরিযস্স পরিহারো. অথ ‘‘ন পন মহাঅট্ঠকথায’’ন্তি কস্মা ৰদতি. মহাপচ্চরিআদীসু ৰুত্তম্পি হি পমাণমেৰাতি নাযং ৰিরোধো, মহাঅট্ঠকথাযং অৰুত্তম্পি তত্থেৰ ৰুত্তেন সংসন্দিত্ৰা পমাণমেৰাতি পতিট্ঠাপেতুং ৰুত্তত্তা. তং কথন্তি মঞ্ঞেয্যাসীতি সম্বন্ধো. মহাঅট্ঠকথাযঞ্চ কপ্পিযউদকসেচনং ৰুত্তং, তং কথন্তি এত্থাযমধিপ্পাযো. কিঞ্চাপি মহাঅট্ঠকথাযং আরামাদিঅত্থায কপ্পিযপথৰিযং সযং রোপনং ন ৰুত্তং, কপ্পিযউদকস্স পন সযং সিঞ্চনং ৰুত্তমেৰ, তস্মা যথা আরামাদিঅত্থায কপ্পিযউদকং সযং সিঞ্চিতুম্পি ৰট্টতি, তথা ৰত্থুপূজনত্থায সযং গন্থনম্পি কস্মা ন ৰট্টতীতি. তম্পি ন ৰিরুজ্ঝতীতি যদেতং আরামাদিঅত্থায সযং রোপনং কপ্পিযউদকসিঞ্চনঞ্চ ৰুত্তং, তম্পি ন ৰিরুজ্ঝতি. কথং তং ন ৰিরুজ্ঝতীতি আহ ‘‘তত্রহী’’তিআদি. এতং ৰুত্তন্তি মালাৰচ্ছং রোপেন্তিপি রোপাপেন্তিপি সিঞ্চন্তিপি সিঞ্চাপেন্তিপীতি এতং ৰুত্তং. অঞ্ঞত্র পন পরিযাযো অত্থীতি ‘‘মালাৰচ্ছং রোপেন্তিপি রোপাপেন্তিপি সিঞ্চন্তিপি সিঞ্চাপেন্তিপী’’তি কুলসঙ্গহত্থায রোপনসিঞ্চনং সন্ধায ৰুত্তত্তা ততো অঞ্ঞত্র আরামাদিঅত্থায মালাৰচ্ছরোপনে পরিযাযো অত্থি. তত্থ পরিযাযং ইধ চ পরিযাযাভাৰং ঞত্ৰাতি তত্থ ‘‘মালাৰচ্ছং রোপেন্তী’’তিআদীসু ‘‘মালাৰচ্ছ’’ন্তি ৰিসেসৰচনসব্ভাৰতো পরিযাযং, ইধ ‘‘গন্থেন্তী’’তিআদীসু তথাৰিধৰিসেসৰচনাভাৰতো পরিযাযাভাৰঞ্চ ঞত্ৰা.

ননু চ যথা ‘‘গন্থেন্তী’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা পরিযাযো ন লব্ভতীতি যস্স কস্সচি অত্থায সযং গন্থনং ন ৰট্টতি, এৰং ‘‘গন্থাপেন্তী’’তি সামঞ্ঞতো ৰুত্তত্তা পরিযাযেন গন্থাপনম্পি ন ৰট্টতীতি আপজ্জতি. এৰঞ্চ সতি পরতো ‘‘এৰং জান, এৰং কতে সোভেয্য, যথা এতানি পুপ্ফানি ন ৰিকিরিযন্তি, তথা করোহীতিআদিনা কপ্পিযৰচনেন কারেতুং ৰট্টতী’’তি ইদং ৰিরুজ্ঝতীতি? ন ৰিরুজ্ঝতি, পরিযাযেন হি কারাপনং গন্থাপনমেৰ ন হোতি, তস্মা যথাৰুত্তনযেন পরিযাযতো কারাপনং ৰট্টতি. সব্বং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বন্তি হেট্ঠা ৰুত্তং ৰিনিচ্ছযমেৰ সঙ্খেপতো নিগমেতি. হরণাদীসু কস্মা অনাপত্তীতি ৰত্থুপূজনত্থায হরণাদীসু কস্মা অনাপত্তি. কুলিত্থিআদীনং অত্থায হরণতোতি কুলিত্থিআদীনং হরণস্স তত্থ ৰুত্তত্তাতি অধিপ্পাযো. তেনেৰাহ ‘‘হরণাধিকারে হী’’তিআদি. মালন্তি পুপ্ফদামং. মঞ্জরী ৰিযাতি কুসুমমঞ্জরী ৰিয. হারসদিসন্তি মুত্তাহারসদিসং.

পাচিত্তিযঞ্চেৰ দুক্কটঞ্চাতি পথৰীখণনপচ্চযা পাচিত্তিযং, কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং. অকপ্পিযৰোহারেনাতি ‘‘ইদং খণ, ইদং রোপেহী’’তিআদিঅকপ্পিযৰোহারেন. দুক্কটমেৰাতি কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং. উভযত্থাতি কপ্পিযাকপ্পিযপথৰিযং. সব্বত্থাতি কুলসঙ্গহপরিভোগআরামাদিঅত্থায রোপিতে. দুক্কটম্পীতি ন কেৰলং পাচিত্তিযমেৰ. কপ্পিযেনাতি কপ্পিযেন উদকেন. তেসংযেৰ দ্ৰিন্নন্তি কুলদূসনপরিভোগানং. দুক্কটন্তি কুলসঙ্গহত্থায সযং সিঞ্চনে কপ্পিযৰোহারেন অকপ্পিযৰোহারেন ৰা সিঞ্চাপনে চ দুক্কটং, পরিভোগত্থায পন সযং সিঞ্চনে অকপ্পিযৰোহারেন সিঞ্চাপনে চ দুক্কটং. আপত্তিবহুলতা ৰেদিতব্বাতি এত্থ সযং সিঞ্চনে ধারাপচ্ছেদগণনায আপত্তিগণনা ৰেদিতব্বা. সিঞ্চাপনে পন পুনপ্পুনং আণাপেন্তস্স ৰাচায ৰাচায আপত্তি, সকিং আণত্তস্স বহূনং সিঞ্চনেপি একাৰ.

দুক্কটপাচিত্তিযানীতি কুলসঙ্গহপচ্চযা দুক্কটং, ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিযং. অঞ্ঞত্থাতি ৰত্থুপূজাদিঅত্থায ওচিননে. সকিং আণত্তোতি অকপ্পিযৰোহারেন আণত্তো. পাচিত্তিযমেৰাতি অকপ্পিযৰচনেন আণত্তত্তা পাচিত্তিযং. কপ্পিযৰচনেন পন ৰত্থুপূজাদিঅত্থায ওচিনাপেন্তস্স অনাপত্তিযেৰ.

গন্থনেন নিব্বত্তং গন্তিমং. এস নযো সেসেসুপি. ন ৰট্টতীতি কুলসঙ্গহত্থায ৰত্থুপূজাদিঅত্থায ৰা ৰুত্তনযেন করোন্তস্স চ কারাপেন্তস্স চ দুক্কটন্তি অত্থো. পুরিমনযেনেৰাতি ‘‘ভিক্খুস্স ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. ধম্মাসনৰিতানে বদ্ধকণ্টকেসু পুপ্ফানি ৰিজ্ঝিত্ৰা ঠপেন্তীতি সম্বন্ধো. উপরূপরি ৰিজ্ঝিত্ৰা ছত্তসদিসং কত্ৰা আৰুণনতো ‘‘ছত্তাতিছত্তং ৰিযা’’তি ৰুত্তং. ‘‘কদলিক্খন্ধম্হী’’তিআদিনা ৰুত্তং সব্বমেৰ সন্ধায ‘‘তং অতিওল়ারিকমেৰা’’তি ৰুত্তং, সযং করোন্তস্স অকপ্পিযৰচনেনেৰ কারাপেন্তস্স চ দুক্কটমেৰাতি অত্থো. পুপ্ফৰিজ্ঝনত্থন্তি ৰুত্তত্তা পুপ্ফানি ৰিজ্ঝিতুংযেৰ কণ্টকং বন্ধিতুং ন ৰট্টতি, পুপ্ফদামাদিবন্ধনত্থং পন ৰট্টতি. কণ্টকম্পি বন্ধিতুং ন ৰট্টতীতি চ ইদং অট্ঠকথাচরিযপ্পমাণেন গহেতব্বং. পৰেসেতুং ন ৰট্টতীতি ৰুত্তত্তা পুপ্ফচ্ছিদ্দে অপৰেসেত্ৰা উপরূপরি ঠপেতুং ৰট্টতি. জালমযং ৰিতানং জালৰিতানং. নাগদন্তকম্পি সচ্ছিদ্দকংযেৰ গহেতব্বং. পুপ্ফপটিচ্ছকং দণ্ডাদীহি কতপুপ্ফাধারণং, তম্পি সচ্ছিদ্দমেৰ ইধ ৰুত্তং. অসোকপিণ্ডিযাতি অসোকপুপ্ফমঞ্জরিকায. ‘‘ধম্মরজ্জু নাম চেতিযং ৰা বোধিং ৰা পুপ্ফপৰেসনত্থং আৰিজ্ঝিত্ৰা বদ্ধরজ্জূ’’তি মহাগণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং, তস্মা তথাবদ্ধায রজ্জুযা চেতিযস্স চ অন্তরে পুপ্ফানি পৰেসেতুং ৰট্টতীতি ৰিঞ্ঞাযতি. গণ্ঠিপদে পন ‘‘ধম্মরজ্জুন্তি সিথিলং ৰট্টিকং রজ্জুং কত্ৰা বোধিং ৰা চেতিযং ৰা পরিক্খিপিত্ৰা ধম্মাসনে ৰা লম্বিত্ৰা তত্থ পুপ্ফানি পৰেসেন্তী’’তি ৰুত্তং, তস্মা সিথিলৰট্টিকায রজ্জুযা অন্তরেপি পুপ্ফানি পৰেসেতুং ৰট্টতীতি ৰিঞ্ঞাযতি, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং. উভযত্থাপি পনেত্থ নেৰত্থি ৰিরোধোতি অম্হাকং খন্তি.

মত্থকদামন্তি ধম্মাসনাদিমত্থকে লম্বকদামং. পুপ্ফেহি ৰেঠেন্তীতি পুপ্ফদামেন ৰেঠেন্তি. তেসংযেৰাতি উপ্পলাদীনংযেৰ. ৰাকেন ৰা দণ্ডকেন ৰাতি ৰিসুং অচ্ছিন্নেন পুপ্ফসহিতেনেৰ ৰাকেন ৰা দণ্ডকেন ৰা. খন্ধে ঠপিতকাসাৰস্সাতি খন্ধে ঠপিতসঙ্ঘাটিং সন্ধায ৰুত্তং. তঞ্হি তথা বন্ধিতুং সক্কা ভৰেয্য. ইমিনাৰ অঞ্ঞম্পি তাদিসং কাসাৰং ৰা ৰত্থং ৰা ৰুত্তনযেন বন্ধিত্ৰা তত্থ পুপ্ফানি পক্খিপিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. অংসভণ্ডিকং পসিব্বকে পক্খিত্তসদিসত্তা ৰেঠিমং নাম ন জাতং, তস্মা সিথিলবন্ধস্স অন্তরন্তরা পক্খিপিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি.

পুপ্ফপটে চ দট্ঠব্বন্তি পুপ্ফপটং করোন্তস্স দীঘতো পুপ্ফদামস্স হরণপচ্চাহরণৰসেন পূরণং সন্ধায ৰুত্তং. তিরিযতো হরণং পন ৰাযিমং নাম হোতি, ন পূরিমং. পুরিমট্ঠানং অতিক্কামেতীতি এত্থ ‘‘অফুসাপেত্ৰাপি অতিক্কামেন্তস্স আপত্তিযেৰা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. ‘‘পুরিমট্ঠানং অতিক্কামেতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তত্তা তং যুত্তং. কেচি পন ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং অফুসাপেত্ৰা অনেকক্খত্তুং পরিক্খিপিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তীতি ৰুত্তং, তত্থ কারণং ন দিস্সতি. বন্ধিতুং ৰট্টতীতি পুপ্ফরহিতায সুত্তকোটিযা ৰাককোটিযা ৰা বন্ধিতুং ৰট্টতি. একৰারং হরিত্ৰা ৰা পরিক্খিপিত্ৰা ৰাতি ইদং পুব্বে ৰুত্তচেতিযাদিপরিক্খেপং পুপ্ফপটকরণঞ্চ সন্ধায ৰুত্তং, তস্মা চেতিযং ৰা বোধিং ৰা পরিক্খিপন্তেন একৰারং পরিক্খিপিত্ৰা পুরিমট্ঠানং সম্পত্তে অঞ্ঞস্স দাতব্বং, তেনপি একৰারং পরিক্খিপিত্ৰা তথেৰ কাতব্বং. পুপ্ফপটং করোন্তেন চ একৰারং হরিত্ৰা অঞ্ঞস্স দাতব্বং, তেনপি তথেৰ কাতব্বং. সচেপি দ্ৰেযেৰ ভিক্খূ উভোসু পস্সেসু ঠত্ৰা পরিযাযেন হরন্তি, ৰট্টতিযেৰাতি ৰদন্তি.

পূরিতন্তি দীঘতো পসারণৰসেন পূরিতং. ৰাযিতুং ন লভতীতি দীঘতো পসারিতে তিরিযতো হরণং ৰাযনং নাম হোতীতি একৰারম্পি পুপ্ফগুণং তিরিযতো হরিতুং ন ৰট্টতি. পুপ্ফানি ঠপেন্তেনাতি অগন্থিতানি পাকতিকপুপ্ফানি ঠপেন্তেন. পুপ্ফদামং পন পূজনত্থায ভূমিযং ঠপেন্তেন ফুসাপেত্ৰা ৰা অফুসাপেত্ৰা ৰা দিগুণং কত্ৰা ঠপেতুং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. ঘটিকদামওলম্বকোতি অন্তে ঘটিকাকারযুত্তো যমকদামওলম্বকো. একেকং পন দামং নিক্খন্তসুত্তকোটিযাৰ বন্ধিত্ৰা ওলম্বিতুং ৰট্টতি, পুপ্ফদামদ্ৰযং সঙ্ঘটিতুকামেনপি নিক্খন্তসুত্তকোটিযাৰ সুত্তকোটিং সঙ্ঘটিতুং ৰট্টতি. অড্ঢচন্দাকারেন মালাগুণপরিক্খেপোতি অড্ঢচন্দাকারেন মালাগুণস্স পুনপ্পুনং হরণপচ্চাহরণৰসেন পূরেত্ৰা পরিক্খিপনং. তেনেৰ তং পূরিমে পৰিট্ঠং, তস্মা এতম্পি অড্ঢচন্দাকারং পুনপ্পুনং হরণপচ্চাহরণৰসেন পূরিতং ন ৰট্টতি. একৰারং পন অড্ঢচন্দাকারেন মালাগুণং হরিতুং ৰট্টতীতি ৰদন্তি. পুপ্ফদামকরণন্তি এত্থ সুত্তকোটিযং গহেত্ৰাপি একতো কাতুং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি. গেণ্ডুকখরপত্তদামানং পটিক্খিত্তত্তা চেলাদীহি কতদামম্পি ন ৰট্টতি অকপ্পিযানুলোমত্তাতি ৰদন্তি.

‘‘লাসিযনাটকং নাটেন্তী’’তি ৰত্ৰা তমেৰ পরিযাযন্তরেন দস্সেতুং ‘‘রেচকং দেন্তী’’তি ৰুত্তং, অভিনযং দস্সেন্তীতি অত্থো, অত্তনো অধিপ্পাযং পকাসেত্ৰা ‘‘এৰং নচ্চিতব্ব’’ন্তি পঠমং উট্ঠহিত্ৰা নচ্চনাকারং দস্সেন্তীতি ৰুত্তং হোতি. কেচি পন ‘‘মুখে অঙ্গুলিযো পক্খিপিত্ৰা সদ্দং করোন্তা চক্কমিৰ অত্তানং ভমযমানা রেচকং দেন্তি নামা’’তি ৰদন্তি. একেকায পন্তিযা অট্ঠ অট্ঠ পদানি অস্সাতি অট্ঠপদং. ‘‘অট্ঠাপদ’’ন্তিপি পঠন্তি. দসপদেপি এসেৰ নযো. পদানীতি চ সারিআদীনং পতিট্ঠানট্ঠানানি. দসপদং নাম দ্ৰীহি পন্তীহি ৰীসতিযা পদেহি কীল়নজূতং. আকাসেযেৰ কীল়ন্তীতি ‘‘অযং সারী অসুকপদং মযা নীতা, অযং অসুকপদ’’ন্তি কেৰলং মুখেনেৰ ৰদন্তা আকাসেযেৰ জূতং কীল়ন্তি. জূতফলকেতি জূতমণ্ডলে. পাসককীল়ায কীল়ন্তীতি পাসকং ৰুচ্চতি ছসু পস্সেসু একেকং যাৰ ছক্কং দস্সেত্ৰা কতকীল়নং, তং ৰড্ঢেত্ৰা যথালদ্ধএককাদিৰসেন সারিযো অপনেন্তা উপনেন্তা চ কীল়ন্তি. ঘটেন কীল়া ঘটিকাতি একে.

মঞ্জট্ঠিযা ৰাতি মঞ্জট্ঠিরুক্খসারং গহেত্ৰা পক্ককসাৰং সন্ধায ৰদতি. সলাকহত্থন্তি তালহীরাদীনং কলাপস্সেতং অধিৰচনং. বহূসু সলাকাসু ৰিসেসরহিতং একং সলাকং গহেত্ৰা তাসু পক্খিপিত্ৰা পুন তংযেৰ উদ্ধরন্তা সলাকহত্থেন কীল়ন্তীতি কেচি. পণ্ণেন ৰংসাকারেন কতা নাল়িকা পণ্ণনাল়িকা. তেনেৰাহ ‘‘তং ধমন্তা’’তি. পুচ্ছন্তস্স মুখাগতং অক্খরং গহেত্ৰা নট্ঠমুট্ঠিলাভালাভাদিজাননকীল়া অক্খরিকাতিপি ৰদন্তি. হত্থিস্মিন্তি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হত্থিনিমিত্তসিপ্পেতি অত্থো. অস্সস্মিন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. ‘‘উস্সেল়েন্তি অপ্ফোটেন্তী’’তি দ্ৰিন্নং পদানং অত্থো পাকটোযেৰাতি ন ৰুত্তো. তত্থ উস্সেল়েন্তীতি মুখেন উস্সেল়নসদ্দং পমুঞ্চন্তি, মহন্তং কত্ৰা অব্যত্তসদ্দং পৰত্তেন্তীতি অত্থো. ‘‘অজানং সঞ্ঞং দেন্তা অজপালকা ৰিয মুখেন ৰাতং নিচ্ছারেন্তা সুখুমং অব্যত্তনাদং পৰত্তেন্তী’’তিপি ৰদন্তি. অপ্ফোটেন্তীতি ভুজহত্থসঙ্ঘট্টনসদ্দং পৰত্তেন্তি, ৰামহত্থং উরে ঠপেত্ৰা দক্খিণেন পাণিনা তত্থ তাল়নেন সদ্দং করোন্তীতি অত্থো. মুখডিণ্ডিমন্তি মুখভেরিযা এতং অধিৰচনং.

৪৩২. পসাদাৰহেনাতি পসাদজননকেন. অভিক্কমনং অভিক্কন্তন্তি আহ ‘‘গমনেনা’’তি. পটিক্কমনং পটিক্কন্তং. নিৰত্তনেনাতি নিৰত্তিমত্তং দস্সেতি. নিৰত্তেত্ৰা পন গমনং গমনমেৰ. অভিমুখং লোকিতং আলোকিতন্তি আহ ‘‘পুরতো দস্সনেনা’’তি. ইতো চিতো চ দস্সনেনাতি অনুদিসাপেক্খনং দস্সেতি. যংদিসাভিমুখো গচ্ছতি তিট্ঠতি নিসীদতি, তদভিমুখং পেক্খনং আলোকিতং, তদনুগতদিসালোকনং ‘‘ৰিলোকিত’’ন্তি হি ৰুচ্চতি. অঞ্ঞানিপি হেট্ঠা উপরি পচ্ছতো পেক্খনৰসেন ওলোকিতউল্লোকিতাপলোকিতানি নাম হোন্তি. তানি পন ন সমণসারুপ্পানি অপ্পসাদাৰহানি, তেনেৰেত্থ আলোকিতৰিলোকিতানেৰ গহিতানি. তেসন্তি সমাসে গুণীভূতানিপি পব্বানি পরামসতি. ‘‘পব্বসঙ্কোচনেনা’’তি হি ৰুত্তত্তা পব্বানি তত্থ গুণীভূতানি সঙ্কোচনস্স পধানত্তা. সতিসম্পজঞ্ঞেহীতি সাত্থকতাদিপরিগ্গাহিকায সতিযা তথাপৰত্তসম্পজঞ্ঞেন চ সমন্ততো পকারেহি, পকট্ঠং ৰা সৰিসেসং জানাতীতি সম্পজানো, তস্স ভাৰো সম্পজঞ্ঞং. তথাপৰত্তঞাণস্সেতং অধিৰচনং. অভিসঙ্খতত্তাতি সম্মা পৰত্তিতত্তা. হেট্ঠাখিত্তচক্খূতি খন্ধং অনামেত্ৰাৰ অধোখিত্তচক্খু. খন্ধং নামেত্ৰা হি হেট্ঠাৰলোকনং ন সমণসারুপ্পং. ‘‘ওক্খিত্তচক্খূ’’তি চ ইমিনা যুগমত্তদস্সিতা ৰুত্তা.

বোন্দোতি লোলো মন্দধাতুকোতি অত্থো. ভকুটিং কত্ৰাতি ভমুকভেদং কত্ৰা. সাখল্যেন যুত্তাতি ‘‘তত্থ কতমং সাখল্যং? যা সা ৰাচা নেলা কণ্ণসুখা’’তিআদিনা (ধ. স. ১৩৫০) নযেন ৰুত্তসাখল্যেন সমন্নাগতা, মুদুৰচনাতি অত্থো. নেলাতি এলং ৰুচ্চতি দোসো, নাস্সা এলন্তি নেলা, নিদ্দোসাতি অত্থো. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুরতায কণ্ণানং সুখা, সূচিনা ৰিজ্ঝনং ৰিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. দাননিবদ্ধানীতি নিবদ্ধদানানি.

‘‘সারিপুত্তমোগ্গল্লানে আমন্তেসী’’তি ৰত্ৰা ‘‘গচ্ছথ তুম্হে সারিপুত্তা’’তি ৰচনতো ‘‘সারিপুত্তা’’তি ইদং একসেসনযেন ৰুত্তন্তি অযমত্থো পাকটোযেৰাতি ন ৰুত্তো. ‘‘সারিপুত্তা’’তি হি ইদং একসেসনযেন ৰুত্তং ৰিরূপেকসেসস্সপি ইচ্ছিতত্তা, তেনেৰেত্থ বহুৰচননিদ্দেসো কতোতি. সদ্ধস্স পসন্নস্সাতি রতনত্তযস্স সদ্ধায সমন্নাগতস্স ততোযেৰ চ পসন্নস্স, কম্মফলসদ্ধায ৰা সমন্নাগতত্তা সদ্ধস্স রতনত্তযপ্পসাদবহুলতায পসন্নস্স.

৪৩৩. আপত্তিং রোপেতব্বাতি কুলদূসককম্মেন আপন্নাপত্তিং রোপেতব্বা. তস্মিং ৰিহারেতি বহিগামে ৰিহারং সন্ধায ৰুত্তং. অন্তোগামে ৰিহারো পন ‘‘তস্মিং গামে ন ৰসিতব্ব’’ন্তি ইমিনাৰ সঙ্গহিতো গামগ্গহণেনেৰ গহিতত্তা. ‘‘তস্মিং ৰিহারে’’তি ৰচনতো তস্স গামস্স সামন্তা অঞ্ঞস্মিং ৰিহারে ৰসিতুং ৰট্টতি. সামন্তগামে পিণ্ডায ন চরিতব্বন্তি তস্মিং ৰিহারে ৰাসস্স পটিক্খিত্তত্তা যদি তত্থ ৰসতি, তেন সামন্তগামেপি পিণ্ডায ন চরিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তস্মিং গামে পিণ্ডায ন চরিতব্বন্তি যস্মিং গামে কুলদূসককম্মং কতং, তস্মিং গামে ন চরিতব্বং. যস্মিঞ্হি গামে ৰা নিগমে ৰা কুলদূসককম্মং কতং, যস্মিঞ্চ ৰিহারে ৰসতি, নেৰ তস্মিং গামে ৰা নিগমে ৰা চরিতুং লব্ভতি, ন ৰিহারে ৰসিতুং. সামন্তৰিহারে ৰসন্তেন পন সামন্তগামে চরিতুং ৰট্টতি তত্থ ৰাসস্স অপ্পটিক্খিত্তত্তা.

৪৩৫. অট্ঠারস ৰত্তানীতি ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং, ন নিস্সযো দাতব্বো, ন সামণেরো উপট্ঠাপেতব্বো, ন ভিক্খুনোৰাদকসম্মুতি সাদিতব্বা, সম্মতেন ভিক্খুনিযো ন ওৰদিতব্বা, যায আপত্তিযা সঙ্ঘেন পব্বাজনীযকম্মং কতং হোতি, ন সা আপত্তি আপজ্জিতব্বা অঞ্ঞা ৰা তাদিসিকা ততো ৰা পাপিট্ঠতরা, কম্মং ন গরহিতব্বং, কম্মিকা ন গরহিতব্বা, ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো উপোসথো ঠপেতব্বো, ন পৰারণা ঠপেতব্বা, ন সৰচনীযং কাতব্বং, ন অনুৰাদো ঠপেতব্বো, ন ওকাসো কারেতব্বো, ন চোদেতব্বো, ন সারেতব্বো, ন ভিক্খূহি সম্পযোজেতব্ব’’ন্তি এৰমাগতানি অট্ঠারস ৰত্তানি.

অস্সজিপুনব্বসুকপ্পধানা অস্সজিপুনব্বসুকাতি ৰুত্তা সহচরণঞাযেন. অনুলোমপটিপদং অপ্পটিপজ্জনতাযাতি যথাপঞ্ঞত্তসম্মাৰত্তসঙ্খাতং অনুলোমপটিপদং অপ্পটিপজ্জনতায, যেন ৰত্তেন চিণ্ণেন সঙ্ঘো অনুলোমিকো হোতি, তস্মিং অৰত্তনতোতি ৰুত্তং হোতি. ন পন্নলোমা হোন্তীতি পতিতলোমা ন হোন্তি, অনুকূলৰুত্তিনো ন হোন্তীতি অত্থো. নিত্থরণমগ্গং ন পটিপজ্জন্তীতি অনুলোমৰত্তসঙ্খাতং নিত্থরণূপাযং ন পটিপজ্জন্তি, যেন ৰত্তেন চিণ্ণেন সাপত্তিকভাৰতো নিত্তিণ্ণা হোন্তি, তস্মিং নিত্থরণকৰত্তস্মিং ন ৰত্তন্তি, আপত্তিৰুট্ঠানত্থং তুরিততুরিতা ছন্দজাতা ন হোন্তীতি ৰুত্তং হোতি. দসহি অক্কোসৰত্থূহীতি জাতিনামগোত্তকম্মসিপ্পআবাধলিঙ্গকিলেসআপত্তিহীনসঙ্খাতেহিদসহি অক্কোসকারণেহি. ছন্দগামিতা পাপেন্তীতিআদীসু য-কারো ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু ৰিয লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘ছন্দগামিতাযপি পাপেন্তী’’তিআদি. তেসন্তি অস্সজিপুনব্বসুকানং গণপামোক্খানং.

৪৩৬-৪৩৭. নিগমস্স অপাকটত্তা তং দস্সেতুং ‘‘তত্থা’’তিআদিমাহ. পরসন্তকং দেতি, দুক্কটমেৰাতি ৰিস্সাসগ্গাহেন পরসন্তকং গহেত্ৰা দেন্তং সন্ধায ৰুত্তং. তঞ্চ খো ৰত্থুপূজনত্থাযাতি মাতাপিতূনম্পি দেন্তেন ৰত্থুপূজনত্থায এৰ দাতব্বন্তি দস্সেতি. ‘‘মণ্ডনত্থায পন সিৰলিঙ্গাদিপূজনত্থাযাতি এত্তকমেৰ ৰুত্তত্তা ইমং ৰিক্কিণিত্ৰা জীৰিকম্পি কপ্পেস্সন্তীতি মাতুআদীনং দাতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. কস্সচিপীতি ঞাতকস্স অঞ্ঞাতকস্স ৰা কস্সচিপি. ঞাতিসামণেরেহেৰাতি অনুচ্ছৰিকত্তা ৰুত্তং. সম্পত্তানং সামণেরানং উপড্ঢভাগং দাতুং ৰট্টতীতি সঙ্ঘিকস্স লাভস্স উপচারসীমগতানং সামণেরানম্পি সন্তকত্তা তেসম্পি উপড্ঢভাগো লব্ভতেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তং. চূল়কন্তি উপড্ঢভাগতোপি উপড্ঢং. চতুত্থভাগস্সেতং অধিৰচনং.

‘‘সামণেরা…পে… ঠপেন্তী’’তি ইদং ৰস্সগ্গেন অভাজিযং সন্ধায ৰুত্তং. তত্থ তত্থাতি মগ্গে ৰা চেতিযঙ্গণে ৰা. দাপেতুং ন লভন্তীতি সামণেরেহি দাপেতুং অননুচ্ছৰিকত্তা ৰুত্তং. ন হি তং পুপ্ফদানং নাম সিযা. যদি হি তথা আগতানং তেসং দানং পুপ্ফদানং ভৰেয্য, সামণেরেহিপি দাতুং ন লব্ভেয্য. সযমেৰাতি সামণেরা সযমেৰ. যাগুভত্তাদীনি আদাযাতি ইদং ভিক্খূনং অত্থায যাগুভত্তাদিসম্পাদনং সন্ধায ৰুত্তত্তা ‘‘ন ৰট্টতী’’তি অৰিসেসেন ৰুত্তং.

ৰুত্তনযেনেৰাতি মাতাপিতূনং তাৰ হরিত্ৰাপি হরাপেত্ৰাপি পক্কোসিত্ৰাপি পক্কোসাপেত্ৰাপি দাতুং ৰট্টতি, সেসঞাতকানং পক্কোসাপেত্ৰাৰ. মাতাপিতূনঞ্চ হরাপেন্তেন ঞাতিসামণেরেহেৰ হরাপেতব্বং, ইতরে পন যদি সযমেৰ ইচ্ছন্তি, ৰট্টতীতি ইমং পুপ্ফে ৰুত্তনযং ফলেপি অতিদিসতি, তস্মা ফলম্পি মাতাপিতূনং হরণহরাপনাদিনা দাতুং ৰট্টতি, সেসঞাতীনং পক্কোসাপেত্ৰাৰ. ইদানি ‘‘যো হরিত্ৰা ৰা হরাপেত্ৰা ৰা…পে… ইস্সরৰতায দদতো থুল্লচ্চয’’ন্তি ইমং পুপ্ফে ৰুত্তনযং ফলেপি সঙ্খিপিত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘কুলসঙ্গহত্থায পনা’’তিআদিমাহ. খীণপরিব্বযানন্তি আগন্তুকে সন্ধায ৰুত্তং. ফলপরিচ্ছেদেন ৰাতি ‘‘এত্তকানি ফলানি দাতব্বানী’’তি এৰং ফলপরিচ্ছেদেন ৰা. রুক্খপরিচ্ছেদেন ৰাতি ‘‘ইমেহি রুক্খেহি দাতব্বানী’’তি এৰং রুক্খপরিচ্ছেদেন ৰা. পরিচ্ছিন্নেসুপি রুক্খেসু ‘‘ইধ ফলানি সুন্দরানি, ইতো গণ্হথা’’তি ৰদন্তেন কুলসঙ্গহো কতো নাম হোতীতি আহ ‘‘এৰং পন ন ৰত্তব্ব’’ন্তি.

রুক্খচ্ছল্লীতি রুক্খত্তচো. তেসং তেসং গিহীনং গামন্তরদেসন্তরাদীসু সাসনপটিসাসনহরণং জঙ্ঘপেসনিকং. তেনাহ ‘‘গিহীনং দূতেয্যং সাসনহরণকম্ম’’ন্তি. দূতস্স কম্মং দূতেয্যং. পঠমং সাসনং অগ্গহেত্ৰাপি…পে… পদে পদে দুক্কটন্তি ইদং তস্স সাসনং আরোচেস্সামীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন গমনং সন্ধায ৰুত্তং, তস্স পন সাসনং পটিক্খিপিত্ৰা সযমেৰ কারুঞ্ঞে ঠিতো গন্ত্ৰা অত্তনো পতিরূপং সাসনং আরোচেতি, অনাপত্তি. পুব্বে ৰুত্তপ্পকারন্তি ‘‘মম ৰচনেন ভগৰতো পাদে ৰন্দথা’’তিআদিনা ৰুত্তপ্পকারং সিক্খাপদে পঠমং ৰুত্তং. পক্কমতাযস্মাতি ইদং পব্বাজনীযকম্মৰসেন ৰুত্তং. পুন পক্কমতাযস্মাতি ইদং পন পব্বাজনীযকম্মকতস্স ৰত্তৰসেন ৰুত্তং. পঠমসঙ্ঘভেদসদিসানেৰাতি এত্থ অঙ্গেসুপি যথা তত্থ পরক্কমনং, এৰং ইধ ছন্দাদীহি পাপনং দট্ঠব্বং. সেসং তাদিসমেৰাতি.

কুলদূসকসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিগমনৰণ্ণনা

৪৪২. পঠমং আপত্তি আপজ্জনং এতেসন্তি পঠমাপত্তিকা. তত্তকানি অহানীতি পটিচ্ছাদিতদিৰসতো পট্ঠায যাৰ আরোচিতদিৰসো, তাৰ দিৰসপক্খমাসসংৰচ্ছরৰসেন যত্তকো কালো অতিক্কন্তো, তত্তকং কালন্তি অত্থো. অকামেন অৰসেনাতি এত্থ অপ্পটিকম্মকতায আপত্তিযা সগ্গমোক্খাৰরণভাৰতো অনিচ্ছন্তেনপি পরিৰসিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. অৰ্হাতব্বোতি অব্ভানকম্মৰসেন পক্কোসিতব্বো. তে চ ভিক্খূ গারয্হাতি এত্থ যে ঊনভাৰং ঞত্ৰা অব্ভেন্তি, তে ভিক্খূ চ গরহিতব্বা সাতিসারা সদোসা, দুক্কটং আপজ্জন্তীতি অযমত্থো পাকটোযেৰাতি ন ৰুত্তো. সামীচীতি ৰত্তং.

ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায সারত্থদীপনিযং

তেরসকৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.