২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডং
১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা
ইদানি পারাজিকসংৰণ্ণনাসমনন্তরা যা তেরসকাদিসংৰণ্ণনা সমারদ্ধা, তস্সাপি –
অনাকুলা অসন্দেহা, পরিপুণ্ণৰিনিচ্ছযা;
অত্থব্যঞ্জনসম্পন্না, হোতি সারত্থদীপনী.
তেরসকস্সাতি তেরস সিক্খাপদানি পরিমাণানি অস্স কণ্ডস্সাতি তেরসকং, তস্স তেরসকস্স কণ্ডস্সাতি অত্থো.
২৩৪. অনভিরতোতি অঞ্ঞত্থ গিহিভাৰং পত্থযমানো ৰুচ্চতি, ইধ পন কামরাগৰসেন উক্কণ্ঠিততায ৰিক্খিত্তচিত্ততায সমন্নাগতো অধিপ্পেতোতি আহ ৰিক্খিত্তচিত্তোতিআদি.
২৩৬-২৩৭. সঞ্চেতনিকাতি এত্থ সং-সদ্দো ৰিজ্জমানত্থতায সাত্থকোতি দস্সেন্তো আহ সংৰিজ্জতি চেতনা অস্সাতি. তত্থ চেতনাতি ৰীতিক্কমৰসপ্পৰত্তা পুব্বভাগচেতনা. অস্সাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিযা. ইমস্মিং ৰিকপ্পে ইক-সদ্দস্স ৰিসুং অত্থো নত্থীতি আহ সঞ্চেতনাৰ সঞ্চেতনিকাতি. ইদানি সং-সদ্দস্স অত্থং অনপেক্খিত্ৰা ইক-সদ্দোৰ অস্সত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো সঞ্চেতনা ৰা অস্সা অত্থীতি সঞ্চেতনিকাতি দুতিযৰিকপ্পমাহ. সংৰিজ্জতি চেতনা অস্সাতি পদভাজনে ৰত্তব্বে ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা জানন্তোতিআদি ৰুত্তং. উপক্কমামীতি জানন্তোতি মোচনত্থং উপক্কমামীতি জানন্তো.
আসযভেদতোতি পিত্তাদিআসযভেদতো. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি রঞ্ঞোপি চক্কৰত্তিস্স পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযেসু চতূসু অঞ্ঞতরো আসযো হোতিযেৰ, মন্দপঞ্ঞানং পন চত্তারোপি আসযা হোন্তি. ধাতুনানত্ততোতি পথৰীধাতুআদীনং চতুন্নং ধাতূনং, চক্খাদীনং ৰা অট্ঠারসন্নং ধাতূনং, রসসোণিতাদীনং ৰা ধাতূনং নানত্ততো.
ৰত্থিসীসন্তি ৰত্থিপুটস্স অব্ভন্তরে মত্থকপস্সং. ‘‘রাগ…পে… অসক্কোন্তো’’তি রাগপরিযুট্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং. রাজা পন ‘‘সম্ভৰস্স সকলকাযো ঠান’’ন্তি সুতপুব্বত্তা ৰীমংসনত্থং এৰমকাসীতি ৰদন্তি. দকসোতন্তি মুত্তমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. দকসোতোরোহণতো পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৰিনিমুত্ততায সম্ভৰে উতুসমুট্ঠানমেৰ রূপং অৰসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. আপোধাতুযা সন্তানৰসেন পৰত্তমানায অৰত্থাৰিসেসো সম্ভৰো, সো চতুসমুট্ঠানিকো অট্ঠকথাযং চতুসমুট্ঠানিকেসু সম্ভৰস্স ৰুত্তত্তা. সো পন সোল়সৰস্সকালে উপ্পজ্জতি, তস্স রাগৰসেন ঠানাচাৰনং হোতীতি ৰদন্তি, তস্মা যং ৰুত্তং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি, তং সম্ভৰস্স ঠানাচাৰনং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং, ন পন সম্ভৰো চিত্তসমুট্ঠানোযেৰাতি দীপেতুং, তেনেৰ তত্থ ৰিস্সট্ঠিগ্গহণং কতং. ‘‘খীণাসৰানং পন ব্রহ্মানঞ্চ সম্ভৰো নত্থী’’তি আচরিযধম্মপালত্থেরেন ৰুত্তং, তস্মা যং ৰুত্তং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘তাসং দেৰতানং সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম নত্থী’’তি, তম্পি ঠানাচাৰনং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং, ন পন দেৰতানং সব্বসো সম্ভৰস্স অভাৰং সন্ধায. ছন্নম্পি পন কামাৰচরদেৰতানং কামা পাকতিকাযেৰ. মনুস্সা ৰিয হি তে দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিৰসেনেৰ মেথুনং পটিসেৰন্তি, কেৰলং পন নিস্সন্দাভাৰো তেসং ৰত্তব্বো. তঙ্খণিকপরিল়াহৰূপসমাৰহং সম্ফস্সসুখমেৰ হি তেসং কামকিচ্চং. কেচি পন ‘‘চাতুমহারাজিকতাৰতিংসানংযেৰ দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিযা কামকিচ্চং ইজ্ঝতি, যামানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলিঙ্গনমত্তেন, তুসিতানং হত্থামসনমত্তেন, নিম্মানরতীনং হসিতমত্তেন, পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং ওলোকিতমত্তেন কামকিচ্চং ইজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং তাদিসস্স কামেসু ৰিরজ্জনস্স তেসু অভাৰতো কামানঞ্চ উত্তরুত্তরি পণীততরপণীততমভাৰতো.
তথেৰাতি ‘‘মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো’’তিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৰনা ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তত্তা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তেতি কস্মা ৰুত্তন্তি আহ দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৰাদেসু. অধিৰাসেত্ৰাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে অধিৰাসেত্ৰা. অন্তরা নিৰারেতুন্তি ঠানতো চুতং দকসোতং ওতরিতুং অদত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং. তেনাহ – ঠানা চুতঞ্হি অৰস্সং দকসোতং ওতরতীতি. ঠানাচাৰনমত্তেনেৰাতি দকসোতং অনোতিণ্ণেপীতি অধিপ্পাযো. এত্থ চ ‘‘সকলো কাযো ঠান’’ন্তি ৰাদে ঠানাচাৰনং ৰদন্তেন সকলসরীরতো চুতস্সপি দকসোতোরোহণতো পুব্বে অপ্পমত্তকস্স অন্তরাল়স্স সম্ভৰতো ৰুত্তং. সকলসরীরে ৰা তস্মিং তস্মিং পদেসে ঠিতস্স ঠানা চুতং সন্ধায ‘‘ঠানাচাৰনমত্তেনেৰা’’তি ৰুত্তং. নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৰাতি মোচনস্সাদেন উপক্কমন্তস্স. হত্থপরিকম্মাদীসু সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো নত্থি আপত্তীতি আহ ‘‘হত্তপরিকম্ম…পে… অনাপত্তী’’তি. অযং সব্বাচরিযসাধারণৰিনিচ্ছযোতি ‘‘দকসোতোরোহণঞ্চেত্থা’’তিআদিনা ৰুত্তো তিণ্ণম্পি আচরিযানং সাধারণো ৰিনিচ্ছযো.
খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি পসন্না অত্থকামতায, কুদ্ধা অনত্থকামতায. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বায অত্থায ৰা অনত্থায ৰা. উপসংহরন্তীতি অত্তনো দেৰানুভাৰেন উপনেন্তি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তি তদা কির পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধাদিৰিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৰসে পাতোৰ উট্ঠায গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইমং সুপিনং অদ্দস – চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা ন্হাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা দিব্বগন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধিত্ৰা ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং অভিরুহিত্ৰা কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি. ইমং সুপিনং সন্ধায এতং ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্ত’’ন্তি.
পঞ্চ মহাসুপিনেতি (অ. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৯৬) মহন্তেহি পুরিসেহি পস্সিতব্বতো মহন্তানঞ্চ অত্থানং নিমিত্তভাৰতো মহাসুপিনে. তে পন পঞ্চ মহাসুপিনে নেৰ লোকিযমহাজনো পস্সতি, ন মহারাজানো, ন চক্কৰত্তিরাজানো, ন অগ্গসাৰকা, ন পচ্চেকবুদ্ধা, ন সম্মাসম্বুদ্ধা, একো সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোযেৰ পস্সতি. তেন ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৰিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি. অম্হাকঞ্চ পন বোধিসত্তো কদা তে সুপিনে পস্সীতি? ‘‘স্ৰে বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স রত্তিৰিভাযনকালে পস্সি. কালৰসেন হি দিৰা দিট্ঠো সুপিনো ন সমেতি, তথা পঠমযামে মজ্ঝিমযামে চ. পচ্ছিমযামে বলৰপচ্চূসে পন অসিতপীতসাযিতে সম্মাপরিণামগতে কাযস্মিং ওজায পতিট্ঠিতায অরুণে উগ্গচ্ছমানে দিট্ঠসুপিনো সমেতি. ইট্ঠনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো ইট্ঠং পটিলভতি, অনিট্ঠনিমিত্তং পস্সন্তো অনিট্ঠং, তস্মা বোধিসত্তোপি সুপিনং পস্সন্তো রত্তিৰিভাযনকালে পস্সি.
কে পন তে পঞ্চ মহাসুপিনাতি? তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো পঞ্চ মহাসুপিনা পাতুরহেসুং (অ. নি. ৫.১৯৬) – অযং মহাপথৰী মহাসযনং অহোসি, হিমৰা পব্বতরাজা বিম্বোহনং অহোসি, পুরত্থিমে সমুদ্দে ৰামহত্থো ওহিতো অহোসি, পচ্ছিমে সমুদ্দে দক্খিণহত্থো ওহিতো অহোসি, দক্খিণসমুদ্দে উভো পাদা ওহিতা অহেসুং, অযং পঠমো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং দব্বতিণসঙ্খাতা তিরিযা নাম তিণজাতি নঙ্গলমত্তেন রত্তদণ্ডেন নাভিতো উগ্গন্ত্ৰা তস্স পস্সন্তস্সেৰ ৰিদত্থিমত্তং রতনমত্তং ব্যামমত্তং যট্ঠিমত্তং গাৰুতমত্তং অড্ঢযোজনমত্তং যোজনমত্তন্তি এৰং উগ্গন্ত্ৰা অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠিতা অহোসি, অযং দুতিযো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং সেতা কিমী কণ্হসীসা পাদেহি উস্সক্কিত্ৰা যাৰ জাণুমণ্ডলা পটিচ্ছাদেসুং, অযং ততিযো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং চত্তারো সকুণা নানাৰণ্ণা চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৰা পাদমূলে নিপতিত্ৰা সব্বসেতা সম্পজ্জিংসু, অযং চতুত্থো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং বোধিসত্তো মহতো মীল়্হপব্বতস্স উপরূপরি চঙ্কমতি অলিপ্পমানো মীল়্হেন, অযং পঞ্চমো মহাসুপিনো পাতুরহোসি. ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা.
তত্থ পঠমো অনুত্তরায সম্মাসম্বোধিযা পুব্বনিমিত্তং, দুতিযো অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স দেৰমনুস্সেসু সুপ্পকাসিতভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং, ততিযো বহূনং ওদাতৰসনানং গিহীনং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা সরণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, চতুত্থো খত্তিযাদীনং চতুন্নং ৰণ্ণানং তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অনুত্তরৰিমুত্তিসচ্ছিকিরিযায পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চমো চতুন্নং পচ্চযানং লাভিতায তেসু চ অনুপলিত্তভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং.
অপিচ যং সো চক্কৰাল়মহাপথৰিং সিরিসযনভূতং অদ্দস, তং বুদ্ধভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং হিমৰন্তং পব্বতরাজানং বিম্বোহনং অদ্দস, তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণবিম্বোহনস্স পুব্বনিমিত্তং. যং চত্তারো হত্থপাদে সমুদ্দস্স উপরূপরিভাগেন গন্ত্ৰা চক্কৰাল়মত্থকে ঠিতে অদ্দস, তং ধম্মচক্কস্স অপ্পটিৰত্তিযভাৰে পুব্বনিমিত্তং. যং অত্তানং উত্তানকং নিপন্নং অদ্দস, তং তীসু ভৰেসু অৰকুজ্জানং সত্তানং উত্তানমুখভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা পস্সন্তো ৰিয অহোসি, তং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. যং যাৰ ভৰগ্গা একালোকং অহোসি, তং অনাৰরণঞাণস্স পুব্বনিমিত্তং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ইতি তংতংৰিসেসাধিগমনিমিত্তভূতে পঞ্চ মহাসুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৰিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি.
কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনেতি –
‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,
অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;
পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং,
লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৰন্তি.
‘‘মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি,
কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি;
তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. (জা. ১.১.৭৭) –
ইমে সোল়স সুপিনে পস্সন্তো কোসলরাজা ৰিয.
১. একদিৰসং কির কোসলরাজা রত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোল়স সুপিনে পস্সি (জা. অট্ঠ. ১.১.মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা). তত্থ চত্তারো অঞ্জনৰণ্ণা কাল়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি রাজঙ্গণং আগন্ত্ৰা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকারং দস্সেত্ৰা নদিত্ৰা গজ্জিত্ৰা অযুজ্ঝিত্ৰাৰ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দস.
২. খুদ্দকা রুক্খা চেৰ গচ্ছা চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা ৰিদত্থিমত্তম্পি রতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৰাৰ পুপ্ফন্তি চেৰ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দস.
৩. গাৰিযো তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো অদ্দস. অযং ততিযো সুপিনো.
৪. ধুরৰাহে আরোহপরিণাহসম্পন্নে মহাগোণে যুগপরম্পরায অযোজেত্ৰা তরুণে গোদম্মে ধুরে যোজেন্তে অদ্দস, তে ধুরং ৰহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৰা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৰত্তিংসু. অযং চতুত্থো সুপিনো.
৫. একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দস, তস্স উভোসু পস্সেসু যৰসীসং দেন্তি, সো দ্ৰীহিপি মুখেহি খাদতি. অযং পঞ্চমো সুপিনো.
৬. মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনকং সুৰণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৰা ‘‘ইধ পস্সাৰং করোহী’’তি একস্স জরসিঙ্গালস্স উপনামেসি, তং তত্থ পস্সাৰং করোন্তং অদ্দস. অযং ছট্ঠো সুপিনো.
৭. একো পুরিসো রজ্জুং ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপতি, তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৰ তং খাদতি. ইমং সত্তমং সুপিনং অদ্দস.
৮. রাজদ্ৰারে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পরিৰারেত্ৰা ঠপিতং একং মহন্তং পূরিতকুম্ভং অদ্দস, চত্তারোপি পন ৰণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আহরিত্ৰা পূরিতকুম্ভমেৰ পূরেন্তি, পূরিতপূরিতং উদকং উত্তরিত্ৰা পলাযতি, তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৰ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং অট্ঠমো সুপিনো.
৯. একং পঞ্চপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীরং সব্বতোতিত্থং পোক্খরণিং অদ্দস, সমন্ততো দ্ৰিপদচতুপ্পদা ওতরিত্ৰা তত্থ পানীযং পিৰন্তি, তস্সা মজ্ঝে গম্ভীরট্ঠানে উদকং আৰিলং, তীরপ্পদেসে দ্ৰিপদচতুপ্পদানং অক্কমনট্ঠানে অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং অনাৰিলং. অযং নৰমো সুপিনো.
১০. একিস্সাযেৰ চ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দস, ‘‘অপাক’’ন্তি ৰিচারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ঠপিতং ৰিয তীহাকারেহি পচ্চমানং একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং দসমো সুপিনো.
১১. সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তে অদ্দস. অযং একাদসমো সুপিনো.
১২. তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দস. অযং দ্ৰাদসমো সুপিনো.
১৩. মহন্তমহন্তা কূটাগারপ্পমাণা ঘনসিলা নাৰা ৰিয উদকে প্লৰমানা অদ্দস. অযং তেরসমো সুপিনো.
১৪. খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তে কণ্হসপ্পে ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পলনাল়ে ৰিয ছিন্দিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গিলন্তিযো অদ্দস. অযং চুদ্দসমো সুপিনো.
১৫. দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচরং কাকং কঞ্চনৰণ্ণৰণ্ণতায ‘‘সুৰণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৰণ্ণরাজহংসে পরিৰারেন্তে অদ্দস. অযং পন্নরসমো সুপিনো.
১৬. পুব্বে দীপিনো এল়কে খাদন্তি, তে পন এল়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৰা মুরামুরাতি খাদন্তে অদ্দস, অথঞ্ঞে তসা ৰকা এল়কে দূরতোৰ দিস্ৰা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৰা এল়কানং ভযা পলাযিত্ৰা গুম্বগহনানি পৰিসিত্ৰা নিলীযিংসু. অযং সোল়সমো সুপিনো.
১. তত্থ অধম্মিকানং রাজূনং অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৰিপরিৰত্তমানে কুসলে ওসন্নে অকুসলে উস্সন্নে লোকস্স পরিহীনকালে দেৰো ন সম্মা ৰস্সিস্সতি, মেঘপাদা ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৰিস্সতি, ৰস্সিতুকামা ৰিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৰা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৰীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তো পৰেসিতকালে পুরিসেসু কুদালপিটকে আদায আল়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৰস্সনাকারং দস্সেত্ৰা গজ্জিত্ৰা ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেত্ৰা উসভা ৰিয অযুজ্ঝিত্ৰা অৰস্সিত্ৰাৰ পলাযিস্সন্তি. অযং পঠমস্স ৰিপাকো.
২. লোকস্স পরিহীনকালে মনুস্সানং পরিত্তাযুককালে সত্তা তিব্বরাগা ভৰিস্সন্তি, অসম্পত্তৰযাৰ কুমারিযো পুরিসন্তরং গন্ত্ৰা উতুনিযো চেৰ গব্ভিনিযো চ হুত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকরুক্খানং পুপ্ফং ৰিয হি তাসং উতুনিভাৰো, ফলং ৰিয চ পুত্তধীতরো ভৰিস্সন্তি. অযং দুতিযস্স ৰিপাকো.
৩. মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে সত্তা মাতাপিতূসু ৰা সস্সুসসুরেসু ৰা লজ্জং অনুপট্ঠপেত্ৰা সযমেৰ কুটুম্বং সংৰিদহন্তাৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি, মহল্লকা অনাথা হুত্ৰা অসযংৰসী দারকে আরাধেত্ৰা জীৰিস্সন্তি তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো মহাগাৰিযো ৰিয. অযং ততিযস্স ৰিপাকো.
৪. অধম্মিকরাজূনং কালে অধম্মিকরাজানো পণ্ডিতানং পৰেণিকুসলানং কম্মনিত্থরণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি, ধম্মসভাযং ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৰোহারকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি. তব্বিপরীতানং পন তরুণতরুণানং যসং দস্সন্তি, তথারূপে এৰ চ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি, তে রাজকম্মানি চেৰ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৰ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন রাজকম্মানি নিত্থরিতুং, তে অসক্কোন্তা কম্মধুরং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতা অমচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থরিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিরকা জাতা, অব্ভন্তরিকা তরুণদারকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন করিস্সন্তি, এৰং সব্বথাপি তেসং রাজূনং হানিযেৰ ভৰিস্সতি, ধুরং ৰহিতুং অসমত্থানং ৰচ্ছদম্মানং ধুরে যোজিতকালো ৰিয, ধুরৰাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপরম্পরায অযোজিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চতুত্থস্স ৰিপাকো.
৫. অধম্মিকরাজকালেযেৰ অধম্মিকবালরাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৰিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদরা বালা সভাযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা খাদিস্সন্তি অস্সো ৰিয দ্ৰীহি মুখেহি যৰসীসং. অযং পঞ্চমস্স ৰিপাকো.
৬. অধম্মিকাযেৰ ৰিজাতিরাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনে ৰড্ঢেস্সন্তি, এৰং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৰিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সরানি. তে চ কুলীনা পুরিসা জীৰিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৰিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতরো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৰাসো জরসিঙ্গালস্স সুৰণ্ণপাতিযং পস্সাৰকরণসদিসো ভৰিস্সতি. অযং ছট্ঠস্স ৰিপাকো.
৭. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ইত্থিযো পুরিসলোলা সুরালোলা অলঙ্কারলোলা ৰিসিখালোলা আমিসলোলা ভৰিস্সন্তি দুস্সীলা দুরাচারা. তা সামিকেহি কসিগোরক্খাদীনি কম্মানি কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন সম্ভতং ধনং জারেহি সদ্ধিং সুরং পিৰন্তিযো মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৰা গেহপরিক্খেপস্স উপরিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জারে উপধারযমানা স্ৰে ৰপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৰা যাগুভত্তখজ্জকানি সজ্জেত্ৰা খাদমানা ৰিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকনিপন্নকছাতকসিঙ্গালী ৰিয ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিত্তরজ্জুং. অযং সত্তমস্স ৰিপাকো.
৮. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে লোকো পরিহাযিস্সতি, রট্ঠং নিরোজং ভৰিস্সতি, রাজানো দুগ্গতা কপণা ভৰিস্সন্তি. যো ইস্সরো ভৰিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগারে সতসহস্সমত্তা কহাপণা ভৰিস্সন্তি, তে এৰং দুগ্গতা সব্বে জনপদে অত্তনো কম্মং কারযিস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৰা রাজূনংযেৰ অত্থায পুব্বণ্ণাপরণ্ণানি ৰপন্তা রক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৰেসেন্তা উচ্ছুখেত্তানি করোন্তা যন্তানি ৰাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফারামে ফলারামে চ করোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুপ্ফফলাদীনি আহরিত্ৰা রঞ্ঞো কোট্ঠাগারমেৰ পূরেস্সন্তি, অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৰিস্সন্তি, তুচ্ছতুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৰা পূরিতকুম্ভপূরণসদিসমেৰ ভৰিস্সতি. অযং অট্ঠমস্স ৰিপাকো.
৯. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ছন্দাদিৰসেন অগতিং গচ্ছন্তা রজ্জং কারেস্সন্তি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি, লঞ্জৰিত্তকা ভৰিস্সন্তি ধনলোলা, রট্ঠৰাসিকেসু তেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযং নাম ন ভৰিস্সতি, কক্খল়া ফরুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুগণ্ঠিকা ৰিয মনুস্সে পীল়েন্তা নানপ্পকারং বলিং উপ্পাদেত্ৰা ধনং গণ্হিস্সন্তি, মনুস্সা বলিপীল়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেস্সন্তি, মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৰিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৰাসো সেয্যথাপি পোক্খরণিযা মজ্ঝে উদকং আৰিলং পরিযন্তে ৰিপ্পসন্নং. অযং নৰমস্স ৰিপাকো.
১০. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু রাজযুত্তাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্রাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ততো তেসং আরক্খদেৰতা বলিপটিগ্গাহিকদেৰতা রুক্খদেৰতা আকাসট্ঠকদেৰতাতি এৰং দেৰতাপি অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, অধম্মিকরাজূনং রজ্জে ৰাতা ৰিসমা খরা ৰাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠকৰিমানানি কম্পেস্সন্তি, তেসু কম্পিতেসু দেৰতা কুপিতা দেৰং ৰস্সিতুং ন দস্সন্তি, ৰস্সমানোপি সকলরট্ঠে একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, ৰস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৰা ৰপ্পকম্মস্স ৰা উপকারো হুত্ৰা ন ৰস্সিস্সতি. যথা চ রট্ঠে, এৰং জনপদেপি গামেপি একতল়াকস্সরেপি একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, তল়াকস্স উপরিভাগে ৰস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৰস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৰস্সন্তো উপরি ন ৰস্সিস্সতি, একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৰস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৰস্সন্তো মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৰস্সমানো সম্পাদেস্সতি, এৰং একস্স রঞ্ঞো রজ্জে ৰুত্তা সস্সা তিপ্পকারা ভৰিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৰিয. অযং দসমস্স ৰিপাকো.
১১. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে সাসনে পরিহাযন্তে পচ্চযলোলা অলজ্জিকা বহূ ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি, তে ভগৰতা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৰা কথিতধম্মদেসনং চীৰরাদিচতুপচ্চযহেতু পরেসং দেসেস্সন্তি, পচ্চযেহি মুচ্ছিত্ৰা নিরত্থকপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৰা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি, কেৰলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৰ মধুরসদ্দঞ্চ সুত্ৰা মহগ্ঘানি চীৰরানি দস্সন্তি’’ইচ্চেৰং দেসেস্সন্তি. অপরে অন্তরৰীথিচতুক্করাজদ্ৰারাদীসু নিসীদিত্ৰা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকরূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি ভগৰতা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৰা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৰ কহাপণঅড্ঢকহাপণাদিঅত্থায চ ৰিক্কিণিত্ৰা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তা ৰিয ভৰিস্সন্তি. অযং একাদসমস্স ৰিপাকো.
১২. অধম্মিকরাজকালে লোকে ৰিপরিৰত্তন্তেযেৰ রাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানঞ্ঞেৰ দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, ইতরে দলিদ্দা. রাজসম্মুখেপি রাজদ্ৰারেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৰ কথা ওসীদিত্ৰা ঠিতা ৰিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৰিস্সতি, সঙ্ঘসন্নিপাতেপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৰ পত্তচীৰরপরিৰেণাদিৰিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৰ কথা নিয্যানিকা ভৰিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৰং সব্বথাপি তুচ্ছলাবূনং সীদনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং দ্ৰাদসমস্স ৰিপাকো.
১৩. তাদিসেযেৰ কালে অধম্মিকরাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গারৰং করিস্সন্তি, ইতরেসুযেৰ করিস্সন্তি, রাজসম্মুখে ৰা অমচ্চসম্মুখে ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ৰা ৰিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতরে পরিহাসমেৰ করিস্সন্তি, ভিক্খুসন্নিপাতেপি ৰুত্তপ্পকারেসু ঠানেসু নেৰ পেসলে ভিক্খূ গরুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি নেসং কথা পরিযোগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৰকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং তেরসমস্স ৰিপাকো.
১৪. লোকে পরিহাযন্তেযেৰ মনুস্সা তিব্বরাগাদিজাতিকা কিলেসানুৰত্তকা হুত্ৰা তরুণতরুণানং অত্তনো ভরিযানং ৰসে ৰত্তিস্সন্তি, গেহে দাসকম্মকরাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণম্পি সব্বং তাসংযেৰ আযত্তং ভৰিস্সতি, ‘‘অসুকহিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰা পরিচ্ছেদাদিজাতং ৰা কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপারেন, ত্ৰং ময্হং ঘরে সন্তং ৰা অসন্তং ৰা জানিতুকামো জাতো’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি অক্কোসিত্ৰা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৰা দাসচেটকং ৰিয ৰসে কত্ৰা অত্তনো ইস্সরিযং পৰত্তেস্সন্তি, এৰং মধুকপুপ্ফপ্পমাণমণ্ডূকপোতিকানং আসীৰিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চুদ্দসমস্স ৰিপাকো.
১৫. দুব্বলরাজকালে রাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৰিসারদা ভৰিস্সন্তি, তে অত্তনো রাজাধিপচ্চং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সরিযং অদত্ৰা অত্তনো পাদমূলিকন্হাপককপ্পকাদীনং দস্সন্তি, জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা রাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৰিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৰা ইস্সরিযট্ঠানে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৰিচরিস্সন্তি, সুৰণ্ণরাজহংসেহি কাকস্স পরিৰারিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং পন্নরসমস্স ৰিপাকো.
১৬. অধম্মিকরাজকালেযেৰ চ অকুলীনাৰ রাজৰল্লভা ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা অপ্পঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে রাজৰল্লভা রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৰন্তো হুত্ৰা দুব্বলানং পৰেণিআগতানি খেত্তৰত্থুআদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানি এতানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৰা তে ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৰিৰদন্তে ৰেত্তলতাদীহি পহারাপেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা অপকড্ঢাপেত্ৰা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৰিৰদথ, ইদানি ৰো রঞ্ঞো কথেত্ৰা হত্থপাদচ্ছেদাদীনি কারেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি, তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি খেত্তৰত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৰ তানি, গণ্হথা’’তি নিয্যাতেত্ৰা অত্তনো গেহানি পৰিসিত্ৰা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথারুচি ৰিহেঠেস্সন্তি, পেসলা ভিক্খূ পটিসরণং অলভমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি, এৰং হীনজচ্চেহি চেৰ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৰ পেসলভিক্খূনঞ্চ এল়কানং ভযেন তসৰকানং পলাযনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং সোল়সমস্স ৰিপাকো. এৰং তস্স তস্স অত্থস্স পুব্বনিমিত্তভূতে সোল়স সুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং – ‘‘কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনে’’তি. এত্থ চ পুব্বনিমিত্ততো অত্তনো অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো অত্তনো কম্মানুভাৰেন পস্সতি, কোসলরাজা ৰিয লোকস্স অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো পন সব্বসত্তসাধারণকম্মানুভাৰেন পস্সতীতি ৰেদিতব্বং.
কুদ্ধা হি দেৰতাতি নাগমহাৰিহারে মহাথেরস্স কুদ্ধা দেৰতা ৰিয. রোহণে কির নাগমহাৰিহারে মহাথেরো ভিক্খুসঙ্ঘং অনপলোকেত্ৰাৰ একং নাগরুক্খং ছিন্দাপেসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা থেরস্স কুদ্ধা পঠমমেৰ নং সচ্চসুপিনেন পলোভেত্ৰা পচ্ছা ‘‘ইতো তে সত্তদিৰসমত্থকে উপট্ঠাকো রাজা মরিস্সতী’’তি সুপিনে আরোচেসি. থেরো তং কথং আহরিত্ৰা রাজোরোধানং আচিক্খি. তা একপ্পহারেনেৰ মহাৰিরৰং ৰিরৰিংসু. রাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. তা ‘এৰং থেরেন ৰুত্ত’’ন্তি আরোচযিংসু. রাজা দিৰসে গণাপেত্ৰা সত্তাহে ৰীতিৰত্তে থেরস্স হত্থপাদে ছিন্দাপেসি. একন্তসচ্চমেৰ হোতীতি ফলস্স সচ্চভাৰতো ৰুত্তং, দস্সনং পন ৰিপল্লত্থমেৰ. তেনেৰ পহীনৰিপল্লাসা পুব্বনিমিত্তভূতম্পি সুপিনং ন পস্সন্তি, দ্ৰীহি তীহি ৰা কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. ‘‘অসেক্খা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা’’তি ৰচনতো চতুন্নম্পি কারণানং ৰিপল্লাসো এৰ মূলকারণন্তি দট্ঠব্বং.
তন্তি সুপিনকালে পৰত্তং ভৰঙ্গচিত্তং. রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ন হোতি. ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপরিকপ্পিতরূপাদিআরম্মণানি চেৰ রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পকতিচিত্তেন. দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি ইদং যাৰ তদারম্মণুপ্পত্তি, তাৰ পৰত্তং চিত্তৰারং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সুপিনেনেৰ দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মেতি কথনকালে পন অব্যাকতোযেৰ আৰজ্জনমত্তস্সেৰ উপ্পজ্জনতো’’তি ৰদন্তি. এৰং ৰদন্তেহি পঞ্চদ্ৰারে দুতিযমোঘৰারে ৰিয মনোদ্ৰারেপি আৰজ্জনং দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা জৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং একচিত্তক্খণিকস্স আৰজ্জনস্স উপ্পত্তিযং ‘‘দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মে’’তি কপ্পনায অসম্ভৰতো.
এত্থ চ ‘‘সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো পচ্চুপ্পন্নৰসেন ৰা অতীতৰসেন ৰা সভাৰধম্মাপি সুপিনন্তে আরম্মণং হোন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘যদিপি সুপিনন্তে ৰিভূতং হুত্ৰা উপট্ঠিতে রূপাদিৰত্থুম্হি তদারম্মণং ৰুত্তং, তথাপি সুপিনন্তে উপট্ঠিতনিমিত্তস্স পরিকপ্পৰসেন গহেতব্বতায দুব্বলভাৰতো দুব্বলৰত্থুকত্তাতি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘করজকাযস্স নিরুস্সাহসন্তভাৰপ্পত্তিতো তন্নিস্সিতং হদযৰত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তুপ্পত্তি ন সুপ্পসন্না অসুপ্পসন্নৰট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৰিয, তস্মা দুব্বলৰত্থুকত্তাতি এত্থ দুব্বলহদযৰত্থুকত্তা’’তি অত্থং ৰদন্তি, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
সুপিনন্তচেতনাতি মনোদ্ৰারিকজৰনৰসেন পৰত্তা সুপিনন্তে চেতনা. সুপিনঞ্হি পস্সন্তো মনোদ্ৰারিকেনেৰ জৰনেন পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. পটিবুজ্ঝন্তো চ মনোদ্ৰারিকেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. নিদ্দাযন্তস্স হি মহাৰট্টিং জালেত্ৰা দীপে চক্খুসমীপং উপনীতে পঠমং চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং ন আৰট্টেতি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং আৰট্টেতি, ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে আলোকো’’তি জানাতি. তথা নিদ্দাযন্তস্স কণ্ণসমীপে তূরিযেসু পগ্গহিতেসু ঘানসমীপে সুগন্ধেসু ৰা দুগ্গন্ধেসু ৰা পুপ্ফেসু উপনীতেসু মুখে সপ্পিম্হি ৰা ফাণিতে ৰা পক্খিত্তে পিট্ঠিযং পাণিনা পহারে দিন্নে পঠমং সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং ন আৰট্টেন্তি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং আৰট্টেন্তি, ততো সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ঞত্ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে সদ্দো, সঙ্খসদ্দো ভেরিসদ্দো’’তি ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে গন্ধো, মূলগন্ধো সারগন্ধো’’তি ৰা ‘‘কিং ইদং ময্হং মুখে পক্খিত্তং, সপ্পি ফাণিত’’ন্তি ৰা ‘‘কেনম্হি পিট্ঠিযং পহটো, অতিথদ্ধো মে পহারো’’তি ৰা ৰত্তা হোতি, এৰং মনোদ্ৰারিকজৰনেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সুপিনম্পি তেনেৰ পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন.
অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চরহি ৰুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি সন্নিধায যথা ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৰিৰরন্তো ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৰুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৰ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৰুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৰূপগমনন্তি অত্থো. ৰচনকারণন্তি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৰং ৰচনে কারণং. সমুদাযে নিরুল়্হো নিকায-সদ্দো তদেকদেসে পৰত্তমানোপি তায এৰ রুল়্হিযা পৰত্ততীতি আহ রুল়ীসদ্দেনাতি. অথ ৰা কিঞ্চি নিমিত্তং গহেত্ৰা সতিপি অঞ্ঞস্মিং তংনিমিত্তযুত্তে কিস্মিঞ্চিদেৰ ৰিসযে সম্মুতিযা চিরকালতাৰসেন নিমিত্তৰিরহেপি পৰত্তনিরুল়্হো রুল়্হী নাম. যথা মহিযং সেতীতি মহিংসো, গচ্ছতীতি গোতি, এৰং নিকায-সদ্দস্সপি রুল়্হিভাৰো ৰেদিতব্বো. একস্মিম্পি ৰিসিট্ঠে সতিপি সামঞ্ঞা ৰিয সমুদাযে পৰত্তৰোহারো অৰযৰেপি পৰত্ততীতি আহ অৰযৰে সমূহৰোহারেন ৰাতি. নৰমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৰীমংসাধিপ্পাযস্স.
২৩৮-২৩৯. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমাতি ৰুত্তং হোতি. অরোগো ভৰিস্সামীতি রাগপরিল়াহৰূপসমতো নিরোগো ভৰিস্সামি. মোচনেনাতি মোচনত্থায উপক্কমকরণেন. উপক্কমকরণঞ্হেত্থ মোচনন্তি অধিপ্পেতং মোচেতি এতেনাতি কত্ৰা. বীজং ভৰিস্সতীতি চোল়গ্গহণাদিকম্মং সন্ধায ৰুত্তং.
২৪০. দ্ৰে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদিভেদং অনামসিত্ৰা ৰুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনপি আপত্তিগণনা কাতব্বা. মিস্সকচক্কন্তি উভতোৰড্ঢনকং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থ চ নীলঞ্চ পীতকঞ্চাতিআদিনা একক্খণে অনেকৰণ্ণানং মোচনাধিপ্পাযৰচনং যথাধিপ্পাযেন মোচনং ভৰতু ৰা মা ৰা, ইমিনাপি অধিপ্পাযেন উপক্কমিত্ৰা মোচেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং. ন হি একস্মিং খণে নীলাদীনং সব্বেসম্পি মুত্তি সম্ভৰতি. অঞ্ঞং ৰদতীতি অত্তনো দোসং উজুং ৰত্তুং অসক্কোন্তো পুন পুট্ঠো অঞ্ঞং ভণতি.
মোচনস্সাদোতি মোচনস্স পুব্বভাগে পৰত্তঅস্সাদো. তেনেৰ ‘‘মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো’’তি ৰুত্তং. গেহস্সিতপেমন্তি এত্থ গেহ-সদ্দেন গেহে ঠিতা মাতুভগিনীআদযো অজ্ঝত্তিকঞাতকা গহিতা. তেসু মাতুপেমাদিৰসেন উপ্পন্নো সিনেহো গেহস্সিতপেমং, অঞ্ঞত্থ পন গেহস্সিতপেমন্তি পঞ্চকামগুণিকরাগো ৰুচ্চতি. সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেনাতি রাগসম্পযুত্তসুখৰেদনামুখেন. একেন পদেনাতি গেহস্সিতপেম-পদেন.
তথেৰাতি মোচনস্সাদচেতনায এৰ. পুব্বভাগে মোচনস্সাদৰসেন কতপ্পযোগং অৰিজহিত্ৰাৰ সযিতত্তা ‘‘সচে পন…পে… সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰুত্তং. পুন সুদ্ধচিত্তে উপ্পন্নে তস্স পযোগস্স পটিপ্পস্সদ্ধত্তা ‘‘সুদ্ধচিত্তো…পে… অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. জগ্গনত্থাযাতি ধোৰনত্থায. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.
২৬৩-২৬৪. গেহস্সিতকামৰিতক্কন্তি পঞ্চকামগুণসন্নিস্সিতং কামৰিতক্কং. ৰত্থিং দল়্হং গহেত্ৰাতি অঙ্গজাতস্স অগ্গে পস্সাৰনিগ্গমনট্ঠানে চম্মং দল়্হং গহেত্ৰা. নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো ‘‘মোচনস্সাদাধিপ্পাযস্সপি মুত্তে অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং.
২৬৫. ‘‘এহি মে ত্ৰং, আৰুসো, সামণেরাতি আণত্তিযা অঞ্ঞেন কতোপি পযোগো অত্তনাৰ কতো নাম হোতীতি কত্ৰা আপত্তি ৰুত্তা. যদি পন অনাণত্তো সযমেৰ করোতি, অঙ্গপারিপূরিযা অভাৰতো অনাপত্তী’’তি ৰদন্তি. সুত্তসামণেরৰত্থুস্মিং অসুচিম্হি মুত্তেপি অঙ্গজাতস্স গহণপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, ন পন মুত্তপচ্চযা.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৰত্থুস্মিং চলনৰসেন যথা অঙ্গজাতেপি উপক্কমো সম্ভৰতি, তথাপি ৰিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৰুত্তা. ‘‘পচ্ছতো ৰা’’তি ৰচনতো উভোসু পস্সেসু কটিযং ঊরুপ্পদেসোপি গহিতোযেৰাতি দট্ঠব্বং, তস্মা উভোসুপি পস্সেসু ঠত্ৰা ইমস্মিং ওকাসে নিমিত্তন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্সপি আপত্তিযেৰ. ‘‘অঙ্গজাত’’ন্তি ৰচনতো নিমিত্তন্তি পস্সাৰমগ্গোৰ ৰুত্তো. উম্মীলননিমীলনৰসেন পন ন কারেতব্বোতি উম্মীলননিমীলনপ্পযোগৰসএন আপত্তিভেদো ন কারেতব্বোতি অত্থো. অনেকক্খত্তুম্পি উম্মীলেত্ৰা নিমীলেত্ৰা উপনিজ্ঝাযন্তস্স একমেৰ দুক্কটন্তি ৰুত্তং হোতি. অক্খীনি অৰিপ্ফন্দেত্ৰা অভিমুখং সম্পত্তস্স মাতুগামস্স নিমিত্তোলোকনেপি আপত্তিযেৰাতি দট্ঠব্বং. ‘‘দারুধীতলিকলেপচিত্তানং অঙ্গজাতুপনিজ্ঝানেপি দুক্কট’’ন্তি ৰদন্তি.
২৬৭. পুপ্ফাৰলীতি কীল়াৰিসেসস্সাধিৰচনং. তং কীল়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৰা তত্থ উভো পাদে পসারেত্ৰা নিসিন্না পপতন্তি. ‘‘পুপ্ফাৰলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৰেসেন্তস্সাতি দ্ৰিকম্মকত্তা ৰালিকং অঙ্গজাতন্তি উভযত্থাপি উপযোগৰচনং কতং. ৰালিকন্তি ৰালিকাযাতি অত্থো. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৰেদিতব্বানি.
সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৬৯. দুতিযে যেসু ৰিৰটেসু অন্ধকারো হোতি, তানি ৰিৰরন্তোতি ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুকামো এৰমকাসি. তেন কতস্সপি ৰিপ্পকারস্স অত্তনি কতত্তা ‘‘অত্তনো ৰিপ্পকার’’ন্তি ৰুত্তং. উল়ারত্ততাতি উল়ারচিত্ততা, পণীতাধিমুত্ততাতি ৰুত্তং হোতি.
২৭০. ওতিণ্ণোতি ইদং কম্মসাধনং কত্তুসাধনং ৰা হোতীতি তদুভযৰসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘যক্খাদীহি ৰিয সত্তা’’তিআদিমাহ. অসমপেক্খিত্ৰাতি যথাসভাৰং অনুপপরিক্খিত্ৰা, যথা তে রতিজনকা রূপাদযো ৰিসযা অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকারেন অৰত্থিতা, তথা অপস্সিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি.
২৭১. সঞ্ঞমৰেলন্তি সীলমরিযাদং. আচারোতি আচরণং হত্থগহণাদিকিরিযা. অস্সাতি ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স.
২৭৩. এতেসং পদানং ৰসেনাতি আমসনাদিপদানং ৰসেন. ইতো চিতো চ…পে… সঞ্চোপেতীতি অত্তনো হত্থং ৰা কাযং ৰা তিরিযং ইতো চিতো চ সঞ্চারেতি. ‘‘কাযতো অমোচেত্ৰাৰাতি ৰচনতো মত্থকতো পট্ঠায হত্থং ওতারেন্তস্স কাযতো মোচেত্ৰা নিৰত্থসাটকূপরি ওমসন্তস্স থুল্লচ্চযং, সাটকতো ওতারেত্ৰা জঙ্ঘতো পট্ঠায কাযং ওমসন্তস্স পুন সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰদন্তি.
দ্ৰাদসসুপি আমসনাদিপ্পযোগেসু একেকস্মিং পযোগে কাযতো অমোচিতে একেকাৰ আপত্তি হোতীতি আহ ‘‘মূলগ্গহণমেৰ পমাণ’’ন্তি. ইদঞ্চ একেন হত্থেন কাযং গহেত্ৰা ইতরেন হত্থেন কাযপরামসনং সন্ধায ৰুত্তং. একেন পন হত্থেন কাযপটিবদ্ধং গহেত্ৰা ইতরেন তত্থ তত্থ কাযং পরামসতো পযোগগণনায আপত্তি. অযং পন সঙ্ঘাদিসেসো ন কেৰলং ৰত্থুৰসেনেৰ, অপিচ সঞ্ঞাৰসেনপীতি আহ ‘‘ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স সঙ্ঘাদিসেসো’’তি. পাল়িযং তিরচ্ছানগতো চ হোতীতি এত্থ তিরচ্ছানগতিত্থিযা তিরচ্ছানগতপুরিসস্স চ গহণং ৰেদিতব্বং.
সমসারাগোতি কাযসংসগ্গরাগেন একসদিসরাগো. পুরিমনযেনেৰাতি রজ্জুৰত্থাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা গহণে ৰুত্তনযেন. পুন পুরিমনযেনেৰাতি সমসারাগো ৰুত্তো. অনন্তরনযেনেৰাতি কাযপটিবদ্ধআমসননযেন. ৰেণিগ্গহণেন লোমানম্পি সঙ্গহিতত্তা লোমানং ফুসনেপি সঙ্ঘাদিসেসো ৰুত্তো. ইদানি ৰুত্তমেৰত্থং পকাসেতুকামো ‘‘উপাদিন্নকেন হী’’তিআদিমাহ.
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি যথাৰুত্তকাযসংসগ্গনিদ্দেসে. তেনাতি তেন যথাৰুত্তকারণেন. সঞ্ঞায ৰিরাগিতম্হীতি সঞ্ঞায ৰিরদ্ধায. লিঙ্গব্যত্তযেন ‘‘ৰিরাগিতম্হী’’তি ৰুত্তং. ইমং নাম ৰত্থুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে আগতং সন্ধায ৰদতি. অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি ৰত্থুং সন্ধায ৰদতীতিপি কেচি. সারত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগেন সারত্তং. ৰিরত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগরহিতং মাতুভগিনীআদিং সন্ধায ৰদতি. ‘‘ৰিরত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৰিরত্তং গণ্হি, দুক্কটন্তি মাতুপেমাদিৰসেন গহণে দুক্কটং ৰুত্তং.
ইমায পাল়িযা সমেতীতি সম্বন্ধো. কথং সমেতীতি চে? যদি হি ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা ভৰেয্য, কাযপটিবদ্ধগ্গহণে থুল্লচ্চযং ৰদন্তেন ভগৰতা ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী চা’’তি ন ৰত্তব্বং সিযা, ৰুত্তঞ্চ, তস্মা ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি কাযং গণ্হন্তস্স ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা নাম ন হোতীতি ‘‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হন্তো যথাৰত্থুকমেৰ আপজ্জতী’’তি মহাসুমত্থেরেন ৰুত্তৰাদো ইমায পাল়িযা সমেতি. যো পনেত্থ ‘‘সতিপি ইত্থিসঞ্ঞায কাযপটিবদ্ধং গণ্হন্তস্স গহণসমযে ‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’তি সঞ্ঞং ঠপেত্ৰা ‘ইত্থিং গণ্হামী’তি সঞ্ঞায অভাৰতো ৰত্থুসঞ্ঞানং ভিন্নত্তা অযুত্ত’’ন্তি ৰদেয্য, সো পুচ্ছিতব্বো ‘‘কিং কাযপটিবদ্ধং ৰত্থাদিং গণ্হন্তো ইত্থিযা রাগেন গণ্হাতি, উদাহু ৰত্থাদীসু রাগেনা’’তি. যদি ‘‘ৰত্থাদীসু রাগেন গণ্হাতী’’তি ৰদেয্য, ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং অহুত্ৰা অঞ্ঞত্থ ঠিতং ৰত্থাদিং গণ্হন্তস্সপি থুল্লচ্চযং সিযা, তস্মা ইত্থী ইত্থিসঞ্ঞা সারত্তভাৰো গহণঞ্চাতি অঙ্গপারিপূরিসব্ভাৰতো মহাসুমত্থেরৰাদোৰ যুত্তৰাদো. অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযেহি চ সমেতীতি এত্থাপি অযমধিপ্পাযো – যদি সঞ্ঞাৰিরাগেন ৰিরাগিতং নাম সিযা, ‘‘সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হামী’’তি এৰংসঞ্ঞিস্স ‘‘মজ্ঝগতিত্থিযো কাযপটিবদ্ধেন গণ্হামী’’তি এৰরূপায সঞ্ঞায অভাৰতো মজ্ঝগতানং ৰসেন থুল্লচ্চযং ন সিযা, এৰং সন্তেপি অট্ঠকথায থুল্লচ্চযস্স ৰুত্তত্তা সঞ্ঞাৰিরাগেন ৰিরাগিতং নাম ন হোতীতি অযমত্থো সিদ্ধোযেৰাতি. নীলেন দুৰিঞ্ঞেয্যসভাৰতো কাল়িত্থী ৰুত্তা.
২৭৯. সেৰনাধিপ্পাযোতি ফস্সসুখসেৰনাধিপ্পাযো. ইত্থিযা কাযেন ভিক্খুস্স কাযপটিবদ্ধামসনৰারেপি ফস্সং পটিৰিজানাতীতি ইদং অত্তনো কাযপটিবদ্ধামসনেপি কাযসম্বন্ধসভাৰতো ৰুত্তং. এত্থাতি নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযৰারে. মোক্খাধিপ্পাযোতি এত্থ পঠমং কাযসংসগ্গরাগে সতিপি পচ্ছা মোক্খাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি.
২৮১. পারিপন্থিকাতি ৰিলুম্পনিকা, অন্তরাযিকাতি ৰুত্তং হোতি. নদীসোতেন ৰুয্হমানং মাতরন্তি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং, অঞ্ঞাসুপি পন ইত্থীসু কারুঞ্ঞাধিপ্পাযেন মাতরি ৰুত্তনযেন পটিপজ্জন্তস্স নেৰত্থি দোসোতি ৰদন্তি. ‘‘মাতর’’ন্তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞাসং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তাপি অত্থি. তিণণ্ডুপকন্তি হিরীৰেরাদিমূলেহি কতচুম্বটকং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণেহি কতঅঙ্গুলিমুদ্দিকং. পরিৰত্তেত্ৰাতি অত্তনো নিৰাসনপারুপনভাৰতো অপনেত্ৰা, চীৰরত্থায অপনামেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. চীৰরত্থায পাদমূলে ঠপেতি, ৰট্টতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং, পচ্চত্থরণৰিতানাদিঅত্থম্পি ৰট্টতিযেৰ, পূজাদিঅত্থং তাৰকালিকম্পি গহেতুং ৰট্টতি.
ইত্থিসণ্ঠানেন কতন্তি এত্থ হেট্ঠিমপরিচ্ছেদতো পারাজিকৰত্থুভূততিরচ্ছানগতিত্থীনম্পি অনামাসভাৰতো তাদিসং ইত্থিসণ্ঠানেন কতং তিরচ্ছানগতরূপম্পি অনামাসন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘ভিক্খুনীহি পটিমারূপং আমসিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি আচরিযা. ইত্থিরূপানি দস্সেত্ৰা কতং ৰত্থঞ্চ পচ্চত্থরণঞ্চ ভিত্তিঞ্চ ইত্থিরূপং অনামসিত্ৰা গণ্হিতুং ৰট্টতি. ভিন্দিত্ৰাতি এত্থ হত্থেন অগ্গহেত্ৰাৰ কেনচিদেৰ দণ্ডাদিনা ভিন্দিতব্বং. এত্থ চ ‘‘অনামাসম্পি হত্থেন অপরামসিত্ৰা দণ্ডাদিনা কেনচি ভিন্দিতুং ৰট্টতী’’তি ইধ ৰুত্তত্তা ‘‘পংসুকূলং গণ্হন্তেন মাতুগামসরীরেপি সত্থাদীহি ৰণং কত্ৰা গহেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা চ গহিতমণ্ডূকসপ্পিনিং দণ্ডাদীহি নিপ্পীল়েত্ৰা মণ্ডূকং ৰিস্সজ্জাপেতুং ৰট্টতি.
মগ্গং অধিট্ঠাযাতি মগ্গে গচ্ছামীতি এৰং মগ্গসঞ্ঞী হুত্ৰাতি অত্থো. কীল়ন্তেনাতি ইদং গিহিসন্তকং সন্ধায ৰুত্তং, ভিক্খুসন্তকং পন যেন কেনচি অধিপ্পাযেন অনামসিতব্বমেৰ দুরুপচিণ্ণভাৰতো. তালপনসাদীনীতি চেত্থ আদি-সদ্দেন নাল়িকেরলবুজতিপুসঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলএল়ালুকফলানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘যথাৰুত্তফলানংযেৰ চেত্থ কীল়াধিপ্পাযেন আমসনং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা পাসাণসক্খরাদীনি কীল়াধিপ্পাযেনপি আমসিতুং ৰট্টতি.
মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৰিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং, ৰরাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৰলাহকং, ৰেল়ু, মচ্ছসিরো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৰণ্ণা পভাৰিহীনা. ৰরাহদাঠজা ৰরাহদাঠৰণ্ণাৰ. ভুজঙ্গসীসজা নীলাদিৰণ্ণা সুৰিসুদ্ধা ৰট্টলা. ৰলাহকজা আভাসূরা দুব্বিভাগরূপা রত্তিভাগে অন্ধকারং ৰিদ্ধমন্তিযো তিট্ঠন্তি, দেৰূপভোগা এৰ চ হোন্তি. ৰেল়ুজা করকফলসমানৰণ্ণা ন আভাসূরা, তে চ ৰেল়ূ অমনুস্সগোচরে এৰ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসিরজা পাঠীনপিট্ঠিসমআনৰণ্ণা ৰট্টলা লঘৰো চ হোন্তি পভাৰিহীনা চ, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খউদরচ্ছৰিৰণ্ণা কোলফলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৰিহীনাৰ. সিপ্পিজা পভাৰিসেসযুত্তা হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৰং জাতিতো অট্ঠৰিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোন্তি, ইতরা অসামুদ্দিকা. যস্মা বহুলং সামুদ্দিকাৰ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি কাচি, তস্মা সম্মোহৰিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকা মুত্তা’’তি ৰুত্তং.
মণীতি ঠপেত্ৰা ৰেল়ুরিযাদিকে সেসো জোতিরসাদিভেদো সব্বোপি মণি. ৰেল়ুরিযোতি ৰংসৰণ্ণমণি. সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি কাল়সিলাপণ্ডুসিলাসেতসিলাদিভেদা সব্বাপি সিলা. রজতন্তি কহাপণাদিকং ৰুত্তাৰসেসং রতনসম্মতং. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরমণি. ভণ্ডমূলত্থাযাতি পত্তচীৰরাদিভণ্ডমূলত্থায. কুট্ঠরোগস্সাতি নিদস্সনমত্তং, তায ৰূপসমেতব্বস্স যস্স কস্সচি রোগস্সত্থাযপি ৰট্টতিযেৰ. ‘‘ভেসজ্জত্থঞ্চ অধিট্ঠাযেৰ মুত্তা ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. আকরমুত্তোতি আকরতো মুত্তমত্তো. ‘‘ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ইমিনা চ আমসিতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. পচিত্ৰা কতোতি কাচকারেহি পচিত্ৰা কতো.
ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সোতি অলঙ্কারত্থং কঞ্চনলতাদিং দস্সেত্ৰা কতো রতনখচিতো ধোতৰিদ্ধো অনামাসো. ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো চাতি ৰিসুং ৰা পদং সম্বন্ধিতব্বং. পানীযসঙ্খোতি ইমিনা চ সঙ্খেন কতপানীযভাজনপিধানাদিসমণপরিক্খারোপি আমসিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. সেসন্তি রতনমিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসং. মুগ্গৰণ্ণংযেৰ রতনসম্মিস্সং করোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি আহ ‘‘মুগ্গৰণ্ণাৰা’’তি, মুগ্গৰণ্ণা রতনমিস্সাৰ ন ৰট্টতীতি ৰুত্তং হোতি. সেসাতি রতনসম্মিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসা মুগ্গৰণ্ণা নীলসিলা.
বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. সুৰণ্ণচেতিযন্তি ধাতুকরণ্ডকং. পটিক্খিপীতি ‘‘ধাতুট্ঠপনত্থায গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং গণ্হথা’’তি পেসিতত্তা পটিক্খিপি. সুৰণ্ণবুব্বুল়কন্তি সুৰণ্ণতারকং. ‘‘কেল়াপযিতুন্তি ইতো চিতো চ সঞ্চারন্তেহি আমসিতুং ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি চেতিযগোপকা ৰা ভিক্খূ হোন্তু অঞ্ঞে ৰা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৰা কচৰরং অপনেতুং ৰট্টতি, মলম্পি পমজ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ.
আরকূটলোহন্তি কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং, ৰট্টলোহং, আরকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং, সীসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং, পকতিরসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং আরকূটং. তেনেৰ তংকরণেন নিব্বত্তত্তা ‘‘কিত্তিমলোহ’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘জাতরূপগতিকমেৰাতি ৰুত্তত্তা আরকূটং সুৰণ্ণসদিসমেৰ আমসিতুং ন ৰট্টতি, অঞ্ঞং পন ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘আরকূটং অনামসিতব্বতো জাতরূপগতিকমেৰাতি ৰুত্তং, তস্মা উভযম্পি জাতরূপং ৰিয আমসিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. পঠমং ৰুত্তোযেৰ চ অত্থো গণ্ঠিপদকারেহি অধিপ্পেতো. পটিজগ্গিতুং ৰট্টতীতি সেনাসনপটিবদ্ধত্তা ৰুত্তং.
সামিকানং পেসেতব্বন্তি সামিকানং সাসনং পেসেতব্বং. ভিন্দিত্ৰাতি হত্থেন অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞেন যেন কেনচি ভিন্দিত্ৰা. ভেরিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেরী. ৰীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৰীণা. চম্মৰিনদ্ধানং ভেরিৰীণানমেতং অধিৰচনং. তুচ্ছপোক্খরন্তি অৰিনদ্ধচম্মং ভেরিপোক্খরং ৰীণাপোক্খরঞ্চ. আরোপিতচম্মন্তি ভেরিআদীনং ৰিনদ্ধনত্থায মুখৰট্টিযং আরোপিতচম্মং ততো উদ্ধরিত্ৰা ৰিসুং ঠপিতচম্মঞ্চ. ওনহিতুং ৰাতি ভেরিপোক্খরাদীনি চম্মং আরোপেত্ৰা ৰিনন্ধিতুং. ওনহাপেতুং ৰাতি তথেৰ অঞ্ঞেহি ৰিনন্ধাপেতুং. পারাজিকপ্পহোনককালেতি অকুথিতকালে.
২৮২. সঙ্কমাদি ভূমিগতিকত্তা ন কাযপটিবদ্ধট্ঠানিযন্তি দুক্কটং ৰুত্তং. একপদিকসঙ্কমোতি খুদ্দকসেতু. সকটমগ্গসঙ্কমোতি সকটমগ্গভূতো মহাসেতু. ঠানা চালেতুন্তি রজ্জুং ঠানা চালেতুং. পটিচ্ছাদেতব্বাতি অপনেতব্বা. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গরাগো, তেন রাগেন ৰাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৮৩. ততিযে উত্তরপদলোপেন ছিন্নওত্তপ্পা ‘‘ছিন্নিকা’’তি ৰুত্তাতি আহ ‘‘ছিন্নিকাতি ছিন্নওতপ্পা’’তি.
২৮৫. যথা যুৰা যুৰতিন্তি এতেন ওভাসনে নিরাসঙ্কভাৰং দস্সেতি. মেথুনুপসঞ্হিতাহীতি ইদং দুট্ঠুল্লৰাচায সিখাপ্পত্তলক্খণদস্সনং. ইত্থিলক্খণেনাতি ৰুত্তমত্থং ৰিৰরিতুং ‘‘সুভলক্খণেনা’’তি ৰুত্তং. ন তাৰ সীসং এতীতি ‘‘ইত্থিলক্খণেন সমন্নাগতাসী’’তিআদিনা ৰণ্ণভণনং সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিজনকং হুত্ৰা মত্থকং ন পাপুণাতি. ৰণ্ণভণনঞ্হি যেনাকারেন ভণন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসো হোতি, তেনাকারেন ভণন্তস্স সিখাপ্পত্তং নাম হোতি. ‘‘ইত্থিলক্খণেন সমন্নাগতাসীতিআদিকং পন দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগৰসেন ভণন্তস্স দুক্কট’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং.
একাদসহি পদেহি অঘটিতে সীসং ন এতীতি ‘‘অনিমিত্তাসী’’তিআদীহি একাদসহি পদেহি অঘটিতে অৰণ্ণভণনং সীসং ন এতি, অৰণ্ণভণনং নাম ন হোতীতি ৰুত্তং হোতি. ঘটিতেপীতি একাদসহি পদেহি অৰণ্ণভণনে ঘটিতেপি. ইমেহি তীহি ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসোতি ‘‘সিখরণী’’তিআদীহি তীহিযেৰ পদেহি অৰণ্ণভণনে ঘটিতেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো পস্সাৰমগ্গস্স নিযতৰচনত্তা অচ্চোল়ারিকত্তা চ. অনিমিত্তাসীতিআদীহি পন অট্ঠহি পদেহি ঘটিতে কেৰলং অৰণ্ণভণনমেৰ সম্পজ্জতি, ন সঙ্ঘাদিসেসো, তস্মা তানি থুল্লচ্চযৰত্থূনীতি কেচি. অক্কোসনমত্তত্তা দুক্কটৰত্থূনীতি অপরে. পরিব্বাজিকাৰত্থুস্মিং ৰিয থুল্লচ্চযমেৰেত্থ যুত্ততরং দিস্সতি. কুঞ্চিকপণালিমত্তন্তি কুঞ্চিকাছিদ্দমত্তং.
২৮৬-২৮৭. গরুকাপত্তিন্তি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গে পারাজিকাপত্তিং সন্ধায ৰদতি. হসন্তো হসন্তোতি সভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং. অহসন্তোপি ৰাচস্সাদরাগেন পুনপ্পুনং ৰদতি, আপত্তিযেৰ. কাযচিত্ততোতি হত্থমুদ্দায ওভাসন্তস্স কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি.
২৮৮. তস্মা দুক্কটন্তি অপ্পটিৰিজাননহেতু দুক্কটং, পটিৰিজানন্তিযা পন অখেত্তপদত্তা থুল্লচ্চযেন ভৰিতব্বং. তেনেৰ পরিব্বাজিকাৰত্থুস্মিং পটিৰিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং ৰক্খতি.
২৮৯. অসদ্ধম্মং সন্ধাযাহাতি ‘‘ৰাপিত’’ন্তি ইমস্স বীজনিক্খেপৰচনত্তা ৰুত্তং. সংসীদতীতি ৰহতি পৰত্ততি. অথ ৰা সংসীদতীতি সংসীদিস্সতি. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগো, তেন রাগেন ওভাসনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অত্তকামপারিচরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৯০. চতুত্থে চীৰরন্তি নিৰাসনাদি যং কিঞ্চি চীৰরং. পিণ্ডপাতন্তি যো কোচি আহারো. সো হি পিণ্ডোল্যেন ভিক্খুনো পত্তে পতনতো তত্থ তত্থ লদ্ধভিক্খানং পিণ্ডানং পাতো সন্নিপাতোতি ৰা পিণ্ডপাতোতি ৰুচ্চতি. সেনাসনন্তি সযনঞ্চ আসনঞ্চ. যত্থ হি ৰিহারাদিকে সেতি নিপজ্জতি আসতি নিসীদতি, তং সেনাসনং. পতি এতি এতস্মাতি পচ্চযোতি আহ ‘‘পতিকরণট্ঠেন পচ্চযো’’তি. রোগস্স পতিঅযনট্ঠেন ৰা পচ্চযো, পচ্চনীকগমনট্ঠেনাতি অত্থো, ৰূপসমনত্থেনাতি ৰুত্তং হোতি. ধাতুক্খোভলক্খণস্স হি তংহেতুকদুক্খৰেদনালক্খণস্স ৰা রোগস্স পটিপক্খভাৰো পতিঅযনট্ঠো. যস্স কস্সচীতি সপ্পিআদীসু যস্স কস্সচি. সপ্পাযস্সাতি হিতস্স ৰিকারৰূপসমেনাতি অধিপ্পাযো. ভিসক্কস্স কম্মং তেন ৰিধাতব্বতো, তেনাহ ‘‘অনুঞ্ঞাতত্তা’’তি. নগরপরিক্খারেহীতি নগরং পরিৰারেত্ৰা রক্খণকেহি. আৰাটপরিক্খেপো পরিখা উদ্দাপো পাকারো এসিকা পলিঘো পাকারমত্থকমণ্ডলন্তি সত্ত নগরপরিক্খারাতি ৰদন্তি. সেতপরিক্খারোতি সুৰিসুদ্ধসীলালঙ্কারো. অরিযমগ্গো হি ইধ ‘‘রথো’’তি অধিপ্পেতো. তস্স চ সম্মাৰাচাদযো অলঙ্কারট্ঠেন ‘‘পরিক্খারো’’তি ৰুত্তা. চক্কৰীরিযোতি ৰীরিযচক্কো. জীৰিতপরিক্খারাতি জীৰিতস্স পৰত্তিকারণানি. সমুদানেতব্বাতি সম্মা উদ্ধং উদ্ধং আনেতব্বা পরিযেসিতব্বা. পরিৰারোপি হোতি অন্তরাযানং পরিতো ৰারণতো, তেনাহ – ‘‘জীৰিত…পে… রক্খণতো’’তি. তত্থ অন্তরন্তি ৰিৰরং, ওকাসোতি অত্থো. রক্খণতোতি ৰেরিকানং অন্তরং অদত্ৰা অত্তনো সামীনং পরিৰারেত্ৰা ঠিতসেৰকা ৰিয রক্খণতো. অস্সাতি জীৰিতস্স. কারণভাৰতোতি চিরপ্পৰত্তিযা কারণভাৰতো. রসাযনভূতঞ্হি ভেসজ্জং সুচিরম্পি কালং জীৰিতং পৰত্তেতিযেৰ.
২৯১. উপচারেতি যত্থ ঠিতো ৰিঞ্ঞাপেতুং সক্কোতি, তাদিসে. কামো চেৰ হেতু চ পারিচরিযা চ অত্থো. সেসং ব্যঞ্জনন্তিআদীসু পাল়িযং ‘‘অত্তকাম’’ন্তি পদং উদ্ধরিত্ৰা অত্তনো কামং, অত্তনো হেতুং, অত্তনো অধিপ্পাযং, অত্তনো পারিচরিযন্তি চত্তারো অত্থা পদভাজনে ৰুত্তা. তেসু পঠমে অত্থৰিকপ্পে কামো চ হেতু চ পারিচরিযা চ অত্থো, সেসং অধিপ্পাযপদমেকং ব্যঞ্জনং পঠমৰিগ্গহে তদত্থস্স অসম্ভৰভাৰতো নিরত্থকত্তা. দুতিযে পন অত্থৰিকপ্পে অধিপ্পাযো চ পারিচরিযা চ অত্থো, কামো চ হেতু চাতি সেসং পদদ্ৰযং ব্যঞ্জনং তেসং তত্থ অত্থাভাৰতোতি এৰং চত্তারি পদানি দ্ৰিন্নং ৰিগ্গহানং ৰসেন যোজিতানীতি কেচি ৰদন্তি. গণ্ঠিপদে চ অযমেৰত্থো ৰুত্তো. চূল়মজ্ঝিমমহাগণ্ঠিপদেসু পন ‘‘পঠমস্মিং অত্থৰিকপ্পে কামো চ হেতু চ পারিচরিযা চ অধিপ্পাযত্থো, সেসং মেথুনধম্মসঙ্খাতেন কামেনাতিআদি ৰিগ্গহৰাক্যং অক্খরৰিৰরণমত্ততো ব্যঞ্জনমত্তং. দুতিযে অত্থৰিকপ্পে অধিপ্পাযো চ পারিচরিযা চ অধিপ্পাযত্থো, সেসং অত্তনা কামিতা ইচ্ছিতাতিআদি ৰিগ্গহৰাক্যং অক্খরৰিৰরণমত্ততো ব্যঞ্জনমত্ত’’ন্তি এৰমত্থো ৰুত্তো. ‘‘ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা’’তি ৰচনতো অযমেৰত্থো ইধ যুত্ততরোতি ৰিঞ্ঞাযতি. ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰাতি ইমিনা হি অট্ঠকথাযং ৰুত্তৰিগ্গহৰসেন ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰাতি অযমত্থো দীপিতো.
ইদানি যথাৰুত্তমেৰত্থং পদভাজনেন সংসন্দিত্ৰা দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পারিচরিযন্তি হি ৰুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা’’তিআদি আরদ্ধং. ইদং ৰুত্তং হোতি – ‘‘অত্তনো হেতু’’ন্তি ৰুত্তে অত্তনো অত্থাযাতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো পারিচরিয’’ন্তি চ ৰুত্তে কামেন পারিচরিযাতি অযমত্থো ৰিঞ্ঞাযতি. তস্মা অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পারিচরিযন্তি ইমেহি তীহি পদেহি অত্তনো অত্থায কামেন পারিচরিযা অত্তকামপারিচরিযাতি অযমত্থৰিকপ্পো ৰুত্তোতি ৰিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি. ‘‘অত্তনো অধিপ্পায’’ন্তি ৰুত্তে পন অধিপ্পাযসদ্দস্স কামিতসদ্দেন সমানত্থভাৰতো অত্তনো পারিচরিযন্তি ইমস্স চ উভযৰিগ্গহসামঞ্ঞতো অত্তনো ইচ্ছিতকামিতট্ঠেন অত্তকামপারিচরিযাতি অযমত্থৰিকপ্পো দ্ৰীহি পদেহি দস্সিতোতি ৰিঞ্ঞূ জানিস্সন্তীতি.
এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. দুট্ঠুল্লৰাচাসিক্খাপদে কিঞ্চাপি মেথুনযাচনং আগতং, তথাপি তং দুট্ঠুল্লৰাচস্সাদরাগৰসেন ৰুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদরাগৰসেনাতি অযং ৰিসেসো. ৰিনীতৰত্থূসু ‘‘তেন হি ভগিনি অগ্গদানং দেহী’’তি ইদং অত্তনো অত্থায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, অত্তকামপারিচরিযায রাগো, তেন রাগেন ৰণ্ণভণনং, তঙ্খণৰিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
অত্তকামপারিচরিযসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা
২৯৬. পঞ্চমে পণ্ডিতস্স ভাৰো পণ্ডিচ্চং, ঞাণস্সেতং অধিৰচনং. গতিমন্তাতি ঞাণগতিযা সমন্নাগতা. পণ্ডিতাতি ইমিনা সভাৰঞাণেন সমন্নাগততা ৰুত্তা, ব্যত্তাতি ইমিনা ইত্থিকত্তব্বেসু ৰিসারদপঞ্ঞায. তেনাহ ‘‘উপাযঞ্ঞূ ৰিসারদা’’তি. মেধাৰিনীতি ঠানুপ্পত্তিপঞ্ঞাসঙ্খাতায তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে উপট্ঠিতে ঠানসো তঙ্খণে এৰ উপ্পজ্জনপঞ্ঞায সমন্নাগতা. তেনাহ ‘‘দিট্ঠং দিট্ঠং করোতী’’তি. ছেকাতি যাগুভত্তসম্পাদনাদীসু নিপুণা. উট্ঠানৰীরিযসম্পন্নাতি কাযিকেন ৰীরিযেন সমন্নাগতা, যথা অঞ্ঞা কুসীতা নিসিন্নট্ঠানে নিসিন্নাৰ হোন্তি, ঠিতট্ঠানে ঠিতাৰ, এৰং অহুত্ৰা ৰিপ্ফারিকেন চিত্তেন সব্বকিচ্চং নিপ্ফাদেতীতি ৰুত্তং হোতি. কুমারিকাযাতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং, হেতুম্হি ৰা করণৰচনং. তেনাহ ‘‘কুমারিকায কারণা’’তি. আৰহনং আৰাহো, পরিগ্গহভাৰেন দারিকায গণ্হাপনং, তথা দাপনং ৰিৰাহো. তেনাহ ‘‘দারকস্সা’’তিআদি.
২৯৭-২৯৮. ভত্তপাচনং সন্ধায রন্ধাপনং ৰুত্তং, যস্স কস্সচি পাচনং সন্ধায পচাপনং ৰুত্তং. দুট্ঠুং কুলং গতা দুগ্গতাতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘যত্থ ৰা গতা’’তিআদিমাহ. আহরণং আহারো. ন উপাহটন্তি ন দিন্নং. কযো গহণং, ৰিক্কযো দানং. তদুভযং সঙ্গণ্হিত্ৰা ‘‘ৰোহারো’’তি ৰুত্তং. মণ্ডিতপসাধিতোতি এত্থ বাহিরুপকরণেন অলঙ্করণং মণ্ডনং, অজ্ঝত্তিকানং কেসাদীনংযেৰ সণ্ঠপনং পসাধনং.
৩০০. ‘‘অব্ভুতং কাতুং ন ৰট্টতী’’তি ইমিনা দুক্কটং হোতীতি দীপেতি. ‘‘পরাজিতেন দাতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা অদেন্তো ধুরনিক্খেপেন কারেতব্বো. অচিরকালে অধিকারো এতস্স অত্থীতি অচিরকালাধিকারিকং, সঞ্চরিত্তং. ‘‘অচিরকালাচারিক’’ন্তি ৰা পাঠো, অচিরকালে আচারো অজ্ঝাচারো এতস্সাতি অচিরকালাচারিকং.
কিঞ্চাপি এহিভিক্খূপসম্পন্না চেৰ সরণগমনূপসম্পন্না চ সঞ্চরিত্তাদিপণ্ণত্তিৰজ্জং আপত্তিং আপজ্জন্তি, তেসং পন ন সব্বকালিকত্তা তে ৰজ্জেত্ৰা সব্বকালানুরূপং তন্তিং ঠপেন্তো ভগৰা ইধাপি ঞত্তিচতুত্থেনেৰ কম্মেন উপসম্পন্নং ভিক্খুং দস্সেতুং ‘‘তত্র য্ৰাযং ভিক্খু…পে… অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূ’’তি পদভাজনং আহ, ন পন নেসং সঞ্চরিত্তাদিআপজ্জনে অভব্বভাৰতো. খীণাসৰাপি হি অপ্পস্সুতা কিঞ্চাপি লোকৰজ্জং নাপজ্জন্তি, পণ্ণত্তিযং পন অকোৰিদত্তা ৰিহারকারং কুটিকারং সহাগারং সহসেয্যন্তি এৰরূপা কাযদ্ৰারে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, সঞ্চরিত্তং পদসোধম্মং উত্তরিছপ্পঞ্চৰাচং ভূতারোচনন্তি এৰরূপা ৰচীদ্ৰারে আপত্তিযো আপজ্জন্তি, উপনিক্খিত্তসাদিযনৰসেন মনোদ্ৰারে রূপিযপটিগ্গহণাপত্তিং আপজ্জন্তি.
৩০১. সঞ্চরণং সঞ্চরো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চরী, তস্স ভাৰো সঞ্চরিত্তং. তেনাহ ‘‘সঞ্চরণভাৰ’’ন্তি, ইত্থিপুরিসানং অন্তরে সঞ্চরণভাৰন্তি অত্থো. জাযত্তনে জারত্তনেতি চ নিমিত্তত্থে ভুম্মং, জাযভাৰত্থং জারভাৰত্থন্তি ৰুত্তং হোতি. জাযভাৰেতি ভরিযভাৰায. জারভাৰেতি সামিকভাৰায. কিঞ্চাপি ইমস্স পদভাজনে ‘‘জারী ভৰিস্সসী’’তি ইত্থিলিঙ্গৰসেন পদভাজনং ৰুত্তং, জারত্তনেতি পন নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা পুরিসলিঙ্গৰসেনপি যোজেত্ৰা অত্থং দস্সেন্তো ‘‘ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচেন্তো জারত্তনে আরোচেতী’’তিআদিমাহ. এত্থ হি ‘‘জারো ভৰিস্সসী’’তি ইত্থিযা মতিং পুরিসস্স আরোচেন্তো জারত্তনে আরোচেতি নাম. পাল়িযং পন ইত্থিলিঙ্গৰসেনেৰ যোজনা কতা, তদনুসারেন পুরিসলিঙ্গৰসেনপি সক্কা যোজেতুন্তি.
ইদানি পাল়িযং ৰুত্তনযেনপি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. পতি ভৰিস্সসীতি ৰুত্তমেৰত্থং ‘‘সামিকো ভৰিস্সসী’’তি পরিযাযৰচনেন ৰিসেসেত্ৰা দস্সেতি. ইদঞ্চ জারত্তনেতি নিদ্দেসস্স উভযলিঙ্গসাধারণত্তা ৰুত্তং. মুহুত্তিকা ভৰিস্সসীতি অসামিকং সন্ধায ৰুত্তং, জারী ভৰিস্সসীতি সসামিকং সন্ধায. অন্তমসো তঙ্খণিকাযপীতি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি আহ ‘‘এতেনেৰুপাযেনা’’তিআদি.
৩০৩. সেরিৰিহারন্তি সচ্ছন্দচারং. অত্তনো ৰসন্তি অত্তনো আণং. গোত্তন্তি গোতমগোত্তাদিকং গোত্তং. ধম্মোতি পণ্ডরঙ্গপরিব্বাজকাদীনং, তেসং তেসং ৰা কুলানং ধম্মো. গোত্তৰন্তেসু গোত্তসদ্দো, ধম্মচারীসু চ ধম্মসদ্দো ৰত্ততীতি আহ ‘‘সগোত্তেহী’’তিআদি. তত্থ সগোত্তেহীতি সমানগোত্তেহি, একৰংসজাতেহীতি অত্থো. সহধম্মিকেহীতি একস্স সত্থুসাসনে সহচরিতব্বধম্মেহি, সমানকুলধম্মেহি ৰা. তেনেৰাহ ‘‘একং সত্থার’’ন্তিআদি. তত্থ ‘‘একং সত্থারং উদ্দিস্স পব্বজিতেহী’’তি ইমিনা পণ্ডরঙ্গপরিব্বাজকাদযো ৰুত্তা, একগণপরিযাপন্নেহীতি মালাকারাদিএকগণপরিযাপন্নেহি.
সসামিকা সারক্খা. যস্সা গমনে রঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপরিদণ্ডা. পচ্ছিমানং দ্ৰিন্নন্তি সারক্খসপরিদণ্ডানং মিচ্ছাচারো হোতি তাসং সসামিকভাৰতো. ন ইতরাসন্তি ইতরাসং মাতুরক্খিতাদীনং অট্ঠন্নং পুরিসন্তরগমনে নত্থি মিচ্ছাচারো তাসং অসামিকভাৰতো. যা হি সামিকস্স সন্তকং ফস্সং থেনেত্ৰা পরেসং অভিরতিং উপ্পাদেন্তি, তাসং মিচ্ছাচারো, ন চ মাতাদযো তাসং ফস্সে ইস্সরা. মাতাদযো হি ন অত্তনা ফস্সানুভৰনত্থং তা রক্খন্তি, কেৰলং অনাচারং নিসেধেন্তা পুরিসন্তরগমনং তাসং ৰারেন্তি. পুরিসস্স পন এতাসু অট্ঠসুপি হোতিযেৰ মিচ্ছাচারো মাতাদীহি যথা পুরিসেন সদ্ধিং সংৰাসং ন কপ্পেতি, তথা রক্খিতত্তা পরেসং রক্খিতগোপিতং ফস্সং থেনেত্ৰা ফুট্ঠভাৰতো.
ধনেন কীতাতি ভরিযভাৰত্থং ধনেন কীতা. তেনাহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ভোগেনাতি ভোগহেতু. ভোগত্থঞ্হি ৰসন্তী ‘‘ভোগৰাসিনী’’তি ৰুচ্চতি. লভিত্ৰাতি যো নং ৰাসেতি, তস্স হত্থতো লভিত্ৰা. উদকপত্তং আমসিত্ৰা গহিতা ওদপত্তকিনী. তেনাহ ‘‘উভিন্ন’’ন্তিআদি. ধজেন আহটাতি এত্থ ধজযোগতো সেনাৰ ধজসদ্দেন ৰুত্তা, উস্সিতদ্ধজায সেনায আহটাতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘উস্সিতদ্ধজাযা’’তিআদি.
৩০৫. বহিদ্ধা ৰিমট্ঠং নাম হোতীতি অঞ্ঞত্থ আরোচিতং নাম হোতি. তং কিরিযং সম্পাদেস্সতীতি তস্সা আরোচেত্ৰা তং কিচ্চং সম্পাদেতু ৰা মা ৰা, তংকিরিযাসম্পাদনে যোগ্যতং সন্ধায ৰুত্তং. দারকং দারিকঞ্চ অজানাপেত্ৰা তেসং মাতাপিতুআদীহি মাতাপিতুআদীনংযেৰ সন্তিকং সাসনে পেসিতেপি হরণৰীমংসনপচ্চাহরণসঙ্খাতায তিৰঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো হোতিযেৰাতি দট্ঠব্বং. যং উদ্দিস্স সাসনং পেসিতং, তংযেৰ সন্ধায তস্সা মাতুআদীনং আরোচিতে ৰত্থুনো একত্তা মাতুআদযোপি খেত্তমেৰাতি খেত্তমেৰ ওতিণ্ণভাৰং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদি উদাহটং. ইমিনা সমেতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – যথা সযং অনারোচেত্ৰা অঞ্ঞেন অন্তেৰাসিআদিনা আরোচাপেন্তস্স ৰিসঙ্কেতো নত্থি, এৰং তস্সা সযং অনারোচেত্ৰা আরোচনত্থং মাতুআদীনং ৰদন্তস্সপি নত্থি ৰিসঙ্কেতোতি. ঘরং নযতীতি ঘরণী. মূলট্ঠানঞ্চ ৰসেনাতি এত্থ পুরিসস্স মাতুআদযো সাসনপেসনে মূলভূতত্তা ‘‘মূলট্ঠা’’তি ৰুচ্চন্তি. মাতুরক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতীতি এত্থ অত্তনো ৰা ধীতু সন্তিকং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি ভিক্খুং পহিণতি, পুরিসস্স ৰা সন্তিকং ‘‘মম ধীতা ইত্থন্নামস্স ভরিযা হোতূ’’তি পহিণতীতি গহেতব্বং. এস নযো সেসেসুপি. পুব্বে ৰুত্তনযত্তাতি পঠমসঙ্ঘাদিসেসে ৰুত্তনযত্তা.
৩৩৮. এত্তোৰ পক্কমতীতি পুন আগন্ত্ৰা আণাপকস্স অনারোচেত্ৰা ততোযেৰ পক্কমতি. অঞ্ঞেন করণীযেনাতি গমনহেতুৰিসুদ্ধিদস্সনত্থং ৰুত্তং. তেনেৰ পন করণীযেন গন্ত্ৰাপি কিঞ্চি অনারোচেন্তো ন ৰীমংসতি নাম. অনভিনন্দিত্ৰাতি ইদং তথা পটিপজ্জমানং সন্ধায ৰুত্তং, সতিপি অভিনন্দনে সাসনং অনারোচেন্তো পন ন ৰীমংসতি নাম. ততিযপদে ৰুত্তনযেনাতি ‘‘সো তস্সা ৰচনং অনভিনন্দিত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তনযেন. ৰত্থুগণনাযাতি সম্বহুলানং ইত্থিপুরিসানং সমভাৰে সতি দ্ৰিন্নং দ্ৰিন্নং ইত্থিপুরিসৰত্থূনং গণনায. সচে পন একতো অধিকা হোন্তি, অধিকানং গণনায আপত্তিভেদো ৰেদিতব্বো.
৩৩৯-৩৪০. পাল়িযং চতুত্থৰারে অসতিপি ‘‘গচ্ছন্তো ন সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৰিসংৰাদেতি, অনাপত্তী’’তি ইদং অত্থতো আপন্নমেৰাতি কত্ৰা ৰুত্তং ‘‘চতুত্থে অনাপত্তী’’তি. কারুকানন্তি ৰড্ঢকীআদীনং. তচ্ছকঅযোকারতন্তৰাযরজকন্হাপিতকা পঞ্চ কারৰো ‘‘কারুকা’’তি ৰুচ্চন্তি. এৰরূপেন…পে… অনাপত্তীতি তাদিসং গিহিৰেয্যাৰচ্চম্পি ন হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং.
কাযতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং ৰা অলংৰচনীযভাৰং ৰা অজানন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. ৰাচতো সমুট্ঠাতীতি এত্থাপি এসেৰ নযো. কাযৰাচতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং জানিত্ৰা অলংৰচনীযভাৰং অজানন্তস্সপি কাযৰাচতো সমুট্ঠাতীতি ৰেদিতব্বং. অলংৰচনীযা হোন্তীতি দেসচারিত্তৰসেন পণ্ণদানাদিনা পরিচ্চত্তা হোন্তি. পণ্ণত্তিং পন জানিত্ৰাতি এত্থ অলংৰচনীযভাৰং ৰাতি চ দট্ঠব্বং. তেনেৰ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা) ‘‘তদুভযং পন জানিত্ৰা এতেহেৰ তীহি নযেহি সমাপজ্জন্তস্স তানেৰ তীণি তদুভযজাননচিত্তেন সচিত্তকানি হোন্তী’’তি ৰুত্তং. তস্মা পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনাতি এত্থাপি তদুভযজাননং ৰত্তব্বং. ভিক্খুং অজানাপেত্ৰা অত্তনো অধিপ্পাযং পণ্ণে লিখিত্ৰা দিন্নং হরন্তস্সপি আপত্তি হোতি, ইমস্স সিক্খাপদস্স অচিত্তকত্তাতি ন গহেতব্বং. পাল়িযং পন ‘‘আরোচেতী’’তি ৰুত্তত্তা অট্ঠকথাযঞ্চ তত্থ তত্থ আরোচনস্সেৰ দস্সিতত্তা কাযেন ৰা ৰাচায ৰা আরোচেন্তস্সেৰ আপত্তি হোতীতি গহেতব্বং.
৩৪১. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি আদি-সদ্দেন সঞ্চরিত্তম্পি সঙ্গণ্হাতি. এত্থ পন কিঞ্চাপি ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী, ন যক্খী, ন পেতী, ন তিরচ্ছানগতা, পুরিসো নাম মনুস্সপুরিসো, ন যক্খোতিআদি ন ৰুত্তং, তথাপি মনুস্সজাতিকাৰ ইত্থিপুরিসা ইধ অধিপ্পেতা. তস্মা যেসু সঞ্চরিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৰচনীযতা, পটিগ্গণ্হনৰীমংসনপচ্চাহরণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চঙ্গানি.
সঞ্চরিত্তসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৪২. ছট্ঠে এত্তকেনাতি এত্তকেন দারুআদিনা. অপরিচ্ছিন্নপ্পমাণাযোতি অপরিচ্ছিন্নদারুআদিপ্পমাণাযো. মূলচ্ছেজ্জায পুরিসং যাচিতুং ন ৰট্টতীতি পরসন্তকভাৰতো মোচেত্ৰা অত্তনোযেৰ সন্তকং কত্ৰা যাচিতুং ন ৰট্টতি. এৰং মূলচ্ছেজ্জায অঞ্ঞাতকঅপ্পৰারিতট্ঠানতো যাচন্তস্স অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. দাসং অত্তনো অত্থায সাদিযন্তস্সপি দুক্কটমেৰ ‘‘দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৰচনতো. ঞাতকপৰারিতট্ঠানতো পন দাসং মূলচ্ছেজ্জায যাচন্তস্স সাদিযনৰসেন দুক্কটং. সককম্মং ন যাচিতব্বাতি পাণাতিপাতসিক্খাপদরক্খণত্থং ৰুত্তং. অনিযমেত্ৰাপি ন যাচিতব্বাতি মনুস্সানং অঞ্ঞথা গাহস্সপি সম্ভৰতো ৰুত্তং, সুদ্ধচিত্তেন পন হত্থকম্মং যাচন্তস্স আপত্তি নাম নত্থি.
সব্বকপ্পিযভাৰদীপনত্থন্তি সব্বসো কপ্পিযভাৰদীপনত্থং. মূলং দেথাতি ৰত্তুং ৰট্টতীতি যস্মা মূলং দস্সামাতি তেহি পঠমং ৰুত্তত্তা ৰিঞ্ঞত্তি ন হোতি, যস্মা চ মূলন্তি ভণিতং সামঞ্ঞৰচনতো অকপ্পিযৰচনং ন হোতি, তস্মা মূলং দেথাতি ৰত্তুং ৰট্টতি. অনজ্ঝাৰুত্থকন্তি অপরিগ্গহিতং. অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কিঞ্চাপি অকপ্পিযকহাপণাদিং অসাদিযন্তেন কপ্পিযৰোহারতো দাতুং ৰট্টতি, তথাপি সারুপ্পং ন হোতি. মনুস্সা চ এতস্স সন্তকং কিঞ্চি অত্থীতি ৰিহেঠেতব্বং মঞ্ঞন্তীতি অকপ্পিযকহাপণাদিদানং পটিক্খিত্তং. তথেৰ পাচেত্ৰাতি হত্থকম্মৰসেনেৰ পাচেত্ৰা. ‘‘কিং, ভন্তে’’তি এত্তকেপি পুচ্ছিতে যদত্থায পৰিট্ঠো, তং কথেতুং ৰট্টতি পুচ্ছিতপঞ্হত্তা.
ৰত্তন্তি চারিত্তং, আপত্তি পন ন হোতীতি অধিপ্পাযো. কপ্পিযং কারাপেত্ৰা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায লগ্গরজস্মিং পত্তে পতিতেপি সাখং ছিন্দিত্ৰা খাদিতুকামতাযপি সতি সুখপরিভোগত্থং ৰুত্তং. ‘‘নদিং ৰা…পে… আহরা’’তি ৰত্থুং ৰট্টতীতি অপরিগ্গহিতত্তা ৰুত্তং. গেহতো…পে… পরিভুঞ্জিতব্বন্তি পরিগ্গহিতউদকত্তা ৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং হোতীতি অধিপ্পাযো. অলজ্জীহি…পে… ন কারেতব্বন্তি ইদং উত্তরিভঙ্গাধিকারত্তা অজ্ঝোহরণীযং সন্ধায ৰুত্তং. বাহিরপরিভোগেসু পন অলজ্জীহিপি হত্থকম্মং কারেতুং ৰট্টতীতি.
গোণং পন…পে… আহরাপেতুং ন ৰট্টতীতি অত্তনো অত্থায মূলচ্ছেজ্জৰসেন আহরাপেতুং ন ৰট্টতি. আহরাপেন্তস্স দুক্কটন্তি অঞ্ঞাতকৰিঞ্ঞত্তিযা দুক্কটং. অত্তনো অত্থায সাদিযনেপি দুক্কটমেৰ ‘‘হত্থিগৰাস্সৰল়ৰপটিগ্গহণা পটিৰিরতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৰুত্তত্তা. তেনেৰাহ ‘‘ঞাতকপৰারিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৰট্টতী’’তি. রক্খিত্ৰাতি যথা চোরা ন হরন্তি, এৰং রক্খিত্ৰা. জগ্গিত্ৰাতি তিণদানাদীহি জগ্গিত্ৰা. ন সম্পটিচ্ছিতব্বন্তি অত্তনো অত্থায গোণে সাদিযনস্স পটিক্খিত্তত্তা ৰুত্তং.
সকটং দেথাতি…পে… ৰট্টতীতি মূলচ্ছেজ্জৰসেন সকটং দেথাতি ৰত্তুং ন ৰট্টতি. তাৰকালিকং ৰট্টতীতি তাৰকালিকং কত্ৰা সব্বত্থ যাচিতুং ৰট্টতি. ৰল্লিআদীসু চ পরপরিগ্গহিতেসু এসেৰ নযোতি যোজেতব্বং. গরুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৰ চ ৰল্লিআদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন ৰেল়ুমুঞ্জপব্বজতিণমত্তিকানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. যং পন ৰত্থুৰসেন অপ্পং হুত্ৰা অগ্ঘৰসেন মহন্তং হরিতালহিঙ্গুলকাদি, তং গরুভণ্ডং অপ্পহোন্তম্পি যাচিতুং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তি.
সাতি ৰিঞ্ঞত্তিং পরামসতি. সা চ ইধ পরিকথাদিনা যেন কেনচি অধিপ্পাযৰিঞ্ঞাপনং ৰিঞ্ঞত্তীতি গহেতব্বা. তেনাহ ‘‘সব্বেন সব্ব’’ন্তি, সব্বপ্পকারেনাতি অত্থো. তেন ‘‘পরিকথাদিৰসেনপি ৰিঞ্ঞাপনং ন ৰট্টতী’’তি দীপেতি. পরিকথোভাসনিমিত্তকম্মম্পি হি চীৰরপিণ্ডপাতেসু দ্ৰীসু পচ্চযেসু ন ৰট্টতি. ইদানি সেনাসনপচ্চযে অধিপ্পেতং ৰিঞ্ঞত্তিং পরিকথাদীহি ৰিসেসেত্ৰা দস্সেন্তো ‘‘আহর দেহীতি ৰিঞ্ঞত্তিমত্তমেৰ ন ৰট্টতী’’তি আহ. পরিকথোভাসনিমিত্তকম্মানি ৰট্টন্তীতি এত্থ পরিকথা নাম পরিযাযেন কথনং ভিক্খুসঙ্ঘস্স সেনাসনং সম্বাধন্তিআদিৰচনং. ওভাসো নাম উজুকমেৰ অকথেত্ৰা যথা অধিপ্পাযো ৰিভূতো হোতি, এৰং ওভাসনং, উপাসকা, তুম্হে কুহিং ৰসথাতি? পাসাদে, ভন্তেতি. ভিক্খূনং পন, উপাসকা, পাসাদো ন ৰট্টতীতিআদিৰচনং. নিমিত্তকম্মং নাম পচ্চযে উদ্দিস্স যথা অধিপ্পাযো ৰিঞ্ঞাযতি, এৰং নিমিত্তকম্মং, সেনাসনত্থং ভূমিপরিকম্মাদীনি করোন্তস্স ‘‘কিং, ভন্তে, করোসি, কো কারাপেতী’’তি ৰুত্তে ‘‘ন কোচী’’তিআদিৰচনং.
ইদানি গিলানপচ্চযে ৰিঞ্ঞত্তিআদিকং সব্বম্পি ৰট্টতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘গিলানপচ্চযে পনা’’তিআদি. তথা উপ্পন্নং পন ভেসজ্জং রোগে ৰূপসন্তে পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, ন ৰট্টতীতি? তত্থ ৰিনযধরা ‘‘ভগৰতা রোগসীসেন পরিভোগস্স দ্ৰারং দিন্নং, তস্মা অরোগকালেপি পরিভুঞ্জিতুং ৰট্টতি, আপত্তি ন হোতী’’তি ৰদন্তি. সুত্তন্তিকা পন ‘‘কিঞ্চাপি আপত্তি ন হোতি, আজীৰং পন কোপেতি, তস্মা সল্লেখপ্পটিপত্তিযং ঠিতস্স ন ৰট্টতি, সল্লেখং কোপেতী’’তি ৰদন্তি. উক্কমন্তীতি অপগচ্ছন্তি.
৩৪৪. মণি কণ্ঠে অস্সাতি মণিকণ্ঠো, মণিনা উপলক্খিতো ৰা কণ্ঠো অস্সাতি মণিকণ্ঠোতি মজ্ঝপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. দেৰৰণ্ণন্তি দেৰত্তভাৰং. পসন্নাকারন্তি পসন্নেহি কাতব্বকিচ্চং, কাযৰেয্যাৰচ্চসঙ্খাতং উপট্ঠানন্তি ৰুত্তং হোতি. মণিযাচনায তস্স অনাগমনেন অত্তনো ৰড্ঢি হোতীতি ৰুত্তং ‘‘মণিনা মে অত্থো’’তি, মন্তপদনীহারেন ৰা তথা ৰুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
৩৪৫. ৰত্তমানসমীপেতি ৰত্তমানস্স সমীপে অতীতে. এৰং ৰত্তুং লব্ভতীতি ‘‘আগতোসী’’তি ৰত্তব্বে ৰত্তমানসমীপত্তা ‘‘আগচ্ছসী’’তি এৰং ৰত্তমানৰোহারেন ৰত্তুং লব্ভতি. লক্খণং পনেত্থ সদ্দসত্থানুসারতো ৰেদিতব্বং. সো এৰ নযোতি ‘‘আগতোম্হী’’তি ৰত্তব্বে ‘‘আগচ্ছামী’’তি অযম্পি ৰত্তমানসমীপে ৰত্তমানৰোহারোতি দস্সেতি.
৩৪৮-৩৪৯. যস্মা পন ন সক্কা কেৰলং যাচনায কিঞ্চি কাতুং, তস্মা ‘‘সযং যাচিতকেহি উপকরণেহী’’তি অধিপ্পাযত্থো ৰুত্তো. উদ্ধংমুখং লিত্তা উল্লিত্তা, অধোমুখং লিত্তা অৰলিত্তা. যস্মা পন উদ্ধংমুখং লিম্পন্তা যেভুয্যেন অন্তো লিম্পন্তি, অধোমুখং লিম্পন্তা চ বহি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘উল্লিত্তাতি অন্তোলিত্তা, অৰলিত্তাতি বহিলিত্তা’’তি. তত্থ উল্লিত্তা নাম ঠপেত্ৰা তুলাপিট্ঠসঙ্ঘাতৰাতপানধূমছিদ্দাদিভেদং অলেপোকাসং অৰসেসে লেপোকাসে কুট্টেহি সদ্ধিং ঘটেত্ৰা ছদনস্স অন্তো সুধায ৰা মত্তিকায ৰা লিত্তা. অৰলিত্তা নাম ৰুত্তনযেনেৰ ছদনস্স বহি লিত্তা. উল্লিত্তাৰলিত্তা নাম তথেৰ ছদনস্স অন্তো চ বহি চ লিত্তা.
ব্যঞ্জনং সমেতীতি ‘‘কারযমানেনা’’তি হেতুকত্তুৰসেন উদ্দিট্ঠপদস্স ‘‘কারাপেন্তেনা’’তি হেতুকত্তুৰসেনেৰ নিদ্দেসস্স কতত্তা ব্যঞ্জনং সমেতি. যদি এৰং ‘‘করোন্তো ৰা কারাপেন্তো ৰা’’তি কস্মা তস্স পদভাজনং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ‘‘অত্তনা ৰিপ্পকতং পরেহি পরিযোসাপেতী’’তিআদিৰচনতো ‘‘করোন্তেনপি ইধ ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৰুত্তং. তত্থ ইধ ৰুত্তনযেনেৰাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে ৰুত্তনযেনেৰ. উভোপেতেতি কারককারাপকা. কারযমানেনাতি ইমিনাৰ পদেন সঙ্গহিতাতি কথং সঙ্গহিতা. ন হি কারযমানো করোন্তো নাম হোতি, এৰং পনেত্থ অধিপ্পাযো ৰেদিতব্বো – যস্মা করোন্তেনপি কারযমানেনপি ইধ ৰুত্তনযেনেৰ পটিপজ্জিতব্বং, তস্মা কারযমানেন এৰং পটিপজ্জিতব্বন্তি ৰুত্তে পগেৰ করোন্তেনাতি ইদং অত্থতো আগতমেৰাতি ‘‘কারযমানেনা’’তি ভগৰতা ৰুত্তং. ততো ‘‘কারযমানেনা’’তি ৰুত্তে সামত্থিযতো লব্ভমানোপি অত্থো তেনেৰ সঙ্গহিতো নাম হোতীতি. ব্যঞ্জনং ৰিলোমিতং ভৰেয্যাতি যস্মা ‘‘কারযমানেনা’’তি ইমস্স ‘‘করোন্তেনা’’তি ইদং পরিযাযৰচনং ন হোতি, তস্মা করোন্তেন ৰা কারাপেন্তেন ৰাতি পদত্থৰসেন নিদ্দেসে কতে ব্যঞ্জনং ৰিরুদ্ধং ভৰেয্যাতি অধিপ্পাযো. অত্থমত্তমেৰাতি পদত্থতো সামত্থিযতো চ লব্ভমানং অত্থমত্তমেৰ.
উদ্দেসোতি উদ্দিসিতব্বো. অব্বোহারিকন্তি অপ্পমাণং. ‘‘আযামতো চ ৰিত্থারতো চা’’তি অৰত্ৰা ৰিকপ্পত্থস্স ৰা-সদ্দস্স ৰুত্তত্তা একতোভাগেন ৰড্ঢিতেপি আপত্তিযেৰাতি দস্সেন্তো ‘‘যো পনা’’তিআদিমাহ. তিহত্থাতি ৰড্ঢকীহত্থেন তিহত্থা. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি পকতিৰিদত্থিযা নৰৰিদত্থিপ্পমাণো মঞ্চো. পমাণিকা কারেতব্বাতি উক্কট্ঠপ্পমাণং সন্ধায ৰুত্তত্তা উক্কট্ঠপ্পমাণযুত্তাৰ কুটি অদেসিতৰত্থুকা ন ৰট্টতি, পমাণতো পন ঊনতরা অদেসিতৰত্থুকাপি ৰট্টতীতি কস্সচি সন্দেহো সিযাতি তংনিৰত্তনত্থং ‘‘পমাণতো ঊনতরম্পী’’তিআদি ৰুত্তং. তত্থ পমাণতো ঊনতরন্তি পাল়িযং ৰুত্তপ্পমাণতো ঊনতরং. পচ্ছিমেন পমাণেন চতুহত্থতো ঊনতরা কুটি নাম ন হোতীতি চতুহত্থতো পট্ঠায কুটিলক্খণপ্পত্তং কুটিং দস্সেতুং ‘‘চতুহত্থং পঞ্চহত্থম্পী’’তি ৰুত্তং. কলললেপোতি কেনচি সিলেসেন কতলেপো, তম্বমত্তিকাদিকলললেপো ৰা. অলেপো এৰাতি অব্বোহারিকাযেৰাতি অধিপ্পাযো. পিট্ঠসঙ্ঘাটো দ্ৰারবাহা. ওলোকেত্ৰাপীতি অপলোকেত্ৰাপি, অপলোকনকম্মৰসেনপি কাতুং ৰট্টতীতি অধিপ্পাযো.
৩৫৩. যথা সীহাদীনং গোচরায পক্কমন্তানং নিবদ্ধগমনমগ্গো ন ৰট্টতি, এৰং হত্থীনম্পি নিবদ্ধগমনমগ্গো ন ৰট্টতি. এতেসন্তি সীহাদীনং. চারিভূমীতি গোচরভূমি. ন গহিতাতি ন ৰারিতাতি অধিপ্পাযো. আরোগ্যত্থাযাতি নিরুপদ্দৰত্থায. সেসানীতি পুব্বণ্ণনিস্সিতাদীনি. পুব্বণ্ণনিস্সিতন্তি এত্থ পুব্বণ্ণৰিরুহনট্ঠানং পুব্বণ্ণ-সদ্দেন গহিতং. তেনাহ – ‘‘সত্তন্নং ধঞ্ঞানং…পে… ঠিত’’ন্তি. অভিহনন্তি এত্থাতি অব্ভাঘাতং. ‘‘ৰেরিঘর’’ন্তি ৰুত্তমেৰত্থং ৰিভাৰেতুং ‘‘চোরানং মারণত্থায কত’’ন্তি ৰুত্তং. ধম্মগন্ধিকাতি হত্থপাদাদিছিন্দনগন্ধিকা.
আৰিজ্জিতুং ন সক্কা হোতীতি ছিন্দতটাদিসম্ভৰতো ন সক্কা হোতি আৰিজ্জিতুং. পাচিনন্তি কুটিৰত্থুসামন্তা চিনিতব্বঅধিট্ঠানং. কিঞ্চাপি ইধ পুব্বপযোগসহপযোগানং অদিন্নাদানে ৰিয ৰিসেসো নত্থি, তথাপি তেসং ৰিভাগেন দস্সনং ছিন্দিত্ৰা পুন কাতব্বাতি এত্থ কুটিযা ভেদনপরিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং. তদত্থাযাতি তচ্ছনত্থায. এৰং কতন্তি অদেসিতৰত্থুং পমাণাতিক্কন্তং ৰা কতং. দারুনা কতং কুট্টং এত্থাতি দারুকুট্টিকা, কুটি. সিলাকুট্টিকন্তিআদীসুপি এসেৰ নযো. পণ্ণসালন্তি বহি পণ্ণেহি ছাদেতব্বং উল্লিত্তাৰলিত্তং কুটিমেৰ ৰদতি. তেনেৰাহ ‘‘সভিত্তিচ্ছদনং লিম্পিস্সামী’’তি.
অন্তোলেপেনেৰ নিট্ঠাপেতুকামং সন্ধায ‘‘অন্তোলেপে ৰা’’তিআদি ৰুত্তং. বহিলেপে ৰাতি এত্থাপি এসেৰ নযো. তস্মিং দ্ৰারবদ্ধে ৰা ৰাতপানে ৰা ঠপিতেতি যোজেতব্বং. তস্সোকাসন্তি তস্স দ্ৰারবদ্ধস্স ৰা ৰাতপানস্স ৰা ওকাসং. পুন ৰড্ঢেত্ৰা ৰাতি পুব্বেৰ ঠপিতোকাসং খুদ্দকং চে, ভেদনেন পুন ৰড্ঢেত্ৰা. লেপো ন ঘটিযতীতি পুব্বে দিন্নলেপো দ্ৰারবদ্ধেন ৰা ৰাতপানেন ৰা সদ্ধিং ন ঘটিযতি, একাবদ্ধং হুত্ৰা ন তিট্ঠতীতি ৰুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৰারবদ্ধং ৰা ৰাতপানং ৰা. পঠমমেৰ সঙ্ঘাদিসেসোতি লেপকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা দ্ৰারবদ্ধং ৰা ৰাতপানং ৰা ঠপনতো পুব্বেযেৰ সঙ্ঘাদিসেসো. অট্ঠঙ্গুলমত্তেন অপ্পত্তচ্ছদনং কত্ৰাতি এত্থ এৰং মে আপত্তি ন সিযাতি ভিত্তিযং ৰা ছদনে ৰা একঙ্গুলমত্তম্পি ওকাসং লেপেন অঘটেত্ৰা ঠপেতি, ৰট্টতীতি ৰদন্তি. মত্তিকাকুট্টমেৰ মত্তিকালেপসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি আহ – ‘‘সচে মত্তিকায কুট্টং করোতি, ছদনলেপেন সদ্ধিং ঘটনে আপত্তী’’তি. উভিন্নং অনাপত্তীতি পুরিমস্স লেপস্স অঘটিতত্তা দুতিযস্স অত্তুদ্দেসিকতাসম্ভৰতো উভিন্নং অনাপত্তি, তস্মা ৰিনাপি ৰত্তসীসেন তেন অনাণত্তো তস্স করোমীতি করোতি, উভিন্নং অনাপত্তিযেৰ. সচে তেন আণত্তো করোতি, মূলট্ঠস্সেৰ আপত্তি.
৩৫৪. ছত্তিংস চতুক্কানি নাম ‘‘ভিক্খু কুটিং করোতী’’তিআদিম্হি পঠমৰারে অদেসিতৰত্থুকচতুক্কং দেসিতৰত্থুকচতুক্কং পমাণাতিক্কন্তচতুক্কং পমাণিকচতুক্কং অদেসিতৰত্থুকপ্পমাণাতিক্কন্তচতুক্কং দেসিতৰত্থুকপ্পমাণিকচতুক্কন্তি ছ চতুক্কানি, এৰং সমাদিসতিৰারাদীসুপি পঞ্চসূতি ছত্তিংস. আপত্তিভেদদস্সনত্থং ৰুত্তানীতি ‘‘সারম্ভে চে ভিক্খু ৰত্থুস্মিং অপরিক্কমনে’’তি অৰিসেসেন মাতিকায ৰুত্তত্তা সারম্ভঅপরিক্কমনেসুপি সঙ্ঘাদিসেসোৰ সিযাতি মিচ্ছাগাহনিৰত্তনত্থং সারম্ভে অপরিক্কমনে চ দুক্কটং, অদেসিতৰত্থুকতায পমাণাতিক্কন্ততায চ সঙ্ঘাদিসেসোতি এৰং আপত্তিভেদদস্সনত্থং ৰুত্তানি.
৩৫৫-৩৬১. ‘‘দ্ৰীহি সঙ্ঘাদিসেসেহী’’তি ৰত্তব্বে ৰিভত্তিব্যত্তযেন চ ৰচনব্যত্তযেন চ দ্ৰিন্নং সঙ্ঘাদিসেসেনাতি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘দ্ৰীহি সঙ্ঘাদিসেসেহি…পে… অত্থো ৰেদিতব্বো’’তি. ‘‘অঞ্ঞস্স ৰা দাতব্বা’’তি ৰুত্তত্তা ৰিপ্পকতং কুটিং লভিত্ৰা অত্তনো অত্থায করোন্তস্সপি আদিতো পট্ঠায অকতত্তা অনাপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি. অপচিনিতব্বাতি ৰিদ্ধংসেতব্বা. ভূমিসমং কত্ৰাতি কুটিৰত্থুসমং কত্ৰা.
৩৬৪. ন হেত্থ লেপো ঘটিযতীতি ছদনলেপস্স অভাৰতো ৰুত্তং, ৰিসুংযেৰ অনুঞ্ঞাতত্তা পন সচেপি লেণস্স অন্তো উপরিভাগে চিত্তকম্মাদিকরণত্থং লেপং দেন্তি, ৰট্টতিযেৰ. লেপদানৰসেন অকতা ইট্ঠকাদিগুহা গুহা নামাতি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. তিণেহি ৰা পণ্ণেহি ৰা ছাদিতকুটিকাৰ ৰুত্তাতি ‘‘কুক্কুটচ্ছিকগেহং ৰট্টতী’’তি ৰত্ৰা ‘‘ছদনং দণ্ডকেহী’’তিআদিনা পুন তং দস্সেন্তেহি তিণপণ্ণচ্ছদনা কুটিকাৰ ৰুত্তা. ছদনং দণ্ডকেহি জালবন্ধং কত্ৰাতি ছদনং দীঘতো তিরিযতো চ ঠপিতদণ্ডকেহি জালং ৰিয বন্ধিত্ৰা. ওগুম্ফেত্ৰাতি তিণাদিং ৰিদ্ধংসেত্ৰা. ভিত্তিলেপেন সদ্ধিং লেপে ঘটিতেতি এত্থ উল্লিত্তাৰলিত্তভাৰস্স ছদনং সন্ধায ৰুত্তত্তা সচেপি ভিত্তিলেপেন অনত্থিকো হোতি, ছদনলেপে সমন্ততো ভিত্তিযা অপ্পমত্তকেনপি ঘটিতে ভিত্তিলেপেন ৰিনাপি আপত্তিযেৰাতি ৰদন্তি. উপচিকামোচনত্থমেৰ হেট্ঠা পাসাণকুট্টং কত্ৰা তং অলিম্পিত্ৰা উপরি লিম্পতি, লেপো ন ঘটিযতি নাম, অনাপত্তিযেৰাতি ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেন তং ন সমেতি. তত্থ কেচি ৰদন্তি ‘‘ভিত্তিং অলিম্পিতুকামতায অভাৰতো ছদনলেপে পাসাণকুট্টেন সদ্ধিং ঘটিতেপি তত্থ অনাপত্তি ৰুত্তা’’তি, তম্পি ন যুত্তং. ‘‘উপচিকামোচনত্থমেৰা’’তি হি ৰুত্তত্তা পাসাণকুট্টে পুন লিম্পিতুকামতায অভাৰোযেৰ ৰিঞ্ঞাযতি, তেনেৰ ‘‘তং অলিম্পিত্ৰা’’তি ৰুত্তং. তস্মা ‘‘উল্লিত্তাদিভাৰো…পে… ছদনমেৰ সন্ধায ৰুত্তো’’তি ইদং সতিপি ভিত্তিলেপে ছদনলেপেন ৰিনা আপত্তি ন হোতীতি ছদনলেপস্স পধানভাৰদস্সনত্থং ৰুত্তং, ন পন ভিত্তিলেপেন ৰিনাপি আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থন্তি ৰদন্তি, ইদমেৰ চেত্থ যুত্ততরন্তি অম্হাকং খন্তি. এত্থাতি তিণকুটিকায.
এত্থ চ তিণকুটিকায এৰ সব্বথা অনাপত্তিভাৰস্স দস্সনং পরিৰারপাল়িং আনেত্ৰা তিণকুটিকায সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৰো সুখেন সক্কা সাধেতুন্তি কতং. তিণকুটিকায চ সব্বথা অনাপত্তিভাৰে সাধিতে তেনেৰ নযেন লেণগুহাদীসুপি সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৰো সক্কা ৰিঞ্ঞাতুন্তি. তেনেৰ ‘‘যং পনা’’তিআদি ৰুত্তং. তথা হি তিণকুটিকায সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৰে সাধিতে তেনেৰ নযেন অঞ্ঞস্সত্থায করোন্তস্সপি সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৰো অত্থতো দস্সিতোযেৰ হোতি. এৰঞ্চ সতি ভিক্খু সমাদিসিত্ৰা পক্কমতি ‘‘কুটিং মে করোথা’’তি, সমাদিসতি চ দেসিতৰত্থুকা চ হোতু অনারম্ভা চ সপরিক্কমনা চাতি, তস্স কুটিং করোন্তি অদেসিতৰত্থুকং সারম্ভং অপরিক্কমনং. ‘‘আপত্তি কারুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তি পাল়িযং অঞ্ঞস্সত্থায করোন্তস্সপি সারম্ভাদিপচ্চযাপি দুক্কটং কস্মা ৰুত্তন্তি ইমং চোদনং মনসি নিধায ‘‘যং পন…পে… অকরণপচ্চযা ৰুত্ত’’ন্তি ইদং ৰুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অঞ্ঞস্সত্থায করোন্তস্সপি সারম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিযেৰ. ‘‘আপত্তি কারুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তি ইদং পন অঞ্ঞস্সত্থায করোন্তস্স ন সারম্ভাদিপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থং ৰুত্তং, কিঞ্চরহি যথাসমাদিট্ঠায অকরণপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থন্তি. যস্মা বহূসু পোত্থকেসু সতসোধিতসম্মতে চ পুরাণপোত্থকে অযমেৰ পাঠক্কমো দিস্সতি, তস্মা যথাদিট্ঠপাঠানুক্কমেনেৰেত্থ অত্থো পকাসিতো. কত্থচি পোত্থকে পন ‘‘কুটিলক্খণপ্পত্তম্পি কুটিং…পে… অনাপত্তী’’তি ইমস্সানন্তরং ‘‘যং পনা’’তিআদিপাঠং লিখন্তি, এৰঞ্চ সতি তত্থ অধিপ্পাযো পাকটোযেৰ. অনাপত্তীতি ৰত্ৰাতি উপোসথাগারঞ্চ ভৰিস্সতি, অহঞ্চ ৰসিস্সামীতিআদীসু ৰাসাগারত্থায এৰ অনিযমিতত্তা অনাপত্তীতি ৰত্ৰা.
পমাণাতিক্কন্তকুটিকরণলক্খণা কিরিযাযেৰ, অদেসিতৰত্থুমূলিকাযপি আপত্তিযা অঙ্গং হোতি পমাণাতিক্কন্তমূলিকাযপি, তদুভযং একতো কত্ৰা ‘‘কিরিযাকিরিযতো’’তি ৰুত্তং. ৰত্থুং অদেসাপেত্ৰা পমাণযুত্তং কুটিং করোন্তস্সপি ৰত্থুং দেসাপেত্ৰা অকিরিযায কুটিকরণকিরিযায চ সমুট্ঠানতো কিরিযাকিরিযতোৰ সমুট্ঠাতীতি ৰেদিতব্বং. অচিত্তকন্তি পণ্ণত্তিঅজাননচিত্তেন অচিত্তকং. উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতরতা, হেট্ঠিমপ্পমাণসম্ভৰো, অদেসিতৰত্থুতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৰাসাগারতা, লেপঘট্টনাতি ইমানেত্থ ছ ৰা সত্ত ৰা অঙ্গানি.
কুটিকারসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৰিহারকারসিক্খাপদৰণ্ণনা
৩৬৫. সত্তমে এৰংনামকে নগরেতি কোসম্বীনামকে. তস্স কির নগরস্স আরামপোক্খরণীআদীসু তেসু তেসু ঠানেসু কোসম্বরুক্খাৰ উস্সন্না অহেসুং, তস্মা কোসম্বীতি সঙ্খ্যং অগমাসি. কুসুম্বস্স নাম ইসিনো অস্সমতো অৰিদূরে মাপিতত্তাতি একে. ইদং ৰুত্তং হোতি – কুসুম্বস্স ইসিনো নিৰাসভূমি কোসম্বী, তস্স চ অৰিদূরে ভৰত্তা নগরং কোসম্বীতি সঙ্খ্যং গতন্তি. ঘোসিতনামকেন কির সেট্ঠিনা সো কারিতোতি এত্থ কো ঘোসিতসেট্ঠি, কথঞ্চানেন সো আরামো কারিতোতি? পুব্বে কির অদ্দিলরট্ঠং নাম অহোসি. ততো কোতূহলকো নাম দলিদ্দো ছাতকভযেন সপুত্তদারো সুভিক্খং রট্ঠং গচ্ছন্তো পুত্তং ৰহিতুং অসক্কোন্তো ছড্ডেত্ৰা অগমাসি. মাতা নিৰত্তিত্ৰা তং গহেত্ৰা গতা. তে একং গোপালকগামং পৰিসিংসু. গোপালকানঞ্চ তদা বহুপাযাসো পটিযত্তো হোতি, ততো পাযাসং লভিত্ৰা ভুঞ্জিংসু. অথ সো পুরিসো বহুতরং পাযাসং ভুত্তো জীরাপেতুং অসক্কোন্তো রত্তিভাগে কালং কত্ৰা তত্থেৰ সুনখিযা কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৰা কুক্কুরো জাতো, সো গোপালকস্স পিযো অহোসি. গোপালকো চ পচ্চেকবুদ্ধং উপট্ঠাতি. পচ্চেকবুদ্ধোপি ভত্তকিচ্চকালে কুক্কুরস্স একং পিণ্ডং দেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে সিনেহং উপ্পাদেত্ৰা গোপালকেন সদ্ধিং পণ্ণসালম্পি গচ্ছতি, গোপালকে অসন্নিহিতে ভত্তৰেলাযং সযমেৰ গন্ত্ৰা কালারোচনত্থং পণ্ণসালদ্ৰারে ভুস্সতি, অন্তরামগ্গেপি চণ্ডমিগে দিস্ৰা ভুস্সিত্ৰা পলাপেতি. সো পচ্চেকবুদ্ধে মুদুকেন চিত্তেন কালং কত্ৰা দেৰলোকে নিব্বত্তি. তত্রাস্স ‘‘ঘোসকদেৰপুত্তো’’ত্ৰেৰ নামং অহোসি.