১. সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা
ইদানি পারাজিকসংৰণ্ণনাসমনন্তরা যা তেরসকাদিসংৰণ্ণনা সমারদ্ধা, তস্সাপি –
অনাকুলা অসন্দেহা, পরিপুণ্ণৰিনিচ্ছযা;
অত্থব্যঞ্জনসম্পন্না, হোতি সারত্থদীপনী.
তেরসকস্সাতি তেরস সিক্খাপদানি পরিমাণানি অস্স কণ্ডস্সাতি তেরসকং, তস্স তেরসকস্স কণ্ডস্সাতি অত্থো.
২৩৪. অনভিরতোতি অঞ্ঞত্থ গিহিভাৰং পত্থযমানো ৰুচ্চতি, ইধ পন কামরাগৰসেন উক্কণ্ঠিততায ৰিক্খিত্তচিত্ততায সমন্নাগতো অধিপ্পেতোতি আহ ৰিক্খিত্তচিত্তোতিআদি.
২৩৬-২৩৭. সঞ্চেতনিকাতি এত্থ সং-সদ্দো ৰিজ্জমানত্থতায সাত্থকোতি দস্সেন্তো আহ সংৰিজ্জতি চেতনা অস্সাতি. তত্থ চেতনাতি ৰীতিক্কমৰসপ্পৰত্তা পুব্বভাগচেতনা. অস্সাতি সুক্কৰিস্সট্ঠিযা. ইমস্মিং ৰিকপ্পে ইক-সদ্দস্স ৰিসুং অত্থো নত্থীতি আহ সঞ্চেতনাৰ সঞ্চেতনিকাতি. ইদানি সং-সদ্দস্স অত্থং অনপেক্খিত্ৰা ইক-সদ্দোৰ অস্সত্থিঅত্থং পকাসেতীতি দস্সেন্তো সঞ্চেতনা ৰা অস্সা অত্থীতি সঞ্চেতনিকাতি দুতিযৰিকপ্পমাহ. সংৰিজ্জতি চেতনা অস্সাতি পদভাজনে ৰত্তব্বে ব্যঞ্জনে আদরং অকত্ৰা জানন্তোতিআদি ৰুত্তং. উপক্কমামীতি জানন্তোতি মোচনত্থং উপক্কমামীতি জানন্তো.
আসযভেদতোতি পিত্তাদিআসযভেদতো. বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধানম্পি হি রঞ্ঞোপি চক্কৰত্তিস্স পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতাসযেসু চতূসু অঞ্ঞতরো আসযো হোতিযেৰ, মন্দপঞ্ঞানং পন চত্তারোপি আসযা হোন্তি. ধাতুনানত্ততোতি পথৰীধাতুআদীনং চতুন্নং ধাতূনং, চক্খাদীনং ৰা অট্ঠারসন্নং ধাতূনং, রসসোণিতাদীনং ৰা ধাতূনং নানত্ততো.
ৰত্থিসীসন্তি ৰত্থিপুটস্স অব্ভন্তরে মত্থকপস্সং. ‘‘রাগ…পে… অসক্কোন্তো’’তি রাগপরিযুট্ঠানং সন্ধায ৰুত্তং. রাজা পন ‘‘সম্ভৰস্স সকলকাযো ঠান’’ন্তি সুতপুব্বত্তা ৰীমংসনত্থং এৰমকাসীতি ৰদন্তি. দকসোতন্তি মুত্তমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৰুত্তং হোতি. দকসোতোরোহণতো পট্ঠায পন উপাদিন্নতো ৰিনিমুত্ততায সম্ভৰে উতুসমুট্ঠানমেৰ রূপং অৰসিস্সতি, সেসং তিসমুট্ঠানং নত্থীতি ৰেদিতব্বং. আপোধাতুযা সন্তানৰসেন পৰত্তমানায অৰত্থাৰিসেসো সম্ভৰো, সো চতুসমুট্ঠানিকো অট্ঠকথাযং চতুসমুট্ঠানিকেসু সম্ভৰস্স ৰুত্তত্তা. সো পন সোল়সৰস্সকালে উপ্পজ্জতি, তস্স রাগৰসেন ঠানাচাৰনং হোতীতি ৰদন্তি, তস্মা যং ৰুত্তং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং ‘‘সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম রাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি, তং সম্ভৰস্স ঠানাচাৰনং সন্ধায ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং, ন পন সম্ভৰো চিত্তসমুট্ঠানোযেৰাতি দীপেতুং, তেনেৰ তত্থ ৰিস্সট্ঠিগ্গহণং কতং. ‘‘খীণাসৰানং পন ব্রহ্মানঞ্চ সম্ভৰো নত্থী’’তি আচরিযধম্মপালত্থেরেন ৰুত্তং, তস্মা যং ৰুত্তং কথাৰত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘তাসং দেৰতানং সুক্কৰিস্সট্ঠি নাম নত্থী’’তি, তম্পি ঠানাচাৰনং সন্ধায ৰুত্তন্তি গহেতব্বং, ন পন দেৰতানং সব্বসো সম্ভৰস্স অভাৰং সন্ধায. ছন্নম্পি পন কামাৰচরদেৰতানং কামা পাকতিকাযেৰ. মনুস্সা ৰিয হি তে দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিৰসেনেৰ মেথুনং পটিসেৰন্তি, কেৰলং পন নিস্সন্দাভাৰো তেসং ৰত্তব্বো. তঙ্খণিকপরিল়াহৰূপসমাৰহং সম্ফস্সসুখমেৰ হি তেসং কামকিচ্চং. কেচি পন ‘‘চাতুমহারাজিকতাৰতিংসানংযেৰ দ্ৰযংদ্ৰযসমাপত্তিযা কামকিচ্চং ইজ্ঝতি, যামানং অঞ্ঞমঞ্ঞং আলিঙ্গনমত্তেন, তুসিতানং হত্থামসনমত্তেন, নিম্মানরতীনং হসিতমত্তেন, পরনিম্মিতৰসৰত্তীনং ওলোকিতমত্তেন কামকিচ্চং ইজ্ঝতী’’তি ৰদন্তি, তং অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তং তাদিসস্স কামেসু ৰিরজ্জনস্স তেসু অভাৰতো কামানঞ্চ উত্তরুত্তরি পণীততরপণীততমভাৰতো.
তথেৰাতি ‘‘মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতো’’তিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৰিস্সট্ঠীতি ঠানতো চাৰনা ৰুচ্চতী’’তি ৰুত্তত্তা দকসোতং ওতিণ্ণমত্তেতি কস্মা ৰুত্তন্তি আহ দকসোতোরোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৰাদেসু. অধিৰাসেত্ৰাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৰা পুন ৰিপ্পটিসারে উপ্পন্নে অধিৰাসেত্ৰা. অন্তরা নিৰারেতুন্তি ঠানতো চুতং দকসোতং ওতরিতুং অদত্ৰা অন্তরা নিৰারেতুং. তেনাহ – ঠানা চুতঞ্হি অৰস্সং দকসোতং ওতরতীতি. ঠানাচাৰনমত্তেনেৰাতি দকসোতং অনোতিণ্ণেপীতি অধিপ্পাযো. এত্থ চ ‘‘সকলো কাযো ঠান’’ন্তি ৰাদে ঠানাচাৰনং ৰদন্তেন সকলসরীরতো চুতস্সপি দকসোতোরোহণতো পুব্বে অপ্পমত্তকস্স অন্তরাল়স্স সম্ভৰতো ৰুত্তং. সকলসরীরে ৰা তস্মিং তস্মিং পদেসে ঠিতস্স ঠানা চুতং সন্ধায ‘‘ঠানাচাৰনমত্তেনেৰা’’তি ৰুত্তং. নিমিত্তে উপক্কমন্তস্সেৰাতি মোচনস্সাদেন উপক্কমন্তস্স. হত্থপরিকম্মাদীসু সতিপি মোচনস্সাদে নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো নত্থি আপত্তীতি আহ ‘‘হত্তপরিকম্ম…পে… অনাপত্তী’’তি. অযং সব্বাচরিযসাধারণৰিনিচ্ছযোতি ‘‘দকসোতোরোহণঞ্চেত্থা’’তিআদিনা ৰুত্তো তিণ্ণম্পি আচরিযানং সাধারণো ৰিনিচ্ছযো.
খোভকরণপচ্চযো নাম ৰিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহারাদিপচ্চযো. অত্থকামতায ৰা অনত্থকামতায ৰাতি পসন্না অত্থকামতায, কুদ্ধা অনত্থকামতায. অত্থায ৰা অনত্থায ৰাতি সভাৰতো ভৰিতব্বায অত্থায ৰা অনত্থায ৰা. উপসংহরন্তীতি অত্তনো দেৰানুভাৰেন উপনেন্তি. বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তি তদা কির পুরে পুণ্ণমায সত্তমদিৰসতো পট্ঠায ৰিগতসুরাপানং মালাগন্ধাদিৰিভূতিসম্পন্নং নক্খত্তকীল়ং অনুভৰমানা বোধিসত্তমাতা সত্তমে দিৰসে পাতোৰ উট্ঠায গন্ধোদকেন ন্হাযিত্ৰা সব্বালঙ্কারৰিভূসিতা ৰরভোজনং ভুঞ্জিত্ৰা উপোসথঙ্গানি অধিট্ঠায সিরিগব্ভং পৰিসিত্ৰা সিরিসযনে নিপন্না নিদ্দং ওক্কমমানা ইমং সুপিনং অদ্দস – চত্তারো কির নং মহারাজানো সযনেনেৰ সদ্ধিং উক্খিপিত্ৰা অনোতত্তদহং নেত্ৰা ন্হাপেত্ৰা দিব্বৰত্থং নিৰাসেত্ৰা দিব্বগন্ধেহি ৰিলিম্পেত্ৰা দিব্বপুপ্ফানি পিল়ন্ধিত্ৰা ততো অৰিদূরে রজতপব্বতো, তস্স অন্তো কনকৰিমানং অত্থি, তস্মিং পাচীনতো সীসং কত্ৰা নিপজ্জাপেসুং. অথ বোধিসত্তো সেতৰরৰারণো হুত্ৰা ততো অৰিদূরে একো সুৰণ্ণপব্বতো, তত্থ চরিত্ৰা ততো ওরুয্হ রজতপব্বতং অভিরুহিত্ৰা কনকৰিমানং পৰিসিত্ৰা মাতরং পদক্খিণং কত্ৰা দক্খিণপস্সং ফালেত্ৰা কুচ্ছিং পৰিট্ঠসদিসো অহোসি. ইমং সুপিনং সন্ধায এতং ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তমাতা ৰিয পুত্তপটিলাভনিমিত্ত’’ন্তি.
পঞ্চ মহাসুপিনেতি (অ. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৯৬) মহন্তেহি পুরিসেহি পস্সিতব্বতো মহন্তানঞ্চ অত্থানং নিমিত্তভাৰতো মহাসুপিনে. তে পন পঞ্চ মহাসুপিনে নেৰ লোকিযমহাজনো পস্সতি, ন মহারাজানো, ন চক্কৰত্তিরাজানো, ন অগ্গসাৰকা, ন পচ্চেকবুদ্ধা, ন সম্মাসম্বুদ্ধা, একো সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তোযেৰ পস্সতি. তেন ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৰিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি. অম্হাকঞ্চ পন বোধিসত্তো কদা তে সুপিনে পস্সীতি? ‘‘স্ৰে বুদ্ধো ভৰিস্সামী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স রত্তিৰিভাযনকালে পস্সি. কালৰসেন হি দিৰা দিট্ঠো সুপিনো ন সমেতি, তথা পঠমযামে মজ্ঝিমযামে চ. পচ্ছিমযামে বলৰপচ্চূসে পন অসিতপীতসাযিতে সম্মাপরিণামগতে কাযস্মিং ওজায পতিট্ঠিতায অরুণে উগ্গচ্ছমানে দিট্ঠসুপিনো সমেতি. ইট্ঠনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো ইট্ঠং পটিলভতি, অনিট্ঠনিমিত্তং পস্সন্তো অনিট্ঠং, তস্মা বোধিসত্তোপি সুপিনং পস্সন্তো রত্তিৰিভাযনকালে পস্সি.
কে পন তে পঞ্চ মহাসুপিনাতি? তথাগতস্স অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুব্বেৰ সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৰ সতো পঞ্চ মহাসুপিনা পাতুরহেসুং (অ. নি. ৫.১৯৬) – অযং মহাপথৰী মহাসযনং অহোসি, হিমৰা পব্বতরাজা বিম্বোহনং অহোসি, পুরত্থিমে সমুদ্দে ৰামহত্থো ওহিতো অহোসি, পচ্ছিমে সমুদ্দে দক্খিণহত্থো ওহিতো অহোসি, দক্খিণসমুদ্দে উভো পাদা ওহিতা অহেসুং, অযং পঠমো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং দব্বতিণসঙ্খাতা তিরিযা নাম তিণজাতি নঙ্গলমত্তেন রত্তদণ্ডেন নাভিতো উগ্গন্ত্ৰা তস্স পস্সন্তস্সেৰ ৰিদত্থিমত্তং রতনমত্তং ব্যামমত্তং যট্ঠিমত্তং গাৰুতমত্তং অড্ঢযোজনমত্তং যোজনমত্তন্তি এৰং উগ্গন্ত্ৰা অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠিতা অহোসি, অযং দুতিযো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং সেতা কিমী কণ্হসীসা পাদেহি উস্সক্কিত্ৰা যাৰ জাণুমণ্ডলা পটিচ্ছাদেসুং, অযং ততিযো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং চত্তারো সকুণা নানাৰণ্ণা চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৰা পাদমূলে নিপতিত্ৰা সব্বসেতা সম্পজ্জিংসু, অযং চতুত্থো মহাসুপিনো পাতুরহোসি.
পুন চপরং বোধিসত্তো মহতো মীল়্হপব্বতস্স উপরূপরি চঙ্কমতি অলিপ্পমানো মীল়্হেন, অযং পঞ্চমো মহাসুপিনো পাতুরহোসি. ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা.
তত্থ পঠমো অনুত্তরায সম্মাসম্বোধিযা পুব্বনিমিত্তং, দুতিযো অরিযস্স অট্ঠঙ্গিকস্স মগ্গস্স দেৰমনুস্সেসু সুপ্পকাসিতভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং, ততিযো বহূনং ওদাতৰসনানং গিহীনং ভগৰন্তং উপসঙ্কমিত্ৰা সরণগমনস্স পুব্বনিমিত্তং, চতুত্থো খত্তিযাদীনং চতুন্নং ৰণ্ণানং তথাগতপ্পৰেদিতে ধম্মৰিনযে অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিত্ৰা অনুত্তরৰিমুত্তিসচ্ছিকিরিযায পুব্বনিমিত্তং, পঞ্চমো চতুন্নং পচ্চযানং লাভিতায তেসু চ অনুপলিত্তভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং.
অপিচ যং সো চক্কৰাল়মহাপথৰিং সিরিসযনভূতং অদ্দস, তং বুদ্ধভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং হিমৰন্তং পব্বতরাজানং বিম্বোহনং অদ্দস, তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণবিম্বোহনস্স পুব্বনিমিত্তং. যং চত্তারো হত্থপাদে সমুদ্দস্স উপরূপরিভাগেন গন্ত্ৰা চক্কৰাল়মত্থকে ঠিতে অদ্দস, তং ধম্মচক্কস্স অপ্পটিৰত্তিযভাৰে পুব্বনিমিত্তং. যং অত্তানং উত্তানকং নিপন্নং অদ্দস, তং তীসু ভৰেসু অৰকুজ্জানং সত্তানং উত্তানমুখভাৰস্স পুব্বনিমিত্তং. যং অক্খীনি উম্মীলেত্ৰা পস্সন্তো ৰিয অহোসি, তং দিব্বচক্খুপটিলাভস্স পুব্বনিমিত্তং. যং যাৰ ভৰগ্গা একালোকং অহোসি, তং অনাৰরণঞাণস্স পুব্বনিমিত্তং. সেসং ৰুত্তনযমেৰ. ইতি তংতংৰিসেসাধিগমনিমিত্তভূতে পঞ্চ মহাসুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং ‘‘বোধিসত্তো ৰিয পঞ্চ মহাসুপিনে’’তি.
কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনেতি –
‘‘উসভা রুক্খা গাৰিযো গৰা চ,
অস্সো কংসো সিঙ্গালী চ কুম্ভো;
পোক্খরণী চ অপাকচন্দনং,
লাবূনি সীদন্তি সিলা প্লৰন্তি.
‘‘মণ্ডূকিযো কণ্হসপ্পে গিলন্তি,
কাকং সুৰণ্ণা পরিৰারযন্তি;
তসা ৰকা এল়কানং ভযা হী’’তি. (জা. ১.১.৭৭) –
ইমে সোল়স সুপিনে পস্সন্তো কোসলরাজা ৰিয.
১. একদিৰসং কির কোসলরাজা রত্তিং নিদ্দূপগতো পচ্ছিমযামে সোল়স সুপিনে পস্সি (জা. অট্ঠ. ১.১.মহাসুপিনজাতকৰণ্ণনা). তত্থ চত্তারো অঞ্জনৰণ্ণা কাল়উসভা ‘‘যুজ্ঝিস্সামা’’তি চতূহি দিসাহি রাজঙ্গণং আগন্ত্ৰা ‘‘উসভযুদ্ধং পস্সিস্সামা’’তি মহাজনে সন্নিপতিতে যুজ্ঝনাকারং দস্সেত্ৰা নদিত্ৰা গজ্জিত্ৰা অযুজ্ঝিত্ৰাৰ পটিক্কন্তা. ইমং পঠমং সুপিনং অদ্দস.
২. খুদ্দকা রুক্খা চেৰ গচ্ছা চ পথৰিং ভিন্দিত্ৰা ৰিদত্থিমত্তম্পি রতনমত্তম্পি অনুগ্গন্ত্ৰাৰ পুপ্ফন্তি চেৰ ফলন্তি চ. ইমং দুতিযং অদ্দস.
৩. গাৰিযো তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো অদ্দস. অযং ততিযো সুপিনো.
৪. ধুরৰাহে আরোহপরিণাহসম্পন্নে মহাগোণে যুগপরম্পরায অযোজেত্ৰা তরুণে গোদম্মে ধুরে যোজেন্তে অদ্দস, তে ধুরং ৰহিতুং অসক্কোন্তা ছড্ডেত্ৰা অট্ঠংসু, সকটানি নপ্পৰত্তিংসু. অযং চতুত্থো সুপিনো.
৫. একং উভতোমুখং অস্সং অদ্দস, তস্স উভোসু পস্সেসু যৰসীসং দেন্তি, সো দ্ৰীহিপি মুখেহি খাদতি. অযং পঞ্চমো সুপিনো.
৬. মহাজনো সতসহস্সগ্ঘনকং সুৰণ্ণপাতিং সম্মজ্জিত্ৰা ‘‘ইধ পস্সাৰং করোহী’’তি একস্স জরসিঙ্গালস্স উপনামেসি, তং তত্থ পস্সাৰং করোন্তং অদ্দস. অযং ছট্ঠো সুপিনো.
৭. একো পুরিসো রজ্জুং ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিপতি, তেন নিসিন্নপীঠস্স হেট্ঠা সযিতা ছাতসিঙ্গালী তস্স অজানন্তস্সেৰ তং খাদতি. ইমং সত্তমং সুপিনং অদ্দস.
৮. রাজদ্ৰারে বহূহি তুচ্ছকুম্ভেহি পরিৰারেত্ৰা ঠপিতং একং মহন্তং পূরিতকুম্ভং অদ্দস, চত্তারোপি পন ৰণ্ণা চতূহি দিসাহি চতূহি অনুদিসাহি চ ঘটেহি উদকং আহরিত্ৰা পূরিতকুম্ভমেৰ পূরেন্তি, পূরিতপূরিতং উদকং উত্তরিত্ৰা পলাযতি, তেপি পুনপ্পুনং তত্থেৰ উদকং আসিঞ্চন্তি, তুচ্ছকুম্ভে ওলোকেন্তাপি নত্থি. অযং অট্ঠমো সুপিনো.
৯. একং পঞ্চপদুমসঞ্ছন্নং গম্ভীরং সব্বতোতিত্থং পোক্খরণিং অদ্দস, সমন্ততো দ্ৰিপদচতুপ্পদা ওতরিত্ৰা তত্থ পানীযং পিৰন্তি, তস্সা মজ্ঝে গম্ভীরট্ঠানে উদকং আৰিলং, তীরপ্পদেসে দ্ৰিপদচতুপ্পদানং অক্কমনট্ঠানে অচ্ছং ৰিপ্পসন্নং অনাৰিলং. অযং নৰমো সুপিনো.
১০. একিস্সাযেৰ চ কুম্ভিযা পচ্চমানং ওদনং অপাকং অদ্দস, ‘‘অপাক’’ন্তি ৰিচারেত্ৰা ৰিভজিত্ৰা ঠপিতং ৰিয তীহাকারেহি পচ্চমানং একস্মিং পস্সে অতিকিলিন্নো হোতি, একস্মিং উত্তণ্ডুলো, একস্মিং সুপক্কোতি. অযং দসমো সুপিনো.
১১. সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তে অদ্দস. অযং একাদসমো সুপিনো.
১২. তুচ্ছলাবূনি উদকে সীদন্তানি অদ্দস. অযং দ্ৰাদসমো সুপিনো.
১৩. মহন্তমহন্তা কূটাগারপ্পমাণা ঘনসিলা নাৰা ৰিয উদকে প্লৰমানা অদ্দস. অযং তেরসমো সুপিনো.
১৪. খুদ্দকমধুকপুপ্ফপ্পমাণা মণ্ডূকিযো মহন্তে কণ্হসপ্পে ৰেগেন অনুবন্ধিত্ৰা উপ্পলনাল়ে ৰিয ছিন্দিত্ৰা মংসং খাদিত্ৰা গিলন্তিযো অদ্দস. অযং চুদ্দসমো সুপিনো.
১৫. দসহি অসদ্ধম্মেহি সমন্নাগতং গামগোচরং কাকং কঞ্চনৰণ্ণৰণ্ণতায ‘‘সুৰণ্ণা’’তি লদ্ধনামে সুৰণ্ণরাজহংসে পরিৰারেন্তে অদ্দস. অযং পন্নরসমো সুপিনো.
১৬. পুব্বে দীপিনো এল়কে খাদন্তি, তে পন এল়কে দীপিনো অনুবন্ধিত্ৰা মুরামুরাতি খাদন্তে অদ্দস, অথঞ্ঞে তসা ৰকা এল়কে দূরতোৰ দিস্ৰা তসিতা তাসপ্পত্তা হুত্ৰা এল়কানং ভযা পলাযিত্ৰা গুম্বগহনানি পৰিসিত্ৰা নিলীযিংসু. অযং সোল়সমো সুপিনো.
১. তত্থ অধম্মিকানং রাজূনং অধম্মিকানঞ্চ মনুস্সানং কালে লোকে ৰিপরিৰত্তমানে কুসলে ওসন্নে অকুসলে উস্সন্নে লোকস্স পরিহীনকালে দেৰো ন সম্মা ৰস্সিস্সতি, মেঘপাদা ছিজ্জিস্সন্তি, সস্সানি মিলাযিস্সন্তি, দুব্ভিক্খং ভৰিস্সতি, ৰস্সিতুকামা ৰিয চতূহি দিসাহি মেঘা উট্ঠহিত্ৰা ইত্থিকাহি আতপে পত্থটানং ৰীহিআদীনং তেমনভযেন অন্তো পৰেসিতকালে পুরিসেসু কুদালপিটকে আদায আল়িবন্ধনত্থায নিক্খন্তেসু ৰস্সনাকারং দস্সেত্ৰা গজ্জিত্ৰা ৰিজ্জুলতা নিচ্ছারেত্ৰা উসভা ৰিয অযুজ্ঝিত্ৰা অৰস্সিত্ৰাৰ পলাযিস্সন্তি. অযং পঠমস্স ৰিপাকো.
২. লোকস্স পরিহীনকালে মনুস্সানং পরিত্তাযুককালে সত্তা তিব্বরাগা ভৰিস্সন্তি, অসম্পত্তৰযাৰ কুমারিযো পুরিসন্তরং গন্ত্ৰা উতুনিযো চেৰ গব্ভিনিযো চ হুত্ৰা পুত্তধীতাহি ৰড্ঢিস্সন্তি. খুদ্দকরুক্খানং পুপ্ফং ৰিয হি তাসং উতুনিভাৰো, ফলং ৰিয চ পুত্তধীতরো ভৰিস্সন্তি. অযং দুতিযস্স ৰিপাকো.
৩. মনুস্সানং জেট্ঠাপচাযিককম্মস্স নট্ঠকালে সত্তা মাতাপিতূসু ৰা সস্সুসসুরেসু ৰা লজ্জং অনুপট্ঠপেত্ৰা সযমেৰ কুটুম্বং সংৰিদহন্তাৰ ঘাসচ্ছাদনমত্তম্পি মহল্লকানং দাতুকামা দস্সন্তি, অদাতুকামা ন দস্সন্তি, মহল্লকা অনাথা হুত্ৰা অসযংৰসী দারকে আরাধেত্ৰা জীৰিস্সন্তি তদহুজাতানং ৰচ্ছানং খীরং পিৰন্তিযো মহাগাৰিযো ৰিয. অযং ততিযস্স ৰিপাকো.
৪. অধম্মিকরাজূনং কালে অধম্মিকরাজানো পণ্ডিতানং পৰেণিকুসলানং কম্মনিত্থরণসমত্থানং মহামত্তানং যসং ন দস্সন্তি, ধম্মসভাযং ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি পণ্ডিতে ৰোহারকুসলে মহল্লকে অমচ্চে ন ঠপেস্সন্তি. তব্বিপরীতানং পন তরুণতরুণানং যসং দস্সন্তি, তথারূপে এৰ চ ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ঠপেস্সন্তি, তে রাজকম্মানি চেৰ যুত্তাযুত্তঞ্চ অজানন্তা নেৰ তং যসং উক্খিপিতুং সক্খিস্সন্তি, ন রাজকম্মানি নিত্থরিতুং, তে অসক্কোন্তা কম্মধুরং ছড্ডেস্সন্তি, মহল্লকাপি পণ্ডিতা অমচ্চা যসং অলভন্তা কিচ্চানি নিত্থরিতুং সমত্থাপি ‘‘কিং অম্হাকং এতেহি, মযং বাহিরকা জাতা, অব্ভন্তরিকা তরুণদারকা জানিস্সন্তী’’তি উপ্পন্নানি কম্মানি ন করিস্সন্তি, এৰং সব্বথাপি তেসং রাজূনং হানিযেৰ ভৰিস্সতি, ধুরং ৰহিতুং অসমত্থানং ৰচ্ছদম্মানং ধুরে যোজিতকালো ৰিয, ধুরৰাহানঞ্চ মহাগোণানং যুগপরম্পরায অযোজিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চতুত্থস্স ৰিপাকো.
৫. অধম্মিকরাজকালেযেৰ অধম্মিকবালরাজানো অধম্মিকে লোলমনুস্সে ৰিনিচ্ছযে ঠপেস্সন্তি, তে পাপপুঞ্ঞেসু অনাদরা বালা সভাযং নিসীদিত্ৰা ৰিনিচ্ছযং দেন্তা উভিন্নম্পি অত্থপচ্চত্থিকানং হত্থতো লঞ্জং গহেত্ৰা খাদিস্সন্তি অস্সো ৰিয দ্ৰীহি মুখেহি যৰসীসং. অযং পঞ্চমস্স ৰিপাকো.
৬. অধম্মিকাযেৰ ৰিজাতিরাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং আসঙ্কায যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনে ৰড্ঢেস্সন্তি, এৰং মহাকুলানি দুগ্গতানি ভৰিস্সন্তি, লামককুলানি ইস্সরানি. তে চ কুলীনা পুরিসা জীৰিতুং অসক্কোন্তা ‘‘ইমে নিস্সায জীৰিস্সামা’’তি অকুলীনানং ধীতরো দস্সন্তি, ইতি তাসং কুলধীতানং অকুলীনেহি সদ্ধিং সংৰাসো জরসিঙ্গালস্স সুৰণ্ণপাতিযং পস্সাৰকরণসদিসো ভৰিস্সতি. অযং ছট্ঠস্স ৰিপাকো.
৭. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে ইত্থিযো পুরিসলোলা সুরালোলা অলঙ্কারলোলা ৰিসিখালোলা আমিসলোলা ভৰিস্সন্তি দুস্সীলা দুরাচারা. তা সামিকেহি কসিগোরক্খাদীনি কম্মানি কত্ৰা কিচ্ছেন কসিরেন সম্ভতং ধনং জারেহি সদ্ধিং সুরং পিৰন্তিযো মালাগন্ধৰিলেপনং ধারযমানা অন্তোগেহে অচ্চাযিকম্পি কিচ্চং অনোলোকেত্ৰা গেহপরিক্খেপস্স উপরিভাগেনপি ছিদ্দট্ঠানেহিপি জারে উপধারযমানা স্ৰে ৰপিতব্বযুত্তকং বীজম্পি কোট্টেত্ৰা যাগুভত্তখজ্জকানি সজ্জেত্ৰা খাদমানা ৰিলুম্পিস্সন্তি হেট্ঠাপীঠকনিপন্নকছাতকসিঙ্গালী ৰিয ৰট্টেত্ৰা ৰট্টেত্ৰা পাদমূলে নিক্খিত্তরজ্জুং. অযং সত্তমস্স ৰিপাকো.
৮. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে লোকো পরিহাযিস্সতি, রট্ঠং নিরোজং ভৰিস্সতি, রাজানো দুগ্গতা কপণা ভৰিস্সন্তি. যো ইস্সরো ভৰিস্সতি, তস্স ভণ্ডাগারে সতসহস্সমত্তা কহাপণা ভৰিস্সন্তি, তে এৰং দুগ্গতা সব্বে জনপদে অত্তনো কম্মং কারযিস্সন্তি, উপদ্দুতা মনুস্সা সকে কম্মন্তে ছড্ডেত্ৰা রাজূনংযেৰ অত্থায পুব্বণ্ণাপরণ্ণানি ৰপন্তা রক্খন্তা লাযন্তা মদ্দন্তা পৰেসেন্তা উচ্ছুখেত্তানি করোন্তা যন্তানি ৰাহেন্তা ফাণিতাদীনি পচন্তা পুপ্ফারামে ফলারামে চ করোন্তা তত্থ তত্থ নিপ্ফন্নানি পুপ্ফফলাদীনি আহরিত্ৰা রঞ্ঞো কোট্ঠাগারমেৰ পূরেস্সন্তি, অত্তনো গেহেসু তুচ্ছকোট্ঠে ওলোকেন্তাপি ন ভৰিস্সন্তি, তুচ্ছতুচ্ছকুম্ভে অনোলোকেত্ৰা পূরিতকুম্ভপূরণসদিসমেৰ ভৰিস্সতি. অযং অট্ঠমস্স ৰিপাকো.
৯. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ছন্দাদিৰসেন অগতিং গচ্ছন্তা রজ্জং কারেস্সন্তি, ধম্মেন ৰিনিচ্ছযং নাম ন দস্সন্তি, লঞ্জৰিত্তকা ভৰিস্সন্তি ধনলোলা, রট্ঠৰাসিকেসু তেসং খন্তিমেত্তানুদ্দযং নাম ন ভৰিস্সতি, কক্খল়া ফরুসা উচ্ছুযন্তে উচ্ছুগণ্ঠিকা ৰিয মনুস্সে পীল়েন্তা নানপ্পকারং বলিং উপ্পাদেত্ৰা ধনং গণ্হিস্সন্তি, মনুস্সা বলিপীল়িতা কিঞ্চি দাতুং অসক্কোন্তা গামনিগমাদযো ছড্ডেত্ৰা পচ্চন্তং গন্ত্ৰা ৰাসং কপ্পেস্সন্তি, মজ্ঝিমজনপদো সুঞ্ঞো ভৰিস্সতি, পচ্চন্তো ঘনৰাসো সেয্যথাপি পোক্খরণিযা মজ্ঝে উদকং আৰিলং পরিযন্তে ৰিপ্পসন্নং. অযং নৰমস্স ৰিপাকো.
১০. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে রাজানো অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, তেসু অধম্মিকেসু রাজযুত্তাপি ব্রাহ্মণগহপতিকাপি নেগমজানপদাপীতি সমণব্রাহ্মণে উপাদায সব্বে মনুস্সা অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, ততো তেসং আরক্খদেৰতা বলিপটিগ্গাহিকদেৰতা রুক্খদেৰতা আকাসট্ঠকদেৰতাতি এৰং দেৰতাপি অধম্মিকা ভৰিস্সন্তি, অধম্মিকরাজূনং রজ্জে ৰাতা ৰিসমা খরা ৰাযিস্সন্তি, তে আকাসট্ঠকৰিমানানি কম্পেস্সন্তি, তেসু কম্পিতেসু দেৰতা কুপিতা দেৰং ৰস্সিতুং ন দস্সন্তি, ৰস্সমানোপি সকলরট্ঠে একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, ৰস্সমানোপি সব্বত্থ কসিকম্মস্স ৰা ৰপ্পকম্মস্স ৰা উপকারো হুত্ৰা ন ৰস্সিস্সতি. যথা চ রট্ঠে, এৰং জনপদেপি গামেপি একতল়াকস্সরেপি একপ্পহারেনেৰ ন ৰস্সিস্সতি, তল়াকস্স উপরিভাগে ৰস্সন্তো হেট্ঠাভাগে ন ৰস্সিস্সতি, হেট্ঠা ৰস্সন্তো উপরি ন ৰস্সিস্সতি, একস্মিং ভাগে সস্সং অতিৰস্সেন নস্সিস্সতি, একস্মিং অৰস্সন্তো মিলাযিস্সতি, একস্মিং সম্মা ৰস্সমানো সম্পাদেস্সতি, এৰং একস্স রঞ্ঞো রজ্জে ৰুত্তা সস্সা তিপ্পকারা ভৰিস্সন্তি এককুম্ভিযা ওদনো ৰিয. অযং দসমস্স ৰিপাকো.
১১. গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে সাসনে পরিহাযন্তে পচ্চযলোলা অলজ্জিকা বহূ ভিক্খূ ভৰিস্সন্তি, তে ভগৰতা পচ্চযলোলুপ্পং নিম্মথেত্ৰা কথিতধম্মদেসনং চীৰরাদিচতুপচ্চযহেতু পরেসং দেসেস্সন্তি, পচ্চযেহি মুচ্ছিত্ৰা নিরত্থকপক্খে ঠিতা নিব্বানাভিমুখং কত্ৰা দেসেতুং ন সক্খিস্সন্তি, কেৰলং ‘‘পদব্যঞ্জনসম্পত্তিঞ্চেৰ মধুরসদ্দঞ্চ সুত্ৰা মহগ্ঘানি চীৰরানি দস্সন্তি’’ইচ্চেৰং দেসেস্সন্তি. অপরে অন্তরৰীথিচতুক্করাজদ্ৰারাদীসু নিসীদিত্ৰা কহাপণঅড্ঢকহাপণপাদমাসকরূপাদীনিপি নিস্সায দেসেস্সন্তি. ইতি ভগৰতা নিব্বানগ্ঘনকং কত্ৰা দেসিতং ধম্মং চতুপচ্চযত্থায চেৰ কহাপণঅড্ঢকহাপণাদিঅত্থায চ ৰিক্কিণিত্ৰা দেসেন্তা সতসহস্সগ্ঘনকং চন্দনসারং পূতিতক্কেন ৰিক্কিণন্তা ৰিয ভৰিস্সন্তি. অযং একাদসমস্স ৰিপাকো.
১২. অধম্মিকরাজকালে লোকে ৰিপরিৰত্তন্তেযেৰ রাজানো জাতিসম্পন্নানং কুলপুত্তানং যসং ন দস্সন্তি, অকুলীনানঞ্ঞেৰ দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, ইতরে দলিদ্দা. রাজসম্মুখেপি রাজদ্ৰারেপি অমচ্চসম্মুখেপি ৰিনিচ্ছযট্ঠানেপি তুচ্ছলাবুসদিসানং অকুলীনানংযেৰ কথা ওসীদিত্ৰা ঠিতা ৰিয নিচ্চলা সুপ্পতিট্ঠিতা ভৰিস্সতি, সঙ্ঘসন্নিপাতেপি সঙ্ঘকম্মগণকম্মট্ঠানেসু চেৰ পত্তচীৰরপরিৰেণাদিৰিনিচ্ছযট্ঠানেসু চ দুস্সীলানং পাপপুগ্গলানংযেৰ কথা নিয্যানিকা ভৰিস্সতি, ন লজ্জিভিক্খূনন্তি এৰং সব্বথাপি তুচ্ছলাবূনং সীদনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং দ্ৰাদসমস্স ৰিপাকো.
১৩. তাদিসেযেৰ কালে অধম্মিকরাজানো অকুলীনানং যসং দস্সন্তি, তে ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা দুগ্গতা. তেসু ন কেচি গারৰং করিস্সন্তি, ইতরেসুযেৰ করিস্সন্তি, রাজসম্মুখে ৰা অমচ্চসম্মুখে ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানে ৰা ৰিনিচ্ছযকুসলানং ঘনসিলাসদিসানং কুলপুত্তানং কথা ন ওগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি. তেসু কথেন্তেসু ‘‘কিং ইমে কথেন্তী’’তি ইতরে পরিহাসমেৰ করিস্সন্তি, ভিক্খুসন্নিপাতেপি ৰুত্তপ্পকারেসু ঠানেসু নেৰ পেসলে ভিক্খূ গরুকাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তি, নাপি নেসং কথা পরিযোগাহিত্ৰা পতিট্ঠহিস্সতি, সিলানং প্লৰকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং তেরসমস্স ৰিপাকো.
১৪. লোকে পরিহাযন্তেযেৰ মনুস্সা তিব্বরাগাদিজাতিকা কিলেসানুৰত্তকা হুত্ৰা তরুণতরুণানং অত্তনো ভরিযানং ৰসে ৰত্তিস্সন্তি, গেহে দাসকম্মকরাদযোপি গোমহিংসাদযোপি হিরঞ্ঞসুৰণ্ণম্পি সব্বং তাসংযেৰ আযত্তং ভৰিস্সতি, ‘‘অসুকহিরঞ্ঞসুৰণ্ণং ৰা পরিচ্ছেদাদিজাতং ৰা কহ’’ন্তি ৰুত্তে ‘‘যত্থ ৰা তত্থ ৰা হোতু, কিং তুয্হিমিনা ব্যাপারেন, ত্ৰং ময্হং ঘরে সন্তং ৰা অসন্তং ৰা জানিতুকামো জাতো’’তি ৰত্ৰা নানপ্পকারেহি অক্কোসিত্ৰা মুখসত্তীহি কোট্টেত্ৰা দাসচেটকং ৰিয ৰসে কত্ৰা অত্তনো ইস্সরিযং পৰত্তেস্সন্তি, এৰং মধুকপুপ্ফপ্পমাণমণ্ডূকপোতিকানং আসীৰিসে কণ্হসপ্পে গিলনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং চুদ্দসমস্স ৰিপাকো.
১৫. দুব্বলরাজকালে রাজানো হত্থিসিপ্পাদীসু অকুসলা যুদ্ধেসু অৰিসারদা ভৰিস্সন্তি, তে অত্তনো রাজাধিপচ্চং আসঙ্কমানা সমানজাতিকানং কুলপুত্তানং ইস্সরিযং অদত্ৰা অত্তনো পাদমূলিকন্হাপককপ্পকাদীনং দস্সন্তি, জাতিগোত্তসম্পন্না কুলপুত্তা রাজকুলে পতিট্ঠং অলভমানা জীৰিকং কপ্পেতুং অসমত্থা হুত্ৰা ইস্সরিযট্ঠানে জাতিগোত্তহীনে অকুলীনে উপট্ঠহন্তা ৰিচরিস্সন্তি, সুৰণ্ণরাজহংসেহি কাকস্স পরিৰারিতকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং পন্নরসমস্স ৰিপাকো.
১৬. অধম্মিকরাজকালেযেৰ চ অকুলীনাৰ রাজৰল্লভা ইস্সরা ভৰিস্সন্তি, কুলীনা অপ্পঞ্ঞাতা দুগ্গতা. তে রাজৰল্লভা রাজানং অত্তনো কথং গাহাপেত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু বলৰন্তো হুত্ৰা দুব্বলানং পৰেণিআগতানি খেত্তৰত্থুআদীনি ‘‘অম্হাকং সন্তকানি এতানী’’তি অভিযুঞ্জিত্ৰা তে ‘‘ন তুম্হাকং, অম্হাক’’ন্তি আগন্ত্ৰা ৰিনিচ্ছযট্ঠানাদীসু ৰিৰদন্তে ৰেত্তলতাদীহি পহারাপেত্ৰা গীৰাযং গহেত্ৰা অপকড্ঢাপেত্ৰা ‘‘অত্তনো পমাণং ন জানাথ, অম্হেহি সদ্ধিং ৰিৰদথ, ইদানি ৰো রঞ্ঞো কথেত্ৰা হত্থপাদচ্ছেদাদীনি কারেস্সামা’’তি সন্তজ্জেস্সন্তি, তে তেসং ভযেন অত্তনো সন্তকানি খেত্তৰত্থূনি ‘‘তুম্হাকংযেৰ তানি, গণ্হথা’’তি নিয্যাতেত্ৰা অত্তনো গেহানি পৰিসিত্ৰা ভীতা নিপজ্জিস্সন্তি. পাপভিক্খূপি পেসলে ভিক্খূ যথারুচি ৰিহেঠেস্সন্তি, পেসলা ভিক্খূ পটিসরণং অলভমানা অরঞ্ঞং পৰিসিত্ৰা গহনট্ঠানেসু নিলীযিস্সন্তি, এৰং হীনজচ্চেহি চেৰ পাপভিক্খূহি চ উপদ্দুতানং জাতিমন্তকুলপুত্তানঞ্চেৰ পেসলভিক্খূনঞ্চ এল়কানং ভযেন তসৰকানং পলাযনকালো ৰিয ভৰিস্সতি. অযং সোল়সমস্স ৰিপাকো. এৰং তস্স তস্স অত্থস্স পুব্বনিমিত্তভূতে সোল়স সুপিনে পস্সি. তেন ৰুত্তং – ‘‘কোসলরাজা ৰিয সোল়স সুপিনে’’তি. এত্থ চ পুব্বনিমিত্ততো অত্তনো অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো অত্তনো কম্মানুভাৰেন পস্সতি, কোসলরাজা ৰিয লোকস্স অত্থানত্থনিমিত্তং সুপিনং পস্সন্তো পন সব্বসত্তসাধারণকম্মানুভাৰেন পস্সতীতি ৰেদিতব্বং.
কুদ্ধা হি দেৰতাতি নাগমহাৰিহারে মহাথেরস্স কুদ্ধা দেৰতা ৰিয. রোহণে কির নাগমহাৰিহারে মহাথেরো ভিক্খুসঙ্ঘং অনপলোকেত্ৰাৰ একং নাগরুক্খং ছিন্দাপেসি. রুক্খে অধিৰত্থা দেৰতা থেরস্স কুদ্ধা পঠমমেৰ নং সচ্চসুপিনেন পলোভেত্ৰা পচ্ছা ‘‘ইতো তে সত্তদিৰসমত্থকে উপট্ঠাকো রাজা মরিস্সতী’’তি সুপিনে আরোচেসি. থেরো তং কথং আহরিত্ৰা রাজোরোধানং আচিক্খি. তা একপ্পহারেনেৰ মহাৰিরৰং ৰিরৰিংসু. রাজা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছি. তা ‘এৰং থেরেন ৰুত্ত’’ন্তি আরোচযিংসু. রাজা দিৰসে গণাপেত্ৰা সত্তাহে ৰীতিৰত্তে থেরস্স হত্থপাদে ছিন্দাপেসি. একন্তসচ্চমেৰ হোতীতি ফলস্স সচ্চভাৰতো ৰুত্তং, দস্সনং পন ৰিপল্লত্থমেৰ. তেনেৰ পহীনৰিপল্লাসা পুব্বনিমিত্তভূতম্পি সুপিনং ন পস্সন্তি, দ্ৰীহি তীহি ৰা কারণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. ‘‘অসেক্খা ন পস্সন্তি পহীনৰিপল্লাসত্তা’’তি ৰচনতো চতুন্নম্পি কারণানং ৰিপল্লাসো এৰ মূলকারণন্তি দট্ঠব্বং.
তন্তি সুপিনকালে পৰত্তং ভৰঙ্গচিত্তং. রূপনিমিত্তাদিআরম্মণন্তি কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞং রূপনিমিত্তাদিআরম্মণং ন হোতি. ঈদিসানীতি পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বপরিকপ্পিতরূপাদিআরম্মণানি চেৰ রাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহারিকচিত্তেনাতি পকতিচিত্তেন. দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৰীহি অন্তেহি মুত্তো. আৰজ্জনতদারম্মণক্খণেতি ইদং যাৰ তদারম্মণুপ্পত্তি, তাৰ পৰত্তং চিত্তৰারং সন্ধায ৰুত্তং. ‘‘সুপিনেনেৰ দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মেতি কথনকালে পন অব্যাকতোযেৰ আৰজ্জনমত্তস্সেৰ উপ্পজ্জনতো’’তি ৰদন্তি. এৰং ৰদন্তেহি পঞ্চদ্ৰারে দুতিযমোঘৰারে ৰিয মনোদ্ৰারেপি আৰজ্জনং দ্ৰত্তিক্খত্তুং উপ্পজ্জিত্ৰা জৰনট্ঠানে ঠত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতীতি অধিপ্পেতন্তি দট্ঠব্বং একচিত্তক্খণিকস্স আৰজ্জনস্স উপ্পত্তিযং ‘‘দিট্ঠং ৰিয মে, সুতং ৰিয মে’’তি কপ্পনায অসম্ভৰতো.
এত্থ চ ‘‘সুপিনন্তেপি তদারম্মণৰচনতো পচ্চুপ্পন্নৰসেন ৰা অতীতৰসেন ৰা সভাৰধম্মাপি সুপিনন্তে আরম্মণং হোন্তী’’তি ৰদন্তি. ‘‘যদিপি সুপিনন্তে ৰিভূতং হুত্ৰা উপট্ঠিতে রূপাদিৰত্থুম্হি তদারম্মণং ৰুত্তং, তথাপি সুপিনন্তে উপট্ঠিতনিমিত্তস্স পরিকপ্পৰসেন গহেতব্বতায দুব্বলভাৰতো দুব্বলৰত্থুকত্তাতি ৰুত্ত’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘করজকাযস্স নিরুস্সাহসন্তভাৰপ্পত্তিতো তন্নিস্সিতং হদযৰত্থু ন সুপ্পসন্নং হোতি, ততো তন্নিস্সিতাপি চিত্তুপ্পত্তি ন সুপ্পসন্না অসুপ্পসন্নৰট্টিনিস্সিতদীপপ্পভা ৰিয, তস্মা দুব্বলৰত্থুকত্তাতি এত্থ দুব্বলহদযৰত্থুকত্তা’’তি অত্থং ৰদন্তি, ৰীমংসিত্ৰা যুত্ততরং গহেতব্বং.
সুপিনন্তচেতনাতি মনোদ্ৰারিকজৰনৰসেন পৰত্তা সুপিনন্তে চেতনা. সুপিনঞ্হি পস্সন্তো মনোদ্ৰারিকেনেৰ জৰনেন পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. পটিবুজ্ঝন্তো চ মনোদ্ৰারিকেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. নিদ্দাযন্তস্স হি মহাৰট্টিং জালেত্ৰা দীপে চক্খুসমীপং উপনীতে পঠমং চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং ন আৰট্টেতি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে চক্খুদ্ৰারিকং আৰজ্জনং ভৰঙ্গং আৰট্টেতি, ততো চক্খুৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে আলোকো’’তি জানাতি. তথা নিদ্দাযন্তস্স কণ্ণসমীপে তূরিযেসু পগ্গহিতেসু ঘানসমীপে সুগন্ধেসু ৰা দুগ্গন্ধেসু ৰা পুপ্ফেসু উপনীতেসু মুখে সপ্পিম্হি ৰা ফাণিতে ৰা পক্খিত্তে পিট্ঠিযং পাণিনা পহারে দিন্নে পঠমং সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং ন আৰট্টেন্তি, মনোদ্ৰারিকমেৰ আৰট্টেতি, অথ জৰনং জৰিত্ৰা ভৰঙ্গং ওতরতি. দুতিযৰারে সোতদ্ৰারিকাদীনি আৰজ্জনানি ভৰঙ্গং আৰট্টেন্তি, ততো সোতঘানজিৰ্হাকাযৰিঞ্ঞাণাদীনি জৰনপরিযোসানানি পৰত্তন্তি, তদনন্তরং ভৰঙ্গং পৰত্ততি. ততিযৰারে মনোদ্ৰারিকআৰজ্জনেন ভৰঙ্গে আৰট্টিতে মনোদ্ৰারিকজৰনং জৰতি, তেন চিত্তেন ঞত্ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে সদ্দো, সঙ্খসদ্দো ভেরিসদ্দো’’তি ৰা ‘‘কিং অযং ইমস্মিং ঠানে গন্ধো, মূলগন্ধো সারগন্ধো’’তি ৰা ‘‘কিং ইদং ময্হং মুখে পক্খিত্তং, সপ্পি ফাণিত’’ন্তি ৰা ‘‘কেনম্হি পিট্ঠিযং পহটো, অতিথদ্ধো মে পহারো’’তি ৰা ৰত্তা হোতি, এৰং মনোদ্ৰারিকজৰনেনেৰ পটিবুজ্ঝতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন. সুপিনম্পি তেনেৰ পস্সতি, ন পঞ্চদ্ৰারিকেন.
অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স. ননু চ অযুত্তোযং নিদ্দেসো ‘‘সঙ্ঘো আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতব্বো অস্সা’’তি. ন হি আপত্তিনিকাযস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ সঙ্ঘো ইচ্ছিতো, কিঞ্চরহি ৰুট্ঠানস্সাতি ইমং চোদনং মনসি সন্নিধায যথা ন ৰিরুজ্ঝতি, তথা অধিপ্পাযং ৰিৰরন্তো ‘‘কিং ৰুত্তং হোতী’’তিআদিমাহ. আপত্তিতো ৰুট্ঠানস্স আদিম্হি চেৰ সেসে চ ইচ্ছিতো সঙ্ঘো আপত্তিযাৰ ইচ্ছিতো নাম হোতীতি অযমেত্থ অধিপ্পাযো. আপত্তিৰুট্ঠানন্তি আপত্তিতো ৰুট্ঠানং, অনাপত্তিকভাৰূপগমনন্তি অত্থো. ৰচনকারণন্তি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৰং ৰচনে কারণং. সমুদাযে নিরুল়্হো নিকায-সদ্দো তদেকদেসে পৰত্তমানোপি তায এৰ রুল়্হিযা পৰত্ততীতি আহ রুল়ীসদ্দেনাতি. অথ ৰা কিঞ্চি নিমিত্তং গহেত্ৰা সতিপি অঞ্ঞস্মিং তংনিমিত্তযুত্তে কিস্মিঞ্চিদেৰ ৰিসযে সম্মুতিযা চিরকালতাৰসেন নিমিত্তৰিরহেপি পৰত্তনিরুল়্হো রুল়্হী নাম. যথা মহিযং সেতীতি মহিংসো, গচ্ছতীতি গোতি, এৰং নিকায-সদ্দস্সপি রুল়্হিভাৰো ৰেদিতব্বো. একস্মিম্পি ৰিসিট্ঠে সতিপি সামঞ্ঞা ৰিয সমুদাযে পৰত্তৰোহারো অৰযৰেপি পৰত্ততীতি আহ অৰযৰে সমূহৰোহারেন ৰাতি. নৰমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৰীমংসাধিপ্পাযস্স.
২৩৮-২৩৯. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমাতি ৰুত্তং হোতি. অরোগো ভৰিস্সামীতি রাগপরিল়াহৰূপসমতো নিরোগো ভৰিস্সামি. মোচনেনাতি মোচনত্থায উপক্কমকরণেন. উপক্কমকরণঞ্হেত্থ মোচনন্তি অধিপ্পেতং মোচেতি এতেনাতি কত্ৰা. বীজং ভৰিস্সতীতি চোল়গ্গহণাদিকম্মং সন্ধায ৰুত্তং.
২৪০. দ্ৰে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদিভেদং অনামসিত্ৰা ৰুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনপি আপত্তিগণনা কাতব্বা. মিস্সকচক্কন্তি উভতোৰড্ঢনকং সন্ধায ৰুত্তং. এত্থ চ নীলঞ্চ পীতকঞ্চাতিআদিনা একক্খণে অনেকৰণ্ণানং মোচনাধিপ্পাযৰচনং যথাধিপ্পাযেন মোচনং ভৰতু ৰা মা ৰা, ইমিনাপি অধিপ্পাযেন উপক্কমিত্ৰা মোচেন্তস্স আপত্তি হোতীতি দস্সনত্থং. ন হি একস্মিং খণে নীলাদীনং সব্বেসম্পি মুত্তি সম্ভৰতি. অঞ্ঞং ৰদতীতি অত্তনো দোসং উজুং ৰত্তুং অসক্কোন্তো পুন পুট্ঠো অঞ্ঞং ভণতি.
মোচনস্সাদোতি মোচনস্স পুব্বভাগে পৰত্তঅস্সাদো. তেনেৰ ‘‘মোচেতুং অস্সাদো মোচনস্সাদো’’তি ৰুত্তং. গেহস্সিতপেমন্তি এত্থ গেহ-সদ্দেন গেহে ঠিতা মাতুভগিনীআদযো অজ্ঝত্তিকঞাতকা গহিতা. তেসু মাতুপেমাদিৰসেন উপ্পন্নো সিনেহো গেহস্সিতপেমং, অঞ্ঞত্থ পন গেহস্সিতপেমন্তি পঞ্চকামগুণিকরাগো ৰুচ্চতি. সম্পযুত্তঅস্সাদসীসেনাতি রাগসম্পযুত্তসুখৰেদনামুখেন. একেন পদেনাতি গেহস্সিতপেম-পদেন.
তথেৰাতি মোচনস্সাদচেতনায এৰ. পুব্বভাগে মোচনস্সাদৰসেন কতপ্পযোগং অৰিজহিত্ৰাৰ সযিতত্তা ‘‘সচে পন…পে… সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰুত্তং. পুন সুদ্ধচিত্তে উপ্পন্নে তস্স পযোগস্স পটিপ্পস্সদ্ধত্তা ‘‘সুদ্ধচিত্তো…পে… অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং. জগ্গনত্থাযাতি ধোৰনত্থায. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.
২৬৩-২৬৪. গেহস্সিতকামৰিতক্কন্তি পঞ্চকামগুণসন্নিস্সিতং কামৰিতক্কং. ৰত্থিং দল়্হং গহেত্ৰাতি অঙ্গজাতস্স অগ্গে পস্সাৰনিগ্গমনট্ঠানে চম্মং দল়্হং গহেত্ৰা. নিমিত্তে উপক্কমাভাৰতো ‘‘মোচনস্সাদাধিপ্পাযস্সপি মুত্তে অনাপত্তী’’তি ৰুত্তং.
২৬৫. ‘‘এহি মে ত্ৰং, আৰুসো, সামণেরাতি আণত্তিযা অঞ্ঞেন কতোপি পযোগো অত্তনাৰ কতো নাম হোতীতি কত্ৰা আপত্তি ৰুত্তা. যদি পন অনাণত্তো সযমেৰ করোতি, অঙ্গপারিপূরিযা অভাৰতো অনাপত্তী’’তি ৰদন্তি. সুত্তসামণেরৰত্থুস্মিং অসুচিম্হি মুত্তেপি অঙ্গজাতস্স গহণপচ্চযা দুক্কটং ৰুত্তং, ন পন মুত্তপচ্চযা.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৰত্থুস্মিং চলনৰসেন যথা অঙ্গজাতেপি উপক্কমো সম্ভৰতি, তথাপি ৰিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৰুত্তা. ‘‘পচ্ছতো ৰা’’তি ৰচনতো উভোসু পস্সেসু কটিযং ঊরুপ্পদেসোপি গহিতোযেৰাতি দট্ঠব্বং, তস্মা উভোসুপি পস্সেসু ঠত্ৰা ইমস্মিং ওকাসে নিমিত্তন্তি উপনিজ্ঝাযন্তস্সপি আপত্তিযেৰ. ‘‘অঙ্গজাত’’ন্তি ৰচনতো নিমিত্তন্তি পস্সাৰমগ্গোৰ ৰুত্তো. উম্মীলননিমীলনৰসেন পন ন কারেতব্বোতি উম্মীলননিমীলনপ্পযোগৰসএন আপত্তিভেদো ন কারেতব্বোতি অত্থো. অনেকক্খত্তুম্পি উম্মীলেত্ৰা নিমীলেত্ৰা উপনিজ্ঝাযন্তস্স একমেৰ দুক্কটন্তি ৰুত্তং হোতি. অক্খীনি অৰিপ্ফন্দেত্ৰা অভিমুখং সম্পত্তস্স মাতুগামস্স নিমিত্তোলোকনেপি আপত্তিযেৰাতি দট্ঠব্বং. ‘‘দারুধীতলিকলেপচিত্তানং অঙ্গজাতুপনিজ্ঝানেপি দুক্কট’’ন্তি ৰদন্তি.
২৬৭. পুপ্ফাৰলীতি কীল়াৰিসেসস্সাধিৰচনং. তং কীল়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৰা তত্থ উভো পাদে পসারেত্ৰা নিসিন্না পপতন্তি. ‘‘পুপ্ফাৰলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৰেসেন্তস্সাতি দ্ৰিকম্মকত্তা ৰালিকং অঙ্গজাতন্তি উভযত্থাপি উপযোগৰচনং কতং. ৰালিকন্তি ৰালিকাযাতি অত্থো. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৰেদিতব্বানি.
সুক্কৰিস্সট্ঠিসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.