২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা

২৬৯. দুতিযে যেসু ৰিৰটেসু অন্ধকারো হোতি, তানি ৰিৰরন্তোতি ব্রাহ্মণিযা সদ্ধিং কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতুকামো এৰমকাসি. তেন কতস্সপি ৰিপ্পকারস্স অত্তনি কতত্তা ‘‘অত্তনো ৰিপ্পকার’’ন্তি ৰুত্তং. উল়ারত্ততাতি উল়ারচিত্ততা, পণীতাধিমুত্ততাতি ৰুত্তং হোতি.

২৭০. ওতিণ্ণোতি ইদং কম্মসাধনং কত্তুসাধনং ৰা হোতীতি তদুভযৰসেন অত্থং দস্সেন্তো ‘‘যক্খাদীহি ৰিয সত্তা’’তিআদিমাহ. অসমপেক্খিত্ৰাতি যথাসভাৰং অনুপপরিক্খিত্ৰা, যথা তে রতিজনকা রূপাদযো ৰিসযা অনিচ্চদুক্খাসুভানত্তাকারেন অৰত্থিতা, তথা অপস্সিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি.

২৭১. সঞ্ঞমৰেলন্তি সীলমরিযাদং. আচারোতি আচরণং হত্থগহণাদিকিরিযা. অস্সাতি ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স.

২৭৩. এতেসং পদানং ৰসেনাতি আমসনাদিপদানং ৰসেন. ইতো চিতো চ…পে… সঞ্চোপেতীতি অত্তনো হত্থং ৰা কাযং ৰা তিরিযং ইতো চিতো চ সঞ্চারেতি. ‘‘কাযতো অমোচেত্ৰাৰাতি ৰচনতো মত্থকতো পট্ঠায হত্থং ওতারেন্তস্স কাযতো মোচেত্ৰা নিৰত্থসাটকূপরি ওমসন্তস্স থুল্লচ্চযং, সাটকতো ওতারেত্ৰা জঙ্ঘতো পট্ঠায কাযং ওমসন্তস্স পুন সঙ্ঘাদিসেসো’’তি ৰদন্তি.

দ্ৰাদসসুপি আমসনাদিপ্পযোগেসু একেকস্মিং পযোগে কাযতো অমোচিতে একেকাৰ আপত্তি হোতীতি আহ ‘‘মূলগ্গহণমেৰ পমাণ’’ন্তি. ইদঞ্চ একেন হত্থেন কাযং গহেত্ৰা ইতরেন হত্থেন কাযপরামসনং সন্ধায ৰুত্তং. একেন পন হত্থেন কাযপটিবদ্ধং গহেত্ৰা ইতরেন তত্থ তত্থ কাযং পরামসতো পযোগগণনায আপত্তি. অযং পন সঙ্ঘাদিসেসো ন কেৰলং ৰত্থুৰসেনেৰ, অপিচ সঞ্ঞাৰসেনপীতি আহ ‘‘ইত্থিযা ইত্থিসঞ্ঞিস্স সঙ্ঘাদিসেসো’’তি. পাল়িযং তিরচ্ছানগতো চ হোতীতি এত্থ তিরচ্ছানগতিত্থিযা তিরচ্ছানগতপুরিসস্স চ গহণং ৰেদিতব্বং.

সমসারাগোতি কাযসংসগ্গরাগেন একসদিসরাগো. পুরিমনযেনেৰাতি রজ্জুৰত্থাদীহি পরিক্খিপিত্ৰা গহণে ৰুত্তনযেন. পুন পুরিমনযেনেৰাতি সমসারাগো ৰুত্তো. অনন্তরনযেনেৰাতি কাযপটিবদ্ধআমসননযেন. ৰেণিগ্গহণেন লোমানম্পি সঙ্গহিতত্তা লোমানং ফুসনেপি সঙ্ঘাদিসেসো ৰুত্তো. ইদানি ৰুত্তমেৰত্থং পকাসেতুকামো ‘‘উপাদিন্নকেন হী’’তিআদিমাহ.

যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি যথাৰুত্তকাযসংসগ্গনিদ্দেসে. তেনাতি তেন যথাৰুত্তকারণেন. সঞ্ঞায ৰিরাগিতম্হীতি সঞ্ঞায ৰিরদ্ধায. লিঙ্গব্যত্তযেন ‘‘ৰিরাগিতম্হী’’তি ৰুত্তং. ইমং নাম ৰত্থুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে আগতং সন্ধায ৰদতি. অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি ৰত্থুং সন্ধায ৰদতীতিপি কেচি. সারত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগেন সারত্তং. ৰিরত্তন্তি কাযসংসগ্গরাগরহিতং মাতুভগিনীআদিং সন্ধায ৰদতি. ‘‘ৰিরত্তং গণ্হিস্সামী’’তি ৰিরত্তং গণ্হি, দুক্কটন্তি মাতুপেমাদিৰসেন গহণে দুক্কটং ৰুত্তং.

ইমায পাল়িযা সমেতীতি সম্বন্ধো. কথং সমেতীতি চে? যদি হি ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা ভৰেয্য, কাযপটিবদ্ধগ্গহণে থুল্লচ্চযং ৰদন্তেন ভগৰতা ‘‘ইত্থী চ হোতি ইত্থিসঞ্ঞী চা’’তি ন ৰত্তব্বং সিযা, ৰুত্তঞ্চ, তস্মা ‘‘ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি কাযং গণ্হন্তস্স ইত্থিসঞ্ঞা ৰিরাগিতা নাম ন হোতীতি ‘‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হন্তো যথাৰত্থুকমেৰ আপজ্জতী’’তি মহাসুমত্থেরেন ৰুত্তৰাদো ইমায পাল়িযা সমেতি. যো পনেত্থ ‘‘সতিপি ইত্থিসঞ্ঞায কাযপটিবদ্ধং গণ্হন্তস্স গহণসমযে ‘কাযপটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’তি সঞ্ঞং ঠপেত্ৰা ‘ইত্থিং গণ্হামী’তি সঞ্ঞায অভাৰতো ৰত্থুসঞ্ঞানং ভিন্নত্তা অযুত্ত’’ন্তি ৰদেয্য, সো পুচ্ছিতব্বো ‘‘কিং কাযপটিবদ্ধং ৰত্থাদিং গণ্হন্তো ইত্থিযা রাগেন গণ্হাতি, উদাহু ৰত্থাদীসু রাগেনা’’তি. যদি ‘‘ৰত্থাদীসু রাগেন গণ্হাতী’’তি ৰদেয্য, ইত্থিযা কাযপটিবদ্ধং অহুত্ৰা অঞ্ঞত্থ ঠিতং ৰত্থাদিং গণ্হন্তস্সপি থুল্লচ্চযং সিযা, তস্মা ইত্থী ইত্থিসঞ্ঞা সারত্তভাৰো গহণঞ্চাতি অঙ্গপারিপূরিসব্ভাৰতো মহাসুমত্থেরৰাদোৰ যুত্তৰাদো. অট্ঠকথাৰিনিচ্ছযেহি চ সমেতীতি এত্থাপি অযমধিপ্পাযো – যদি সঞ্ঞাৰিরাগেন ৰিরাগিতং নাম সিযা, ‘‘সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পরিক্খিপিত্ৰা গণ্হামী’’তি এৰংসঞ্ঞিস্স ‘‘মজ্ঝগতিত্থিযো কাযপটিবদ্ধেন গণ্হামী’’তি এৰরূপায সঞ্ঞায অভাৰতো মজ্ঝগতানং ৰসেন থুল্লচ্চযং ন সিযা, এৰং সন্তেপি অট্ঠকথায থুল্লচ্চযস্স ৰুত্তত্তা সঞ্ঞাৰিরাগেন ৰিরাগিতং নাম ন হোতীতি অযমত্থো সিদ্ধোযেৰাতি. নীলেন দুৰিঞ্ঞেয্যসভাৰতো কাল়িত্থী ৰুত্তা.

২৭৯. সেৰনাধিপ্পাযোতি ফস্সসুখসেৰনাধিপ্পাযো. ইত্থিযা কাযেন ভিক্খুস্স কাযপটিবদ্ধামসনৰারেপি ফস্সং পটিৰিজানাতীতি ইদং অত্তনো কাযপটিবদ্ধামসনেপি কাযসম্বন্ধসভাৰতো ৰুত্তং. এত্থাতি নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযৰারে. মোক্খাধিপ্পাযোতি এত্থ পঠমং কাযসংসগ্গরাগে সতিপি পচ্ছা মোক্খাধিপ্পাযস্স অনাপত্তি.

২৮১. পারিপন্থিকাতি ৰিলুম্পনিকা, অন্তরাযিকাতি ৰুত্তং হোতি. নদীসোতেন ৰুয্হমানং মাতরন্তি উক্কট্ঠপরিচ্ছেদদস্সনত্থং ৰুত্তং, অঞ্ঞাসুপি পন ইত্থীসু কারুঞ্ঞাধিপ্পাযেন মাতরি ৰুত্তনযেন পটিপজ্জন্তস্স নেৰত্থি দোসোতি ৰদন্তি. ‘‘মাতর’’ন্তি ৰুত্তত্তা অঞ্ঞাসং ন ৰট্টতীতি ৰদন্তাপি অত্থি. তিণণ্ডুপকন্তি হিরীৰেরাদিমূলেহি কতচুম্বটকং. তালপণ্ণমুদ্দিকন্তি তালপণ্ণেহি কতঅঙ্গুলিমুদ্দিকং. পরিৰত্তেত্ৰাতি অত্তনো নিৰাসনপারুপনভাৰতো অপনেত্ৰা, চীৰরত্থায অপনামেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. চীৰরত্থায পাদমূলে ঠপেতি, ৰট্টতীতি ইদং নিদস্সনমত্তং, পচ্চত্থরণৰিতানাদিঅত্থম্পি ৰট্টতিযেৰ, পূজাদিঅত্থং তাৰকালিকম্পি গহেতুং ৰট্টতি.

ইত্থিসণ্ঠানেন কতন্তি এত্থ হেট্ঠিমপরিচ্ছেদতো পারাজিকৰত্থুভূততিরচ্ছানগতিত্থীনম্পি অনামাসভাৰতো তাদিসং ইত্থিসণ্ঠানেন কতং তিরচ্ছানগতরূপম্পি অনামাসন্তি দট্ঠব্বং. ‘‘ভিক্খুনীহি পটিমারূপং আমসিতুং ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি আচরিযা. ইত্থিরূপানি দস্সেত্ৰা কতং ৰত্থঞ্চ পচ্চত্থরণঞ্চ ভিত্তিঞ্চ ইত্থিরূপং অনামসিত্ৰা গণ্হিতুং ৰট্টতি. ভিন্দিত্ৰাতি এত্থ হত্থেন অগ্গহেত্ৰাৰ কেনচিদেৰ দণ্ডাদিনা ভিন্দিতব্বং. এত্থ চ ‘‘অনামাসম্পি হত্থেন অপরামসিত্ৰা দণ্ডাদিনা কেনচি ভিন্দিতুং ৰট্টতী’’তি ইধ ৰুত্তত্তা ‘‘পংসুকূলং গণ্হন্তেন মাতুগামসরীরেপি সত্থাদীহি ৰণং কত্ৰা গহেতব্ব’’ন্তি ৰুত্তত্তা চ গহিতমণ্ডূকসপ্পিনিং দণ্ডাদীহি নিপ্পীল়েত্ৰা মণ্ডূকং ৰিস্সজ্জাপেতুং ৰট্টতি.

মগ্গং অধিট্ঠাযাতি মগ্গে গচ্ছামীতি এৰং মগ্গসঞ্ঞী হুত্ৰাতি অত্থো. কীল়ন্তেনাতি ইদং গিহিসন্তকং সন্ধায ৰুত্তং, ভিক্খুসন্তকং পন যেন কেনচি অধিপ্পাযেন অনামসিতব্বমেৰ দুরুপচিণ্ণভাৰতো. তালপনসাদীনীতি চেত্থ আদি-সদ্দেন নাল়িকেরলবুজতিপুসঅলাবুকুম্ভণ্ডপুস্সফলএল়ালুকফলানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. ‘‘যথাৰুত্তফলানংযেৰ চেত্থ কীল়াধিপ্পাযেন আমসনং ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তত্তা পাসাণসক্খরাদীনি কীল়াধিপ্পাযেনপি আমসিতুং ৰট্টতি.

মুত্তাতি হত্থিকুম্ভজাদিকা অট্ঠৰিধা মুত্তা. তথা হি হত্থিকুম্ভং, ৰরাহদাঠং, ভুজঙ্গসীসং, ৰলাহকং, ৰেল়ু, মচ্ছসিরো, সঙ্খো, সিপ্পীতি অট্ঠ মুত্তাযোনিযো. তত্থ হত্থিকুম্ভজা পীতৰণ্ণা পভাৰিহীনা. ৰরাহদাঠজা ৰরাহদাঠৰণ্ণাৰ. ভুজঙ্গসীসজা নীলাদিৰণ্ণা সুৰিসুদ্ধা ৰট্টলা. ৰলাহকজা আভাসূরা দুব্বিভাগরূপা রত্তিভাগে অন্ধকারং ৰিদ্ধমন্তিযো তিট্ঠন্তি, দেৰূপভোগা এৰ চ হোন্তি. ৰেল়ুজা করকফলসমানৰণ্ণা ন আভাসূরা, তে চ ৰেল়ূ অমনুস্সগোচরে এৰ পদেসে জাযন্তি. মচ্ছসিরজা পাঠীনপিট্ঠিসমআনৰণ্ণা ৰট্টলা লঘৰো চ হোন্তি পভাৰিহীনা চ, তে চ মচ্ছা সমুদ্দমজ্ঝেযেৰ জাযন্তি. সঙ্খজা সঙ্খউদরচ্ছৰিৰণ্ণা কোলফলপ্পমাণাপি হোন্তি পভাৰিহীনাৰ. সিপ্পিজা পভাৰিসেসযুত্তা হোন্তি নানাসণ্ঠানা. এৰং জাতিতো অট্ঠৰিধাসু মুত্তাসু যা মচ্ছসঙ্খসিপ্পিজা, তা সামুদ্দিকা. ভুজঙ্গজাপি কাচি সামুদ্দিকা হোন্তি, ইতরা অসামুদ্দিকা. যস্মা বহুলং সামুদ্দিকাৰ মুত্তা লোকে দিস্সন্তি, তত্থাপি সপ্পিজাৰ, ইতরা কদাচি কাচি, তস্মা সম্মোহৰিনোদনিযং ‘‘মুত্তাতি সামুদ্দিকা মুত্তা’’তি ৰুত্তং.

মণীতি ঠপেত্ৰা ৰেল়ুরিযাদিকে সেসো জোতিরসাদিভেদো সব্বোপি মণি. ৰেল়ুরিযোতি ৰংসৰণ্ণমণি. সঙ্খোতি সামুদ্দিকসঙ্খো. সিলাতি কাল়সিলাপণ্ডুসিলাসেতসিলাদিভেদা সব্বাপি সিলা. রজতন্তি কহাপণাদিকং ৰুত্তাৰসেসং রতনসম্মতং. জাতরূপন্তি সুৰণ্ণং. লোহিতঙ্কোতি রত্তমণি. মসারগল্লন্তি কবরমণি. ভণ্ডমূলত্থাযাতি পত্তচীৰরাদিভণ্ডমূলত্থায. কুট্ঠরোগস্সাতি নিদস্সনমত্তং, তায ৰূপসমেতব্বস্স যস্স কস্সচি রোগস্সত্থাযপি ৰট্টতিযেৰ. ‘‘ভেসজ্জত্থঞ্চ অধিট্ঠাযেৰ মুত্তা ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. আকরমুত্তোতি আকরতো মুত্তমত্তো. ‘‘ভণ্ডমূলত্থায সম্পটিচ্ছিতুং ৰট্টতী’’তি ইমিনা চ আমসিতুম্পি ৰট্টতীতি দস্সেতি. পচিত্ৰা কতোতি কাচকারেহি পচিত্ৰা কতো.

ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সোতি অলঙ্কারত্থং কঞ্চনলতাদিং দস্সেত্ৰা কতো রতনখচিতো ধোতৰিদ্ধো অনামাসো. ধোতৰিদ্ধো চ রতনমিস্সো চাতি ৰিসুং ৰা পদং সম্বন্ধিতব্বং. পানীযসঙ্খোতি ইমিনা চ সঙ্খেন কতপানীযভাজনপিধানাদিসমণপরিক্খারোপি আমসিতুং ৰট্টতীতি সিদ্ধং. সেসন্তি রতনমিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসং. মুগ্গৰণ্ণংযেৰ রতনসম্মিস্সং করোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি আহ ‘‘মুগ্গৰণ্ণাৰা’’তি, মুগ্গৰণ্ণা রতনমিস্সাৰ ন ৰট্টতীতি ৰুত্তং হোতি. সেসাতি রতনসম্মিস্সং ঠপেত্ৰা অৰসেসা মুগ্গৰণ্ণা নীলসিলা.

বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. সুৰণ্ণচেতিযন্তি ধাতুকরণ্ডকং. পটিক্খিপীতি ‘‘ধাতুট্ঠপনত্থায গণ্হথা’’তি অৰত্ৰা ‘‘তুম্হাকং গণ্হথা’’তি পেসিতত্তা পটিক্খিপি. সুৰণ্ণবুব্বুল়কন্তি সুৰণ্ণতারকং. ‘‘কেল়াপযিতুন্তি ইতো চিতো চ সঞ্চারন্তেহি আমসিতুং ৰট্টতী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৰুত্তং. কচৰরমেৰ হরিতুং ৰট্টতীতি চেতিযগোপকা ৰা ভিক্খূ হোন্তু অঞ্ঞে ৰা, হত্থেনপি পুঞ্ছিত্ৰা কচৰরং অপনেতুং ৰট্টতি, মলম্পি পমজ্জিতুং ৰট্টতিযেৰ.

আরকূটলোহন্তি কিত্তিমলোহং. তীণি হি কিত্তিমলোহানি কংসলোহং, ৰট্টলোহং, আরকূটন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং কংসলোহং, সীসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং ৰট্টলোহং, পকতিরসতম্বে মিস্সেত্ৰা কতং আরকূটং. তেনেৰ তংকরণেন নিব্বত্তত্তা ‘‘কিত্তিমলোহ’’ন্তি ৰুচ্চতি. ‘‘জাতরূপগতিকমেৰাতি ৰুত্তত্তা আরকূটং সুৰণ্ণসদিসমেৰ আমসিতুং ন ৰট্টতি, অঞ্ঞং পন ৰট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. কেচি পন ‘‘আরকূটং অনামসিতব্বতো জাতরূপগতিকমেৰাতি ৰুত্তং, তস্মা উভযম্পি জাতরূপং ৰিয আমসিতুং ন ৰট্টতী’’তি ৰদন্তি. পঠমং ৰুত্তোযেৰ চ অত্থো গণ্ঠিপদকারেহি অধিপ্পেতো. পটিজগ্গিতুং ৰট্টতীতি সেনাসনপটিবদ্ধত্তা ৰুত্তং.

সামিকানং পেসেতব্বন্তি সামিকানং সাসনং পেসেতব্বং. ভিন্দিত্ৰাতি হত্থেন অগ্গহেত্ৰা অঞ্ঞেন যেন কেনচি ভিন্দিত্ৰা. ভেরিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেরী. ৰীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৰীণা. চম্মৰিনদ্ধানং ভেরিৰীণানমেতং অধিৰচনং. তুচ্ছপোক্খরন্তি অৰিনদ্ধচম্মং ভেরিপোক্খরং ৰীণাপোক্খরঞ্চ. আরোপিতচম্মন্তি ভেরিআদীনং ৰিনদ্ধনত্থায মুখৰট্টিযং আরোপিতচম্মং ততো উদ্ধরিত্ৰা ৰিসুং ঠপিতচম্মঞ্চ. ওনহিতুং ৰাতি ভেরিপোক্খরাদীনি চম্মং আরোপেত্ৰা ৰিনন্ধিতুং. ওনহাপেতুং ৰাতি তথেৰ অঞ্ঞেহি ৰিনন্ধাপেতুং. পারাজিকপ্পহোনককালেতি অকুথিতকালে.

২৮২. সঙ্কমাদি ভূমিগতিকত্তা ন কাযপটিবদ্ধট্ঠানিযন্তি দুক্কটং ৰুত্তং. একপদিকসঙ্কমোতি খুদ্দকসেতু. সকটমগ্গসঙ্কমোতি সকটমগ্গভূতো মহাসেতু. ঠানা চালেতুন্তি রজ্জুং ঠানা চালেতুং. পটিচ্ছাদেতব্বাতি অপনেতব্বা. মনুস্সিত্থী, ইত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গরাগো, তেন রাগেন ৰাযামো, হত্থগ্গাহাদিসমাপজ্জনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

কাযসংসগ্গসিক্খাপদৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.