ৰিনযপঞ্ঞত্তিযাচনকথা

১৮. ৰিনযপঞ্ঞত্তিযাতি পুব্বে অপঞ্ঞত্তসিক্খাপদং সন্ধায ৰুত্তং. থেরো হি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানি ঠপেত্ৰা ইদানি পঞ্ঞপেতব্বসিক্খাপদানি পাতিমোক্খুদ্দেসঞ্চ সন্ধায ‘‘এতস্স ভগৰা কালো, এতস্স সুগত কালো, যং ভগৰা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেয্য, উদ্দিসেয্য পাতিমোক্খ’’ন্তি (পারা. ২১) আহ. ভগৰতাপি –

‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো, যেন পুব্বে অপ্পতরানি চেৰ সিক্খাপদানি অহেসুং, বহুতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহিংসু. কো পন, ভন্তে, হেতু, কো পচ্চযো, যেন এতরহি বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি হোন্তি, অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তীতি. এৰমেতং, ভদ্দালি, হোতি, সত্তেসু হাযমানেসু সদ্ধম্মে অন্তরধাযমানে বহুতরানি চেৰ সিক্খাপদানি হোন্তি, অপ্পতরা চ ভিক্খূ অঞ্ঞায সণ্ঠহন্তীতি. ন তাৰ, ভদ্দালি, সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতি, যাৰ ন ইধেকচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা সঙ্ঘে পাতুভৰন্তী’’তি –

ইমস্মিং ভদ্দালিসুত্তে (ম. নি. ২.১৪৫) ৰিয একচ্চেসু পঞ্ঞত্তেসুপি ততো পরং পঞ্ঞপেতব্বানি সন্ধায ‘‘ন তাৰ, সারিপুত্ত, সত্থা সাৰকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতী’’তি ৰুত্তং. ইধেৰ চ অট্ঠকথাযং ‘‘সামম্পি পচনং সমণসারুপ্পং ন হোতি, ন চ ৰট্টতী’’তি ৰচনং ‘‘রত্তিচ্ছেদো ৰা ৰস্সচ্ছেদো ৰা ন কতো’’তি ৰচনঞ্চ পুব্বে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানং সব্ভাৰে পমাণন্তি দট্ঠব্বং. সেসসিক্খাপদানঞ্চেৰ পাতিমোক্খুদ্দেসস্স চ থেরস্স আযাচনেন পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘মূলতো পভুতি নিদানং দস্সেতু’’ন্তি আহ. রহোগতস্সাতি রহো জনৰিৰিত্তং ঠানং উপগতস্স. তেন গণসঙ্গণিকাভাৰেন থেরস্স কাযৰিৰেকমাহ. পটিসল্লীনস্সাতি নানারম্মণচারতো চিত্তস্স নিৰত্তিযা পটি সম্মদেৰ নিলীনস্স তত্থ অৰিসটচিত্তস্স. তেন চিত্তসঙ্গণিকাভাৰেনস্স পুব্বভাগিযং চিত্তৰিৰেকমাহ. চিরন্তি কালাপেক্খং অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. চিরাতি চিরকালযুত্তা ঠিতি অভেদেন ৰুত্তা.

এতং ন সক্কোতীতি এতং ৰিনিচ্ছিনিতুং ন সক্কোতি. অট্ঠকথাযং ৰুত্তনযং দস্সেত্ৰা ইদানি থেরৰাদং দস্সেন্তো আহ ‘‘মহাপদুমত্থেরো পনা’’তিআদি. অট্ঠকথাযম্পি ‘‘ন সক্কোতী’’তি ইদং যস্মা জানমানোপি সম্মদেৰ পরিচ্ছিন্দিতুং ন সক্কোতি, তস্মা ৰুত্তন্তি ৰদন্তি. সোল়সৰিধায পঞ্ঞায মত্থকং পত্তস্সাতি মজ্ঝিমনিকাযে অনুপদসুত্তন্তদেসনায (ম. নি. ৩.৯৩) –

‘‘মহাপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো, পুথুপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো, হাসপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো, জৰনপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো, তিক্খপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো, নিব্বেধিকপঞ্ঞো ভিক্খৰে সারিপুত্তো’’তি –

এৰমাগতা মহাপঞ্ঞাদিকা ছ, তস্মিংযেৰ সুত্তে আগতা নৰানুপুব্বৰিহারসমাপত্তিপঞ্ঞা, অরহত্তমগ্গপঞ্ঞাতি ইমাসং সোল়সপ্পভেদানং পঞ্ঞানং সাৰকৰিসযে উক্কট্ঠকোটিপ্পত্তস্স.

কস্মা পনেত্থ ভগৰা ৰিপস্সীআদীনং সত্তন্নংযেৰ বুদ্ধানং ব্রহ্মচরিযস্স চিরট্ঠিতিকাচিরট্ঠিতিকভাৰং কথেসি, ন বুদ্ধৰংসদেসনাযং ৰিয পঞ্চৰীসতিযা বুদ্ধানং, ততো ৰা পন ভিয্যোতি? যেসং সম্মাসম্বুদ্ধানং পটিৰেধসাসনং একংসতো নিচ্ছযেন অজ্জাপি ধরতি, ন অন্তরহিতং, তে এৰ কিত্তেন্তো ৰিপস্সীআদীনংযেৰ ভগৰন্তানং ব্রহ্মচরিযস্স চিরট্ঠিতিকাচিরট্ঠিতিকভাৰং ইধ কথেসি. তেসংযেৰ হি সাৰকা তদা চেৰ এতরহি চ সুদ্ধাৰাসভূমিযং ঠিতা, ন অঞ্ঞেসং পরিনিব্বুতত্তা. সিদ্ধত্থতিস্সফুস্সানং কির বুদ্ধানং সাৰকা সুদ্ধাৰাসেসু উপ্পন্না উপ্পত্তিসমনন্তরমেৰ ইমস্মিং সাসনে উপকাদযো ৰিয অরহত্তং অধিগন্ত্ৰা ন চিরস্সেৰ পরিনিব্বাযিংসু, ন তত্থ তত্থ সাৰকা যাৰতাযুকং অট্ঠংসূতি ৰদন্তি. অপুব্বাচরিমনিযমো পন অপরাপরং সংসরণকসত্তাৰাসৰসেন একিস্সা লোকধাতুযা ইচ্ছিতোতি ন তেনেতং ৰিরুজ্ঝতীতি দট্ঠব্বং.

১৯. অসাধারণো হেতু, সাধারণো পচ্চযোতি এৰমাদিৰিভাগেন ইধ পযোজনং নত্থি, ৰিপস্সীআদীনং পন ব্রহ্মচরিযস্স অচিরট্ঠিতিকতায চিরট্ঠিতিকতায চ কারণপুচ্ছাপরত্তা চোদনাযাতি আহ ‘‘হেতু পচ্চযোতি উভযমেতং কারণাধিৰচন’’ন্তি. হিনোতি তেন ফলন্তি হেতূতি করণসাধনোযং হেতুসদ্দোতি আহ ‘‘তেন তস্স ফল’’ন্তিআদি. কত্তুসাধনোপি হেতুসদ্দো নো ন যুজ্জতি হিনোতি ফলস্স হেতুভাৰং উপগচ্ছতীতি হেতূতি. তং পটিচ্চ এতি পৰত্ততীতি তং কারণং পটিচ্চ তস্স ফলং এতি পৰত্ততি নিব্বত্ততীতি অত্থো.

কিলাসুনো অহেসুন্তি অপ্পোস্সুক্কা অহেসুং, নিরুস্সাহা অহেসুন্তি অত্থো. সা পন নিরুস্সাহতা ন আলসিযৰসেনাতি আহ ‘‘ন আলসিযকিলাসুনো’’তি, আলসিযৰসেন কিলাসুনো নাহেসুন্তি অত্থো. তত্থ কারণমাহ ‘‘ন হী’’তিআদি. আলসিযং ৰাতি ইমিনা থিনমিদ্ধৰসপ্পৰত্তানং অকুসলানং অভাৰমাহ. ওসন্নৰীরিযতা ৰাতি ইমিনা পন ‘‘আলসিযাভাৰেপি অন্তমসো অন্নভারনেসাদানম্পি সক্কচ্চংযেৰ ধম্মং দেসেতী’’তি ৰচনতো যস্স কস্সচিপি ধম্মদেসনায নিরুস্সাহতা নত্থীতি দীপেতি সব্বেসং সমকেনেৰ উস্সাহেন ধম্মদেসনায পৰত্তনতো. তেনাহ ‘‘বুদ্ধা হী’’তিআদি. ওসন্নৰীরিযাতি ওহীনৰীরিযা, অপ্পোস্সুক্কাতি অত্থো. উস্সন্নৰীরিযাতি অধিকৰীরিযা, মহুস্সাহাতি অত্থো. ৰেগেনাতি জৰেন. ধম্মে গরু এতেসন্তি ধম্মগরুনো. ধম্মে গারৰমেতেসন্তি ধম্মগারৰা. ৰিপস্সিস্স ভগৰতো কালে অসীতি ৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং সিখিস্স সত্ততি ৰস্সসহস্সানি, ৰেস্সভুস্স সট্ঠিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণন্তি আহ ‘‘তেসং কির কালে দীঘাযুকা সত্তা’’তি. অভিসমেন্তীতি পটিৰিজ্ঝন্তি.

নিদ্দোসতাযাতি ৰীতিক্কমদোসস্স অভাৰতো. ‘‘ইমস্মিং ৰীতিক্কমে অযং নাম আপত্তী’’তি এৰং আপত্তিৰসেন অপঞ্ঞপেত্ৰা ‘‘পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.৮, ১৯৪) ধম্মদেসনাৰসেন ওৰাদসিক্খাপদানংযেৰ পঞ্ঞত্তত্তা ৰুত্তং ‘‘সত্তাপত্তিক্খন্ধৰসেন আণাসিক্খাপদং অপঞ্ঞত্ত’’ন্তি. ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেনাতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. অথ ৰা ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং ওসানদিৰসং অপেক্খিত্ৰা ‘‘সকিং সকি’’ন্তি ৰুত্তত্তা তদপেক্খমিদং সামিৰচনং. সকলজম্বুদীপে সব্বোপি ভিক্খুসঙ্ঘো একস্মিংযেৰ ঠানে উপোসথং অকাসীতি সম্বন্ধো. কতমং তং ঠানন্তি আহ ‘‘বন্ধুমতিযা রাজধানিযা’’তিআদি. ইসিপতনং তেন সমযেন খেমং নাম উয্যানং হোতি, মিগানং পন অভযৰাসত্থায দিন্নত্তা মিগদাযোতি ৰুচ্চতি. তং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘খেমে মিগদাযে’’তি.

অব্বোকিণ্ণানি দসপি ৰীসতিপি ভিক্খুসহস্সানি ৰসন্তীতি ৰিসভাগপুগ্গলেহি অসংসট্ঠানি দসপি ৰীসতিপি ভিক্খূনং সহস্সানি ৰসন্তি. দীঘনিকাযট্ঠকথাযং পন ‘‘তে সব্বেপি দ্ৰাদসসহস্সভিক্খুগণ্হনকা মহাৰিহারা অভযগিরিচেতিযপব্বতচিত্তলপব্বতৰিহারসদিসা চ অহেসু’’ন্তি ৰুত্তং. উপোসথারোচিকাতি উপোসথারোচনকা. তা কির দেৰতা একম্হি ৰস্সে নিক্খন্তে তত্থ তত্থ গন্ত্ৰা আরোচেন্তি ‘‘নিক্খন্তং খো, মারিসা, একং ৰস্সং, পঞ্চ দানি ৰস্সানি সেসানি, পঞ্চন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’’তি. তথা দ্ৰীসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু ‘‘নিক্খন্তানি খো, মারিসা, দ্ৰে ৰস্সানি, চত্তারি ৰস্সানি সেসানি, চতুন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’’তি আরোচেন্তি. ইমিনাৰ নযেন তীসু চতূসু পঞ্চসু ৰস্সেসু অতিক্কন্তেসু আরোচেন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘মারিসা একং ৰস্সং অতিক্কন্ত’’ন্তিআদি. সানুভাৰাতি ইদ্ধানুভাৰেন সানুভাৰা. তে কির ভিক্খূতি যে দেৰতানুভাৰেন গচ্ছন্তি, তে সন্ধায ৰদতি. পাচীনসমুদ্দন্তেতি পাচীনসমুদ্দস্স সমীপদেসে. গমিযৰত্তন্তি গমিকেহি কাতব্বং সেনাসনপটিজগ্গনাদিৰত্তং. উপোসথগ্গন্তি উপোসথকরণট্ঠানং. গতাৰ হোন্তীতি দেৰতানুভাৰেন গতা এৰ হোন্তি. তেতি অত্তনো অত্তনো আনুভাৰেন দেৰতানুভাৰেন চ গতা সব্বেপি.

খন্তী পরমন্তিআদীসু (দী. নি. অট্ঠ. ২.৯০; ধ. প. অট্ঠ. ২.১৮৫) পরূপৰাদং পরাপকারং সীতুণ্হাদিভেদঞ্চ গুণোপরোধং খমতি সহতি অধিৰাসেতীতি খন্তি. সা পন সীলাদীনং পটিপক্খধম্মে সৰিসেসং তপতি সন্তপতি ৰিধমতীতি পরমং উত্তমং তপো. তিতিক্খনং খমনং তিতিক্খা. খন্তিযাযেৰেতং ৰেৰচনং. অক্খরচিন্তকা হি খমাযং তিতিক্খাসদ্দং ৰণ্ণেন্তি, তস্মা এৰমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো ‘‘তিতিক্খাসঙ্খাতা অধিৰাসনখন্তি নাম উত্তমং তপো’’তি. নিব্বানং পরমং ৰদন্তি বুদ্ধাতি ভৰেন ভৰন্তরং ৰিনাতি ভৰনিকন্তিভাৰেন সংসিব্বতি, সতণ্হস্সেৰ ৰা আযতিং পুনব্ভৰভাৰতো ফলেন সদ্ধিং কম্মং ৰিনাতি সংসিব্বতীতি ৰানন্তি সঙ্খ্যং গতায তণ্হায নিক্খন্তং নিব্বানং তত্থ তস্সা সব্বসো অভাৰতো. তং নিব্বানং পন সন্তপণীতনিপুণসিৰখেমাদিনা সব্বাকারেন পরমন্তি ৰদন্তি বুদ্ধা.

ন হি পব্বজিতো পরূপঘাতীতি যো অধিৰাসনখন্তিরহিতত্তা পরং উপঘাতেতি বাধতি ৰিহিংসতি, সো পব্বজিতো নাম ন হোতি পব্বাজেতব্বধম্মস্স অপব্বাজনতো. চতুত্থপাদো পন ততিযপাদস্সেৰ ৰেৰচনং অনত্থন্তরত্তা. ‘‘ন হি পব্বজিতো’’তি এতস্স হি ‘‘ন সমণো হোতী’’তি ৰেৰচনং. ‘‘পরূপঘাতী’’তি এতস্স ‘‘পরং ৰিহেঠযন্তো’’তি ৰেৰচনং. অথ ৰা পরূপঘাতীতি সীলূপঘাতী. সীলঞ্হি উত্তমট্ঠেন ‘‘পর’’ন্তি ৰুচ্চতি পরসদ্দস্স সেট্ঠৰাচকত্তা ‘‘পুগ্গলপরোপরঞ্ঞূ’’তিআদীসু ৰিয. যো চ সমণো পরং যং কঞ্চি সত্তং ৰিহেঠযন্তো পরূপঘাতী হোতি অত্তনো সীলৰিনাসকো, সো পব্বজিতো নাম ন হোতীতি অত্থো. অথ ৰা যো অধিৰাসনখন্তিযা অভাৰা পরূপঘাতী হোতি, পরং অন্তমসো ডংসমকসম্পি জীৰিতা ৰোরোপেতি, সো ন হি পব্বজিতো. কিং কারণা? পাপমলস্স অপব্বাজিতত্তা অনীহটত্তা. ‘‘পব্বাজযমত্তনো মলং, তস্মা পব্বজিতোতি ৰুচ্চতী’’তি (ধ. প. ৩৮৮) ইদঞ্হি পব্বজিতলক্খণং. যোপি নহেৰ খো উপঘাতেতি ন মারেতি, অপিচ দণ্ডাদীহি ৰিহেঠেতি, সোপি পরং ৰিহেঠযন্তো সমণো ন হোতি. কিংকারণা? ৰিহেসায অসমিতত্তা. সমিতত্তা সমণোতি ৰুচ্চতীতি ইদঞ্হি সমণলক্খণং. ‘‘সমিতত্তা হি পাপানং, সমণোতি পৰুচ্চতী’’তি (ধ. প. ২৬৫) হি ৰুত্তং.

অপিচ ভগৰা ভিক্খূনং পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তো পাতিমোক্খকথায চ সীলপ্পধানত্তা সীলস্স চ ৰিসেসতো দোসো পটিপক্খোতি তস্স নিগ্গণ্হনৰিধিং দস্সেতুং আদিতো ‘‘খন্তী পরমং তপো’’তি আহ. তেন অনিট্ঠস্স পটিহননূপাযো ৰুত্তো, তিতিক্খাগ্গহণেন পন ইট্ঠস্স, তদুভযেনপি উপ্পন্নং অরতিং উপ্পন্নং রতিং অভিভুয্য ৰিহরতীতি অযমত্থো দস্সিতো. তণ্হাৰানস্স ৰূপসমনতো নিব্বানং পরমং ৰদন্তি বুদ্ধা. তত্থ খন্তিগ্গহণেন পযোগৰিপত্তিযা অভাৰো দস্সিতো, তিতিক্খাগ্গহণেন আসযৰিপত্তিযা অভাৰো. তথা খন্তিগ্গহণেন পরাপরাধসহতা, তিতিক্খাগ্গহণেন পরেসু অনপরজ্ঝনা দস্সিতা. এৰং কারণমুখেন অন্ৰযতো পাতিমোক্খং দস্সেত্ৰা ইদানি ব্যতিরেকতো তং দস্সেতুং ‘‘ন হী’’তিআদি ৰুত্তং. তেন যথা সত্তানং জীৰিতা ৰোরোপনং পরং পাণিলেড্ডুদণ্ডাদীহি ৰিহেঠনঞ্চ ‘‘পরূপঘাতো পরং ৰিহেঠন’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰং তেসং সাপতেয্যাৰহরণং পরামসনং ৰিসংৰাদনং অঞ্ঞমঞ্ঞভেদনং ফরুসৰচনেন মম্মঘট্টনং নিরত্থকৰিপ্পলাপো পরসন্তকাভিজ্ঝানং উচ্ছেদচিন্তনং মিচ্ছাভিনিৰেসনঞ্চ উপঘাতো পরৰিহেঠনঞ্চ হোতীতি যস্স কস্সচি অকুসলস্স কম্মপথস্স কম্মস্স চ করণেন পব্বজিতো সমণো চ ন হোতীতি দস্সেতি.

দুতিযগাথায সব্বপাপস্সাতি সব্বাকুসলস্স সব্বস্সপি দ্ৰাদসাকুসলস্স সব্বচিত্তুপ্পাদসঙ্গহিতস্স সাৰজ্জধম্মস্স. অকরণন্তি অনুপ্পাদনং. করণঞ্হি নাম তস্স অত্তনো সন্তানে উপ্পাদনন্তি তপ্পটিক্খেপতো অকরণং অনুপ্পাদনং. কুসলস্সাতি চতুভূমিককুসলস্স. ‘‘কুসলস্সা’’তি হি ইদং ‘‘এতং বুদ্ধান সাসন’’ন্তি ৰক্খমানত্তা অরিযমগ্গধম্মে তেসঞ্চ সম্ভারভূতে তেভূমিককুসলে ধম্মে বোধেতি. উপসম্পদাতি উপসম্পাদনং. তং পন অত্থতো তস্স কুসলস্স সমধিগমো পটিলাভো. সচিত্তপরিযোদপনন্তি অত্তনো চিত্তস্স জোতনং চিত্তস্স পভস্সরভাৰকরণং সব্বসো পরিসোধনং. তং পন অরহত্তেন হোতি. এত্থ চ যস্মা অগ্গমগ্গসমঙ্গিনো চিত্তং সব্বসো পরিযোদপীযতি নাম, অগ্গফলক্খণে পন পরিযোদপিতং হোতি পুন পরিযোদপেতব্বতায অভাৰতো, তস্মা পরিনিট্ঠিতপরিযোদপনতং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘তং পন অরহত্তেন হোতী’’তি. ইতি সীলসংৰরেন সব্বপাপং পহায লোকিযলোকুত্তরাহি সমথৰিপস্সনাহি কুসলং সম্পাদেত্ৰা অরহত্তফলেন চিত্তং পরিযোদপেতব্বন্তি এতং বুদ্ধানং সাসনং ওৰাদো অনুসিট্ঠি.

ততিযগাথায অনুপৰাদোতি ৰাচায কস্সচি অনুপৰদনং. অনুপঘাতোতি কাযেন মনসা চ কস্সচি উপঘাতাকরণং মনসাপি পরেসং অনত্থচিন্তনাদিৰসেন উপঘাতকরণস্স ৰজ্জেতব্বত্তা. পাতিমোক্খেতি যং তং পঅতিমোক্খং অতিপমোক্খং উত্তমং সীলং, পাতি ৰা সুগতিভযেহি মোক্খেতি দুগ্গতিভযেহি, যো ৰা নং পাতি, তং মোক্খেতীতি পাতিমোক্খন্তি ৰুচ্চতি, তস্মিং পাতিমোক্খে চ. সংৰরোতি সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং অৰীতিক্কমলক্খণো সংৰরো. মত্তঞ্ঞুতাতি ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা পটিগ্গহণপরিভোগৰসেন পমাণঞ্ঞুতা. পন্তঞ্চ সযনাসনন্তি জনসঙ্ঘট্টৰিরহিতং নিজ্জনসম্বাধং ৰিৰিত্তং সেনাসনঞ্চ. এত্থ দ্ৰীহিযেৰ পচ্চযেহি চতুপচ্চযসন্তোসো দীপিতোতি ৰেদিতব্বো পচ্চযসন্তোসসামঞ্ঞেন ইতরদ্ৰযস্সপি লক্খণহারনযেন জোতিতভাৰতো. অধিচিত্তে চ আযোগোতি ৰিপস্সনাপাদকং অট্ঠসমাপত্তিচিত্তং অধিচিত্তং, ততোপি চ মগ্গফলচিত্তমেৰ অধিচিত্তং, তস্মিং যথাৰুত্তে অধিচিত্তে আযোগো চ, অনুযোগোতি অত্থো. এতং বুদ্ধান সাসনন্তি এতং পরস্স অনুপৰদনং অনুপঘাতনং পাতিমোক্খে সংৰরো পটিগ্গহণপরিভোগেসু মত্তঞ্ঞুতা ৰিৰিত্তসেনাসনসেৰনং অধিচিত্তানুযোগো চ বুদ্ধানং সাসনং ওৰাদো অনুসিট্ঠি.

ইমা পন সব্ববুদ্ধানং পাতিমোক্খুদ্দেসগাথা হোন্তীতি ৰেদিতব্বা. তেনাহ ‘‘এতেনেৰ উপাযেনা’’তিআদি. যাৰ সাসনপরিযন্তাতি ধরমানকবুদ্ধানং অনুসাসনপরিযন্তং সন্ধায ৰুত্তং, যাৰ বুদ্ধা ধরন্তি, তাৰ উদ্দিসিতব্বতং আগচ্ছন্তীতি ৰুত্তং হোতি. ওৰাদপাতিমোক্খঞ্হি বুদ্ধাযেৰ উদ্দিসন্তি, ন সাৰকা. পঠমবোধিযংযেৰ উদ্দেসমাগচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. পঠমবোধি চেত্থ ৰীসতিৰস্সপরিচ্ছিন্নাতি মহাগণ্ঠিপদে ৰুত্তং. তঞ্চ হেট্ঠা অট্ঠকথাযমেৰ ‘‘ভগৰতো হি পঠমবোধিযং ৰীসতিৰস্সন্তরে নিবদ্ধুপট্ঠাকো নাম নত্থী’’তি কথিতত্তা ‘‘পঠমবোধি নাম ৰীসতিৰস্সানী’’তি গহেত্ৰা ৰুত্তং. আচরিযধম্মপালত্থেরেন পন ‘‘পঞ্চচত্তালীসায ৰস্সেসু আদিতো পন্নরস ৰস্সানি পঠমবোধী’’তি ৰুত্তং. এৰঞ্চ সতি মজ্ঝে পন্নরস ৰস্সানি মজ্ঝিমবোধি, অন্তে পন্নরস ৰস্সানি পচ্ছিমবোধীতি তিণ্ণং বোধীনং সমপ্পমাণতা সিযাতি তম্পি যুত্তং. পন্নরসত্তিকেন হি পঞ্চচত্তালীস ৰস্সানি পূরেন্তি. অট্ঠকথাযং পন পন্নরসৰস্সপ্পমাণায পঠমবোধিযা ৰীসতিৰস্সেসুযেৰ অন্তোগধত্তা ‘‘পঠমবোধিযং ৰীসতিৰস্সন্তরে’’তি ৰুত্তন্তি এৰম্পি সক্কা ৰিঞ্ঞাতুং.

ননু চ কানিচি সিক্খাপদানি পঞ্ঞপেত্ৰাপি ন তাৰ আণাপাতিমোক্খং অনুঞ্ঞাতং পচ্ছা থেরস্স আযাচনেন অনুঞ্ঞাতত্তা, তস্মা কথমেতং ৰুত্তং ‘‘সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিকালতো পন পভুতি আণাপাতিমোক্খমেৰ উদ্দিসীযতী’’তি, যদিপি কানিচি সিক্খাপদানি পঞ্ঞপেত্ৰাৰ আণাপাতিমোক্খং ন অনুঞ্ঞাতং, তথাপি অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে আণাপাতিমোক্খং নত্থি, কিন্তু পঞ্ঞত্তেযেৰাতি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিকালতো পন পভুতী’’তি ৰুত্তং. পুব্বারামেতি সাৰত্থিযা পাচীনদিসাভাগে কতত্তা এৰংলদ্ধৰোহারে মহাৰিহারে. মিগারমাতুপাসাদেতি মিগারসেট্ঠিনো মাতুট্ঠানিযত্তা মিগারমাতাতি সঙ্খ্যং গতায ৰিসাখামহাউপাসিকায কারিতে পাসাদে. অট্ঠানন্তি হেতুপটিক্খেপো. অনৰকাসোতি পচ্চযপটিক্খেপো. উভযেনপি কারণমেৰ পটিক্খিপতি. যন্তি যেন কারণেন.

তেসন্তি ভিক্খূনং. সম্মুখসাৰকানং সন্তিকে পব্বজিতাতি সব্বন্তিমানং সুভদ্দসদিসানং সম্মুখসাৰকানং সন্তিকে পব্বজিতে সন্ধায ৰদতি. খত্তিযকুলাদিৰসেনেৰ ৰিৰিধা কুলাতি সম্বন্ধো. উচ্চনীচউল়ারুল়ারভোগাদিকুলৰসেন ৰাতি উচ্চনীচকুলৰসেন উল়ারুল়ারভোগাদিকুলৰসেন ৰাতি যোজেতব্বং. তত্থ খত্তিযব্রাহ্মণৰসেন ৰা খত্তিযব্রাহ্মণগহপতিকানং ৰসেন ৰা উচ্চকুলতা ৰেদিতব্বা, সেসানং ৰসেন নীচকুলতা. উল়ারুল়ারভোগাদিকুলৰসেন ৰাতি উল়ারতরতমউপভোগৰন্তাদিকুলৰসেন. উল়ারাতিসযজোতনত্থঞ্হি পুন উল়ারগ্গহণং ‘‘দুক্খদুক্খ’’ন্তিআদীসু ৰিয. আদি-সদ্দেন উল়ারানুল়ারানং গহণং ৰেদিতব্বং.

ব্রহ্মচরিযং রক্খন্তীতি ৰুত্তমেৰত্থং পকাসেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘চিরং পরিযত্তিধম্মং পরিহরন্তী’’তি. অপঞ্ঞত্তেপি সিক্খাপদে যদি সমানজাতিআদিকা সিযুং, অত্তনো অত্তনো কুলানুগতগন্থং ৰিয ন নাসেয্যুং. যস্মা পন সিক্খাপদম্পি অপঞ্ঞত্তং, ইমে চ ভিক্খূ ন সমানজাতিআদিকা, তস্মা ৰিনাসেসুন্তি ইমমত্থং দস্সেতুং ‘‘যস্মা একনামা…পে… তস্মা অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰিহেঠেন্তা’’তিআদি ৰুত্তং. যদি এৰং কস্মা চিরট্ঠিতিকৰারেপি ‘‘নানানামা’’তিআদি ৰুত্তন্তি? সতিপি তেসং নানাজচ্চাদিভাৰে সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা এৰ সাসনস্স চিরপ্পৰত্তীতি দস্সনত্থং ৰুত্তং. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিৰসেনেৰ সাসনস্স চিরপ্পৰত্তি. যস্মা বুদ্ধা অত্তনো পরিনিব্বানতো উদ্ধম্পি ৰিনেতব্বসত্তসম্ভৰে সতি সিক্খাপদং পঞ্ঞপেন্তি, অসতি ন পঞ্ঞপেন্তি, তস্মাতি ৰেদিতব্বো. যথা কাযৰচীদ্ৰারসঙ্খাতং ৰিঞ্ঞত্তিং সমুট্ঠাপেত্ৰা পৰত্তমানম্পি চিত্তং তস্সাযেৰ ৰিঞ্ঞত্তিযা ৰসেন পৰত্তনতো ‘‘কাযৰচীদ্ৰারেহি পৰত্ত’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. ৰগ্গসঙ্গহপণ্ণাসসঙ্গহাদীহীতি সীলক্খন্ধৰগ্গমহাৰগ্গাদিৰগ্গসঙ্গহৰসেন মূলপণ্ণাসমঅঝমপণ্ণাসাদিপণ্ণাসসঙ্গহৰসেন. আদি-সদ্দেন সংযুত্তাদিসঙ্গহো ৰেদিতব্বো.

এৰং ৰিতক্কেথ, মা এৰং ৰিতক্কযিত্থাতি এত্থ এৰন্তি যথানুসিট্ঠায অনুসাসনিযা ৰিধিৰসেন পটিসেধনৰসেন চ পৰত্তিতাকারপরামসনং, সা চ সম্মাৰিতক্কানং মিচ্ছাৰিতক্কানঞ্চ পৰত্তিআকারদস্সনৰসেন পৰত্ততি অত্থআনিসংসস্স আদীনৰস্স চ ৰিভাৰনত্থং. তেনাহ ‘‘নেক্খম্মৰিতক্কাদযো তযো ৰিতক্কে ৰিতক্কেথা’’তিআদি. এত্থ আদি-সদ্দেন অব্যাপাদৰিতক্কঅৰিহিংসাৰিতক্কানং গহণং ৰেদিতব্বং. তত্থ নেক্খম্মং ৰুচ্চতি লোভতো নিক্খন্তত্তা অলোভো, নীৰরণেহি নিক্খন্তত্তা পঠমজ্ঝানং, সব্বাকুসলেহি নিক্খন্তত্তা সব্বো কুসলো ধম্মো, সব্বসঙ্খতেহি নিক্খন্তত্তা নিব্বানং, উপনিস্সযতো সম্পযোগতো আরম্মণকরণতো চ নেক্খম্মেন পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো নেক্খম্মৰিতক্কো, সম্মাসঙ্কপ্পো. সো অসুভজ্ঝানস্স পুব্বভাগে কামাৰচরো হোতি, অসুভজ্ঝানে রূপাৰচরো, তং ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তরো. ব্যাপাদস্স পটিপক্খো অব্যাপাদো, কঞ্চিপি ন ব্যাপাদেন্তি এতেনাতি ৰা অব্যাপাদো, মেত্তা. যথাৰুত্তেন অব্যাপাদেন পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো অব্যাপাদৰিতক্কো. সো মেত্তাঝানস্স পুব্বভাগে কামাৰচরো হোতি, মেত্তাভাৰনাৰসেন অধিগতে পঠমজ্ঝানে রূপাৰচরো, তং ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তরো. ৰিহিংসায পটিপক্খা, ন ৰিহিংসন্তি ৰা এতায সত্তেতি অৰিহিংসা, করুণা. তায পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো অৰিহিংসাৰিতক্কো. সো করুণাঝানস্স পুব্বভাগে কামাৰচরো, করুণাভাৰনাৰসেন অধিগতে পঠমজ্ঝানে রূপাৰচরো, তং ঝানং পাদকং কত্ৰা উপ্পন্নমগ্গফলকালে লোকুত্তরো.

ননু চ অলোভাদোসামোহানং অঞ্ঞমঞ্ঞাৰিরহতো নেসং ৰসেন উপ্পজ্জনকানং ইমেসং নেক্খম্মৰিতক্কাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞং অসঙ্করতো ৰৰত্থানং ন হোতীতি? নো ন হোতি. যদা হি অলোভো পধানো হোতি নিযমিতপরিণতসমুদাচারাদিৰসেন, তদা ইতরে দ্ৰে তদন্ৰাযিকা ভৰন্তি. তথা হি যদা অলোভপ্পধানো নেক্খম্মগরুকো চিত্তুপ্পাদো হোতি, তদা লদ্ধাৰসরো নেক্খম্মৰিতক্কো পতিট্ঠহতি. তংসম্পযুত্তস্স পন অদোসলক্খণস্স অব্যাপাদস্স ৰসেন যো তস্সেৰ অব্যাপাদৰিতক্কভাৰো সম্ভৰেয্য, সতি চ অব্যাপাদৰিতক্কভাৰে কস্সচিপি অৰিহেঠনজাতিকতায অৰিহিংসাৰিতক্কভাৰো চ সম্ভৰেয্য. তে ইতরে দ্ৰে তস্সেৰ নেক্খম্মৰিতক্কস্স অনুগামিনো সরূপতো অদিস্সনতো তস্মিং সতি হোন্তি, অসতি ন হোন্তীতি অনুমানেয্যা ভৰন্তি. এৰমেৰ যদা মেত্তাপধানো চিত্তুপ্পাদো হোতি, তদা ইতরে দ্ৰে তদন্ৰাযিকা ভৰন্তি. যদা করুণাপধানো চিত্তুপ্পাদো হোতি, তদা ইতরে দ্ৰে তদন্ৰাযিকা ভৰন্তি.

কামৰিতক্কাদযোতি এত্থ আদি-সদ্দেন ব্যাপাদৰিতক্কৰিহিংসাৰিতক্কানং গহণং ৰেদিতব্বং. তত্থ কামপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো কামৰিতক্কো. এত্থ হি দ্ৰে কামা ৰত্থুকামো চ কিলেসকামো চ. তত্থ ৰত্থুকামপক্খে আরম্মণৰসেন কামেহি পটিসংযুত্তো ৰিতক্কো কামৰিতক্কো, কিলেসকামপক্খে পন সম্পযোগৰসেন কামেন পটিসংযুত্তোতি যোজেতব্বং. ব্যাপাদপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো ব্যাপাদৰিতক্কো. ৰিহিংসাপটিসংযুত্তো ৰিতক্কো ৰিহিংসাৰিতক্কো. তেসু দ্ৰে সত্তেসুপি সঙ্খারেসুপি উপ্পজ্জন্তি. কামৰিতক্কো হি পিযে মনাপে সত্তে ৰা সঙ্খারে ৰা ৰিতক্কেন্তস্স উপ্পজ্জতি, ব্যাপাদৰিতক্কো অপ্পিযে অমনাপে সত্তে ৰা সঙ্খারে ৰা কুজ্ঝিত্ৰা ওলোকনকালতো পট্ঠায যাৰ ৰিনাসনা উপ্পজ্জতি, ৰিহিংসাৰিতক্কো সঙ্খারেসু নুপ্পজ্জতি. সঙ্খারো হি দুক্খাপেতব্বো নাম নত্থি, ‘‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৰা উচ্ছিজ্জন্তু ৰা ৰিনস্সন্তু ৰা মা ৰা অহেসু’’ন্তি চিন্তনকালে পন সত্তেসু উপ্পজ্জতি. অথ কস্মা ৰুত্তং ‘‘সঙ্খারো দুক্খাপেতব্বো নাম নত্থী’’তি, ননু যে দুক্খাপেতব্বাতি ইচ্ছিতা সত্তসঞ্ঞিতা, তেপি অত্থতো সঙ্খারা এৰাতি? সচ্চমেতং, তে পন ইন্দ্রিযবদ্ধা সৰিঞ্ঞাণকতায দুক্খং পটিসংৰেদেন্তি, তস্মা তে ৰিহিংসাৰিতক্কস্স ৰিসযা ইচ্ছিতা সত্তসঞ্ঞিতা. যে পন ন দুক্খং পটিসংৰেদেন্তি ৰুত্তলক্খণাযোগতো, তে সন্ধায ‘‘ৰিহিংসাৰিতক্কো সঙ্খারেসু নুপ্পজ্জতী’’তি ৰুত্তং.

অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসূতি এত্থ আসৰেহীতি কত্থুঅত্থে করণনিদ্দেসো, চিত্তানীতি পচ্চত্তবহুৰচনং, ৰিমুচ্চিংসূতি কম্মসাধনং, তস্মা আসৰেহি কত্তুভূতেহি অনুপাদায আরম্মণৰসেন অগ্গহেত্ৰা চিত্তানি ৰিমুচ্চিতানীতি এৰমেত্থ অত্থো গহেতব্বোতি আহ ‘‘তেসঞ্হি চিত্তানী’’তিআদি. যেহি আসৰেহীতি এত্থাপি কত্তুঅত্থে এৰ করণনিদ্দেসো. ৰিমুচ্চিংসূতি কম্মসাধনং. ন তে তানি গহেত্ৰা ৰিমুচ্চিংসূতি তে আসৰা তানি চিত্তানি আরম্মণৰসেন ন গহেত্ৰা ৰিমুচ্চিংসু ৰিমোচেসুং. এত্থ হি চিত্তানীতি উপযোগবহুৰচনং, ৰিমুচ্চিংসূতি কত্তুসাধনং. অনুপ্পাদনিরোধেন নিরুজ্ঝমানাতি আযতিং অনুপ্পত্তিসঙ্খাতেন নিরোধেন নিরুজ্ঝমানা আসৰা. অগ্গহেত্ৰা ৰিমুচ্চিংসূতি আরম্মণকরণৰসেন অগ্গহেত্ৰা চিত্তানি ৰিমোচেসুং. ৰিকসিতচিত্তা অহেসুন্তি সাতিসযঞাণরস্মিসম্ফস্সেন সম্ফুল্লচিত্তা অহেসুং. পুরিমৰচনাপেক্খন্তি ‘‘অঞ্ঞতরস্মিং ভিংসনকে ৰনসণ্ডে’’তি ৰুত্তৰচনাপেক্খং. তেনাহ ‘‘যং ৰুত্তং অঞ্ঞতরস্মিং ভিংসনকে ৰনসণ্ডেতি, তত্রা’’তি. কতন্তি ভাৰসাধনৰাচি ইদং পদন্তি আহ ‘‘ভিংসনকতস্মিং হোতি, ভিংসনককিরিযাযা’’তি. ভিংসনস্স করণং কিরিযা ভিংসনকতং, তস্মিং ভিংসনকতস্মিং.

ইদানি অঞ্ঞথাপি অত্থযোজনং দস্সেন্তো আহ ‘‘অথ ৰা’’তিআদি. ইমস্মিং অত্থৰিকপ্পে ভিংসযতীতি ভিংসনো, ভিংসনো এৰ ভিংসনকো, তস্স ভাৰো ভিংসনকত্তন্তি ৰত্তব্বে ত-কারস্স লোপং কত্ৰা ‘‘ভিংসনকত’’ন্তি ৰুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিংসনকতস্মিন্তি ভিংসনকভাৰেতি অত্থো’’তিআদি. যেভুয্যগ্গহণং লোমৰন্তৰসেনপি যোজেতব্বং, ন লোমৰসেনেৰাতি আহ ‘‘বহুতরানং ৰা’’তিআদি.

পুরিসযুগৰসেনাতি পুরিসকালৰসেন, পুরিসানং আযুপ্পমাণৰসেনাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘সব্বপচ্ছিমকো সুভদ্দসদিসো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. তস্মিং কালে ৰিজ্জমানানং দ্ৰিন্নং পুরিসানং আযুপরিচ্ছেদং সকলমেৰ গহেত্ৰা ‘‘সতসহস্সং…পে… অট্ঠাসী’’তি ৰুত্তং. দ্ৰেযেৰ পুরিসযুগানীতি এত্থ পুরিসানং যুগপ্পৰত্তিকালো পুরিসযুগং. অভিলাপমত্তমেৰ চেতং, অত্থতো পন পুরিসোৰ পুরিসযুগং. ধরমানে ভগৰতি একং পুরিসযুগং, পরিনিব্বুতে একন্তি কত্ৰা ‘‘দ্ৰেযেৰ পুরিসযুগানী’’তি ৰুত্তং. পরিনিব্বুতে পন ভগৰতি একমেৰ পুরিসযুগং অসীতিযেৰ ৰস্সসহস্সানি ব্রহ্মচরিযং অট্ঠাসীতি ৰেদিতব্বং.

২০. সাৰকযুগানীতি সাৰকা এৰ সাৰকযুগানি. অসম্ভুণন্তেনাতি অপাপুণন্তেন. গব্ভং গণ্হাপেন্তস্সাতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স ৰিজাযনত্থং ঞাণগব্ভং গণ্হাপেন্তস্স.

২১. কো অনুসন্ধীতি পুব্বাপরকথানং কিং অনুসন্ধানং, কো সম্বন্ধোতি অত্থো. সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনাপেক্খন্তি যাচীযতীতি যাচনা, সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযেৰ যাচনা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনা, তং অপেক্খতীতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনাপেক্খং ভুম্মৰচনং, যাচিযমানসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিঅপেক্খং ভুম্মৰচনন্তি ৰুত্তং হোতি. যাচনৰিসিট্ঠা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযেৰ হি ‘‘তত্থা’’তি ইমিনা পরামট্ঠা, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘তত্থ তস্সা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা’’তি. যং ৰুত্তন্তি ‘‘সিক্খাপদং পঞ্ঞপেয্যা’’তি ইমিনা যং সিক্খাপদপঞ্ঞপনং ৰুত্তং, যাচিতন্তি অত্থো. তত্থ তস্সা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাতি তস্সং যাচিযমানসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযন্তি অত্থো. অকালন্তি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অকালং.

আসৰট্ঠানীযাতি এত্থ অধিকরণে অনীযসদ্দোতি আহ ‘‘আসৰা তিট্ঠন্তি এতেসূ’’তিআদি. কে পন তে আসৰা, কে চ ধম্মা তদধিকরণভূতাতি আহ ‘‘যেসু দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকা’’তিআদি. দিট্ঠধম্মিকা পরূপৰাদাদযো, সম্পরাযিকা আপাযিকা অপাযদুক্খৰিসেসা. তে আসৰন্তি তেন তেন পচ্চযৰসেন পৰত্তন্তীতি আসৰা. নেসন্তি পরূপৰাদাদিআসৰানং. তেতি ৰীতিক্কমধম্মা. অসতি আসৰট্ঠানীযে ধম্মে সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযং কো দোসো, যেনেৰং ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যদি হি পঞ্ঞপেয্যা’’তিআদি, ৰীতিক্কমদোসং অদিস্ৰা যদি পঞ্ঞপেয্যাতি অধিপ্পাযো. পরম্মুখা অক্কোসনং পরূপৰাদো, পরেহি ৰচনেসু দোসারোপনং পরূপারম্ভো, সম্মুখা গরহনং গরহদোসো.

কথঞ্হি নাম পলিৰেঠেস্সতীতি সম্বন্ধো, কথং-সদ্দযোগে অনাগতপ্পযোগো দট্ঠব্বো. অন্ৰাযিকোতি অনুৰত্তকো. ভোগক্খন্ধন্তি ভোগরাসিং. ‘‘অম্হাকমেতে’’তি ঞাযন্তীতি ঞাতী, পিতামহপিতুপুত্তাদিৰসেন পরিৰট্টনট্ঠেন পরিৰট্টো, ঞাতীযেৰ পরিৰট্টো ঞাতিপরিৰট্টো. ঘাসচ্ছাদনপরমতায সন্তুট্ঠাতি ঘাসচ্ছাদনে পরমতায উত্তমতায সন্তুট্ঠা, ঘাসচ্ছাদনপরিযেসনে সল্লেখৰসেন পরমতায উক্কট্ঠভাৰে সণ্ঠিতাতি অত্থো. ঘাসচ্ছাদনমেৰ ৰা পরমং পরমা কোটি এতেসং ন ততো পরং কিঞ্চি অসামিসজাতং পরিযেসন্তি পচ্চাসীসন্তি চাতি ঘাসচ্ছাদনপরমা, তেসং ভাৰো ঘাসচ্ছাদনপরমতা, তস্সং ঘাসচ্ছাদনপরমতায সন্তুট্ঠা. তেসু নাম কোতি যথাৰুত্তগুণৰিসিট্ঠেসু তেসু ভিক্খূসু কো নাম. লোকামিসভূতন্তি লোকপরিযাপন্নং হুত্ৰা কিলেসেহি আমসিতব্বত্তা লোকামিসভূতং. পব্বজ্জাসঙ্খেপেনেৰাতি ‘‘পাণাতিপাতা ৰেরমণী’’তিআদিনা পব্বজ্জামুখেনেৰ. এতন্তি মেথুনাদীনং অকরণং. থামন্তি সিক্খাপদানং পঞ্ঞাপনকিরিযায সামত্থিযং. বলন্তি যাথাৰতো সব্বধম্মানং পটিৰেধসমত্থং ঞাণবলং. কুপ্পেয্যাতি কুপ্পং ভৰেয্য. এতস্সেৰত্থস্স পাকটকরণং ন যথাঠানে তিট্ঠেয্যাতি, পঞ্ঞত্তিট্ঠানে ন তিট্ঠেয্যাতি অত্থো. অকুসলোতি তিকিচ্ছিতুং যুত্তকালস্স অপরিজাননতো অকুসলো অছেকো. অৰুদ্ধি অনযো, ব্যসনং দুক্খং. পটিকচ্চেৰাতি গণ্ডুপ্পাদনতো পঠমমেৰ. সঞ্ছৰিং কত্ৰাতি সোভনচ্ছৰিং কত্ৰা. বালৰেজ্জোতি অপণ্ডিতৰেজ্জো. লোহিতক্খযঞ্চ মং পাপেতীতি ৰিভত্তিৰিপরিণামং কত্ৰা যোজেতব্বং.

অকালং দস্সেত্ৰাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা অকালং দস্সেত্ৰা. রোগং ৰূপসমেত্ৰাতি ফাসুং কত্ৰা. সকে আচরিযকেতি আচরিযস্স ভাৰো, কম্মং ৰা আচরিযকং, তস্মিং অত্তনো আচরিযভাৰে, আচরিযকম্মে ৰা. নিমিত্তত্থে চেতং ভুম্মৰচনং. ৰিদিতানুভাৰোতি পাকটানুভাৰো.

ৰিপুলভাৰেনাতি পব্বজিতানং বহুভাৰেন. সাসনে একচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তীতি যস্মা সেনাসনানি পহোন্তি, তস্মা আৰাসমচ্ছরিযাদিহেতুকা সাসনে একচ্চে আসৰট্ঠানীযা ধম্মা ন উপ্পজ্জন্তি. ইমিনা নযেনাতি এতেন পদসোধম্মসিক্খাপদাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো.

লাভগ্গমহত্তন্তি চীৰরাদিলভিতব্বপচ্চযো লাভো, তস্স অগ্গং মহত্তং পণীততা বহুভাৰো ৰা. বহুস্সুতস্স ভাৰো বাহুসচ্চং. অযোনিসো উম্মুজ্জমানাতি অনুপাযেন অভিনিৰিসমানা, ৰিপরীততো জানমানাতি অত্থো. রসেন রসং সংসন্দিত্ৰাতি সভাৰেন সভাৰং সংসন্দিত্ৰা, অনুঞ্ঞাতপচ্চত্থরণাদীসু সুখসম্ফস্সসামঞ্ঞতো উপাদিন্নফস্সরসেপি অনৰজ্জসঞ্ঞিতায অনুপাদিন্নফস্সরসেন উপাদিন্নফস্সরসং সংসন্দিত্ৰা, সমানভাৰং উপনেত্ৰাতি অত্থো. উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থুসাসনং দীপেন্তীতি ‘‘তথাহং ভগৰতা ধম্মং দেসিতং আজানামী’’তিআদিনা (পাচি. ৪১৮) সত্থুসাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৰা দীপেন্তি.

ইমস্মিং অত্থেতি ‘‘নিরব্বুদো হি, সারিপুত্ত, ভিক্খুসঙ্ঘো’’তি (পারা. ২১) এৰং ৰুত্তভিক্খুসঙ্ঘসঞ্ঞিতে অত্থে. কথং পন দুস্সীলানং চোরভাৰোতি আহ ‘‘তে হি অস্সমণাৰ হুত্ৰা’’তিআদি. কাল়কধম্মযোগাতি দুস্সীলতাসঙ্খাতপাপধম্মযোগতো. পভস্সরোতি পভস্সরসীলো. সারোতি ৰুচ্চন্তীতি সাসনব্রহ্মচরিযস্স সারভূতত্তা সীলাদযো গুণা ‘‘সারো’’তি ৰুচ্চন্তি.

সব্বপরিত্তগুণোতি সব্বেহি নিহীনগুণো, অপ্পগুণো ৰা. সো সোতাপন্নোতি আনন্দত্থেরং সন্ধায ৰদতি. সোতং আপন্নোতি মগ্গসোতং আপন্নো. পটিপক্খধম্মানং অনৰসেসতো সৰনতো পেল্লনতো সোতো অরিযমগ্গোতি আহ ‘‘সোতোতি চ মগ্গস্সেতং অধিৰচন’’ন্তি. সোতাপন্নোতি তেন সমন্নাগতস্স পুগ্গলস্সাতি ইমিনা মগ্গসমঙ্গী সোতাপন্নোতি ৰত্ৰা তমেৰত্থং উদাহরণেন সাধেত্ৰা ইদানি ইধাধিপ্পেতপুগ্গলং নিদ্ধারেত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘ইধ পনা’’তিআদি. ইধ আপন্নসদ্দো ‘‘ফলসচ্ছিকিরিযায পটিপন্নো’’তিআদীসু (সং. নি. ৫.৪৮৮) ৰিয ৰত্তমানকালিকোতি আহ ‘‘মগ্গেন ফলস্স নামং দিন্ন’’ন্তি. মগ্গেন হি অত্তনা সদিসস্স অট্ঠঙ্গিকস্স ৰা সত্তঙ্গিকস্স ৰা ফলস্স সোতোতি নামং দিন্নং, অতীতকালিকত্তে পন সরসতোৰ নামলাভো সিযা. মগ্গক্খণে হি মগ্গসোতং আপজ্জতি নাম, ফলক্খণে আপন্নো.

ৰিরূপং সদুক্খং সউপাযাসং নিপাতেতীতি ৰিনিপাতো, অপাযদুক্খে খিপনকো. ধম্মোতি সভাৰো. তেনাহ ‘‘ন অত্তানং অপাযেসু ৰিনিপাতনসভাৰো’’তি. অথ ৰা ধম্মোতি অপাযেসু খিপনকো সক্কাযদিট্ঠিআদিকো অকুসলধম্মো. যস্স পন সো অকুসলধম্মো নত্থি সব্বসো পহীনত্তা, সো যস্মা অপাযেসু অত্তানং ৰিনিপাতনসভাৰো ন হোতি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘ন অত্তানং অপাযেসু ৰিনিপাতনসভাৰোতি ৰুত্তং হোতী’’তি. কস্মাতি অৰিনিপাতনধম্মতায কারণং পুচ্ছতি. অপাযং গমেন্তীতি অপাযগমনীযা. ৰিনিপাতনসভাৰোতি উপ্পজ্জনসভাৰো. সম্মত্তনিযামেন মগ্গেনাতি সম্মা ভৰনিযামকেন পটিলদ্ধমগ্গেন. নিযতোতি ৰা হেট্ঠিমন্ততো সত্তমভৰতো উপরি অনুপ্পজ্জনধম্মতায নিযতো. সম্বোধীতি উপরিমগ্গত্তযসঙ্খাতা সম্বোধি. সম্বুজ্ঝতীতি হি সম্বোধি, অরিযমগ্গো. সো চ ইধ পঠমমগ্গস্স অধিগতত্তা অৰসিট্ঠো এৰ অধিগন্তব্বভাৰেন ইচ্ছিতব্বোতি. তেনাহ ‘‘উপরিমগ্গত্তযং অৰস্সং সম্পাপকো’’তি. উপরিমগ্গত্তযং অৰস্সং সম্পাপুণাতীতি সম্পাপকো, সোতাপন্নো.

ৰিনযপঞ্ঞত্তিযাচনকথা নিট্ঠিতা.