বুদ্ধাচিণ্ণকথা
২২. অনুধম্মতাতি লোকুত্তরধম্মানুগতো ধম্মো. অনপলোকেত্ৰাতি পদস্স ৰিৰরণং ‘‘অনাপুচ্ছিত্ৰা’’তি. জনপদচারিকং পক্কমন্তীতি এত্থ ইতি-সদ্দো গম্যমানতায ন ৰুত্তো, এৰং অঞ্ঞত্থাপি ঈদিসেসু ঠানেসু. তত্থ জনপদচারিকন্তি জনপদেসু চরণং, চরণং ৰা চারো, সো এৰ চারিকা, জনপদেসু চারিকা জনপদচারিকা. তং পক্কমন্তি, জনপদগমনং গচ্ছন্তীতি অত্থো. পক্কমন্তিযেৰাতি অৰধারণেন নো ন পক্কমন্তীতি দস্সেতি. ‘‘জনপদচারিকং পক্কমন্তী’’তি এত্থ ঠত্ৰা ভগৰতো চারিকাপক্কমনৰিধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘জনপদচারিকং চরন্তা চা’’তিআদি. চারিকা চ নামেসা (দী. নি. অট্ঠ. ১.২৫৪; ম. নি. অট্ঠ. ১.২৫৪) দুৰিধা তুরিতচারিকা চেৰ অতুরিতচারিকা চ. তত্থ দূরেপি বোধনেয্যপুগ্গলং দিস্ৰা তস্স বোধনত্থায সহসা গমনং তুরিতচারিকা নাম, সা মহাকস্সপত্থেরপচ্চুগ্গমনাদীসু দট্ঠব্বা. ভগৰা হি মহাকস্সপত্থেরং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো মুহুত্তেন তিগাৰুতমগমাসি, আল়ৰকস্সত্থায তিংসযোজনং, তথা অঙ্গুলিমালস্স, পুক্কুসাতিস্স পন পঞ্চচত্তালীসযোজনং, মহাকপ্পিনস্স ৰীসযোজনসতং, ধনিযস্সত্থায সত্তযোজনসতানি অগমাসি, ধম্মসেনাপতিনো সদ্ধিৰিহারিকস্স ৰনৰাসীতিস্সসামণেরস্স তিগাৰুতাধিকং ৰীসযোজনসতং অগমাসি, অযং তুরিতচারিকা. যং পন গামনিগমনগরপটিপাটিযা দেৰসিকং যোজনঅড্ঢযোজনৰসেন পিণ্ডপাতচরিযাদীহি লোকং অনুগ্গণ্হন্তস্স গমনং, অযং অতুরিতচারিকা নাম. ইমং পন চারিকং চরন্তো ভগৰা মহামণ্ডলং মজ্ঝিমমণ্ডলং অন্তিমমণ্ডলন্তি ইমেসং তিণ্ণং মণ্ডলানং অঞ্ঞতরস্মিং চরতি. তত্থ ‘‘জনপদচারিক’’ন্তি ৰুত্তত্তা অতুরিতচারিকাৰ ইধাধিপ্পেতা. তমেৰ ৰিভজিত্ৰা দস্সেন্তো আহ ‘‘মহামণ্ডলং মজ্ঝিমমণ্ডল’’ন্তিআদি.
তত্থ অন্তিমমণ্ডলন্তি খুদ্দকমণ্ডলং, ইতরেসং ৰা মণ্ডলানং অন্তোগধত্তা অন্তিমমণ্ডলং, অব্ভন্তরিমমণ্ডলন্তি ৰুত্তং হোতি. ইমেসং পন মণ্ডলানং কিং পমাণন্তি আহ ‘‘তত্থ মহামণ্ডলং নৰযোজনসতিক’’ন্তিআদি. নৰযোজনসতিকম্পি ঠানং মজ্ঝিমদেসপরিযাপন্নমেৰ, ততো পরং নাধিপ্পেতং তুরিতচারিকাৰসেন অগমনতো. যস্মা নিক্খন্তকালতো পট্ঠায গতগতট্ঠানস্স চতূসু পস্সেসু সমন্ততো যোজনসতং এককোলাহলং হোতি, পুরিমং পুরিমং আগতা নিমন্তেতুং লভন্তি, ইতরেসু দ্ৰীসু মণ্ডলেসু সক্কারো মহামণ্ডলং ওসরতি, তত্থ বুদ্ধা ভগৰন্তো তেসু তেসু গামনিগমেসু একাহং দ্ৰীহং ৰসন্তা মহাজনং আমিসপটিগ্গহেন অনুগ্গণ্হন্তি, ধম্মদানেন চ ৰিৰট্টূপনিস্সিতং কুসলং ৰড্ঢেন্তি, তস্মা ৰুত্তং ‘‘গামনিগমাদীসু মহাজনং আমিসপটিগ্গহেন অনুগ্গণ্হন্তা’’তিআদি. সমথৰিপস্সনা তরুণা হোন্তীতি এত্থ তরুণা ৰিপস্সনাতি সঙ্খারপরিচ্ছেদনে ঞাণং কঙ্খাৰিতরণে ঞাণং সম্মসনে ঞাণং মগ্গামগ্গে ঞাণন্তি চতুন্নং ঞাণানং অধিৰচনং. সমথস্স তরুণভাৰো পন উপচারসমাধিৰসেন ৰেদিতব্বো. ‘‘সচে পন অন্তোৰস্সে ভিক্খূনং সমথৰিপস্সনা তরুণা হোন্তী’’তি ইদং নিদস্সনমত্তন্তি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞেনপি মজ্ঝিমমণ্ডলে ৰেনেয্যানং ঞাণপরিপাকাদিকারণেন মজ্ঝিমমণ্ডলে চারিকং চরিতুকামা চাতুমাসং ৰসিত্ৰাৰ নিক্খমন্তি.
পৰারণাসঙ্গহং দত্ৰাতি অনুমতিদানৰসেন দত্ৰা. মাগসিরস্স পঠমদিৰসেতি মাগসিরমাসস্স পঠমদিৰসে. ইদঞ্চেতরহি পৰত্তৰোহারৰসেন কত্তিকমাসস্স অপরপক্খপাটিপদদিৰসং সন্ধায ৰুত্তং. তেসন্তি তেসং বুদ্ধানং. তেহি ৰিনেতব্বত্তা ‘‘তেসং ৰিনেয্যসত্তা’’তি ৰুত্তং. ৰিনেয্যসত্তাতি চ চারিকায ৰিনেতব্বসত্তা. মাগসিরমাসম্পি তত্থেৰ ৰসিত্ৰা ফুস্সমাসস্স পঠমদিৰসেতি ইদম্পি নিদস্সনমত্তন্তি দট্ঠব্বং. চতুমাসৰুত্থানম্পি বুদ্ধানং ৰিনেয্যসত্তা অপরিপক্কিন্দ্রিযা হোন্তি, তেসং ইন্দ্রিযপরিপাকং আগমযমানা অপরম্পি একমাসং ৰা দ্ৰিতিচতুমাসং ৰা তত্থেৰৰসিত্ৰা মহাভিক্খুসঙ্ঘপরিৰারা নিক্খমিত্ৰা পুরিমনযেনেৰ লোকং অনুগ্গণ্হন্তা সত্তহি ৰা ছহি ৰা পঞ্চহি ৰা চতূহি ৰা মাসেহি চারিকং পরিযোসাপেন্তি. ৰেনেয্যৰসেনেৰাতি অৰধারণেন ন চীৰরাদিহেতু চরন্তীতি দস্সেতি. তথা হি ইমেসু তীসু মণ্ডলেসু যত্থ কত্থচি চারিকং চরন্তা ন চীৰরাদিহেতু চরন্তি, অথ খো যে দুগ্গতবালজিণ্ণব্যাধিকা, তে ‘‘কদা তথাগতং আগন্ত্ৰা পস্সিস্সন্তি, মযি পন চারিকং চরন্তে মহাজনো তথাগতদস্সনং লভিস্সতি, তত্থ কেচি চিত্তানি পসাদেস্সন্তি, কেচি মালাদীহি পূজেস্সন্তি, কেচি কটচ্ছুভিক্খং দস্সন্তি, কেচি মিচ্ছাদস্সনং পহায সম্মাদিট্ঠিকা ভৰিস্সন্তি, তং নেসং ভৰিস্সতি দীঘরত্তং হিতায সুখাযা’’তি এৰং লোকানুকম্পায চারিকং চরন্তি.
অপিচ চতূহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি জঙ্ঘৰিহারৰসেন সরীরফাসুকত্থায, অট্ঠুপ্পত্তিকালাভিকঙ্খনত্থায, ভিক্খূনং সিক্খাপদপঞ্ঞাপনত্থায, তত্থ তত্থ পরিপাকগতিন্দ্রিযে বোধনেয্যসত্তে বোধনত্থাযাতি. অপরেহিপি চতূহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি বুদ্ধং সরণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৰা, ধম্মং, সঙ্ঘং সরণং গচ্ছিস্সন্তীতি ৰা, মহতা ধম্মৰস্সেন চতস্সো পরিসা সন্তপ্পেস্সামাতি ৰা. অপরেহিপি পঞ্চহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি পাণাতিপাতা ৰিরমিস্সন্তীতি ৰা, অদিন্নাদানা, কামেসুমিচ্ছাচারা, মুসাৰাদা, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা ৰিরমিস্সন্তীতি ৰা. অপরেহিপি অট্ঠহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি পঠমং ঝানং পটিলভিস্সন্তীতি ৰা, দুতিযং…পে… নেৰসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসমাপত্তিং পটিলভিস্সন্তীতি ৰা. অপরেহিপি অট্ঠহি কারণেহি বুদ্ধা ভগৰন্তো চারিকং চরন্তি সোতাপত্তিমগ্গং অধিগমিস্সন্তীতি ৰা, সোতাপত্তিফলং…পে… অরহত্তফলং সচ্ছিকরিস্সন্তীতি ৰাতি.
পুপ্ফানি ওচিনন্তা ৰিয চরন্তীতি ইমিনা যথা মালাকারো বহুং পুপ্ফগচ্ছং দিস্ৰা তত্থ চিরম্পি ঠত্ৰা পুপ্ফানি ওচিনিত্ৰা পুপ্ফসুঞ্ঞং গচ্ছং দিস্ৰা তত্থ পপঞ্চং অকত্ৰা তং পহায অঞ্ঞত্থ গন্ত্ৰা পুপ্ফানি ওচিনন্তো ৰিচরতি, এৰমেৰ বুদ্ধাপি যত্থ গামনিগমাদীসু ৰিনেয্যসত্তা বহূ হোন্তি, তত্থ চিরম্পি ৰসন্তা তে ৰিনেত্ৰা ৰিনেয্যসুঞ্ঞগামাদীসু পপঞ্চং অকত্ৰা তং পহায অঞ্ঞত্থ বহুৰিনেয্যকেসু গামাদীসু ৰসন্তা ৰিচরন্তীতি দস্সেতি. ততোযেৰ চ অতিখুদ্দকেপি অন্তিমমণ্ডলে উপনিস্সযৰন্তানং বহুভাৰতো তাৰ বহুম্পি কালং সত্তমাসপরিযন্তং চারিকং চরন্তি.
সন্তসভাৰত্তা কিলেসসমণহেতুতায ৰা সন্তং নিব্বানং, সুখকারণতায চ সুখন্তি আহ ‘‘সন্তং সুখং নিব্বানমারম্মণং কত্ৰা’’তি. দসসহস্সচক্কৰাল়েতি জাতিক্খেত্তভূতায দসসহস্সিলোকধাতুযা. ইদঞ্চ দেৰব্রহ্মানং ৰসেন ৰুত্তং, মনুস্সা পন ইমস্মিংযেৰ চক্কৰাল়ে বোধনেয্যা হোন্তি. বোধনেয্যসত্তসমৰলোকনন্তি পঠমং মহাকরুণায ফরিত্ৰা পচ্ছা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণজালং পত্থরিত্ৰা তস্স অন্তো পৰিট্ঠানং বোধনেয্যসত্তানং সমোলোকনং. বুদ্ধা কির মহাকরুণাসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৰা ততো ৰুট্ঠায ‘‘যে সত্তা ভব্বা পরিপাকঞাণা অজ্জযেৰ মযা ৰিনেতব্বা, তে ময্হং ঞাণস্স উপট্ঠহন্তূ’’তি চিত্তং অধিট্ঠায সমন্নাহরন্তি. তেসং সহ সমন্নাহারা একো ৰা দ্ৰে ৰা বহূ ৰা তদা ৰিনযূপগা ৰেনেয্যা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স আপাথমাগচ্ছন্তি, অযমেত্থ বুদ্ধানুভাৰো. এৰং আপাথমাগতানং পন নেসং উপনিস্সযং পুব্বচরিযং পুব্বহেতুং সম্পতিৰত্তমানঞ্চ পটিপত্তিং ওলোকেন্তি. ৰেনেয্যসত্তপরিগ্গণ্হনত্থঞ্হি সমন্নাহারে কতে পঠমং নেসং ৰেনেয্যভাৰেনেৰ উপট্ঠানং হোতি. অথ ‘‘কিং নু খো ভৰিস্সতী’’তি সরণগমনাদিৰসেন কঞ্চি নিপ্ফত্তিং ৰীমংসমানা পুব্বুপনিস্সযানি ওলোকেন্তি.
ওতিণ্ণেতি আরোচিতে, পরিসমজ্ঝং ৰা ওতিণ্ণে. দ্ৰিক্খত্তুন্তি একস্মিং সংৰচ্ছরে দ্ৰিক্খত্তুং. বুদ্ধকালে কির একেকস্মিং সংৰচ্ছরে দ্ৰে ৰারে ভিক্খূ সন্নিপতন্তি উপকট্ঠৰস্সূপনাযিককালে চ পৰারণাকালে চ. উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায দসপি ৰীসম্পি তিংসম্পি চত্তালীসম্পি পঞ্ঞাসম্পি ভিক্খূ ৰগ্গৰগ্গা হুত্ৰা কম্মট্ঠানত্থায আগচ্ছন্তি. ভগৰা তেহি সদ্ধিং সম্মোদিত্ৰা ‘‘কস্মা, ভিক্খৰে, উপকট্ঠায ৰস্সূপনাযিকায ৰিচরথা’’তি পুচ্ছতি. অথ তে ‘‘ভগৰা কম্মট্ঠানত্থং আগতম্হ, কম্মট্ঠানং নো দেথা’’তি যাচন্তি. সত্থা তেসং চরিযৰসেন রাগচরিতস্স অসুভকম্মট্ঠানং দেতি, দোসচরিতস্স মেত্তাকম্মট্ঠানং, মোহচরিতস্স ‘‘উদ্দেসো পরিপুচ্ছা কালেন ধম্মস্সৰনং কালেন ধম্মসাকচ্ছা ইদং তুয্হং সপ্পায’’ন্তি আচিক্খতি. কিঞ্চাপি হি মোহচরিতস্স আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং সপ্পাযং, কম্মট্ঠানভাৰনায পন ভাজনভূতং কাতুং সম্মোহৰিগমায পঠমং উদ্দেসপরিপুচ্ছাধম্মস্সৰনধম্মসাকচ্ছাসু নিযোজেতি. ৰিতক্কচরিতস্স আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানং দেতি. সদ্ধাচরিতস্স ৰিসেসতো পুরিমা ছ অনুস্সতিযো সপ্পাযা, তাসং পন অনুযুঞ্জনে অযং পুব্বভাগপটিপত্তীতি দস্সেতুং পসাদনীযসুত্তন্তেন বুদ্ধসুবোধিতং ধম্মসুধম্মতং সঙ্ঘসুপ্পটিপত্তিঞ্চ পকাসেতি. ঞাণচরিতস্স পন মরণস্সতি উপসমানুস্সতি চতুধাতুৰৰত্থানং আহারেপটিকূলসঞ্ঞা ৰিসেসতো সপ্পাযা, তেসং উপকারধম্মদস্সনত্থং অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তে গম্ভীরে সুত্তন্তে কথেতি. তে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সচে সপ্পাযং হোতি, সত্থু সন্তিকে এৰ ৰসন্তি. নো চে হোতি, সপ্পাযং সেনাসনং পুচ্ছন্তা গচ্ছন্তি. তেপি তত্থ ৰসন্তা তেমাসিকং পটিপদং গহেত্ৰা ঘটেন্তা ৰাযমন্তা সোতাপন্নাপি হোন্তি সকদাগামিনোপি অনাগামিনোপি অরহন্তোপি. ততো ৰুত্থৰস্সা পৰারেত্ৰা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘ভগৰা অহং তুম্হাকং সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৰা সোতাপত্তিফলং পত্তো…পে… অহং অগ্গফলং অরহত্ত’’ন্তি পটিলদ্ধগুণং আরোচেন্তি, উপরি অনধিগতস্স অধিগমায কম্মট্ঠানঞ্চ যাচন্তি. তেন ৰুত্তং ‘‘পুরে ৰস্সূপনাযিকায চ কম্মট্ঠানগ্গহণত্থং…পে… উপরি কম্মট্ঠানগ্গহণত্থঞ্চা’’তি.
আযামাতি এত্থ আ-সদ্দো ‘‘আগচ্ছা’’তি ইমিনা সমানত্থোতি আহ ‘‘আযামাতি আগচ্ছ যামা’’তি, এহি গচ্ছামাতি অত্থো. আনন্দাতি ভগৰা সন্তিকাৰচরত্তা থেরং আলপতি, ন পন তদা সত্থু সন্তিকে ৰসন্তানং ভিক্খূনং অভাৰতো. পঞ্চসতপরিমাণো হি তদা ভগৰতো সন্তিকে ভিক্খুসঙ্ঘো. থেরো পন ‘‘গণ্হথাৰুসো পত্তচীৰরানি, ভগৰা অসুকট্ঠানং গন্তুকামো’’তি ভিক্খূনং আরোচেতি. ‘‘অথ খো ভগৰা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসী’’তি ৰুত্তত্তা ‘‘ভগৰতো পচ্চস্সোসী’’তি ইধ ভগৰতোতি সামিৰচনং আমন্তনৰচনমেৰ সম্বন্ধীঅন্তরং অপেক্খতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ‘‘ভগৰতো ৰচনং পটিঅস্সোসী’’তি ৰুত্তং. ভগৰতোতি পন ইদং পতিস্সৰসম্বন্ধেন সম্পদানৰচনং যথা ‘‘দেৰদত্তস্স পটিস্সুণোতী’’তি. পচ্চস্সোসীতি এত্থ পটি-সদ্দো অভিমুখৰচনোতি আহ ‘‘অভিমুখো হুত্ৰা সুণী’’তি. ভগৰতো মুখাভিমুখো হুত্ৰা অধিৰাসেত্ৰা সুণি, ন উদাসিনো হুত্ৰাতি অধিপ্পাযো.
তস্স পাটিহারিযস্স আগন্তুকৰসেন কতত্তা ৰুত্তং ‘‘নগরদ্ৰারতো পট্ঠাযা’’তি. সুৰণ্ণরসপিঞ্জরাহি রস্মীহীতি এত্থ রস-সদ্দো উদকপরিযাযো, পিঞ্জর-সদ্দো হেমৰণ্ণপরিযাযো, তস্মা সুৰণ্ণজলধারা ৰিয সুৰণ্ণৰণ্ণাহি রস্মীহীতি অত্থো. সমুজ্জোতযমানোতি ওভাসযমানো. অস্সাতি ৰেরঞ্জস্স ব্রাহ্মণস্স. ভগৰন্তং উপনিসীদিতুকামোতি ভগৰন্তং উপগন্ত্ৰা নিসীদিতুকামো, ভগৰতো সমীপে নিসীদিতুকামোতি ৰুত্তং হোতি.
ব্রাহ্মণ তযা নিমন্তিতা ৰস্সংৰুত্থা অম্হাতি পাল়িযং সম্বন্ধো ৰেদিতব্বো. দাতব্বো অস্সাতি দাতব্বো ভৰেয্য. নো অসন্তোতি নেৰ অৰিজ্জমানো, কিন্তু ৰিজ্জমানোযেৰাতি দীপেতি. ৰিনা ৰা লিঙ্গৰিপল্লাসেনেত্থ অত্থো দট্ঠব্বোতি আহ ‘‘অথ ৰা’’তিআদি. ইমিনা সামঞ্ঞৰচনতো এত্থ নপুংসকলিঙ্গনিদ্দেসোতি দস্সেতি. নো নত্থীতি নো অম্হাকং নত্থি. নোতি ৰা এতস্স ৰিৰরণং নত্থীতি. কেসং অদাতুকামতা ৰিযাতি আহ ‘‘যথা’’তিআদি. পহূতৰিত্তূপকরণানন্তি এত্থ ৰিত্তীতি তুট্ঠি, ৰিত্তিযা উপকরণং ৰিত্তূপকরণং, তুট্ঠিকারণন্তি অত্থো. পহূতং ধনধঞ্ঞজাতরূপরজতনানাৰিধালঙ্কারসুৰণ্ণভাজনাদিভেদং ৰিত্তূপকরণমেতেসন্তি পহূতৰিত্তূপকরণা, তেসং পহূতৰিত্তূপকরণানং মচ্ছরীনং যথা অদাতুকামতা, এৰং নো অদাতুকামতাপি নত্থীতি সম্বন্ধো. তং কুতেত্থ লব্ভাতি এত্থ তন্তি তং কারণং, তং কিচ্চং ৰা. এত্থাতি ঘরাৰাসে. দুতিযে পন অত্থৰিকপ্পে তন্তি দেয্যধম্মস্স পরামসনং. এত্থাতি ইমস্মিং তেমাসব্ভন্তরেতি অত্থো. যন্তি যেন কারণেন, কিরিযাপরামসনং ৰা. দুতিযে পন অত্থৰিকপ্পে যন্তি যং দেয্যধম্মন্তি অত্থো.
অলং ঘরাৰাসপলিবোধচিন্তাযাতি সঞ্ঞাপেত্ৰাতি ব্রাহ্মণ নেতং ঘরাৰাসপলিবোধেন কতং, অথ খো মারাৰট্টনেনাতি ব্রাহ্মণং সঞ্ঞাপেত্ৰা. তঙ্খণানুরূপাযাতি যাদিসী তদা তস্স অজ্ঝাসযপ্পৰত্তি, তদনুরূপাযাতি অত্থো. তস্স তদা তাদিসস্স ৰিৰট্টসন্নিস্সিতস্স ঞাণপরিপাকস্স অভাৰতো কেৰলং অব্ভন্তরসন্নিস্সিতো এৰ অত্থো দস্সিতোতি আহ ‘‘দিট্ঠধম্মিকসম্পরাযিকং অত্থং সন্দস্সেত্ৰা’’তি, পচ্চক্খতো ৰিভাৰেত্ৰাতি অত্থো. কুসলে ধম্মেতি তেভূমকে কুসলে ধম্মে. তত্থাতি কুসলধম্মে যথাসমাদপিতে. নন্তি ব্রাহ্মণং. সমুত্তেজেত্ৰাতি সম্মদেৰ উপরূপরি নিৰেসেত্ৰা পুঞ্ঞকিরিযায তিক্খৰিসদভাৰং আপাদেত্ৰা. তং পন অত্থতো তস্স উস্সাহজননং হোতীতি আহ ‘‘সউস্সাহং কত্ৰা’’তি. এৰং পুঞ্ঞকিরিযায সউস্সাহতো এৰরূপগুণসমঙ্গিতা চ নিযমতো দিট্ঠধম্মিকাদিঅত্থসম্পাদনন্তি এৰং সউস্সাহতায অঞ্ঞেহি চ তস্মিং ৰিজ্জমানগুণেহি সম্পহংসেত্ৰা সম্মদেৰ হট্ঠতুট্ঠভাৰং আপাদেত্ৰা.
যদি ভগৰা ধম্মরতনৰস্সং ৰস্সি, অথ কস্মা সো ৰিসেসং নাধিগচ্ছি? উপনিস্সযসম্পত্তিযা অভাৰতো. যদি এৰং কস্মা ভগৰা তস্স তথা ধম্মরতনৰস্সং ৰস্সীতি? ৰুচ্চতে – যদিপি তস্স ৰিসেসাধিগমো নত্থি, আযতিং পন নিব্বানাধিগমত্থায ৰাসনাভাগিযা চ সব্বা পুরিমপচ্ছিমধম্মকথা অহোসীতি দট্ঠব্বা. ন হি ভগৰতো নিরত্থকা ধম্মদেসনা অত্থি. তেমাসিকোপি দেয্যধম্মোতি তেমাসং দাতব্বোপি দেয্যধম্মো. যং দিৰসন্তি যস্মিং দিৰসে.
২৩. বুদ্ধপরিণাযকন্তি বুদ্ধো পরিণাযকো এতস্সাতি বুদ্ধপরিণাযকো, ভিক্খুসঙ্ঘো. তং বুদ্ধপরিণাযকং, বুদ্ধজেট্ঠকন্তি অত্থো. যাৰদত্থং কত্ৰাতি যাৰ অত্থো, তাৰ ভোজনেন তদা কতন্তি অধিপ্পাযো. দাতুং উপনীতভিক্খায পটিক্খেপো নাম হত্থসঞ্ঞায মুখৰিকারেন ৰচীভেদেন ৰা হোতীতি আহ ‘‘হত্থসঞ্ঞাযা’’তিআদি. ওনীতপত্তপাণিন্তি এত্থ ওনীতো পত্ততো পাণি এতস্সাতি ওনীতপত্তপাণীতি ভিন্নাধিকরণৰিসযোযং সদ্দো বাহিরত্থসমাসোতি আহ ‘‘পত্ততো ওনীতপাণি’’ন্তিআদি. ‘‘ওনিত্তপত্তপাণি’’ন্তিপি পাঠো, তস্সত্থো ওনিত্তং নানাভূতং ৰিনাভূতং আমিসাপনযনেন ৰা সুচিকতং পত্তং পাণিতো অস্সাতি ওনিত্তপত্তপাণি, তং ওনিত্তপত্তপাণিং, হত্থে চ পত্তঞ্চ ধোৰিত্ৰা একমন্তে পত্তং নিক্খিপিত্ৰা নিসিন্নন্তি অত্থো. পত্তুণ্ণপট্টপটে চাতি পত্তুণ্ণপটে চ পট্টপটে চ. তত্থ পত্তুণ্ণপদেসে ভৰা পত্তুণ্ণা, কোসিযৰিসেসাতিপি ৰদন্তি. পট্টানি পন চীনপটানি. আযোগাদীসু আযোগোতি পটিআযোগো, অংসবদ্ধকং পত্তত্থৰিকাদীসু. ভেসজ্জতেলানন্তি ভেসজ্জসম্পাকেন সাধিততেলানং. তুম্বানীতি চম্মমযতেলভাজনানি. একমেকস্স ভিক্খুনো সহস্সগ্ঘনকং তেলমদাসীতি সম্বন্ধো.
মহাযাগং যজিত্ৰাতি মহাদানং দত্ৰা. সপুত্তদারং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নন্তি পুত্তদারেহি সদ্ধিং ৰন্দিত্ৰা নিসিন্নং. তেমাসন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৰচনং. ‘‘তেমাসং সোতব্বধম্মং অজ্জেৰ সুণিস্সামী’’তি নিসিন্নস্স তং অজ্ঝাসযং পূরেত্ৰা দেসিতত্তা ৰুত্তং ‘‘পরিপুণ্ণসঙ্কপ্পং কুরুমানো’’তি. অনুবন্ধিত্ৰাতি অনুগন্ত্ৰা.
বুদ্ধানং অনভিরতিপরিতস্সিতা নাম নত্থীতি আহ ‘‘যথাজ্ঝাসযং যথারুচিতং ৰাসং ৰসিত্ৰা’’তি. অভিরন্তং অভিরতীতি হি অত্থতো একং. অভিরন্তসদ্দো চাযং অভিরুচিপরিযাযো, ন অস্সাদপরিযাযো. অস্সাদৰসেন চ কত্থচি ৰসন্তস্স অস্সাদৰত্থুৰিগমনেন সিযা তস্স তত্থ অনভিরতি, তযিদং খীণাসৰানং নত্থি, পগেৰ বুদ্ধানং, তস্মা অভিরতিৰসেন কত্থচি ৰসিত্ৰা তদভাৰতো অঞ্ঞত্থ গমনং নাম বুদ্ধানং নত্থি, ৰিনেয্যৰিনযনত্থং পন কত্থচি ৰসিত্ৰা তস্মিং সিদ্ধে ৰিনেয্যৰিনযত্থমেৰ ততো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তি, অযমেত্থ যথারুচি. সোরেয্যাদীনি অনুপগম্মাতি মহামণ্ডলচারিকায ৰীথিভূতানি সোরেয্যনগরাদীনি অনুপগন্ত্ৰা. পযাগপতিট্ঠানন্তি গামস্সপি অধিৰচনং তিত্থস্সপি. গঙ্গং নদিন্তি গঙ্গং নাম নদিং. তদৰসরীতি এত্থ তন্তি করণত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘তেন অৰসরি তদৰসরী’’তি.
বুদ্ধাচিণ্ণকথা নিট্ঠিতা.
সমন্তপাসাদিকাযাতি সমন্ততো সব্বসো পসাদং জনেতীতি সমন্তপাসাদিকা, তস্সা সমন্তপাসাদিকায. তত্রিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মিন্তি এত্থ তত্রাতি পুরিমৰচনাপেক্খং, ইদন্তি ৰক্খমানকারণৰচনাপেক্খং. তত্রাযং যোজনা – যং ৰুত্তং ‘‘সমন্তপাসাদিকায ৰিনযসংৰণ্ণনাযা’’তি, তত্র যা সা সমন্তপাসাদিকাতি সংৰণ্ণনা ৰুত্তা, তস্সা সমন্তপাসাদিকায সংৰণ্ণনায সমন্তপাসাদিকত্তস্মিং সমন্তপাসাদিকভাৰে সব্বসো পসাদজনকত্তে ইদং হোতি. কিং হোতীতি আহ ‘‘আচরিযপরম্পরতো’’তিআদি.
আচরিযপরম্পরতোতি ‘‘উপালি দাসকো’’তিআদিনা (পরি. ৩). ৰুত্তআচরিযপরম্পরতো. নিদানৰত্থুপ্পভেদদীপনতোতি নিদানপ্পভেদদীপনতো ৰত্থুপ্পভেদদীপনতো চ. তত্থ বাহিরনিদানঅব্ভন্তরনিদানসিক্খাপদনিদানদস্সনৰসেন নিদানপ্পভেদদীপনং ৰেদিতব্বং, থেরৰাদপ্পকাসনং পন ৰত্থুপ্পভেদদীপনং. পরসমযৰিৰজ্জনতোতি ‘‘সকায পটিঞ্ঞায মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তিআদীসু (পারা. ৩৮৪) মিচ্ছাপটিপন্নানং পরেসং লদ্ধিনিরাকরণতো, ততোযেৰ চ অত্তনো সমযপতিট্ঠাপনেন সকসমযৰিসুদ্ধিতো.
ব্যঞ্জনপরিসোধনতোতি পাঠসোধনেন ব্যঞ্জনপরিসোধনং ৰেদিতব্বং, সদ্দসত্থানুসারেন ৰা নিব্বচনং দস্সেত্ৰা পদনিপ্ফত্তিদস্সনং ব্যঞ্জনপরিসোধনং. ৰিভঙ্গনযভেদদস্সনতোতি ‘‘তিস্সো ইত্থিযো’’তিআদিপদভাজনস্স অনুরূপৰসেন নযভেদদস্সনতো. সম্পস্সতন্তি ঞাণচক্খুনা সম্মা পস্সন্তানং, উপপরিক্খন্তানন্তি অত্থো. অপাসাদিকন্তি অপ্পসাদাৰহং. এত্থাতি সমন্তপাসাদিকায. সম্পস্সতং ৰিঞ্ঞূনন্তি সম্বন্ধো. তস্মা অযং সংৰণ্ণনা সমন্তপাসাদিকাত্ৰেৰ পৰত্তাতি যোজেতব্বং. কস্স কেন দেসিতস্স সংৰণ্ণনাতি আহ ‘‘ৰিনযস্সা’’তিআদি.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৰিনযট্ঠকথায সারত্থদীপনিযং
ৰেরঞ্জকণ্ডৰণ্ণনা সমত্তা.
পঠমো ভাগো নিট্ঠিতো.