দুব্ভিক্খকথা
১৬. সুসস্সকালেপীতি সম্পন্নসস্সকালেপি. অতিসমগ্ঘেপীতি অতিসযেন অপ্পগ্ঘেপি, যদা কিঞ্চিদেৰ দত্ৰা বহুং পুব্বণ্ণাপরণ্ণং গণ্হন্তি, তাদিসে কালেপীতি অত্থো. সালিআদি ধঞ্ঞং পুব্বণ্ণং, মুগ্গমাসাদি অপরণ্ণং. দ্ৰিধা পৰত্তং ঈহিতং এত্থাতি দ্ৰীহিতিকাতি মজ্ঝপদলোপীবাহিরত্থসমাসোযমীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৰিধা পৰত্তঈহিতিকা’’তি. ঈহনং ঈহিতন্তি ঈহিতসদ্দোযং ভাৰসাধনোতি আহ ‘‘ঈহিতং নাম ইরিযা’’তি. তত্থ ইরিযাতি কিরিযা. কস্স পনেসা কিরিযাতি আহ ‘‘চিত্তইরিযা’’তি, চিত্তকিরিযা চিত্তপ্পযোগোতি অত্থো. তেনেৰাহ ‘‘চিত্তঈহা’’তি. কথং পনেত্থ ঈহিতস্স দ্ৰিধা পৰত্তীতি আহ ‘‘লচ্ছাম নু খো’’তিআদি. তত্থ লচ্ছাম নু খোতি ইদং দুগ্গতানং ৰসেন ৰুত্তং. জীৰিতুং ৰা সক্খিস্সাম নু খো, নোতি ইদং পন ইস্সরানং ৰসেন ৰুত্তন্তি ৰেদিতব্বং. ভিক্খমানাতি যাচমানা. ‘‘দুহিতিকা’’তিপি পাঠো. তত্থাপি ৰুত্তনযেনেৰত্থো ৰেদিতব্বো. দ্ৰি-সদ্দস্স হি দু-সদ্দাদেসেনাযং নিদ্দেসো হোতি. দুক্খং ৰা ঈহিতং এত্থ ন সক্কা কোচি পযোগো সুখেন কাতুন্তি দুহিতিকা, দুক্করজীৰিতপ্পযোগাতি অত্থো.
দু-সদ্দে ৰা উকারস্স ৰকারং কত্ৰা দ্ৰীহিতিকাতি অযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘অথ ৰা’’তিআদি. ব্যাধি রোগোতি এতানি ‘‘আতুরতা’’তি ইমস্স ৰেৰচনানি. তেন সেতট্টিকা নাম একা রোগজাতীতি দস্সেতি. সো পন রোগো পাণকদোসেন সম্ভৰতি. একো কির পাণকো নাল়মজ্ঝগতং গণ্ঠিং ৰিজ্ঝতি, যেন ৰিদ্ধত্তা নিক্খন্তম্পি সালিসীসং খীরং গহেতুং ন সক্কোতি. তেনাহ ‘‘পচ্ছিন্নখীর’’ন্তিআদি.
ৰুত্তসস্সন্তি ৰপিতসস্সং. তত্থাতি ৰেরঞ্জাযং. সলাকামত্তং ৰুত্তং এত্থাতি সলাকাৰুত্তা, পুরিমপদে উত্তরপদলোপেনাযং নিদ্দেসো. তেনাহ ‘‘সলাকা এৰ সম্পজ্জতী’’তি. যং তত্থ ৰুত্তং ৰাপিতং, তং সলাকামত্তমেৰ অহোসি, ফলং ন জাযতীতি অত্থো. সম্পজ্জতীতি চ ইমিনা ‘‘সলাকাৰুত্তা’’তি এত্থাযং ৰুত্তসদ্দো নিপ্ফত্তিঅত্থোতি দস্সেতি. সলাকাযাতি ৰেল়ুৰিলীৰতালপণ্ণাদীহি কতসলাকায. ধঞ্ঞৰিক্কযকানং সন্তিকন্তি ধঞ্ঞং ৰিক্কিণন্তীতি ধঞ্ঞৰিক্কযকা, তেসং সমীপন্তি অত্থো. কযকেসূতি ধঞ্ঞগণ্হনকেসু. কিণিত্ৰাতি গহেত্ৰা. ধঞ্ঞকরণট্ঠানেতি কোট্ঠাগারস্স সমীপট্ঠানে, ধঞ্ঞমিননট্ঠানেতি ৰুত্তং হোতি. ৰণ্ণজ্ঝক্খন্তি কহাপণপরিক্খকং. নসুকরা উঞ্ছেন পগ্গহেন যাপেতুন্তি পগ্গয্হতীতি পগ্গহো, পত্তো. তেন পগ্গহেন পত্তেনাতি অত্থো, পত্তং গহেত্ৰা ভিক্খাচরিযায যাপেতুং ন সক্কাতি ৰুত্তং হোতি. তেনেৰাহ ‘‘পগ্গহেন যো উঞ্ছো’’তিআদি. নসুকরাতি সুকরভাৰো এত্থ নত্থীতি নসুকরা. পিণ্ডায চরিত্ৰাতি পিণ্ডায চরণহেতু. হেতুঅত্থেপি হি ত্ৰাসদ্দমেকে ইচ্ছন্তি.
উত্তরাপথতো আগতা, উত্তরাপথো ৰা নিৰাসো এতেসন্তি উত্তরাপথকাতি ৰত্তব্বে নিরুত্তিনযেন ‘‘উত্তরাহকা’’তি ৰুত্তং. তেনাহ ‘‘উত্তরাপথৰাসিকা’’তিআদি. ‘‘উত্তরাপথকা’’ইচ্চেৰ ৰা পাল়িপাঠো ৰেদিতব্বো. কেচি পন ‘‘উত্তরং ৰিসিট্ঠং ভণ্ডং আহরন্তীতি উত্তরাহকা, উত্তরং ৰা অধিকং অগ্ঘং নেন্তীতি উত্তরাহকা’’তিআদিনা অঞ্ঞেন পকারেন অত্থং ৰণ্ণযন্তি. অস্সানং উট্ঠানট্ঠানেতি অস্সানং আকরট্ঠানে. ৰেরঞ্জন্তি ৰেরঞ্জাযং. ভুম্মত্থে হেতং উপযোগৰচনং. মন্দিরন্তি অস্সসালং. অস্সমণ্ডলিকাযোতি পঞ্ঞাযিংসূতি পরিমণ্ডলাকারেন কতত্তা অস্সমণ্ডলিকাযোতি পাকটা অহেসুং. এৰং কতানঞ্চ অস্সসালানং বহুত্তা বহুৰচননিদ্দেসো কতো. দসন্নং দসন্নং অস্সানং ৰসনোকাসো একেকা অস্সমণ্ডলিকাতিপি ৰদন্তি. অদ্ধানক্খমা ন হোন্তীতি দীঘকালং পৰত্তেতুং খমা ন হোন্তি, ন চিরকালপ্পৰত্তিনোতি ৰুত্তং হোতি.
গঙ্গায দক্খিণা দিসা অপ্পতিরূপদেসো, উত্তরা দিসা পতিরূপদেসোতি অধিপ্পাযেনাহ ‘‘ন হি তে’’তিআদি. গঙ্গায দক্খিণতীরজাতা দক্খিণাপথমনুস্সা. ‘‘অম্হাকং বুদ্ধো’’তি এৰং বুদ্ধং মমাযন্তীতি বুদ্ধমামকা. এৰং সেসেসুপি. পটিযাদেতুন্তি সম্পাদেতুং. নিচ্চভত্তসঙ্খেপেনাতি নিচ্চভত্তাকারেন. পুব্বণ্হসমযন্তি ইদং ভুম্মত্থে উপযোগৰচনন্তি আহ ‘‘পুব্বণ্হসমযেতি অত্থো’’তি. অচ্চন্তসংযোগে ৰা ইদং উপযোগৰচনন্তি দস্সেতুং যথা অচ্চন্তসংযোগত্থো সম্ভৰতি, তথা অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুব্বণ্হে ৰা সময’’ন্তিআদি. এৰন্তি এৰং পচ্ছা ৰুত্তনযেন অত্থে ৰুচ্চমানে. ননু চ ৰিহারে নিসীদন্তাপি অন্তরৰাসকং নিৰাসেত্ৰাৰ নিসীদন্তি, তস্মা ‘‘নিৰাসেত্ৰা’’তি ইদং কস্মা ৰুত্তন্তি আহ ‘‘ৰিহারনিৰাসনপরিৰত্তনৰসেনা’’তিআদি. ৰিহারনিৰাসনপরিৰত্তনঞ্চ ৰিহারে নিসিন্নকালে নিৰত্থম্পি পুন গামপ্পৰেসনসমযে চালেত্ৰা ইতো চিতো চ সণ্ঠপেত্ৰা সক্কচ্চং নিৰাসনমেৰাতি ৰেদিতব্বং. তেনেৰাহ ‘‘ন হি তে ততো পুব্বে অনিৰত্থা অহেসু’’ন্তি. পত্তচীৰরমাদাযাতি পত্তঞ্চ চীৰরঞ্চ গহেত্ৰা. গহণঞ্চেত্থ ন কেৰলং হত্থেনেৰ, অথ খো যেন কেনচি আকারেন ধারণমেৰাতি দস্সেন্তো যথাসম্ভৰমত্থযোজনং করোতি ‘‘পত্তং হত্থেহী’’তিআদিনা.
গতগতট্ঠানেতি অস্সমণ্ডলিকাসু সম্পত্তসম্পত্তট্ঠানে. উদুক্খলে কোট্টেত্ৰা কোট্টেত্ৰা পরিভুঞ্জন্তীতি এত্থ কস্মা পন তে ভিক্খূ সযমেৰ এৰং কত্ৰা পরিভুঞ্জন্তি, কিমেৰং লদ্ধং কপ্পিযকারকেহি যাগুং ৰা ভত্তং ৰা পচাপেত্ৰা সযং ৰা পচিত্ৰা পরিভুঞ্জিতুং ন ৰট্টতীতি আহ ‘‘থেরানং কোচি কপ্পিযকারকো নত্থী’’তিআদি. কপ্পিযাকপ্পিযভাৰং অনপেক্খিত্ৰা ভিক্খূনং এৰং কাতুং সারুপ্পং ন হোতীতি ৰত্ৰা পুন অকপ্পিযভাৰম্পি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন চ ৰট্টতী’’তি. ভাজনাদিপরিহরণৰসেন বহুভণ্ডিকতায অভাৰতো ৰুত্তং ‘‘সল্লহুকৰুত্তিতা’’তি. সকং সকং পটিৰীসন্তি অত্তনো অত্তনো কোট্ঠাসং. অপ্পোস্সুক্কাতি সমণধম্মতো অঞ্ঞত্থ নিরুস্সাহা. তদুপিযন্তি তদনুরূপং. পিসতীতি চুণ্ণেতি. পুঞ্ঞঞাণৰিসেসেহি কত্তব্বকম্মস্স মনাপতা হোতীতি আহ ‘‘পুঞ্ঞৰতা’’তিআদি. নন্তি নং পত্থপুলকং. ‘‘ন ততো পট্ঠাযা’’তি ৰচনতো ততো পুব্বে ভগৰতো পিণ্ডায চরণম্পি দস্সিতন্তি ৰেদিতব্বং.
লদ্ধাতি লভিত্ৰা. ‘‘লদ্ধো’’তি ৰা পাঠো, উপট্ঠাকট্ঠানং নেৰ লদ্ধোতি অত্থো. কদা পন থেরো উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধোতি? ৰুচ্চতে (দী. নি. অট্ঠ. ২.১১; অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২১৯-২২৩) – একদা কির ভগৰা নাগসমালত্থেরেন সদ্ধিং অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নো দ্ৰেধাপথং পত্তো. থেরো মগ্গা উক্কম্ম ‘‘ভগৰা অহং ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামী’’তি আহ. অথ নং ভগৰা ‘‘এহি ভিক্খু, ইমিনা গচ্ছামা’’তি আহ. সো ‘‘হন্দ ভগৰা তুম্হাকং পত্তচীৰরং গণ্হথ, অহং ইমিনা গচ্ছামী’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরং ছমাযং ঠপেতুং আরদ্ধো. অথ ভগৰা ‘‘আহর ভিক্খূ’’তি ৰত্ৰা পত্তচীৰরং গহেত্ৰা গতো. তস্সপি ভিক্খুনো ইতরেন মগ্গেন গচ্ছতো চোরা পত্তচীৰরঞ্চেৰ হরিংসু, সীসঞ্চ ভিন্দিংসু. সো ‘‘ভগৰা দানি মে পটিসরণং, ন অঞ্ঞো’’তি চিন্তেত্ৰা লোহিতেন গল়ন্তেন ভগৰতো সন্তিকং আগমি. ‘‘কিমিদং ভিক্খূ’’তি চ ৰুত্তে তং পৰত্তিং আরোচেসি. অথ নং ভগৰা ‘‘মা চিন্তযি ভিক্খু, এতং কারণংযেৰ তে নিৰারযিম্হা’’তি ৰত্ৰা সমস্সাসেসি.
একদা পন ভগৰা মেঘিযত্থেরেন সদ্ধিং পাচীনৰংসমিগদাযে জন্তুগামং অগমাসি. তত্রাপি মেঘিযো জন্তুগামে পিণ্ডায চরিত্ৰা নদীতীরে পাসাদিকং অম্বৰনং দিস্ৰা ‘‘ভগৰা তুম্হাকং পত্তচীৰরং গণ্হথ, অহং এতস্মিং অম্বৰনে সমণধম্মং করোমী’’তি ৰত্ৰা ভগৰতা তিক্খত্তুং নিৰারিযমানোপি গন্ত্ৰা অকুসলৰিতক্কেহি অন্ৰাসত্তো পচ্চাগন্ত্ৰা তং পৰত্তিং আরোচেসি. তম্পি ভগৰা ‘‘ইদমেৰ তে কারণং সল্লক্খযিত্ৰা নিৰারযিম্হা’’তি ৰত্ৰা অনুপুব্বেন সাৰত্থিং অগমাসি. তত্থ গন্ধকুটিপরিৰেণে পঞ্ঞত্তৰরবুদ্ধাসনে নিসিন্নো ভিক্খুসঙ্ঘপরিৰুতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৰে, ইদানিম্হি মহল্লকো, একচ্চে ভিক্খূ ‘ইমিনা মগ্গেন গচ্ছামা’তি ৰুত্তে অঞ্ঞেন গচ্ছন্তি, একচ্চে ময্হং পত্তচীৰরং ভূমিযং নিক্খিপন্তি, ময্হং নিবদ্ধুপট্ঠাকং ভিক্খুং জানাথা’’তি. ভিক্খূনং ধম্মসংৰেগো উদপাদি. অথাযস্মা সারিপুত্তো উট্ঠায ভগৰন্তং ৰন্দিত্ৰা ‘‘অহং, ভন্তে, তুম্হেযেৰ পত্থযমানো সতসহস্সকপ্পাধিকং অসঙ্খ্যেয্যং পারমিযো পূরেসিং, ননু মাদিসো মহাপঞ্ঞো উপট্ঠাকো নাম ৰট্টতি, অহং উপট্ঠহিস্সামী’’তি আহ. তং ভগৰা ‘‘অলং, সারিপুত্ত, যস্সং দিসাযং ত্ৰং ৰিহরসি, অসুঞ্ঞাযেৰ সা দিসা, তৰ ওৰাদো বুদ্ধানং ওৰাদসদিসো, ন মে তযা উপট্ঠাককিচ্চং অত্থী’’তি পটিক্খিপি. এতেনেৰুপাযেন মহামোগ্গল্লানং আদিং কত্ৰা অসীতিমহাসাৰকা উট্ঠহিংসু. সব্বে ভগৰা পটিক্খিপি.
আনন্দত্থেরো পন তুণ্হীযেৰ নিসীদি. অথ নং ভিক্খূ আহংসু ‘‘আৰুসো, ভিক্খুসঙ্ঘো উপট্ঠাকট্ঠানং যাচতি, ত্ৰম্পি যাচাহী’’তি. যাচিত্ৰা লদ্ধট্ঠানং নাম আৰুসো কীদিসং হোতি, কিং মং সত্থা ন পস্সতি, সচে রোচেস্সতি, ‘‘আনন্দো মং উপট্ঠাতূ’’তি ৰক্খতীতি. অথ ভগৰা ‘‘ন, ভিক্খৰে, আনন্দো অঞ্ঞেন উস্সাহেতব্বো, সযমেৰ জানিত্ৰা মং উপট্ঠহিস্সতী’’তি আহ. ততো ভিক্খূ ‘‘উট্ঠেহি আৰুসো আনন্দ, উট্ঠেহি, আৰুসো আনন্দ, দসবলং উপট্ঠাকট্ঠানং যাচাহী’’তি আহংসু. থেরো উট্ঠহিত্ৰা চত্তারো পটিক্খেপে চ চতস্সো চ আযাচনাতি অট্ঠ ৰরে যাচি.
চত্তারো পটিক্খেপা নাম ‘‘সচে মে, ভন্তে ভগৰা, অত্তনা লদ্ধং পণীতং চীৰরং ন দস্সতি, পিণ্ডপাতং ন দস্সতি, একগন্ধকুটিযং ৰসিতুং ন দস্সতি, নিমন্তনং গহেত্ৰা ন গমিস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কং পনেত্থ, আনন্দ, আদীনৰং অদ্দসা’’তি ৰুত্তে আহ ‘‘সচাহং, ভন্তে, ইমানি ৰত্থূনি লভিস্সামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো ‘আনন্দো দসবলেন লদ্ধং পণীতং চীৰরং পরিভুঞ্জতি, পিণ্ডপাতং পরিভুঞ্জতি, একগন্ধকুটিযং ৰসতি, একনিমন্তনং গচ্ছতি, এতং লাভং লভন্তো তথাগতং উপট্ঠাতি, কো এৰং উপট্ঠহতো ভারো’’’তি. ইমে চত্তারো পটিক্খেপে যাচি.
চতস্সো আযাচনা নাম ‘‘সচে, ভন্তে ভগৰা, মযা গহিতং নিমন্তনং গমিস্সতি, সচাহং তিরোরট্ঠা তিরোজনপদা ভগৰন্তং দট্ঠুং আগতপরিসং আগতক্খণে এৰ ভগৰন্তং দস্সেতুং লচ্ছামি, যদা মে কঙ্খা উপ্পজ্জতি, তস্মিংযেৰ খণে ভগৰন্তং উপসঙ্কমিতুং লচ্ছামি, তথা যং ভগৰা ময্হং পরম্মুখং ধম্মং দেসেতি, তং আগন্ত্ৰা ময্হং কথেস্সতি, এৰাহং ভগৰন্তং উপট্ঠহিস্সামী’’তি ৰত্ৰা ‘‘কং পনেত্থ, আনন্দ, আনিসংসং পস্সসী’’তি ৰুত্তে আহ ‘‘ইধ, ভন্তে, সদ্ধা কুলপুত্তা ভগৰতো ওকাসং অলভন্তা মং এৰং ৰদন্তি ‘স্ৰেৰ, ভন্তে আনন্দ, ভগৰতা সদ্ধিং অম্হাকং ঘরে ভিক্খং গণ্হেয্যাথা’তি. সচে ভগৰা তত্থ ন গমিস্সতি, ইচ্ছিতক্খণেযেৰ পরিসং দস্সেতুং কঙ্খঞ্চ ৰিনোদেতুং ওকাসং ন লচ্ছামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো ‘কিং আনন্দো দসবলং উপট্ঠাতি, এত্তকম্পিস্স অনুগ্গহং ভগৰা ন করোতী’তি. ভগৰতো চ পরম্মুখা মং পুচ্ছিস্সন্তি ‘অযং, আৰুসো আনন্দ, গাথা ইদং সুত্তং ইদং জাতকং কত্থ দেসিত’ন্তি. সচাহং তং ন সম্পাযিস্সামি, ভৰিস্সন্তি ৰত্তারো ‘এত্তকম্পি, আৰুসো, ন জানাসি, কস্মা ত্ৰং ছাযা ৰিয ভগৰন্তং ন ৰিজহন্তো দীঘরত্তং চিরং ৰিচরী’তি. তেনাহং পরম্মুখা দেসিতস্সপি ধম্মস্স পুন কথনং ইচ্ছামী’’তি. ইমা চতস্সো আযাচনা যাচি. ভগৰাপিস্স অদাসি. এৰং ইমে অট্ঠ ৰরে গহেত্ৰা নিবদ্ধুপট্ঠাকো অহোসি.
তস্সেৰ ঠানন্তরস্স অত্থায কপ্পসতসহস্সং পূরিতানং পারমীনং ফলং পাপুণি, পাপুণিত্ৰা চ উপট্ঠাকানং অগ্গো হুত্ৰা ভগৰন্তং উপট্ঠহি. থেরো হি উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধকালতো পট্ঠায ভগৰন্তং দুৰিধেন উদকেন তিৰিধেন দন্তকট্ঠেন পাদপরিকম্মেন পিট্ঠিপরিকম্মেন গন্ধকুটিপরিৰেণসম্মজ্জনেনাতি এৰমাদীহি কিচ্চেহি উপট্ঠহন্তো ‘‘ইমায নাম ৰেলায সত্থু ইদং নাম লদ্ধুং ৰট্টতি, ইদং নাম কাতুং ৰট্টতী’’তি চিন্তেত্ৰা তং তং নিপ্ফাদেন্তো মহতিং দণ্ডদীপিকং গহেত্ৰা একরত্তিং গন্ধকুটিপরিৰেণং নৰ ৰারে অনুপরিযাযতি. এৰঞ্হিস্স অহোসি ‘‘সচে মে থিনমিদ্ধং ওক্কমেয্য, ভগৰতি পক্কোসন্তে পটিৰচনং দাতুং নাহং সক্কুণেয্য’’ন্তি. তস্মা সব্বরত্তিং দণ্ডদীপিকং হত্থেন ন মুঞ্চতি, এৰমেতস্স নিবদ্ধুপট্ঠাকট্ঠানস্স অলদ্ধভাৰং সন্ধায ৰুত্তং ‘‘নো চ খো উপট্ঠাকট্ঠানং লদ্ধা’’তি. নিবদ্ধুপট্ঠাকো নাম নত্থীতি নিযতুপট্ঠাকো নাম নত্থি. অনিযতুপট্ঠাকা পন ভগৰতো পঠমবোধিযং বহূ অহেসুং, তে দস্সেন্তো আহ ‘‘কদাচি নাগসমালত্থেরো’’তিআদি. ঞাতি চ সো পসত্থতমগুণযোগতো সেট্ঠো চাতি ঞাতিসেট্ঠো. এৰরূপেসু ঠানেসু অযমেৰ পতিরূপোতি আপদাসু আমিসস্স অভিসঙ্খরিত্ৰা দানং নাম ঞাতকেনেৰ কাতুং যুত্ততরন্তি অধিপ্পাযো.
মারাৰট্টনাযাতি মারেন কতচিত্তাৰট্টনায, মারানুভাৰেন সঞ্জাতচিত্তসম্মোহেনাতি ৰুত্তং হোতি. তেনেৰাহ ‘‘আৰট্টেত্ৰা মোহেত্ৰা’’তিআদি. তিট্ঠন্তু…পে… তম্পি মারো আৰট্টেয্যাতি ফুস্সস্স ভগৰতো কালে কতুপচিতস্স অকুসলকম্মস্স তদা লদ্ধোকাসৰসেন উপট্ঠিতত্তা. ৰুত্তঞ্হেতং অপদানে –
‘‘ফুস্সস্সাহং পাৰচনে, সাৰকে পরিভাসযিং;
যৰং খাদথ ভুঞ্জথ, মা চ ভুঞ্জথ সালযো.
‘‘তেন কম্মৰিপাকেন, তেমাসং খাদিতং যৰং;
নিমন্তিতো ব্রাহ্মণেন, ৰেরঞ্জাযং ৰসিং তদা’’তি. (অপ. থের ১.৩৯.৮৮-৮৯);
পরিযুট্ঠিতচিত্তোতি পরিযোনদ্ধচিত্তো, অভিভূতচিত্তোতি অত্থো. আৰট্টিতপরিযোসানে আগমিংসূতি মারেন আৰট্টেত্ৰা গতে পচ্ছা আগমিংসু. অৰিসহতাযাতি অসক্কুণেয্যতায. অভিহটভিক্খাযাতি পচিত্ৰা অভিহরিযমানভিক্খায. নিবদ্ধদানস্সাতি ‘‘এত্তকং কালং ভগৰতো দস্সামা’’তি নিচ্চভত্তৰসেন পরিচ্ছিন্দিত্ৰা ঠপিতদানস্স. অপ্পিতৰত্থস্সাতি ‘‘ইদং বুদ্ধস্স চতুপচ্চযপরিভোগত্থ’’ন্তি ৰিহারং নেত্ৰা দিন্নৰত্থুনো. ন ৰিসহতীতি ন সক্কোতি. অভিহটভিক্খাসঙ্খেপেনাতি অভিহটভিক্খানীহারেন. ব্যামপ্পভাযাতি সমন্ততো ব্যামমত্তায পভায. এত্থ চ অনুব্যঞ্জনানং ব্যামপ্পভায চ নিপ্পভাকরণং অন্তরাযোতি দট্ঠব্বং. তেনেৰাহ ‘‘চন্দিমসূরিযদেৰব্রহ্মানম্পি হী’’তিআদি. অনুব্যঞ্জনানং ব্যামপ্পভায একাবদ্ধত্তা ৰুত্তং ‘‘অনুব্যঞ্জনব্যামপ্পভাপ্পদেসং পত্ৰা’’তি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স অন্তরাযো নাম ঞেয্যধম্মেসু আৰরণং.
অস্সোসি খো ভগৰা উদুক্খলসদ্দন্তি কিং সযমেৰ উপ্পন্নং উদুক্খলসদ্দং অস্সোসীতি চেতি আহ ‘‘পত্থপত্থপুলকং কোট্টেন্তান’’ন্তিআদি. অত্থসঞ্হিতন্তি পযোজনসাধকং. অনত্থসঞ্হিতেতি অনত্থনিস্সিতে ৰচনে. ঘাতাপেক্খং ভুম্মৰচনং. যস্মিঞ্চ যেন ঘাতো নিপ্ফাদীযতি, তস্সেৰ তেন ঘাতো কতো নাম হোতীতি আহ ‘‘মগ্গেনেৰ তাদিসস্স ৰচনস্স ঘাতো সমুচ্ছেদোতি ৰুত্তং হোতী’’তি. সামিঅত্থে ৰা ভুম্মৰচনন্তি মঞ্ঞমানো এৰমাহাতি দট্ঠব্বং. ৰচনস্স চ সমুগ্ঘাতো তম্মূলকিলেসানং সমুগ্ঘাতেনাতি ৰেদিতব্বং.
আকরোতি অত্তনো অনুরূপতায সমরিযাদং সপরিচ্ছেদং ফলং নিপ্ফত্তেতীতি আকারো কারণন্তি আহ ‘‘আকারেহীতি কারণেহী’’তি. অট্ঠুপ্পত্তিযুত্তন্তি পচ্চুপ্পন্নৰত্থুং নিস্সায পৰত্তং. তায পুচ্ছায ৰীতিক্কমং পাকটং কত্ৰাতি ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং ভিক্খূ’’তিআদিপুচ্ছায তেন ভিক্খুনা কতৰীতিক্কমং পকাসেত্ৰা, ৰীতিক্কমপ্পকাসনঞ্চ কিমত্থমিদং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেতীতি অনুজাননত্থং.
নত্থি কিঞ্চি ৰত্তব্বন্তি পুব্বে ৰুত্তনযত্তা ন কিঞ্চি এত্থ অপুব্বং ৰত্তব্বমত্থীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘পুব্বে ৰুত্তমেৰ হী’’তিআদি. সাধু সাধূতি ইদং পসংসাযং আমেডিতৰচনন্তি আহ ‘‘আযস্মন্তং আনন্দং সম্পহংসেন্তো’’তি. দ্ৰীসু আকারেসূতি ধম্মদেসনসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিসঙ্খাতেসু দ্ৰীসু কারণেসু. একং গহেত্ৰাতি ধম্মং ৰা দেসেস্সামাতি এৰং ৰুত্তকারণং গহেত্ৰা. এৰংদুব্ভিক্খেতি এৰং দুক্খেন লভিতব্বা ভিক্খা এত্থাতি এৰংদুব্ভিক্খে কালে, দেসে ৰা. দুল্লভপিণ্ডেতি এতস্সেৰ অত্থদীপনং. ভাজনাদিপরিহরণৰসেন বহুভণ্ডিকতায অভাৰতো ৰুত্তং ‘‘ইমায সল্লহুকৰুত্তিতাযা’’তি. এত্তকমেৰ অলং যাপেতুন্তি উত্তরি পত্থনাভাৰতো পন ‘‘ইমিনা চ সল্লেখেনা’’তি ৰুত্তং. দুব্ভিক্খং ৰিজিতন্তি এত্থ হি ভিক্খানং অভাৰো দুব্ভিক্খং ‘‘নিম্মক্খিক’’ন্তিআদীসু ৰিয. ভিক্খাভাৰোযেৰ হি তংনিমিত্তচিত্তৰিঘাতানং অভাৰতো ভিক্খূহি ৰিজিতো ৰসে ৰত্তিতো. লোভো ৰিজিতোতি আমিসহেতু রত্তিচ্ছেদৰস্সচ্ছেদসমুট্ঠাপকো লোলুপ্পাদোপি তেসং নাহোসীতি আমিসলোলতাসঙ্খাতো লোভো ৰিজিতো. ইচ্ছাচারো ৰিজিতোতি ‘‘আমিসহেতু অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উত্তরিমনুস্সধম্মপ্পকাসনৰসেন গুণৰণিজ্জং কত্ৰা জীৰিকং কপ্পেস্সামা’’তি এৰং পৰত্তইচ্ছাচারস্স অভাৰতো যথাৰুত্তো ইচ্ছাচারো ৰিজিতো. চিত্তুপ্পাদমত্তস্সপি অনুপ্পন্নভাৰং সন্ধায ‘‘চিন্তা ৰা’’তি ৰুত্তং. পুনপ্পুনানুসোচনৰসেন পন চিত্তপীল়াপি নাহোসীতি দস্সনত্থং ‘‘ৰিঘাতো ৰা’’তি ৰুত্তং.
রত্তিচ্ছেদো ৰাতি সত্তাহকরণীযৰসেন গন্ত্ৰা বহি অরুণুট্ঠাপনৰসেন রত্তিচ্ছেদো ৰা ন কতো সত্তাহকিচ্চৰসেনপি কত্থচি অগতত্তা. সত্তাহকিচ্চৰসেন ৰিপ্পৰাসঞ্হি সন্ধায রত্তিচ্ছেদোতি অট্ঠকথাৰোহারো, ততোযেৰ চ ৰস্সূপনাযিকক্খন্ধকৰণ্ণনাযং (মহাৰ. অট্ঠ. ১৯৯) ‘‘অযং পনেত্থ পাল়িমুত্তকরত্তিচ্ছেদৰিনিচ্ছযো’’তি ৰত্ৰা ‘‘ধম্মস্সৰনত্থায অনিমন্তিতেন গন্তুং ন ৰট্টতী’’তিআদিনা সত্তাহকরণীযমেৰ ৰিভত্তং. মহাঅট্ঠকথাযম্পি ৰুত্তং ‘‘সত্তাহকিচ্চেন গন্ত্ৰা একভিক্খুনাপি রত্তিচ্ছেদো ৰা ন কতো’’তি. এৰঞ্চ কত্ৰা রত্তিচ্ছেদো নাম সত্তাহকরণীযৰসেন হোতি, ন অঞ্ঞথাতি রত্তিচ্ছেদলক্খণঞ্চ কথিতন্তি দট্ঠব্বং. এত্থ চ পচ্চযৰেকল্লসঙ্খাতে ৰস্সচ্ছেদকারণে সতি রত্তিচ্ছেদস্সপি ৰুত্তত্তা যত্থ ৰস্সচ্ছেদকারণং লব্ভতি, তত্থ সত্তাহকিচ্চেন গন্তুম্পি ৰট্টতীতি সিদ্ধন্তি চূল়গণ্ঠিপদে মজ্ঝিমগণ্ঠিপদে চ ৰুত্তং, তং সুৰুত্তং ৰস্সূপনাযিকক্খন্ধকে ৰস্সচ্ছেদাধিকারে –
‘‘তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতরস্মিং আৰাসে ৰস্সূপগতানং ভিক্খূনং গামো চোরেহি ৰুট্ঠাসি. ভগৰতো এতমত্থং আরোচেসুং. অনুজানামি, ভিক্খৰে, যেন গামো তেন গন্তু’’ন্তি (মহাৰ. ২০১) –
এত্থ ‘‘সচে গামো অৰিদূরগতো হোতি, তত্থ পিণ্ডায চরিত্ৰা ৰিহারমেৰ আগন্ত্ৰা ৰসিতব্বং. সচে দূরগতো, সত্তাহৰারেন অরুণো উট্ঠাপেতব্বো. ন সক্কা চে হোতি, তত্থেৰ সভাগট্ঠানে ৰসিতব্ব’’ন্তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২০১) ইমিনা অট্ঠকথাৰচনেনপি সংসন্দনতো. তথা হি গামে ৰুট্ঠিতে ভিক্খায অভাৰতো ৰস্সচ্ছেদেপি অনাপত্তিং ৰদন্তেন ভগৰতা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, যেন গামো তেন গন্তু’’ন্তি (মহাৰ. ২০১) ৰুত্তত্তা ভিক্খায অভাৰো ৰস্সচ্ছেদকারণং. তত্থ ‘‘সচে দূরগতো, সত্তাহৰারেন অরুণো উট্ঠাপেতব্বো’’তি (মহাৰ. অট্ঠ. ২০১) ইদং অট্ঠকথাৰচনং ৰস্সচ্ছেদকারণে সতি সত্তাহকিচ্চেন গন্তুম্পি ৰট্টতীতি ইমমত্থং সাধেতি.
যং পন ৰুত্তং কেনচি –
‘‘রত্তিচ্ছেদোতি সত্তাহকিচ্চং সন্ধায ৰুত্তো, সত্তাহকরণীযেন গন্ত্ৰা রত্তিচ্ছেদো ৰা ৰস্সচ্ছেদো ৰা একভিক্খুনাপি ন কতোতি ৰুত্তং কির মহাঅট্ঠকথাযং, তস্মা ৰস্সচ্ছেদস্স কারণে সতি সত্তাহকিচ্চং কাতুং ৰট্টতীতি একে. ৰিনযধরা পন ন ইচ্ছন্তি, তস্মা অট্ঠকথাধিপ্পাযো ৰীমংসিতব্বো’’তি.
তং পন সযং সম্মূল়্হস্স পরেসং মোহুপ্পাদনমত্তং. ন হি ৰিনযধরানং অনিচ্ছায কারণং দিস্সতি অট্ঠকথায ৰিরুজ্ঝনতো যুত্তিঅভাৰতো চ. যঞ্হি কারণং ৰস্সচ্ছেদেপি অনাপত্তিং সাধেতি, তস্মিং সতি ৰিনা ৰস্সচ্ছেদং সত্তাহকিচ্চেন গন্তুং ন ৰট্টতীতি কা নাম যুত্তি. ‘‘পচ্ছিমিকায তত্থ ৰস্সং উপগচ্ছামা’’তি ইদং তেসং ভিক্খূনং অনুরূপপরিৰিতক্কনপঅদীপনং, ন পন ৰিসেসত্থপরিদীপনং. তথা হি দুব্ভিক্খতায ৰস্সচ্ছেদকরণসব্ভাৰতো পুরিমিকায তাৰ ৰস্সচ্ছেদেপি অনাপত্তি. পচ্ছিমিকাযং অনুপগন্তুকামতায গমনেপি নত্থি দোসো পচ্ছিমিকায ৰস্সূপনাযিকদিৰসস্স অসম্পত্তভাৰতো.
ন কিস্মিঞ্চি মঞ্ঞন্তীতি কিস্মিঞ্চি গুণে সম্ভাৰনৰসেন ন মঞ্ঞন্তি. পকাসেত্ৰাতি পটিলদ্ধজ্ঝানাদিগুণৰসেন পকাসেত্ৰা. ‘‘পচ্ছা সীলং অধিট্ঠহেয্যামা’’তি ৰুত্তনযেন কুচ্ছিপটিজগ্গনে সতি তথাপৰত্তইচ্ছাচারস্স অপরিসুদ্ধভাৰতো আজীৰসুদ্ধিযা চ অভাৰতো পুন ৰাযমিত্ৰা সংৰরে পতিট্ঠাতব্বন্তি আহ ‘‘পচ্ছা সীলং অধিট্ঠহেয্যামা’’তি.
কিং ইদন্তি গরহণৰসেন ৰুত্তং. সালিতণ্ডুলেহি সম্পাদিতং মংসেন উপসিত্তং ওদনং সালিমংসোদনং. অতিমঞ্ঞিস্সতীতি অৰঞ্ঞাতকরণৰসেন অতিক্কমিত্ৰা মঞ্ঞিস্সতি, লামকং নিহীনং কত্ৰা মঞ্ঞিস্সতীতি ৰুত্তং হোতি. তেনাহ ‘‘ওঞ্ঞাতং অৰঞ্ঞাতং করিস্সতী’’তি. হেট্ঠা কত্ৰা নিহীনং কত্ৰা ঞাতং ওঞ্ঞাতং. অৰঞ্ঞাতন্তি তস্সেৰ ৰেৰচনং. স্ৰাযন্তি সো অযং জনপদো. ইমায পটিপত্তিযাতি ৰেরঞ্জাযং পূরিতায সুদুক্করায পটিপত্তিযা. তুম্হে নিস্সাযাতি তুম্হাকং ইমং অপ্পিচ্ছপটিপদং নিস্সায. সব্রহ্মচারীসঙ্খাতাতি ছব্বগ্গিযাদযো ৰুত্তা. তুম্হাকং অন্তরে নিসীদিত্ৰাতি তুম্হাকং মজ্ঝে নিসীদিত্ৰা, তুম্হেহি সদ্ধিং নিসীদিত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ওমানন্তি অতিমানং. অতিমানোযেৰ হেত্থ নিহীনতায ‘‘ওমান’’ন্তি ৰুত্তো, ন পন হীল়েত্ৰা মঞ্ঞনং. তুম্হেহি, আনন্দ, সপ্পুরিসেহি ৰিজিতং সালিমংসোদনং পচ্ছিমা জনতা অতিমঞ্ঞিস্সতীতি এৰমেত্থ পাল়িং যোজেত্ৰা অত্থং ৰণ্ণযন্তি. ইদং ৰুত্তং হোতি – যং লদ্ধং, তেনেৰ তুস্সিত্ৰা সালিমংসোদনপত্থনায ছিন্নত্তা চ তুম্হেহি ৰিজিতং অভিভূতং সালিমংসোদনং পচ্ছিমা জনতা তত্থ পত্থনং ছিন্দিতুং অসমত্থতায অতিমঞ্ঞিস্সতীতি.
দুব্ভিক্খকথা নিট্ঠিতা.