উপাসকত্তপটিৰেদনাকথা

এৰং ধারেতূতি এৰং জানাতূতি অত্থো. এত্থ কো উপাসকোতি সরূপপুচ্ছা, তস্মা কিংলক্খণো উপাসকোতি ৰুত্তং হোতি. কস্মাতি হেতুপুচ্ছা. তেন কেন পৰত্তিনিমিত্তেন উপাসকসদ্দো তস্মিং পুগ্গলে নিরুল়্হোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘কস্মা উপাসকোতি ৰুচ্চতী’’তি. সদ্দস্স হি অভিধেয্যপৰত্তিনিমিত্তং তদত্থস্স তব্ভাৰকারণং. কিমস্স সীলন্তি কীদিসং অস্স উপাসকস্স সীলং, কিত্তকেন সীলেনাযং সীলসম্পন্নো নাম হোতীতি অত্থো. কো আজীৰোতি কো অস্স সম্মাআজীৰো. সো পন মিচ্ছাজীৰস্স পরিৰজ্জনেন হোতীতি সোপি ৰিভজীযতি. কা ৰিপত্তীতি কস্স সীলস্স আজীৰস্স ৰা ৰিপত্তি. অনন্তরস্স হি ৰিধি ৰা পটিসেধো ৰা. সম্পত্তীতি এত্থাপি এসেৰ নযো.

ইদং পকিণ্ণকং ৰেদিতব্বন্তি কথং ৰেদিতব্বং? ৰুচ্চতে – কো উপাসকোতি খত্তিযাদীসু যো কোচি তিসরণং গতো গহট্ঠো. সরণগমনমেৰ হেত্থ কারণং, ন জাতিআদিৰিসেসো. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘যতো খো, মহানাম, বুদ্ধং সরণং গতো হোতি, ধম্মং, সঙ্ঘং সরণং গতো হোতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কস্মা উপাসকোতি রতনত্তযউপাসনতো. তেনেৰ সরণগমনেন তত্থ চ সক্কচ্চকিরিযায আদরগারৰবহুমানাদিযোগেন পযিরুপাসনতোতি ৰুত্তং হোতি. সো হি বুদ্ধং উপাসতীতি উপাসকো. ধম্মং, সঙ্ঘং উপাসতীতি উপাসকো.

কিমস্স সীলন্তি পঞ্চ ৰেরমণিযো. ৰেরমণিযোতি চেত্থ ৰেরং ৰুচ্চতি পাণাতিপাতাদীসু দুস্সীল্যং, তস্স মননতো হননতো ৰিনাসনতো ৰেরমণিযো পঞ্চ ৰিরতিযো ৰিরতিপ্পধানত্তা তস্স সীলস্স. ৰুত্তঞ্হেতং ‘‘যতো খো, মহানাম, উপাসকো পাণাতিপাতা পটিৰিরতো হোতি, অদিন্নাদানা, কামেসুমিচ্ছাচারা, মুসাৰাদা, সুরামেরযমজ্জপমাদট্ঠানা পটিৰিরতো হোতি. এত্তাৰতা খো, মহানাম, উপাসকো সীলৰা হোতী’’তি (সং. নি. ৫.১০৩৩).

কো আজীৰোতি পঞ্চ মিচ্ছাৰণিজ্জা পহায ধম্মেন সমেন জীৰিতকপ্পনং. ৰুত্তঞ্হেতং – ‘‘পঞ্চিমা, ভিক্খৰে, ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা. কতমা পঞ্চ? সত্থৰণিজ্জা সত্তৰণিজ্জা মংসৰণিজ্জা মজ্জৰণিজ্জা ৰিসৰণিজ্জা. ইমা খো, ভিক্খৰে, পঞ্চ ৰণিজ্জা উপাসকেন অকরণীযা’’তি (অ. নি. ৫.১৭৭).

এত্থ চ সত্থৰণিজ্জাতি আৰুধভণ্ডং কত্ৰা ৰা কারেত্ৰা ৰা যথাকতং ৰা পটিলভিত্ৰা তস্স ৰিক্কযো. সত্তৰণিজ্জাতি মনুস্সৰিক্কযো. মংসৰণিজ্জাতি সূনকারাদযো ৰিয মিগসূকরাদিকে পোসেত্ৰা মংসং সম্পাদেত্ৰা ৰিক্কযো. মজ্জৰণিজ্জাতি যং কিঞ্চি মজ্জং যোজেত্ৰা তস্স ৰিক্কযো. ৰিসৰণিজ্জাতি ৰিসং যোজেত্ৰা সঙ্গহেত্ৰা ৰা তস্স ৰিক্কযো. তত্থ সত্থৰণিজ্জা পরোপরোধনিমিত্ততায অকরণীযা ৰুত্তা, সত্তৰণিজ্জা অভুজিস্সভাৰকরণতো, মংসৰিসৰণিজ্জা ৰধহেতুতো, মজ্জৰণিজ্জা পমাদট্ঠানতোতি ৰেদিতব্বা.

কা ৰিপত্তীতি যা তস্সেৰ সীলস্স চ আজীৰস্স চ ৰিপত্তি ভেদো কোপো পকোপো চ, অযমস্স ৰিপত্তি. অপিচ যায এস চণ্ডালো চেৰ হোতি মলঞ্চ পটিকুট্ঠো চ, সাপিস্স ৰিপত্তীতি ৰেদিতব্বা. তে চ অত্থতো অস্সদ্ধিযাদযো পঞ্চ ধম্মা হোন্তি. যথাহ –

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকচণ্ডালো চ হোতি উপাসকমলঞ্চ উপাসকপটিকুট্ঠো চ. কতমেহি পঞ্চহি? অস্সদ্ধো হোতি, দুস্সীলো হোতি, কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, মঙ্গলং পচ্চেতি, নো কম্মং, ইতো চ বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পরিযেসতি, তত্থ চ পুব্বকারং করোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৭৫).

এত্থ চ উপাসকপটিকুট্ঠোতি উপাসকনিহীনো. বুদ্ধাদীসু কম্মকম্মফলেসু চ সদ্ধাৰিপরিযাযো অস্সদ্ধিযং মিচ্ছাধিমোক্খো, যথাৰুত্তেন অস্সদ্ধিযেন সমন্নাগতো অস্সদ্ধো. যথাৰুত্তসীলৰিপত্তিআজীৰৰিপত্তিৰসেন দুস্সীলো. ‘‘ইমিনা দিট্ঠাদিনা ইদং নাম মঙ্গলং হোতী’’তি এৰং বালজনপরিকপ্পিতকোতূহলসঙ্খাতেন দিট্ঠসুতমুতমঙ্গলেন সমন্নাগতো কোতূহলমঙ্গলিকো. মঙ্গলং পচ্চেতীতি দিট্ঠমঙ্গলাদিভেদং মঙ্গলমেৰ পত্তিযাযতি. নো কম্মন্তি কম্মস্সকতং নো পত্তিযাযতি. ইতোবহিদ্ধাতি ইতো সব্বঞ্ঞুবুদ্ধসাসনতো বহিদ্ধা বাহিরকসমযে. দক্খিণেয্যং পরিযেসতীতি দুপ্পটিপন্নং দক্খিণারহসঞ্ঞী গৰেসতি. পুব্বকারং করোতীতি দানমাননাদিকং কুসলকিরিযং পঠমতরং করোতি. এত্থ চ দক্খিণেয্যপঅযেসনপুব্বকারে একং কত্ৰা পঞ্চ ধম্মা ৰেদিতব্বা.

কা সম্পত্তীতি সাৰ তস্স সীলসম্পদা চ আজীৰসম্পদা চ সম্পত্তি, যে চস্স রতনভাৰাদিকরা সদ্ধাদযো পঞ্চ ধম্মা. যথাহ –

‘‘পঞ্চহি, ভিক্খৰে, ধম্মেহি সমন্নাগতো উপাসকো উপাসকরতনঞ্চ হোতি উপাসকপদুমঞ্চ উপাসকপুণ্ডরীকো চ. কতমেহি পঞ্চহি? সদ্ধো হোতি, সীলৰা হোতি, ন কোতূহলমঙ্গলিকো হোতি, কম্মং পচ্চেতি, নো মঙ্গলং, ন ইতো বহিদ্ধা দক্খিণেয্যং পরিযেসতি, ইধ চ পুব্বকারং করোতী’’তি.

এত্থ চ চতুন্নম্পি পরিসানং রতিজননট্ঠেন উপাসকোৰ রতনং উপাসকরতনং, গুণসোভাকিত্তিসদ্দসুগন্ধতাহি উপাসকোৰ পদুমং উপাসকপদুমং, তথা উপাসকপুণ্ডরীকো চ ৰেদিতব্বো. সেসমেত্থ ৰিপত্তিযং ৰুত্তৰিপরিযাযেন ৰিঞ্ঞেয্যং. এৰমিদং ‘‘কো উপাসকো’’তিআদিকং পকিণ্ণকং ৰিত্থারতো ৰেদিতব্বং. ইমস্স পন পকিণ্ণকস্স ইধ ৰিত্থারেত্ৰা অৰচনে কারণং দস্সেন্তো আহ ‘‘তং অতিভারিযকরণতো’’তিআদি.

আদিম্হীতি আদিঅত্থে. কোটিযন্তি পরিযন্তকোটিযং. ৰিহারগ্গেনাতি ওৰরককোট্ঠাসেন, ‘‘ইমস্মিং গব্ভে ৰসন্তানং ইদং পনসফলং পাপুণাতী’’তিআদিনা তংতংৰসনট্ঠানকোট্ঠাসেনাতি অত্থো. অজ্জতন্তি অজ্জ ইচ্চেৰ অত্থো. পাণেহি উপেতন্তি ইমিনা তস্স সরণগমনস্স আপাণকোটিকতং দস্সেন্তো ‘‘যাৰ মে জীৰিতং পৰত্ততী’’তিআদীনি ৰত্ৰা পুন জীৰিতেনপহং ৰত্থুত্তযং পটিপূজেন্তো সরণগমনঞ্চ রক্খামীতি উপ্পন্নং তস্স ব্রাহ্মণস্স অধিপ্পাযং ৰিভাৰেন্তো ‘‘অহঞ্হী’’তিআদিমাহ. পাণেহি উপেতন্তি হি যাৰ মে পাণা ধরন্তি, তাৰ সরণং উপেতং, উপেন্তো ন ৰাচামত্তেন ন একৰারং চিত্তুপ্পাদনমত্তেন, অথ খো পাণানং পরিচ্চজনৰসেন যাৰজীৰং উপেতন্তি এৰমেত্থ অত্থো ৰেদিতব্বো.

অধিৰাসেতূতি সাদিযতু, তং পন সাদিযনং মনসা সম্পটিগ্গহো হোতীতি আহ ‘‘সম্পটিচ্ছতূ’’তি. কাযঙ্গন্তি কাযমেৰ অঙ্গন্তি ৰদন্তি, কাযস্স ৰা অঙ্গং সীসাদি কাযঙ্গং, সীসাদি সরীরাৰযৰন্তি ৰুত্তং হোতি. ৰাচঙ্গন্তি ‘‘হোতু সাধূ’’তি এৰমাদিৰাচায অঙ্গং অৰযৰং. ৰাচঙ্গস্স চোপনং ৰাচায পৰত্তনমেৰাতি ৰেদিতব্বং. অব্ভন্তরেযেৰাতি অত্তনো চিত্তসন্তানেযেৰ. খন্তিং চারেত্ৰাতি খন্তিং পৰত্তেত্ৰা, রুচিং উপ্পাদেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি. ‘‘খন্তিং ধারেত্ৰা’’তিপি পাঠো, উপ্পন্নং রুচিং অব্ভন্তরেযেৰ ধারেত্ৰা ৰচীভেদেন অপকাসেত্ৰাতি ৰুত্তং হোতি.

কথং পন ৰেরঞ্জো ব্রাহ্মণো ভগৰতো অধিৰাসনং অঞ্ঞাসি. ন হি তেন সক্কা ভগৰতো চিত্তপ্পৰত্তি পচ্চক্খতো ৰিঞ্ঞাতুং, তস্মা ‘‘ভগৰতো অধিৰাসনং ৰিদিত্ৰা’’তি কস্মা ৰুত্তন্তি চে? কিঞ্চাপি তেন ন সক্কা চিত্তপ্পৰত্তি পচ্চক্খতো ৰিঞ্ঞাতুং, তথাপি আকারসল্লক্খণকুসলতায অন্ৰযব্যতিরেকৰসেন অনুমানতো অঞ্ঞাসীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে মে সমণো গোতমো’’তিআদি. আকারসল্লক্খণকুসলতাযাতি চিত্তপ্পৰত্তিআকারৰিজাননে ছেকতায, অধিপ্পাযৰিজাননে কুসলতাযাতি ৰুত্তং হোতি. দসনখসমোধানসমুজ্জলন্তি দ্ৰীসু হত্থেসু দসন্নং নখানং সমোধানেন একীভাৰেন সমুজ্জলন্তং. অঞ্জলিন্তি হত্থপুটং. পটিমুখোযেৰাতি অভিমুখোযেৰ, ন ভগৰতো পিট্ঠিং দস্সেত্ৰাতি অত্থো. ৰন্দিত্ৰাতি পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৰন্দিত্ৰা.

উপাসকত্তপটিৰেদনাকথা নিট্ঠিতা.