লক্খণকথাৰণ্ণনা
৮৩৭. ইতোতি সাধারণাসাধারণকথায পরং. সব্বগন্তি সব্বসিক্খাপদসাধারণং. ৰদতো মেতি ৰদতো মম ৰচনং. নিবোধথাতি নিসামেথ, একগ্গচিত্তা হুত্ৰা সক্কচ্চং সুণাথাতি অত্থো.
৮৩৮-৯. ‘‘ৰিপত্তি আপত্তি অনাপত্তী’’তি পদচ্ছেদো. ‘‘আণত্তি অঙ্গ’’ন্তি পদচ্ছেদো. ৰজ্জকম্মপভেদকন্তি ৰজ্জপভেদকং কম্মপভেদকং. তিকদ্ৰযন্তি কুসলত্তিকৰেদনাত্তিকদ্ৰযং. সব্বত্থাতি ইদং পন সত্তরসৰিধসব্বসাধারণলক্খণং. সব্বত্থ সব্বেসু সিক্খাপদেসু.
৮৪০. ইধ ইমস্মিং সত্তরসৰিধে যং লক্খণং পুব্বে ৰুত্তনযং, যঞ্চ উত্তানং, তং সব্বং ৰজ্জেত্ৰা অত্থজোতনং অত্থপ্পকাসনং করিস্সামীতি যোজনা.
৮৪১. নিদানং নাম রাজগহাদিসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিট্ঠানভূতানি সত্ত নগরানি, তং পুব্বে দস্সিতন্তি অৰসিট্ঠানি দস্সেতুমাহ ‘‘পুগ্গলো’’তিআদি. পুগ্গলো নাম কতমো? যং যং ভিক্খুনিং, ভিক্খুঞ্চ আরব্ভ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, অযং ভিক্খুনী চ ভিক্খু চ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা আদিকম্মিকো পুগ্গলোতি ৰুচ্চতীতি যোজনা.
৮৪২. ধনিযাদযোতি আদি-সদ্দেন সম্বহুলা ভিক্খূ, ৰগ্গুমুদাতীরিযা ভিক্খূ, সেয্যসকো, উদাযী, আল়ৰকা ভিক্খূ, ছন্নো, মেত্তিযভূমজকা, দেৰদত্তো, অস্সজিপুনব্বসুকা ভিক্খূ, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ, উপনন্দো সক্যপুত্তো, অঞ্ঞতরো ভিক্খু, হত্থকো সক্যপুত্তো, অনুরুদ্ধো, সত্তরসৰগ্গিযা ভিক্খূ, চূল়পন্থকো, বেলট্ঠসীসো, আযস্মা আনন্দো, সাগতত্থেরো, অরিট্ঠো ভিক্খু, আযস্মা আনন্দোতি ইমে একৰীসতি সঙ্গহিতা.
৮৪৩. থুল্লনন্দাদযোতি আদি-সদ্দেন সুন্দরীনন্দা, ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো, অঞ্ঞতরা ভিক্খুনী, চণ্ডকাল়ী, সম্বহুলা ভিক্খুনিযো, দ্ৰে ভিক্খুনিযোতি ছযিমে সঙ্গহিতা. সব্বেতি উভযপাতিমোক্খে আদিকম্মিকা সব্বে পুগ্গলা.
৮৪৪. ৰত্থূতি ৰত্থু নাম সুদিন্নাদিনো তস্স তস্সেৰ পুগ্গলস্স মেথুনাদিকস্স চ ৰত্থুনো সব্বপ্পকারেন অজ্ঝাচারো ৰীতিক্কমো পৰুচ্চতীতি যোজনা.
৮৪৫-৬. কেৰলা মূলভূতা পঞ্ঞত্তি. অনু চ অনুপ্পন্নো চ সব্বত্থ চ পদেসো চ অন্ৰনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসা, তেযেৰ পদানি অন্ৰনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসপদানি, তানি পুব্বকানি যাসং পঞ্ঞত্তীনং তা অন্ৰনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসপদপুব্বিকা. তথেৰ সা পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. অনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি সব্বত্থপঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি হোতি. একতো উভতো পুব্বা কথেৰ সা পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. একতোপদং উভতোপদঞ্চ পুব্বমস্সাতি একতোউভতোপুব্বা, একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তীতি ৰুত্তং হোতি.
৮৪৭. তত্থ নৰধাসু পঞ্ঞত্তীসু. পঞ্ঞত্তি নাম কতমাতি আহ ‘‘যো মেথুন’’ন্তিআদি. ‘‘যো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৰেয্যা’’তি চ ‘‘যো ভিক্খু অদিন্নং আদিযেয্যা’’তি চ এৰমাদিকা সিক্খাপদস্স মূলভূতা পঞ্ঞত্তি হোতীতি যোজনা.
৮৪৮. ইচ্চেৰমাদিকাতি আদি-সদ্দেন ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৰিকত্ৰা’’তি চ ‘‘গামা ৰা অরঞ্ঞা ৰা’’তি চ এৰমাদীনং সঙ্গহো.
৮৪৯. ৰজ্জকে অনুপ্পন্নেযেৰ পঞ্ঞত্তা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি, সা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি.
৮৫০-১. গুণঙ্গুণুপাহনসিক্খাপদেন সহ চম্মত্থরণসিক্খাপদঞ্চ ধুৰন্হানং ধুৰনহানসিক্খাপদং, পঞ্চৰগ্গেন উপসম্পাদনসিক্খাপদঞ্চাতি এসা চতুব্বিধা পঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি নামাতি ৰুত্তাতি যোজনা. মজ্ঝিমদেসস্মিংযেৰ হোতীতি মজ্ঝিমদেসস্মিংযেৰ আপত্তিকরা হোতি. ন অঞ্ঞতোতি ন অঞ্ঞত্র পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু দেসন্তরে ঠানে.
৮৫২. ইতোতি চতুব্বিধপদেসপঞ্ঞত্তিতো. এত্থাতি ইমস্মিং পঞ্ঞত্তিভেদে. সাধারণদুকাদিকন্তি সাধারণপঞ্ঞত্তি অসাধারণপঞ্ঞত্তি, একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তীতি দুকদ্ৰযং. অত্থতো একমেৰাতি অত্থতো অঞ্ঞমঞ্ঞসমানমেৰ. ৰিপত্তাপত্তানাপত্তিৰিনিচ্ছযো ৰিত্থারিতোতি ইধ ন দস্সিতো. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ৰিপত্তীতি সীলআচারদিট্ঠিআজীৰৰিপত্তীনং অঞ্ঞতরা. আপত্তীতি পুব্বপযোগাদিৰসেন আপত্তিভেদো. অনাপত্তীতি অজাননাদিৰসেন অনাপত্তি.
৮৫৩. আপত্তি পন সাণত্তিকাপি হোতি, অনাণত্তিকাপি হোতীতি যোজনা. ‘‘আণত্তীতি চ নামেসা আণাপনা’’তি ইমিনা আণত্তি-সদ্দস্স সভাৰসাধারণত্তাতি ইধাহ.
৮৫৪. সব্বসিক্খাপদেসুপি সব্বাসং আপত্তীনং সব্বো পন অঙ্গভেদোপি ৰিভাৰিনা ঞাতব্বোতি যোজনা.
৮৫৬. ‘‘সা চ অক্রিযসমুট্ঠানা’’তি পদচ্ছেদো. কাযেন, ৰাচায ৰা দসাহব্ভন্তরে অতিরেকচীৰরস্স অনধিট্ঠানেন নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযং হোতীতি ‘‘পঠমে কথিনে ৰিযা’’তি উদাহরণং কতং.
৮৫৭. ক্রিযাক্রিযতো হোতীতি কিরিযতো চ অকিরিযতো চ হোতি. তত্থ উদাহরণমাহ ‘‘চীৰরগ্গহণে ৰিযা’’তি. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৰরগ্গহণং ক্রিযা, পারিৰত্তকস্স অদানং অক্রিযাতি এৰং কিরিযায চেৰ অকিরিযায চ ইমং আপজ্জতি.
৮৫৮. সিযা পন করোন্তস্স অকরোন্তস্সাতি যা পন আপত্তি সিযা করোন্তস্স, সিযা অকরোন্তস্স হোতি, অযং সিযা কিরিযতো, সিযা অকিরিযতো সমুট্ঠাতি. সিযাতি চ কদাচি-সদ্দত্থে নিপাতো. অত্রোদাহরণমাহ ‘‘রূপিযোগ্গহণে ৰিযা’’তি. রূপিযস্স উগ্গহণে, উগ্গণ্হাপনে সিযা কদাচি কিরিযতো সমুট্ঠাতি, উপনিক্খিত্তস্স সাদিযনে কাযৰাচাহি কাতব্বস্স অকরণেন কদাচি অকরোন্তস্স হোতীতি.
৮৫৯. যা করোতো অকুব্বতো, কদাচি করোন্তস্স চ হোতি, সা আপত্তি সিযা কিরিযাকিরিযতো, সিযা কিরিযতোপি চ হোতীতি যোজনা. ‘‘কুটিকারাপত্তি ৰিযা’’তি ৰত্তব্বং. সা হি ৰত্থুং দেসাপেত্ৰা পমাণাতিক্কন্তং করোতো কিরিযতো সমুট্ঠাতি, অদেসাপেত্ৰা পমাণাতিক্কন্তং, পমাণযুত্তং ৰা করোতো কিরিযাকিরিযতো সমুট্ঠাতি.
৮৬১. যতো আপত্তিতো. অযং আপত্তি. সঞ্ঞায করণভূতায ৰিমোক্খো এতাযাতি সঞ্ঞাৰিমোক্খা. এত্থ চ ৰীতিক্কমসঞ্ঞা অৰিজ্জমানাপি আপত্তিযা ৰিমুচ্চনস্স সাধকতমট্ঠেন গহিতা. যথা ৰুট্ঠিযা অভাৰেন জাতং দুব্ভিক্খং ‘‘ৰুট্ঠিকত’’ন্তি ৰুচ্চতি, এৰংসম্পদমিদং ৰেদিতব্বং. অযং সচিত্তকাপত্তি.
৮৬২-৪. ইতরা পন অচিত্তকাপত্তি. ৰীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৰেন নত্থি ৰিমোক্খো এতাযাতি নোসঞ্ঞাৰিমোক্খা. সুচিত্তেন সৰাসনকিলেসপ্পহানেন, সকললোকিযলোকুত্তরকুসলসম্পযোগেন চ সুন্দরচিত্তেন ভগৰতা পকাসিতা সব্বাৰ আপত্তি চিত্তস্স ৰসেন দুৰিধা সিযুন্তি যোজনা. সচিত্তকসমুট্ঠানৰসেন পনাতি সচিত্তকসমুট্ঠানৰসেনেৰ. সচিত্তকমিস্সকৰিৰজ্জনত্থায পন-সদ্দো এৰকারত্থো ৰুত্তো.
যা সচিত্তকেহি ৰা অচিত্তকমিস্সকসমুট্ঠানৰসেন ৰা সমুট্ঠাতি, অযং অচিত্তকা.
৮৬৫. সুৰিজ্জেনাতি সোভমানাহি তীহি ৰিজ্জাহি ৰা অট্ঠহি ৰা ৰিজ্জাহি সমন্নাগতত্তা সুৰিজ্জেন. অনৰজ্জেনাতি সৰাসনকিলেসাৰজ্জরহিতত্তা অনৰজ্জেন ভগৰতা. লোকপণ্ণত্তিৰজ্জতো লোকপণ্ণত্তিৰজ্জৰসেন সব্বাৰ আপত্তিযো ৰজ্জৰসেন দুৰিধা দুকা ৰুত্তাতি যোজনা.
৮৬৬. যস্সা সচিত্তকে পক্খে, চিত্তং অকুসলং সিযাতি যস্সা সচিত্তকাচিত্তকসমুট্ঠানায অচিত্তকায সুরাপানাদিআপত্তিযা সচিত্তকসমুট্ঠানপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, অযং লোকৰজ্জা নামাতি অত্থো. যস্সা পন সচিত্তকসমুট্ঠানায পঠমপারাজিকাদিআপত্তিযা চিত্তং অকুসলমেৰ হোতি, তস্সা লোকৰজ্জতায ৰত্তব্বমেৰ নত্থি. অচিত্তকাপি ৰা আপত্তি সচিত্তকপক্খে কুসলচিত্তে সতি লোকৰজ্জতায সিদ্ধায অচিত্তকপক্খেপি লোকৰজ্জো হোতি, কিমঙ্গং পন অকুসলচিত্তেনেৰ আপজ্জিতব্বায আপত্তিযা লোকৰজ্জতাতি সা ৰিসুং ন ৰুত্তা.
যস্মা পন পণ্ণত্তিৰজ্জায ৰত্থুৰীতিক্কমৰজ্জা সিযা কুসলং, সিযা অব্যাকতং, তস্মা তস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং কুসলমেৰাতি অযং নিযমো নত্থীতি আহ ‘‘সেসা পণ্ণত্তিৰজ্জকা’’তি. ‘‘পণ্ণত্তিৰজ্জকা’’তি ইমিনা চ লক্খণেন ৰত্থুৰিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খে চিত্তং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, তস্মা তস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৰাতি অযং নিযমো নত্থীতি আহ.
৮৬৭. কাযদ্ৰারেন আপজ্জিতব্বা কাযকম্মং. উভযত্থ আপজ্জিতব্বা তদুভযং কাযকম্মং ৰচীকম্মং. মনোদ্ৰারে আপত্তি নাম নত্থীতি মনোকম্মং ন ৰুত্তং. ‘‘মনোদ্ৰারে আপত্তি নাম নত্থীতি চ ইদং যেভুয্যৰসেন ৰুত্তং উপনিক্খিত্তসাদিযনাদীসু মনোদ্ৰারেপি আপত্তিসম্ভৰতো’’তি আচরিযা.
৮৬৮-৯. কুসলাদিতিকদ্ৰযন্তি কুসলত্তিকঞ্চেৰ ৰেদনাত্তিকঞ্চ. আপত্তিং আপজ্জন্তো কুসলাকুসলচিত্তো, তথা অব্যাকতচিত্তো ৰা হুত্ৰা আপজ্জতীতি যোজনা.
দুক্খাদিসংযুতোতি আদি-সদ্দেন উপেক্খাৰেদনাসমঙ্গিনো সঙ্গহো. এৰং সন্তেপি সব্বসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্তৰসেন একং চিত্তং, কুসলাব্যাকতৰসেন দ্ৰে চিত্তানি, সব্বেসং ৰসেন তীণি চিত্তানি. দুক্খৰেদনাৰসেন একা ৰেদনা, সুখউপেক্খাৰসেন দ্ৰে, সব্বাসং ৰসেন তিস্সো ৰেদনাতি অযমেৰ ভেদো লব্ভতি, ন অঞ্ঞো ভেদো.
কুসলত্তিকং সচেপি গহিতং, ন পন সব্বেসমেৰ চিত্তানং ৰসেন লব্ভতি, অথ খো আপত্তিসমুট্ঠাপকানং বাত্তিংসচিত্তানমেৰ ৰসেন লব্ভতি. বাত্তিংসেৰ হি চিত্তানি আপত্তিসমুট্ঠাপকানি. দ্ৰাদস অকুসলানি, অট্ঠ কামাৰচরকুসলানি, দস কামাৰচরকিরিযচিত্তানি, কুসলতো, কিরিযতো চ দ্ৰে অভিঞ্ঞাচিত্তানি চাতি এৰং বাত্তিংসচিত্তেহি সমুট্ঠিতাপি আপত্তি অকুসলা ৰা হোতি অব্যাকতা ৰা, নত্থি আপত্তি কুসলং. যথাহ সমথক্খন্ধকে ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি (চূল়ৰ. ২২২; পরি. ৩০৩). অযং পন পাঠো পণ্ণত্তিৰজ্জংযেৰ সন্ধায ৰুত্তো, ন লোকৰজ্জং. যস্মিঞ্হি পথৰিখণনভূতগামপাতব্যতাদিকে আপত্তাধিকরণে কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতি, তস্মিঞ্চ সতি ন সক্কা ৰত্তুং ‘‘নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি. তস্মা নযিদং অঙ্গপহোনকচিত্তং সন্ধায ৰুত্তং. যং তাৰ আপত্তাধিকরণং লোকৰজ্জং, তং একন্ততো অকুসলমেৰ. তত্থ ‘‘সিযা অকুসল’’ন্তি ৰিকপ্পো নত্থি. যং পন পণ্ণত্তিৰজ্জং, তং যস্মা সঞ্চিচ্চ ‘‘ইমং আপত্তিং ৰীতিক্কমামী’’তি ৰীতিক্কমন্তস্সেৰ অকুসলং হোতি, অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স সহসেয্যাদিৰসেন আপজ্জনতো অব্যাকতং হোতি, তস্মা তত্থ সঞ্চিচ্চাসঞ্চিচ্চৰসেন ইমং ৰিকপ্পভাৰং সন্ধায ইদং ৰুত্তং ‘‘আপত্তাধিকরণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি. সচে পন ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতি, ইদং ৰুচ্চতি আপত্তাধিকরণং কুসল’’ন্তি ৰদেয্য, অচিত্তকানং এল়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানানম্পি কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য, ন চ তত্থ ৰিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং, কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিৰসেন পন চলিতপৰত্তানং কাযৰাচানং অঞ্ঞতরমেৰ অঙ্গং, তঞ্চ রূপক্খন্ধপরিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি.
৮৭০. ইদং তু লক্খণন্তি ইদং নিদানাদিসাধারণৰিনিচ্ছযলক্খণং.
৮৭১. ‘‘তরু’’ন্তিআদিগাথা পুব্বে ৰুত্তত্থাৰ. অযং পন ৰিসেসো – তত্থ ‘‘দ্ৰযঙ্কুর’’ন্তি ৰুত্তং, ইধ ‘‘চতুস্সিখ’’ন্তি. তত্থ ‘‘দ্ৰযঙ্কুর’’ন্তি লোকৰজ্জপণ্ণত্তিৰজ্জানং গহণং, ইধ চতুস্সিখন্তি চতুন্নং ৰিপত্তীনং. চত্তারো সীখা অঙ্কুরা এতস্সাতি ৰিগ্গহো. তত্থ ৰিপত্তি ‘‘সত্তফল’’ন্তি সত্তফলেসু অন্তোগধা, ইধ ৰিপত্তিট্ঠানে ৰজ্জং গহেত্ৰা সত্তফলানি.
৮৭২. অনুত্তরতং গতং অত্তনা উত্তরস্স উত্তমস্স কস্সচি অৰিজ্জমানত্তা ইমং উত্তরং উত্তরং নাম পকরণং যো থেরনৰমজ্ঝিমেসু অঞ্ঞতরো পরিযাপুণাতি পাঠস্স পগুণৰাচুগ্গতকরণেন অধীযতি, পরিপুচ্ছতি অত্থঞ্চ অত্থৰণ্ণনং সুত্ৰা সক্কচ্চং উগ্গহেত্ৰা মনসা পেক্খিত্ৰা পঞ্ঞায সুপ্পটিৰিজ্ঝিত্ৰা ধারেতি, সো চ ভিক্খু চ-সদ্দেন এৰমেৰ ৰিনযৰিনিচ্ছযে যো ভিক্খু যুত্তো, সো চ কাযৰাচৰিনযে কাযৰাচাৰীতিক্কমানং ৰিনযনে সংৰরণে ৰিনযে ৰিনযপিটকে অনুত্তরতং উপযাতি অত্তনো উত্তরিতরস্স অৰিজ্জমানতং উপগচ্ছতি. এত্থ কারণমাহ ‘‘উত্তরতো’’তি, পগুণৰাচুগ্গতকরণেন অধীতেন অত্থৰণ্ণনং সুত্ৰা ধারণেন সুট্ঠু ধারিতেন ইমিনা উত্তরপকরণেন হেতুভূতেনাতি অত্থো.
ইতি উত্তরে লীনত্থপকাসনিযা
লক্খণকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.