ৰিনযৰিনিচ্ছয-টীকা (দুতিযো ভাগো)

পাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা

১৮৩০-১. এৰং নাতিসঙ্খেপৰিত্থারনযেন দ্ৰেনৰুতি পাচিত্তিযানি দস্সেত্ৰা তদনন্তরং নিদ্দিট্ঠে পাটিদেসনীযে দস্সেতুমাহ ‘‘যো চন্তরঘর’’ন্তিআদি. তত্থ অন্তরঘরন্তি রথিকাদিমাহ. যথাহ ‘‘অন্তরঘরং নাম রথিকা ব্যূহং সিঙ্ঘাটকং ঘর’’ন্তি.

যো পন ভিক্খু অন্তরঘরং পৰিট্ঠায অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো যং কিঞ্চি খাদনং, ভোজনম্পি ৰা সহত্থা পটিগ্গণ্হেয্য, তস্স ভিক্খুনো গহণে দুক্কটং, ভোগে অজ্ঝোহারে পাটিদেসনীযং সিযাতি যোজনা.

ইতো পট্ঠায চতস্সো গাথা উপ্পটিপাটিযা পোত্থকেসু লিখিতা, তাসং অযং পটিপাটি – ‘‘এত্থন্তরঘর’’ন্তি ততিযা, ‘‘তস্মা ভিক্খুনিযা’’তি চতুত্থী, ‘‘রথিকাদীসূ’’তি পঞ্চমী, ‘‘রথিকাযপি ৰা’’তি ছট্ঠী. পটিপাটি পনাযং মাতিকট্ঠকথক্কমেন ৰেদিতব্বা. ইমায পটিপাটিযা তাসং অত্থৰণ্ণনা হোতি –

১৮৩২-৩. পুরিমগাথাদ্ৰযেন পদভাজনাগতসামঞ্ঞৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা ইদানি অট্ঠকথাগতং ৰিসেসং দস্সেতুমাহ ‘‘এত্থা’’তিআদি. তত্থ এত্থাতি ইমস্মিং পঠমপাটিদেসনীযসিক্খাপদে. তস্সাতি অঞ্ঞাতিকভিক্খুনিযা. ৰাক্যতোতি ‘‘অন্তরঘরং পৰিট্ঠাযা’’তি ৰচনতো. হি-সদ্দো হেতুম্হি. যস্মা ভিক্খুস্স ঠিতট্ঠানং নপ্পমাণন্তি অট্ঠকথায (পাচি. অট্ঠ. ৫৫৩) ৰণ্ণিতং, তস্মা আরামাদীসু ঠত্ৰা দেন্তিযা ভিক্খুনিযা হত্থতো ৰীথিআদীসু ঠত্ৰা যো পটিগ্গণ্হেয্য চে, এৰং পটিগ্গণ্হতো তস্স ভিক্খুনো ন দোসোতি যোজনা. পরিভোগস্স পটিগ্গহণমূলকত্তা ন দোসো. ‘‘পটিগ্গণ্হতো’’তি ইমিনা পরিভোগে পাটিদেসনীযাভাৰো চ দীপিতো হোতি.

১৮৩৪. সচে ভিক্খুনী রথিকাদীসু ঠত্ৰা ভোজনং দেতি, ভিক্খু অন্তরারামে ঠত্ৰা পটিগ্গণ্হাতি চে, তস্স আপত্তীতি যোজনা. গাথাবন্ধৰসেন ‘‘ভিক্খুনি ভোজন’’ন্তি রস্সত্তং. আপত্তীতি চ পটিগ্গহণপরিভোগেসু দুক্কটপাটিদেসনীযাপত্তিযো সন্ধায ৰুত্তং.

১৮৩৫. রথিকাদীসু ঠত্ৰা ভিক্খুনী ভোজনং দেতি চে, তং রথিকাযপি ৰা…পে… অযং নযোতি যোজনা. তত্থ রথিকাতি রচ্ছা. ব্যূহন্তি অনিব্বিজ্ঝিত্ৰা ঠিতা গতপচ্চাগতরচ্ছা. সন্ধি নাম ঘরসন্ধি. সিঙ্ঘাটকন্তি চতুক্কোণং ৰা তিকোণং ৰা মগ্গসমোধানট্ঠানং. অযং নযোতি ‘‘আপত্তী’’তি অনন্তরগাথায ৰুত্তনযো.

১৮৩৭. আমিসেন অসম্ভিন্নরসং সন্ধায ইদং দুক্কটং ভাসিতং. আমিসেন সম্ভিন্নে একরসে যামকালিকাদিম্হি পটিগ্গহেত্ৰা অজ্ঝোহারে পাটিদেসনীযাপত্তি সিযাতি যোজনা.

১৮৩৮. একতোউপসম্পন্নহত্থতোতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নায হত্থতো. যথাহ ‘‘একতোউপসম্পন্নাযাতি ভিক্খুনীনং সন্তিকে উপসম্পন্নাযা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৫৩). ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্নায পন যথাৰত্থুকমেৰাতি.

১৮৩৯. অঞ্ঞাতিকায ঞাতিকসঞ্ঞিস্স, তথেৰ ৰিমতিস্স চ দুক্কটন্তি যোজনা.

১৮৪০. অঞ্ঞাতিকায দাপেন্তিযা ভূমিযা নিক্খিপিত্ৰা দদমানায ৰা অন্তরারামাদীসু ঠত্ৰা দেন্তিযা পটিগ্গণ্হতো ভিক্খুস্স অনাপত্তীতি যোজনা. অন্তরারামাদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন ভিক্খুনুপস্সযতিত্থিযসেয্যাপটিক্কমনাদিং সঙ্গণ্হাতি. পটিক্কমনং নাম ভোজনসালা.

১৮৪১. গামতো বহি নীহরিত্ৰা দেতীতি যোজনা.

১৮৪২. হত্থতোতি এত্থ ‘‘গহণে’’তি সেসো. তথাতি অনাপত্তি. সমুট্ঠানং ইদং সিক্খাপদং এল়কলোমেন সমং মতন্তি যোজনা.

পঠমপাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা.

১৮৪৩-৪. অৰুত্তেতি ৰক্খমাননযেন অৰুত্তে. একেনপি চ ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো. অপসক্কাতি অপগচ্ছ. আদি-অত্থৰাচিনা ইতি-সদ্দেন ‘‘অপসক্ক তাৰ, ভগিনি, যাৰ ভিক্খূ ভুঞ্জন্তী’’তি ৰাক্যসেসো সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. ইমিনা অপসাদনাকারো সন্দস্সিতো. ‘‘একেনপি চ ভিক্খুনা’’তি ইমিনা অৰকংসো দস্সিতো. উক্কংসো পন ‘‘তেহি ভিক্খূহি সা ভিক্খুনী অপসাদেতব্বা’’তি পাল়িতোপি দট্ঠব্বো. ‘‘আমিস’’ন্তি সামঞ্ঞৰচনেপি পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরস্সেৰ গহণং. যথাহ ‘‘পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতরেনা’’তি. ভোগেতি চ একতোউপসম্পন্নন্তি চ ৰুত্তত্থমেৰ.

১৮৪৫. তথেৰাতি দুক্কটং. তত্থাতি অনুপসম্পন্নায.

১৮৪৬. অত্তনো ভত্তে দিন্নেপি ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তি, পুরিমসিক্খাপদেন পন আপত্তিসম্ভৰা ‘‘ন দেতী’’তি ৰুত্তং. যথাহ ‘‘অত্তনো ভত্তং দাপেতি, ন দেতীতি এত্থ সচেপি অত্তনো ভত্তং দেতি, ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তিযেৰ, পুরিমসিক্খাপদেন আপত্তী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৫৮). তথাতি অনাপত্তি. উভযসিক্খাপদেহিপি অনাপত্তিং দস্সেতুমাহ ‘‘পদেতি চে’’তি. যথাহ ‘‘অঞ্ঞেসং ভত্তং দেতি, ন দাপেতীতি এত্থ পন সচেপি দাপেয্য, ইমিনা সিক্খাপদেন আপত্তি ভৰেয্য, দেন্তিযা পন নেৰ ইমিনা, ন পুরিমেন আপত্তী’’তি.

১৮৪৭. ভিক্খুনী যং ন দিন্নং, তং দাপেতি, যত্থ ৰা ন দিন্নং, তত্থ দাপেতি, তম্পি সব্বেসং মিত্তামিত্তানং সমং দাপেতি, তত্থাপি অনাপত্তি.

১৮৪৮. সিক্খমানা ৰা সামণেরিকা ৰা ‘‘ইধ সূপং দেথ, ওদনং দেথা’’তি ৰোসাসন্তী ৰিধানং করোন্তী ঠিতা, তং অনপসাদেন্তস্স অনাপত্তি. পঞ্চেৰ ভোজনানি ৰিনা অঞ্ঞং ৰোসাসন্তিং ভিক্খুনিং অনপসাদেন্তস্স অনাপত্তি. অনপসাদেন্তস্স উম্মত্তকাদিনোপি অনাপত্তীতি যোজনা.

১৮৪৯. সমুট্ঠানন্তি এত্থ ‘‘ইমস্সা’’তি সেসো. ভোজনং কিরিযং, ৰোসাসন্তিযা অনিৰারণং অকিরিযন্তি এৰমিদং ক্রিযাক্রিযং.

দুতিযপাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা.

১৮৫০-১. সেক্খন্তি সম্মতেতি ‘‘সেক্খসম্মতং নাম কুলং যং কুলং সদ্ধায ৰড্ঢতি, ভোগেন হাযতি, এৰরূপস্স কুলস্স ঞত্তিদুতিযেন কম্মেন সেক্খসম্মুতি দিন্না হোতী’’তি (পাচি. ৫৬৭) ৰুত্তং ইদং কুলং সেক্খসম্মতং নাম. তেনাহ ‘‘লদ্ধসম্মুতিকে কুলে’’তি. লদ্ধা সম্মুতি যেনাতি ৰিগ্গহো. ঘরূপচারং ওক্কন্তে নিমন্তিতোপি অনিমন্তিতোৰ হোতীতি আহ ‘‘ঘরূপচারোক্কমনা পুব্বেৰা’’তি. যথাহ ‘‘অনিমন্তিতো নাম অজ্জতনায ৰা স্ৰাতনায ৰা অনিমন্তিতো, ঘরূপচারং ওক্কমন্তে নিমন্তেতি, এসো অনিমন্তিতো নামা’’তি (পাচি. ৫৬৭).

‘‘অগিলানো নাম যো সক্কোতি পিণ্ডায চরিতু’’ন্তি ৰুত্তত্তা ভিক্খায চরিতুং সমত্থো অগিলানো নাম. গহেত্ৰাতি সহত্থা পটিগ্গহেত্ৰা. ‘‘আমিস’’ন্তি ইমিনা সম্বন্ধো. যথাহ ‘‘খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা সহত্থা পটিগ্গহেত্ৰা’’তি (পাচি. ৫৬৭). গহণেতি এত্থ ‘‘আহারত্থাযা’’তি সেসো.

১৮৫৩. তত্থাতি অসেক্খসম্মতে কুলে. তথেৰ পরিদীপিতন্তি দুক্কটং পরিদীপিতং.

১৮৫৪. নিমন্তিতস্স ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দেন নিমন্তিতস্স অৰসেসং গণ্হাতি. যথাহ ‘‘নিমন্তিতস্স ৰা গিলানস্স ৰা সেসকং ভুঞ্জতী’’তি. অঞ্ঞেসং ভিক্খা তত্থ দীযতীতি যোজনা. তত্থাতি তস্মিং সেক্খসম্মতে কুলে.

১৮৫৫. যত্থ কত্থচীতি আসনসালাদীসু যত্থ কত্থচি. নিচ্চভত্তাদিকে ৰাপীতি এত্থ আদি-সদ্দেন সলাকভত্তপক্খিকউপোসথিকপাটিপদিকভত্তানং গহণং.

১৮৫৬. দ্ৰারেতি এত্থ ‘‘ঠপেত্ৰা’’তি সেসো. সম্পত্তেতি এত্থ ‘‘পচ্ছা’’তি সেসো. যথাহ ‘‘সচেপি অনাগতে ভিক্খুম্হি পঠমংযেৰ নীহরিত্ৰা দ্ৰারে ঠপেত্ৰা পচ্ছা সম্পত্তস্স দেন্তি, ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৬৯).

১৮৫৭. মহাপচ্চরিযা(পআচি. অট্ঠ. ৫৬৯) গতৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘ভিক্খু’’ন্তিআদি. সমুট্ঠানেল়কূপমন্তি সমুট্ঠানতো এল়কলোমসিক্খাপদসদিসন্তি অত্থো.

ততিযপাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা.

১৮৫৮-৯. ‘‘পঞ্চন্নং পটিসংৰিদিতং, এতং অপ্পটিসংৰিদিতং নামা’’তি ৰচনতো চ ইধাপি ‘‘সহধম্মিকঞাপিত’’ন্তি ৰক্খমানত্তা চ অগহট্ঠ-সদ্দেন পরিব্বাজকানং গহণং. ৰুত্তমেৰ নযং ৰোহারন্তরেন দস্সেতুমাহ ‘‘ইত্থিযা পুরিসেন ৰা’’তি. ‘‘যানি খো পন তানি আরঞ্ঞকানি সেনাসনানী’’তি (পাচি. ৫৭৩) ৰচনতো আরামন্তি আরঞ্ঞকারামমাহ. সচে এৰমারোচিতং পটিসংৰিদিতন্তি হি ৰুত্তং পদভাজনেতি (পাচি. ৫৭৩) যোজনা. পটিসংৰিদিতন্তি পগেৰ নিৰেদিতং.

১৮৬০. পচ্ছা যথারোচিতং তমেৰ ৰা তস্স চ পরিৰারং কত্ৰা অঞ্ঞং বহুং ৰা আহরীযতু, তম্পি পটিসংৰেদিতং নামাতি যোজনা.

১৮৬১. যাগুযা ৰিদিতং কত্ৰাতি এত্থ ‘‘তং ঠপেত্ৰা’’তি ইদং সামত্থিযা লব্ভতি. ইদম্পি ৰিদিতং কুরুন্দিযং ৰট্টতীতি ৰুত্তন্তি যোজনা.

১৮৬২. পনাতি অপি-সদ্দত্থো. অঞ্ঞানিপি কুলানীতি যোজনা. এত্থ ‘‘অসুকং নাম কুলং পটিসংৰেদিতং কত্ৰা খাদনীযাদীনি গহেত্ৰা গচ্ছতীতি সুত্ৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৭৩) অট্ঠকথাসেসো. তেনাতি কতপটিসংৰেদিতেন. তম্পি চ সব্বং ৰট্টতীতি যোজনা.

১৮৬৩. এৰং যং অনারোচিতন্তি ‘‘আরামং ৰা উপচারং ৰা পৰিসিত্ৰা’’তিআদিনা নযেন যং পঠমং অনিৰেদিতং. ‘‘এৰ’’ন্তি ইদং ‘‘যং আরামমনাভত’’ন্তি ইমিনাপি যোজেতব্বং. এৰন্তি ‘‘তস্স পরিৰারং কত্ৰা’’তিআদিনা পকারেন. ‘‘তং অসংৰিদিতং নামা’’তি ইদং ‘‘সহধম্মিকঞাপিত’’ন্তি ইমিনাপি যোজেতব্বং. যথাহ ‘‘পঞ্চন্নং পটিসংৰিদিতং, এতং অপ্পটিসংৰিদিতং নামা’’তি (পাচি. ৫৭৩). অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘পঞ্চন্নং পটিসংৰিদিতন্তি পঞ্চসু সহধম্মিকেসু যং কিঞ্চি পেসেত্ৰা ‘খাদনীযং ৰা ভোজনীযং ৰা আহরিস্সামা’তি পটিসংৰিদিতং কতম্পি অপ্পটিসংৰিদিতমেৰাতি অত্থো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৭৩) ৰুত্তং.

১৮৬৪. কারাপেত্ৰাতি এত্থ ‘‘পটিসংৰিদিত’’ন্তি সেসো.

১৮৬৫. ভিক্খুনা ৰা গন্ত্ৰা অন্তরামগ্গে গহেতব্বন্তি যোজনা. এৰমকত্ৰাতি ‘‘বহিআরামং পেসেত্ৰা’’তিআদিনা ৰুত্তৰিধানং অকত্ৰা. উপচারতোতি এত্থ ভুম্মত্থে তো-পচ্চযো ৰেদিতব্বো.

১৮৬৮. ‘‘পটিসংৰিদিতে’’তিআদীনং পদানং ‘‘অনাপত্তে ৰা’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. পটিসংৰিদিতেতি এত্থ ‘‘গিলানস্সা’’তি সেসো. পটিসংৰিদিতে অনাপত্তি, গিলানস্সাপি অনাপত্তি, অপ্পটিসংৰিদিতেপি তস্স পটিসংৰিদিতস্স অৰসেসকে ৰা গিলানস্স অৰসেসকে ৰা অনাপত্তি এৰাতি সম্বন্ধো. যথাহ অনাপত্তিৰারে ‘‘পটিসংৰিদিতস্স ৰা গিলানস্স ৰা সেসকং ভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ৫৭৫). বহারামে পটিগ্গহেত্ৰা অন্তোযেৰ ভুঞ্জতো অস্স অনাপত্তীতি যোজনা. গহেত্ৰা ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দো ‘‘তস্সা’’তিআদীসুপি যোজেতব্বো.

১৮৬৯. তত্থাতি তস্মিং আরঞ্ঞকারামে. খাদতো অনাপত্তি এৰাতি যোজনা, তত্থ ‘‘অঞ্ঞেন কপ্পিযং কত্ৰা দিন্নানী’’তি সেসো.

চতুত্থপাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা.

ইতি ৰিনযত্থসারসন্দীপনিযা ৰিনযৰিনিচ্ছযৰণ্ণনায

পাটিদেসনীযকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সেখিযকথাৰণ্ণনা

১৮৭০. এৰং পাটিদেসনীযৰিনিচ্ছযং দস্সেত্ৰা তদনন্তরং উদ্দিট্ঠানং সেখিযানং ৰিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘যো অনাদরিযেনেৰা’’তিআদি. যোতি থেরো ৰা নৰো ৰা মজ্ঝিমো ৰা. এত্থ অনাদরিযং নাম সঞ্চিচ্চ আপত্তিআপজ্জনং, নিৰাসনাদিৰত্থস্স উগ্গহণে নিরুস্সাহঞ্চ. পচ্ছতোপি ৰাতি এত্থ ৰা-সদ্দেন ‘‘পস্সতোপি ৰা’’তি ইদং সঙ্গণ্হাতি. তস্স চাতি এত্থ চ-সদ্দো ৰক্খমানসমুচ্চযো.

১৮৭১. ন কেৰলং ৰুত্তনযেন নিৰাসেন্তস্সেৰ হোতি, খন্ধকাগতহত্থিসোণ্ডাদিআকারেনাপি নিৰাসেন্তস্স দুক্কটং হোতীতি আহ ‘‘হত্থিসোণ্ডাদী’’তিআদি. হত্থিসোণ্ডাদিনিৰাসনং পরতো খুদ্দকৰত্থুক্খন্ধকে (চূল়ৰ. ২৮০) আৰি ভৰিস্সতি. পরিমণ্ডলন্তি সমন্ততো মণ্ডলং কত্ৰা. ৰত্থব্বন্তি নিৰত্থব্বং নিৰাসেতব্বন্তি অত্থো.

১৮৭২. জাণুমণ্ডলতো হেট্ঠাতি এত্থ ‘‘জঙ্ঘট্ঠিসীসতো পট্ঠাযা’’তি সেসো. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণকন্তি ৰড্ঢকিঅঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলমত্তন্তি আচরিযা. ‘‘যো পন সুক্খজঙ্ঘো ৰা মহাপিণ্ডিকমংসো ৰা হোতি, তস্স সারুপ্পত্থায জাণুমণ্ডলতো অট্ঠঙ্গুলাধিকম্পি ওতারেত্ৰা নিৰাসেতুং ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৭৬) অট্ঠকথং সঙ্গণ্হিতুমাহ ‘‘ততো ঊনং ন ৰট্টতী’’তি.

১৮৭৩. অসঞ্চিচ্চ অপরিমণ্ডলং নিৰাসেন্তস্স অনাপত্তীতি যোজনা. এৰমুপরিপি. অসঞ্চিচ্চাতি ‘‘অপরিমণ্ডলং নিৰাসেস্সামী’’তি এৰং অসঞ্চিচ্চ, অথ খো ‘‘পরিমণ্ডলংযেৰ নিৰাসেস্সামী’’তি ৰিরজ্ঝিত্ৰা অপরিমণ্ডলং নিৰাসেন্তস্স অনাপত্তি. অসতিস্সাপীতি অঞ্ঞৰিহিতস্সাপি তথা নিৰাসেন্তস্স অনাপত্তি. অজানন্তস্সাতি কেৰলং পরিমণ্ডলং নিৰাসেতুং অজানন্তস্স অনাপত্তি. অপিচ নিৰাসনৰত্তং উগ্গহেতব্বং. উগ্গহিতৰত্তোপি সচে ‘‘আরুল়্হ’’ন্তি ৰা ‘‘ওরুল়্হ’’ন্তি ৰা ন জানাতি, তস্সাপি অনাপত্তিযেৰ. গিলানস্সাতি যস্স জঙ্ঘায ৰা পাদে ৰা ৰণো হোতি, তস্স উক্খিপিত্ৰা ৰা ওতারেত্ৰা ৰা নিৰাসেন্তস্স অনাপত্তি. পাদোতি চেত্থ পাদসমীপং অধিপ্পেতং. আপদাসূতি ৰাল়া ৰা চোরা ৰা অনুবন্ধন্তি, এৰরূপাসু আপদাসু অনাপত্তি.

পরিমণ্ডলকথাৰণ্ণনা.

১৮৭৪. উভো কোণে সমং কত্ৰাতি পারুপনস্স একংসে কতস্স পিট্ঠিপস্সে, উদরপস্সে চ ওলম্বমানে উভো কণ্ণে হত্থিপিট্ঠে গণ্ডা ৰিয সমং কত্ৰা. পরিমণ্ডলং কত্ৰাতি এতস্সেৰ অত্থপদং. সাদরন্তি ভাৰনপুংসকনিদ্দেসো. সাদরং ৰা পারুপিতব্বন্তি যোজনা, সাদরং পারুপনং কত্তব্বন্তি অত্থো. এৰং অকরোন্তস্সাতি পারুপনৰত্তে আদরং জনেত্ৰা এৰং অপারুপন্তস্স.

১৮৭৫. ‘‘পরিমণ্ডলং নিৰাসেস্সামীতি সিক্খা করণীযা’’তি (পাচি. ৫৭৬) ৰা ‘‘পরিমণ্ডলং পারুপিস্সামীতি সিক্খা করণীযা’’তি (পাচি. ৫৭৭) ৰা ‘‘অন্তরঘরে’’তি অৰিসেসেত্ৰা ৰুত্তত্তা আহ ‘‘অৰিসেসেন ৰুত্ত’’ন্তি. ইদং সিক্খাপদদ্ৰযং যস্মা অৰিসেসেন ৰুত্তং, তস্মা ঘরে, ৰিহারে ৰা কাতব্বং পরিমণ্ডলন্তি যোজনা. ঘরেতি অন্তরঘরে. ৰিহারে ৰাতি বুদ্ধুপট্ঠানাদিকালং সন্ধায ৰুত্তং. পরিমণ্ডলং কত্তব্বন্তি পরিমণ্ডলমেৰ নিৰাসেতব্বং পারুপিতব্বন্তি অত্থো.

দুতিযং.

১৮৭৬. উভো কোণে সমং কত্ৰাতি সম্বন্ধো. গীৰমেৰ চ অনুৰাতেন ছাদেত্ৰাতি যোজনা.

১৮৭৭. তথা অকত্ৰাতি যথাৰুত্তৰিধানং অকত্ৰা. জত্তূনিপীতি উভো অংসকূটানিপি. উরম্পি চাতি হদযম্পি. ৰিৰরিত্ৰাতি অপ্পটিচ্ছাদেত্ৰা. যথাকামন্তি ইচ্ছানুরূপং. গচ্ছতোতি এত্থ ‘‘অন্তরঘরে’’তি সেসো. অন্তরঘরং নাম গামে ৰা হোতু ৰিহারে ৰা, পচিত্ৰা ভুঞ্জিত্ৰা গিহীনং ৰসনট্ঠানং.

ততিযং.

১৮৭৮-৯. ‘‘মণিবন্ধতো’’তি ইমিনাপি ‘‘হেট্ঠা’’তি যোজেতব্বং. ৰাসূপগস্সাতি এত্থ ‘‘কাযং ৰিৰরিত্ৰা নিসীদতো’’তি সেসো. ৰাসূপগো নাম রত্তিৰাসত্থায উপগতো, এতেন ৰাসত্থায অন্তরঘরং উপগচ্ছন্তেন সুপ্পটিচ্ছন্নেনেৰ উপগন্তব্বন্তি দীপিতং হোতি, এতেনেৰ ৰাসূপগতস্স সন্তিকং উপগতস্স যথাকামং গমনে ন দোসোতি চ ৰুত্তমেৰ হোতি. তেনাহ গণ্ঠিপদে ‘‘একদিৰসম্পি ৰাসূপগতস্স সন্তিকং যথাসুখং গন্তুং ৰট্টতি, কো পন ৰাদো চতুপঞ্চাহং ৰাসমধিট্ঠায ৰসিতভিক্খূনং সন্তিক’’ন্তি.

চতুত্থং.

১৮৮০. সুৰিনীতেনাতি হত্থপাদানং অকীল়াপনেনেৰ সুট্ঠু ৰিনীতেন.

পঞ্চমং.

১৮৮১. গাথাবন্ধৰসেন ‘‘সতীমতা’’তি দীঘো কতো. অৰিকারেনাতি তংতদৰলোকাসহিতেন. যুগং মত্তা পমাণং এতস্সাতি যুগমত্তং, রথযুগং চতুহত্থপ্পমাণং, তত্তকং পদেসং. পেক্খিনাতি ওলোকেন্তেন. ‘‘ভিক্খুনা ওক্খিত্তচক্খুনা’’তি পদচ্ছেদো.

১৮৮২. অন্তরঘরে যত্থ কত্থচিপি একস্মিম্পি ঠানে ঠত্ৰাতি যোজনা. এৰং ৰুত্তেপি তথারূপে অন্তরাযে সতি গচ্ছতোপি ওলোকেতুং লব্ভতি. একস্মিং পন ঠানে ঠত্ৰাতি এত্থ গচ্ছন্তোপি পরিস্সযাভাৰং ওলোকেতুং লব্ভতিযেৰ. ‘‘তথা গামে পূজ’’ন্তি গণ্ঠিপদেসু ৰুত্তং. পি-সদ্দো পন-সদ্দত্থো, ওলোকেতুং পন ৰট্টতীতি ৰুত্তং হোতি.

১৮৮৩. ওলোকেন্তো তহং তহন্তি যো অনাদরিযং পটিচ্চ তং তং দিসাভাগং পাসাদং কূটাগারং ৰীথিং ওলোকেন্তো.

সত্তমং.

১৮৮৪. একতো ৰাপীতি একঅংসকূটতো ৰা. উভতো ৰাপীতি উভযংসকূটতো ৰা. ইন্দখীলকতো অন্তোতি গামদ্ৰারিন্দখীলতো অন্তো, ঘরেতি ৰুত্তং হোতি.

নৰমং.

১৮৮৫. তথা নিসিন্নকালেপীতি ইন্দখীলস্স অন্তো নিসিন্নকালেপি. কুণ্ডিকং নীহরন্তেন চ চীৰরং অনুক্খিপিত্ৰা দাতব্বা কুণ্ডিকাতি যোজনা. কুণ্ডিকন্তি চ উপলক্খণমত্তং. ধম্মকরণাদীসুপি এসেৰ নযো.

দসমং.

পঠমো ৰগ্গো.

১৮৮৬. গন্তুঞ্চেৰ নিসীদিতুঞ্চ ন ৰট্টতীতি যোজনা. চ-সদ্দো কিরিযাসমুচ্চযো. হসনীযস্মিং ৰত্থুস্মিন্তি হাসজনকে কারণে. সিতমত্তন্তি মন্দহাসং.

পঠমদুতিযানি.

১৮৮৭. অপ্পসদ্দেনাতি ‘‘কিত্তাৰতা অপ্পসদ্দো হোতি? দ্ৰাদসহত্থে গেহে আদিম্হি সঙ্ঘত্থেরো, মজ্ঝে দুতিযত্থেরো, অন্তে ততিযত্থেরোতি এৰং নিসিন্নেসুযং সঙ্ঘত্থেরো দুতিযত্থেরেন সদ্ধিং মন্তেতি, দুতিযত্থেরো তস্স সদ্দঞ্চেৰ সুণাতি, কথঞ্চ ৰৰত্থপেতি. ততিযত্থেরো পন সদ্দমেৰ সুণাতি, কথং ন ৰৰত্থপেতি. এত্তাৰতা অপ্পসদ্দো হোতী’’তি (পাচি. ৫৮৮) ৰুত্তঅপ্পসদ্দযুত্তেন. সচে পন ততিযত্থেরো কথঞ্চ ৰৰত্থপেতি, মহাসদ্দো নাম হোতীতি.

ততিযং.

১৮৮৮. কাযপ্পচালকং কত্ৰাতি কাযং চালেত্ৰা চালেত্ৰা. উপরিপি এসেৰ নযো. হত্থস্স ৰুত্তলক্খণত্তা ‘‘বাহূ’’তি মণিবন্ধতো যাৰ অংসকূটা গহেতব্বা.

১৮৮৯. উজুং পগ্গহেত্ৰাতি উজুং ঠপেত্ৰা. আসিতব্বন্তি নিসীদিতব্বং. ‘‘সমেন ইরিযাপথেন তূ’’তি পদচ্ছেদো.

১৮৯০. ইত্থম্ভূতে করণৰচনং. গমনপটিসংযুত্তেসু সিক্খাপদেসু গমনস্স অসম্ভৰোতি আহ ‘‘নিসীদনেন যুত্তেসূ’’তি.

পঞ্চমছট্ঠসত্তমট্ঠমনৰমানি.

দুতিযো ৰগ্গো.

১৮৯১. খম্ভং কত্ৰাতি কটিযা একপস্সে ৰা দ্ৰীসু ৰা পস্সেসু কপ্পরসন্ধিতো আভুজিত্ৰা হত্থং ঠপেত্ৰা. যথাহ – ‘‘খম্ভকতো নাম কটিযং হত্থং ঠপেত্ৰা কতখম্ভো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৯৬). উক্কুটিকায ৰা গচ্ছতোতি যোজনা. উক্কুটিকা ৰুচ্চতি পণ্হিযো উক্খিপিত্ৰা অগ্গপাদেহি ৰা অগ্গপাদে উক্খিপিত্ৰা পণ্হীহি এৰ ৰা ভূমিং ফুসন্তস্স গমনং.

১৮৯২. দুস্সপল্লত্থিকাযাতি আযোগপল্লত্থিকায. অন্তরঘরে নিসীদন্তস্স তস্স দুক্কটং হোতীতি যোজনা.

১৮৯৩. দুতিযে চাতি ‘‘ন খম্ভকতো অন্তরঘরে নিসীদিস্সামী’’তি (পাচি. ৫৯৭) সিক্খাপদে চ. চতুত্থে চাতি ‘‘ন ওগুণ্ঠিতো অন্তরঘরে নিসীদিস্সামী’’তি (পাচি. ৫৯৯) সিক্খাপদে চ. ছট্ঠেতি ‘‘ন পল্লত্থিকায অন্তরঘরে’’ইচ্চাদি (পাচি. ৬০১) সিক্খাপদে চ. ইতি এৰং সারুপ্পা সমণাচারানুচ্ছৰিকা ছব্বীসতি সিক্খাপদানি পকাসিতানি.

পঠমদুতিযততিযচতুত্থপঞ্চমছট্ঠানি.

১৮৯৪. ৰিঞ্ঞুনা ভিক্খুনা সক্কচ্চং সতিযুত্তেন, পত্তসঞ্ঞিনা চ হুত্ৰা সমসূপোৰ পিণ্ডপাতো গহেতব্বোতি যোজনা. এৰং এতায গাথায সিক্খাপদত্তযং সঙ্গহিতং. সক্কচ্চন্তি সতিং উপট্ঠপেত্ৰা. ‘‘সতিযুত্তেনা’’তি ইদং ‘‘সক্কচ্চ’’ন্তি এতস্স অত্থপদং. ‘‘সতিং উপট্ঠপেত্ৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬০২) হি অট্ঠকথাযং ৰুত্তং. পত্তে সঞ্ঞা পত্তসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি পত্তসঞ্ঞী, অনঞ্ঞৰিহিতেন অত্তনো ভাজনেযেৰ উপনিবদ্ধসঞ্ঞিনাতি অত্থো.

১৮৯৫. ভত্তচতুব্ভাগোতি ভত্তস্স চতুব্ভাগপ্পমাণো. ততো অধিকং গণ্হতো দুক্কটং.

১৮৯৬. ‘‘রসরসে’’তি ৰত্তব্বে ‘‘রসেরসে’’তি গাথাবন্ধৰসেন ৰুত্তং. দ্ৰে সূপে ঠপেত্ৰা অৰসেসানি ওলোণিসাকসূপেয্যমচ্ছরসমংসরসাদীনি রসরসাতি ৰেদিতব্বানি. এত্থ চ ‘‘ওলোণীতি দধিকতং গোরস’’ন্তি কেচি. ‘‘একা ব্যঞ্জনৰিকতী’’তি অপরে. ‘‘যো কোচি সুদ্ধো কঞ্জিকতক্কাদিরসো’’তি অঞ্ঞে. সাকসূপেয্যগ্গহণেন যা কাচি সূপেয্যসাকেহি কতা ব্যঞ্জনৰিকতি ৰুত্তা. মংসরসাদীনীতি আদি-সদ্দেন অৰসেসা সব্বাপি ব্যঞ্জনৰিকতি সঙ্গহিতাতি দট্ঠব্বং. ঞাতকাদীনন্তি এত্থ ‘‘সন্তকং গণ্হন্তস্সা’’তি সেসো. অঞ্ঞত্থাযাতি এত্থ ‘‘কতং গণ্হন্তস্সা’’তি সেসো. ধনেনাতি এত্থ ‘‘অত্তনো’’তি চ ‘‘কীত’’ন্তি চ ‘‘গণ্হন্তস্সা’’তি চ সেসো. ঞাতকাদীনং সন্তকং গণ্হন্তস্স, অঞ্ঞত্থায কতং গণ্হন্তস্স, অত্তনো ধনেন কীতং গণ্হন্তস্স অনাপত্তীতি অত্থো.

সত্তমট্ঠমনৰমানি.

১৮৯৭. অধিট্ঠানূপগস্স পত্তস্স মুখৰট্টিযা অন্তোলেখাপমাণেন পূরিতোৰ গহেতব্বোতি যোজনা.

১৮৯৮. অনাপত্তিৰিসযং দস্সেত্ৰা আপত্তিৰিসযং দস্সেতুমাহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থাতি অধিট্ঠানূপগে পত্তে. থূপীকতং কত্ৰাতি এত্থ ‘‘দিয্যমান’’ন্তি সেসো. যথাৰুত্তলেখাতিক্কমো যথা হোতি, এৰং থূপীকতং দিয্যমানং গণ্হতো আপত্তি দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. ইমিনা পঠমং থূপীকতস্স অধিট্ঠানূপগপত্তস্স পচ্ছা পটিগ্গহণঞ্চ পঠমপটিগ্গহিতপত্তে পচ্ছা ভোজনস্স থূপীকতস্স পটিগ্গহণঞ্চ নিৰারিতন্তি ৰেদিতব্বং.

১৮৯৯. কালিকত্তযমেৰ চ থূপীকতং ৰট্টতেৰাতি যোজনা. সেসেতি অনধিট্ঠানূপগে পত্তে. সব্বন্তি চতুব্বিধং কালিকং থূপীকতং ৰট্টতীতি যোজনা.

১৯০০. পেসেতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খূ’’তি সেসো. ভিক্খু ভিক্খূনং যদি পেসেতীতি যোজনা. ‘‘ৰিহারং পেসেতুং ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬০৫) অট্ঠকথায অধিপ্পাযং দস্সেতুং ‘‘ভিক্খূন’’ন্তি ৰচনেন পটিগ্গহণং অৰিজহিত্ৰা ভিক্খুনা এৰ পেসিতং গণ্হন্তানং ভিক্খূনং অনাপত্তীতি দীপিতং হোতি. অঞ্ঞথা ‘‘পূরেতুং ৰট্টতী’’তি এত্তকমেৰ ৰত্তব্বন্তি ৰিঞ্ঞাযতি.

১৯০১. পক্খিপ্পমানন্তি মুখৰট্টিতো উচ্চং কত্ৰা মজ্ঝে পক্খিপিযমানং. ফলাদিকন্তি আদি-সদ্দেন ওদনাদিম্পি সঙ্গণ্হাতি. হেট্ঠা ওরোহতীতি সমন্তা ওকাসসম্ভৰতো চালিযমানং মুখৰট্টিপ্পমাণতো হেট্ঠা ভস্সতি.

১৯০২. তক্কোলকাদীনন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন পূগফলাদীনং সঙ্গহো. ঠপেত্ৰাতি ভত্তমত্থকে নিক্খিপিত্ৰা. ৰটংসকন্তি অৰটংসকং.

১৯০৩. পূৰস্সাতি ৰিকারসম্বন্ধে সামিৰচনং, পূৰৰটংসকন্তি ৰুত্তং হোতি. পূৰস্স যাৰকালিকত্তা আহ ‘‘ইদং থূপীকতং সিযা’’তি.

১৯০৪. পণ্ণানং ৰিসুং ভাজনত্তা আহ ‘‘ৰট্টতী’’তি.

১৯০৫. অস্সাতি ভিক্খুস্স. তং তু সব্বন্তি ‘‘থূপীকতত্তা ন ৰট্টতী’’তি ৰুত্তং তং পন সব্বং. গহিতং সুগহিতন্তি ৰিরাধেত্ৰা পটিগ্গহিতং চে, সুপ্পটিগ্গহিতং.

দসমং.

ততিযো ৰগ্গো.

১৯০৬. ‘‘উপরি ওধি’’ন্তি পদচ্ছেদো. উপরীতি ভত্তস্স উপরি. ওধিন্তি পরিচ্ছেদং. পটিপাটিযাতি অত্তনো দিসায পরিযন্ততো পট্ঠায অনুক্কমেন.

১৯০৭. অঞ্ঞেসন্তি এত্থ ‘‘দেন্তো’’তি সেসো. অত্তনো ভত্তং অঞ্ঞেসং দেন্তো অঞ্ঞস্স ভাজনে আকিরং আকিরন্তো পন পটিপাটিং ৰিনাপি তহিং তহিং ওমসতি চে, নত্থি দোসোতি যোজনা. উত্তরিভঙ্গকং তথা আকিরন্তো তত্থ তত্থ ওমসতি, নত্থি দোসোতি যোজনা. ভুঞ্জনত্থায গণ্হন্তোপি চেত্থ ৰত্তব্বো. উত্তরিভঙ্গং নাম ব্যঞ্জনং.

ততিযং.

১৯০৮. মত্থকং ওমদ্দিত্ৰা পরিভুঞ্জতো দোসোতি যোজনা. ‘‘থূপকতোতি মত্থকতো, ৰেমজ্ঝতো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬১০) অট্ঠকথাৰচনতো মত্থকন্তি এত্থ ভত্তমত্থকমাহ. ওমদ্দিত্ৰাতি হত্থেন ভত্তং অৰমদ্দিত্ৰা.

১৯০৯. সেসকে পরিত্তেপি চাতি অৰসিট্ঠে অপ্পকেপি চ. সংকড্ঢিত্ৰানাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে ঠিতং সংহরিত্ৰা. একতো পন মদ্দিত্ৰা ভুঞ্জতো অনাপত্তীতি যোজনা.

পঞ্চমং.

১৯১০. ভিয্যোকম্যতাহেতূতি পুন গণ্হিতুকামতাহেতু. সূপং ৰাতি মুগ্গাদিসূপং ৰা. ব্যঞ্জনং ৰাতি উত্তরিভঙ্গং ৰা.

ছট্ঠং.

১৯১১. ৰিঞ্ঞত্তিযন্তি সূপোদনৰিঞ্ঞত্তিযং. ‘‘ঞাতকানং ৰা পৰারিতানং ৰা অঞ্ঞস্স অত্থায ৰা অত্তনো ধনেন ৰা’’তি ইদং অনাপত্তিযং অধিকং. গিলানোপি হুত্ৰা পরেসং পত্তং উজ্ঝানসঞ্ঞায ওলোকেন্তস্স আপত্তি হোতীতি আহ ‘‘উজ্ঝানে গিলানোপি ন মুচ্চতী’’তি. উজ্ঝানেতি নিমিত্তত্থে ভুম্মং.

১৯১২. দস্সামীতি ইমস্স ভত্তং ওলোকেত্ৰা ‘‘যং তত্থ নত্থি, তং দস্সামী’’তি ৰা ‘‘দাপেস্সামী’’তি ৰা. অৰমঞ্ঞিত্ৰা উজ্ঝাযনচিত্তং উজ্ঝানং, উজ্ঝানে সঞ্ঞা উজ্ঝানসঞ্ঞা, সা অস্স অত্থীতি ৰিগ্গহো. নউজ্ঝানসঞ্ঞিনো চ অনাপত্তীতি ঞাতব্বন্তি যোজনা.

সত্তমট্ঠমানি.

১৯১৩. ‘‘তেসং মজ্ঝপ্পমাণেনা’’তি ইমিনা অসারুপ্পৰসেন খুদ্দকপটিক্খেপো কতোতি ৰেদিতব্বো. ‘‘নাতিমহন্ত’’ন্তি চ অতিমহন্তস্সেৰ পটিক্খিত্তত্তা খুদ্দকে আপত্তি ন দিস্সতীতি. কবল়োতি আলোপো.

১৯১৪. মূলখাদনীযাদিকে সব্বত্থ খজ্জকে পনাতি যোজনা. ফলাফলেতি খুদ্দকে, মহন্তে চ ফলে.

নৰমং.

১৯১৫. দসমে নত্থি কিঞ্চি ৰত্তব্বং.

দসমং.

চতুত্থো ৰগ্গো.

১৯১৬. ‘‘অনাহটে’’তি এতস্স অত্থপদং ‘‘মুখদ্ৰারং অপ্পত্তে’’তি. যথাহ ‘‘অনাহটেতি অনাহরিতে, মুখদ্ৰারং অসম্পাপিতেতি অত্থো’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬১৭). ‘‘মুখদ্ৰারং ৰিৰরন্তস্সা’’তি এত্তকে ৰুত্তে মুখদ্ৰার-সদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা কস্সাতি অপেক্খায ‘‘মুখদ্ৰারং ৰিৰরিস্সামী’’তি অত্তনোপদেকৰচনেন ব্যঞ্জিতমেৰত্থং পকাসেতুং অত্তনো-গহণং কতন্তি ৰেদিতব্বং. চ-সদ্দো এৰকারত্থো, অপ্পত্তে ৰাতি যোজেতব্বো, অসম্পত্তেযেৰাতি অত্থো.

পঠমং.

১৯১৭. সকলং হত্থন্তি এত্থ হত্থ-সদ্দো তদেকদেসেসু অঙ্গুলীসু দট্ঠব্বো. ‘‘হত্থমুদ্দা’’তিআদীসু ৰিয সমুদাযে পৰত্তৰোহারস্স অৰযৰেপি পৰত্তনতো একঙ্গুলিম্পি মুখে পক্খিপিতুং ন ৰট্টতি.

১৯১৮. অস্সাতি ভিক্খুনো. ব্যাহরন্তস্সাতি কথেন্তস্স.

দুতিযততিযানি.

১৯২০. পিণ্ডুক্খেপকন্তি পিণ্ডং উক্খিপিত্ৰা উক্খিপিত্ৰা. ইধাপি খজ্জকফলাফলেসু অনাপত্তি. কবল়চ্ছেদকম্পি ৰাতি কবল়ং ছিন্দিত্ৰা. ইধ খজ্জকফলাফলেহি সদ্ধিং উত্তরিভঙ্গেপি অনাপত্তি. গণ্ডে কত্ৰাতি এত্থ ফলাফলমত্তেযেৰ অনাপত্তি.

চতুত্থপঞ্চমছট্ঠানি.

১৯২১-২. হত্থং নিদ্ধুনিত্ৰানাতি হত্থং নিদ্ধুনিত্ৰা ভত্তং ভুঞ্জতোতি চ সম্বন্ধো. সিত্থাৰকারকন্তি সিত্থানি অৰকিরিত্ৰা অৰকিরিত্ৰা. জিৰ্হানিচ্ছারকং ৰাপীতি জিৰ্হং নিচ্ছারেত্ৰা নিচ্ছারেত্ৰা. চপু চপূতি ৰাতি ‘‘চপু চপূ’’তি এৰং সদ্দং কত্ৰা. সত্তমেতি ‘‘ন হত্থনিদ্ধুনক’’ন্তি সিক্খাপদে. অট্ঠমেতি ‘‘ন সিত্থাৰকারক’’ন্তি সিক্খাপদে. কচৰরুজ্ঝনেতি কচৰরাপনযনে.

সত্তমট্ঠমনৰমদসমানি.

পঞ্চমো ৰগ্গো.

১৯২৩. ‘‘সুরু সুরূ’’তি এৰং সদ্দং কত্ৰা ন ভোত্তব্বন্তি যোজনা. হত্থনিল্লেহকং ৰাপীতি হত্থং নিল্লেহিত্ৰা নিল্লেহিত্ৰা.

১৯২৪. ফাণিতং, ঘনযাগুং ৰা অঙ্গুলীহি গহেত্ৰা অঙ্গুলিযো মুখে পৰেসেত্ৰাপি তং ভোত্তুং ৰট্টতীতি যোজনা.

১৯২৫. একায অঙ্গুলিকাযপি পত্তো ন লেহিতব্বোৰ. জিৰ্হায একওট্ঠোপি ন নিল্লেহিতব্বকোতি যোজনা. বহি ওট্ঠঞ্চ জিৰ্হায ন লেহিতব্বং. ওট্ঠে লগ্গং সিত্থাদিং যং কিঞ্চি উভোহি ওট্ঠমংসেহিযেৰ গহেত্ৰা অন্তো কাতুং ৰট্টতি.

পঠমদুতিযততিযচতুত্থানি.

১৯২৬-৮. ন চ গহেতব্বং, পটিক্কূলৰসেন পটিক্খিত্তন্তি যোজনা. হি-ইতি ‘‘যস্মা’’তি এতস্স অত্থে, তেনেৰ ৰক্খতি ‘‘তস্মা’’তি. ‘‘পানীযথালক’’ন্তি ইদং উপলক্খণমত্তং সঙ্খাদীনম্পি তথা নগহেতব্বত্তা. সরাৰং ৰাতি তট্টকং ৰা.

অনামিসেন হত্থেনাতি আমিসরহিতেন হত্থেকদেসেন. যথাহ ‘‘সচে পন হত্থস্স

একদেসো আমিসমক্খিতো ন হোতি, তেন পদেসেন গহেতুং ৰট্টতী’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬৩১). আমিসমক্খিতেনেৰ হত্থেন ‘‘ধোৰিস্সামী’’তি ৰা ‘‘ধোৰাপেস্সামী’’তি ৰা গণ্হন্তস্স পন অনাপত্তি.

পঞ্চমং.

১৯২৯. উদ্ধরিত্ৰাতি সসিত্থকা পত্তধোৰনা সিত্থকানি উদ্ধরিত্ৰা তং পত্তধোৰনোদকং ঘরা বহি অন্তরঘরে ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. ভিন্দিত্ৰাতি সসিত্থকে পত্তধোৰনে সিত্থকানি মদ্দিত্ৰা উদকেন সম্ভিন্দিত্ৰা উদকগতিকানেৰ কত্ৰা তং উদকং ঘরা বহি অন্তরঘরে ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. গহেত্ৰাতি সসিত্থকং পত্তধোৰনোদকং গহেত্ৰা পটিগ্গহে ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তি. সসিত্থকং পত্তধোৰনোদকং ঘরা বহি নীহরিত্ৰা অন্তরঘরে ছড্ডেন্তস্স অনাপত্তীতি অজ্ঝাহারযোজনা ৰেদিতব্বা. এত্থ পটিগ্গহো নাম খেল়মল্লাদিকো উচ্ছিট্ঠহত্থধোৰনভাজনৰিসেসো.

ছট্ঠং.

১৯৩০. ছত্তং যং কিঞ্চীতি ‘‘ছত্তং নাম তীণি ছত্তানি সেতচ্ছত্তং কিলঞ্জচ্ছত্তং পণ্ণচ্ছত্তং মণ্ডলবদ্ধং সলাকবদ্ধ’’ন্তি (পাচি. ৬৩৪) ৰুত্তেসু তীসু ছত্তেসু অঞ্ঞতরং. এত্থ চ সেতচ্ছত্তন্তি ৰত্থপলিগুণ্ঠিতং পণ্ডরচ্ছত্তং. কিলঞ্জচ্ছত্তন্তি ৰিলীৰচ্ছত্তং. পণ্ণচ্ছত্তন্তি তালপণ্ণাদীহি যেহি কেহিচি কতং. ‘‘মণ্ডলবদ্ধং সলাকবদ্ধ’’ন্তি ইদং পন তিণ্ণম্পি ছত্তানং পঞ্জরদস্সনত্থং ৰুত্তং. তানি হি মণ্ডলবদ্ধানি চেৰ হোন্তি সলাকবদ্ধানি চ. ‘‘যং কিঞ্চী’’তি অনৰসেসপরিগ্গহৰচনেন ‘‘যম্পি চ তত্থজাতদণ্ডেন কতং একপণ্ণচ্ছত্তং হোতি, তম্পি ছত্তমেৰা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬৩৪) অট্ঠকথায ৰুত্তং ছত্তৰিসেসং গণ্হাতি. হত্থেনাতি এত্থ ‘‘অমুঞ্চিত্ৰা’’তি সেসো. সরীরাৰযৰেনাতি এত্থ ‘‘গহেত্ৰা’’তি সেসো. ৰা-সদ্দো অপি-সদ্দত্থো. অংসকূটাদিসরীরাৰযৰেন গহেত্ৰাপি হত্থেন অমুঞ্চিত্ৰা ধারেন্তস্সাতি অত্থো.

সচে পনস্স অঞ্ঞো ছত্তং ধারেতি, ছত্তপাদুকায ৰা ঠিতং হোতি, পস্সে ৰা ঠিতং হোতি,

হত্থতো অপগতমত্তে ছত্তপাণি নাম ন হোতি, তস্স ধম্মং দেসেতুং ৰট্টতি. ‘‘ন ছত্তপাণিস্স অগিলানস্সা’’তি ৰচনতো, ইধ ‘‘সব্বত্থ অগিলানস্সা’’তি ৰক্খমানত্তা চ এত্থ ‘‘অগিলানস্সা’’তি লব্ভতি. ধম্মপরিচ্ছেদো চেত্থ পদসোধম্মে ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বো. এৰমুপরিপি.

সত্তমং.

১৯৩১. দণ্ডপাণিম্হীতি এত্থ দণ্ডো পাণিম্হি অস্সাতি ৰিগ্গহো. কিত্তকপ্পমাণো দণ্ডোতি আহ ‘‘চতুহত্থপ্পমাণো’’তিআদি. মজ্ঝিমহত্থতোতি পমাণমজ্ঝিমস্স পুরিসস্স হত্থতো, যো ‘‘ৰড্ঢকিহত্থো’’তি ৰুচ্চতি.

অট্ঠমং.

১৯৩২. সত্থপাণিস্সাতি এত্থাপি ৰিগ্গহো ৰুত্তনযোৰ. ৰক্খমানং সকলং ধনুৰিকতিং, সরৰিকতিঞ্চ ঠপেত্ৰা অৰসেসং খগ্গাদি সত্থং নাম. খগ্গং সন্নহিত্ৰা ঠিতোপি সত্থপাণি নু খোতি আসঙ্কায নিৰত্তনত্থমাহ ‘‘সত্থপাণী’’তিআদি. ‘‘ন হোতি অসি’’ন্তি পদচ্ছেদো.

নৰমং.

১৯৩৩-৫. সরেন সদ্ধিং ধনুং ৰা সুদ্ধধনুং ৰা সুদ্ধসরং ৰা সজিযং ধনুদণ্ডং ৰা নিজিযং ধনুদণ্ডং ৰা গহেত্ৰা ঠিতস্সাপি ৰা নিসিন্নস্সাপি ৰা নিপন্নস্সাপি ৰা সচে যো তথা পদসোধম্মে ৰুত্তলক্খণং সদ্ধম্মং দেসেতি, তস্স আপত্তি দুক্কটং হোতীতি যোজনা. সচে পনস্স ধনু খন্ধে পটিমুক্কং হোতি, যাৰ ন গণ্হাতি, তাৰ ৰট্টতি. জিযায সহ ৰত্ততীতি সজিযং.

দসমং.

ছট্ঠো ৰগ্গো.

১৯৩৬. পাদুকারুল়্হকস্সাতি পাদুকং আরুল়্হো পাদুকারুল়্হো, সোযেৰ পাদুকারুল়্হকো, তস্স. কথং আরুল়্হস্সাতি আহ ‘‘অক্কমিত্ৰা’’তিআদি. অক্কমিত্ৰা ঠিতস্সাতি ছত্তদণ্ডকে অঙ্গুলন্তরং অপ্পৰেসেত্ৰা কেৰলং পাদুকং অক্কমিত্ৰা ঠিতস্স. পটিমুক্কস্স ৰাতি পটিমুঞ্চিত্ৰা ঠিতস্স. এতং দ্ৰযম্পি ‘‘পাদুকারুল়্হকস্সা’’তি এতস্স অত্থপদং. যথাহ ‘‘ন পাদুকারুল়্হস্স অগিলানস্স ধম্মো দেসেতব্বো. যো অনাদরিযং পটিচ্চ অক্কন্তস্স ৰা পটিমুক্কস্স ৰা ওমুক্কস্স ৰা অগিলানস্স ধম্মং দেসেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাচি. ৬৩৮).

পঠমং.

১৯৩৭-৪০. উপাহনগতস্সাপীতি অক্কন্তাদিআকারেন উপাহনারুল়্হস্স চ. যথাহ ‘‘অক্কন্তস্স ৰা পটিমুক্কস্স ৰা’’তি. সব্বত্থাতি ছত্তপাণিআদীসু সব্বসিক্খাপদেসু. অগিলানস্সাতি ইদং যোজেতব্বন্তি সেসো. যানে ৰা গতস্স অগিলানস্স ধম্মং দেসেতি, দুক্কটন্তি যোজনা. তত্থ যানে ৰা গতস্সাতি সচে দ্ৰীহি জনেহি হত্থসঙ্ঘাতেন গহিতো, সাটকে ৰা ঠপেত্ৰা ৰংসেন ৰয্হতি, অযুত্তে ৰা ৰয্হাদিকে যানে, ৰিসঙ্খরিত্ৰা ৰা ঠপিতে চক্কমত্তেপি নিসিন্নো হোতি, যানগতোত্ৰেৰ সঙ্খ্যং গচ্ছতি.

সযনেপি ৰা অন্তমসো কটসারকে ৰা ছমায ৰা নিপন্নস্সাপি অগিলানস্সাতি যোজনা. যথাহ ‘‘সযনগতস্সাতি অন্তমসো কটসারকেপি পকতিভূমিযম্পি নিপন্নস্সা’’তি (পাচি. অট্ঠ. ৬৪১). উচ্চে পীঠে ৰা উচ্চে মঞ্চেপি ৰা নিসিন্নেন, ঠিতেন ৰা নিপন্নস্স দেসেতুং ন ৰট্টতীতি যোজনা. ‘‘ঠত্ৰা’’তি ইমিনা ‘‘নিসীদিত্ৰা’’তি ইদঞ্চ সঙ্গহিতমেৰ. সযনেসু গতস্স চ দেসেন্তেন সযনেসু গতেনাপি সমানে ৰাপি উচ্চে ৰা নিপন্নেনেৰ ৰট্টতীতি যোজনা.

১৯৪১. ‘‘তথেৰ চা’’তি ইমিনা ‘‘ৰট্টতী’’তি ইদং গহিতং.

দুতিযততিযচতুত্থানি.

১৯৪২. ‘‘পল্লত্থিকায নিসিন্নস্সা’’তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধৰসেন যকারস্স লোপং কত্ৰা ‘‘পল্লত্থিকা নিসিন্নস্সা’’তি ৰুত্তং, আযোগপল্লত্থিকায ৰা হত্থপল্লত্থিকায ৰা দুস্সপল্লত্থিকায ৰা যায কাযচি পল্লত্থিকায নিসিন্নস্সাতি অত্থো. ৰেঠিতসীসস্সাতি দুস্সৰেঠনেন ৰা মোলিআদীহি ৰা যথা কেসন্তো ন দিস্সতি, এৰং ৰেঠিতসীসস্স.