উত্তরৰিনিচ্ছয-টীকা
গন্থারম্ভকথাৰণ্ণনা
(ক)
দেৰাতিদেৰং সুগতং, দেৰব্রহ্মিন্দৰন্দিতং;
ধম্মঞ্চ ৰট্টুপচ্ছেদং, নত্ৰা ৰট্টাতিতং গণং.
(খ)
ৰন্দনামযপুঞ্ঞেন, কম্মেন রতনত্তযে;
ছেত্ৰা উপদ্দৰে সব্বে, আরভিস্সং সমাহিতো.
(গ)
থেরেন বুদ্ধদত্তেন, রচিতস্স সমাসতো;
সংৰণ্ণনমসংকিণ্ণং, উত্তরস্স যথাবলং.
১. অথাযমাচরিযো অত্তনো ৰিরচিতে ৰিনযে তস্সুপনিস্সযে ৰিনযপিটকে চ ভিক্খূনং নানপ্পকারকোসল্লজননত্থং পরিৰারট্ঠকথাযঞ্চ আগতৰিনিচ্ছযং সঙ্গহেত্ৰা উত্তরপকরণং ৰণ্ণযিতুকামো পঠমং তাৰ অন্তরাযনিৰারণেন যথাধিপ্পেতসাধনত্থং রতনত্তযং ৰন্দন্তো আহ ‘‘সব্বসত্তুত্তম’’ন্তিআদি.
পকরণারম্ভে রতনত্তযৰন্দনাপযোজনং তত্থ তত্থাচরিযেহি বহুধা পপঞ্চিতং, অম্হেহি চ ৰিনযৰিনিচ্ছযৰণ্ণনাযং সমাসতো দস্সিতন্তি ন তং ইধ ৰণ্ণযিস্সাম. পকরণাভিধেয্য করণপ্পকারপযোজনানিপি তত্থ দস্সিতনযানুসারেন ইধাপি ৰেদিতব্বানি. সম্বন্ধাদিদস্সনমুখেন অনুত্তানপদৰণ্ণনমেৰেত্থ করিস্সামি.
জিনং, ধম্মঞ্চ, গণঞ্চ ৰন্দিত্ৰা উত্তরং দানি করিস্সামীতি সম্বন্ধো. কিংৰিসিট্ঠং জিনং, ধম্মং, গণঞ্চ ৰন্দিত্ৰাতি আহ ‘‘সব্বসত্তুত্তম’’ন্তিআদি. তত্থ সব্বসত্তুত্তমন্তি পঞ্চসু কামগুণেসু সত্তা আসত্তা ৰিসত্তা লগ্গিতাতি সত্তা, পরমত্থতো সত্তপঞ্ঞত্তিযা উপাদানভূতা উপাদানক্খন্ধা ৰোহারতো খন্ধসন্ততিং উপাদায পঞ্ঞত্তা সম্মুতি ‘‘সত্তা’’তি ৰুচ্চন্তি. তে পন কামাৰচরাদিভূমিৰসেন, নিরযাদিপদেসৰসেন, অহেতুকাদিপটিসন্ধিৰসেনাতি এৰমাদীহি অনন্তপভেদা. তেসু খীণাসৰানং যথাৰুত্তনিব্বচনত্থেন সত্তৰোহারো ন লব্ভতি. তথাপি তে ভূতপুব্বগতিযা ৰা তংসদিসত্তা ৰা ‘‘সত্তা’’তি ৰুচ্চন্তি. সব্বে চ তে সত্তা চা তি সব্বসত্তা. উদ্ধটতমত্তা, উগ্গততমত্তা, সেট্ঠত্তা চ উত্তমো, সব্বসত্তানং লোকিযলোকুত্তরেহি রূপারূপগুণেহি উত্তমো, সব্বসত্তেসু ৰা উত্তমো পৰরো সেট্ঠোতি সব্বসত্তুত্তমো. ‘‘জিন’’ন্তি এতস্স ৰিসেসনং.
পুনপি কিংৰিসিট্ঠন্তি আহ ‘‘ধীর’’ন্তি. ধী ৰুচ্চতি পঞ্ঞা, তায ঈরতি ৰত্ততীতি ধীরো, তং. তাদিভাৰেন ইন্দখীলসিনেরুআদযো ৰিয অট্ঠলোকধম্মসঙ্খাতেন ভুসৰাতেন অকম্পিযট্ঠেন, চতুৰেসারজ্জৰসেন সদেৰকে লোকে কেনচি অকম্পনীযট্ঠেন চ ধীরং, ধিতিসম্পন্নন্তি অত্থো. ইদম্পি তস্সেৰ ৰিসেসনং.
ৰন্দিত্ৰাতি কাযৰচীমনোদ্ৰারেহি অভিৰাদেত্ৰাতি অত্থো, যথাভুচ্চগুণসংকিত্তনেন থোমেত্ৰা. সিরসাতি ভত্তিভাৰনতুত্তমঙ্গেন করণভূতেন. ইমিনা ৰিসেসতো কাযপণামো দস্সিতো, গুণসংকিত্তনেন ৰচীপণামো, উভযপণামেহি নানন্তরিযকতায মনোপণামোপি দস্সিতো চ হোতি.
জিনন্তি দেৰপুত্তকিলেসাভিসঙ্খারমচ্চুখন্ধমারসঙ্খাতে পঞ্চৰিধে মারে বলৰিধমনসমউচ্ছেদপহানসহাযৰেকল্লনিদানোপচ্ছেদৰিসযাতিক্কমৰসেন পঞ্চহি আকারেহি জিতৰাতি জিনো, তং.
‘‘ধম্ম’’ন্তি এতস্স নিব্বচনাদিৰসেন অত্থৰিনিচ্ছযো হেট্ঠা দস্সিতোৰ. অধম্মৰিদ্ধংসন্তি ধম্মসঙ্খাতস্স কুসলস্স পটিপক্খত্তা অধম্মো ৰুচ্চতি অকুসলধম্মো, তং অকুসলসঙ্খাতং অধম্মং ৰিদ্ধংসেতি ৰিনাসেতি পজহতি তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণপ্পহানেনাতি অধম্মৰিদ্ধংসো, সপরিযত্তিকো নৰলোকুত্তরো ধম্মো. পরিযত্তি হি পঞ্চন্নং পহানানং মূলকারণত্তা ফলূপচারেন তথা ৰুচ্চতি, তং অধম্মৰিদ্ধংসং. ‘‘ধম্ম’’ন্তি এতস্স ৰিসেসনং.
গণন্তি অট্ঠন্নং অরিযপুগ্গলানং সমূহং, সঙ্ঘন্তি অত্থো. অঙ্গণনাসনন্তি অত্তনো নিস্সযং অঙ্গন্তি মত্থেন্তীতি অঙ্গণা, কিলেসা রাগদোসমোহা, তে অঙ্গণে নাসেতি যথাযোগং তদঙ্গৰিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিনিস্সরণপ্পহানেহি পজহতীতি অঙ্গণনাসনো, তং. ‘‘গণ’’ন্তি এতস্স ৰিসেসনং.
২. মযা ৰিনযস্স যো সারো ৰিনিচ্ছযো রচিতো, তস্স ৰিনিচ্ছযস্সাতি যোজনা. নত্থি তস্স উত্তরোতি অনুত্তরো, সব্বেসু ৰিনিচ্ছযেসু, সব্বেসং ৰা ৰিনিচ্ছযানং অনুত্তরো উত্তমো ৰিনিচ্ছযোতি সব্বানুত্তরো, তং. উত্তরং পকরণং ইদানি করিস্সামীতি যোজনা.
৩. ভণতোতি ভণন্তস্স পগুণং ৰাচুগ্গতং করোন্তস্স. পঠতোতি পঠন্তস্স ৰাচুগ্গতং সজ্ঝাযন্তস্স. পযুঞ্জতোতি তত্থ পকারেন যুঞ্জন্তস্স, তং অঞ্ঞেসং ৰাচেন্তস্স ৰা. সুণতোতি পরেহি ৰুচ্চমানং সুণন্তস্স. চিন্তযতোতি যথাসুতং অত্থতো, সদ্দতো চ চিন্তেন্তস্স. ‘‘অবুদ্ধস্স বুদ্ধিৰড্ঢন’’ন্তি ৰত্তব্বে গাথাবন্ধৰসেন ৰিভত্তিলোপো. অবুদ্ধস্স বালস্স ৰিনযে অপ্পকতঞ্ঞুনো ভিক্খুভিক্খুনিজনস্স. বুদ্ধিৰড্ঢনং ৰিনযৰিনিচ্ছযে পঞ্ঞাৰুদ্ধিনিপ্ফাদকং. অথ ৰা বুদ্ধস্স ৰিনিচ্ছযে কতপরিচযত্তা পঞ্ঞৰতো জনস্স বুদ্ধিৰড্ঢনং বুদ্ধিযা পঞ্ঞায তিক্খৰিসদভাৰাপাদনেন ভিয্যোভাৰসাধকং. পরমং উত্তমং উত্তরং নাম পকরণং ৰদতো কথেন্তস্স মে মম সন্তিকা নিরতা ৰিনিচ্ছযে, তীসু সিক্খাসু ৰা ৰিসেসেন রতা নিবোধথ জানাথ সুতমযঞাণং অভিনিপ্ফাদেথাতি সোতুজনং সৰনে নিযোজেতি.